The Exposition of Hanumān’s Protective Kavaca (Māruti-kavaca)
ସନତ୍କୁମାର ନାରଦଙ୍କୁ କହନ୍ତି—କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ କବଚ ଶିଖାଇବା ପରେ ଏବେ ମୋହନାଶକ ଓ ବିଘ୍ନନିବାରକ ବିଜୟଦାୟକ ମାରୁତି (ହନୁମାନ) କବଚ ପ୍ରଦାନ କରିବି। ସେ ପୂର୍ବରୁ ଆନନ୍ଦବନିକାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ରାବଣବଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଥାର ଶେଷରେ ରାମ ଏହି କବଚ ଦେଇ ‘ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କୁ ଅନିୟମିତ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିବେ ନାହିଁ’ ବୋଲି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଥିବା କଥା କହନ୍ତି। କବଚରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଦିଗ, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ-ଅଧଃ-ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଶିରରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗର ରକ୍ଷା, ତଥା ଭୂମି-ଆକାଶ-ଅଗ୍ନି-ସମୁଦ୍ର-ବନ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସଙ୍କଟରେ ସୁରକ୍ଷା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଡାକିନୀ-ଶାକିନୀ, କାଳରାତ୍ରି, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସୀ, ରୋଗ ଓ ଶତ୍ରୁମନ୍ତ୍ର ଆଦି ହନୁମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦିବ୍ୟରୂପରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଶେଷରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ବେଦ-ପ୍ରଣବସ୍ୱରୂପ, ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପ୍ରାଣବାୟୁ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁ-ମହେଶ୍ୱରରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଗୋପନୀୟତା, ଅଷ୍ଟଗନ୍ଧରେ ଲେଖି ଗଳା କିମ୍ବା ଡାହାଣ ବାହୁରେ ଧାରଣ, ଏବଂ ଜପସିଦ୍ଧିରେ ‘ଅସମ୍ଭବ’ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟ ହେବାର ଫଳ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । कार्तवीर्यस्य कवचं कथितं ते मुनीश्वर । मोहविध्वंसनं जैत्रं मारुतेः कवचं श्रृणु ॥ १ ॥
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ କବଚ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏବେ ମୋହବିଧ୍ୱଂସକ ଓ ଜୟଦାୟକ ମାରୁତି (ହନୁମାନ)ଙ୍କ କବଚ ଶୁଣ।
Verse 2
यस्य संधारणात्सद्यः सर्वे नश्यंत्युपद्रवाः । भूतप्रेतारिजं दुःखं नाशमेति न संशयः ॥ २ ॥
ଏହାକୁ ଧାରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯାଏ; ଭୂତ-ପ୍ରେତ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଜନିତ ଦୁଃଖ ନାଶ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 3
एकदाहं गतो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् । आनंदवनिकासंस्थं ध्यायंतं स्वात्मनः पदम् ॥ ३ ॥
ଏକଦା ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଗଲି—ଯେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ‘ଆନନ୍ଦବନିକା’ ନାମକ ଉପବନରେ ରହି ନିଜ ଆତ୍ମାର ପରମ ପଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।
Verse 4
तत्र रामं रमानाथं पूजितं त्रिदशेश्वरैः । नमस्कृत्य तदादिष्टमासनं स्थितवान् पुरः ॥ ४ ॥
ସେଠାରେ ରମାନାଥ ରାମଙ୍କୁ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱରମାନେ ପୂଜା କରୁଥିବା ଦେଖି ମୁଁ ନମସ୍କାର କଲି। ପରେ ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲି।
Verse 5
तत्र सर्वं मया वृत्तं रावणस्य वधांतकम् । पृष्टं प्रोवाच राजेंद्रः श्रीरामः स्वयमादरात् ॥ ५ ॥
ସେଠାରେ ମୁଁ ରାବଣବଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲି। ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୀରାମ ସ୍ୱୟଂ ଆଦରରେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
Verse 6
ततः कथांते भगवान्मारुतेः कवचं ददौ । मह्यं तत्ते प्रवक्ष्यामि न प्रकाश्यं हि कुत्रचित् ॥ ६ ॥
ତାପରେ କଥାର ଶେଷରେ ଭଗବାନ ମୋତେ ମାରୁତି (ହନୁମାନ)ଙ୍କ କବଚ ଦାନ କଲେ। ଯେପରି ମୋତେ ଶିଖାଯାଇଛି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଏହା ସବୁଠାରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
Verse 7
भविष्यदेतन्निर्द्दिष्टं बालभावेन नारद । श्रीरामेणांजनासूनासूनोर्भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥ ७ ॥
ହେ ନାରଦ, ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ—ବାଳଭାବ ଧାରଣ କଲେ ଶ୍ରୀରାମ ଅଞ୍ଜନାସୁତ (ହନୁମାନ)ଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଦୁହେଁ ଦେବେ।
Verse 8
हनुमान् पूर्वतः पातु दक्षिणे पवनात्मजः । पातु प्रतीच्यामक्षघ्नः सौम्ये सागरतारकः ॥ ८ ॥
ପୂର୍ବଦିଗରେ ହନୁମାନ୍ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଦକ୍ଷିଣେ ପବନପୁତ୍ର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ପଶ୍ଚିମେ ଅକ୍ଷଘ୍ନ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଉତ୍ତରେ ସାଗରତାରକ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 9
ऊर्द्ध पातु कपिश्रेष्ठः केसरिप्रियनंदनः । अधस्ताद्विष्णुभक्तस्तु पातु मध्ये च पावनिः ॥ ९ ॥
ଉପରୁ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେସରିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ତଳୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମଧ୍ୟରେ ପାବନ (ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା) ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 10
लंकाविदाहकः पातु सर्वापद्भ्यो निरंतरम् । सुग्रीवसचिवः पातु मस्तकं वायुनंदनः ॥ १० ॥
ଲଙ୍କାବିଦାହକ ମୋତେ ନିରନ୍ତର ସମସ୍ତ ଆପଦାରୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ବାୟୁନନ୍ଦନ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସଚିବ, ମୋ ମସ୍ତକକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 11
भालं पातु महावीरो भ्रुवोर्मध्ये निरंतरम् । नेत्रे छायापहारी च पातु नः प्लवगेश्वरः ॥ ११ ॥
ମହାବୀର ମୋ ଲଲାଟକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଭୃୱୋର୍ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଛାୟାପହାରୀ ପ୍ଲବଗେଶ୍ୱର ଆମ ନେତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 12
कपोलौ कर्णमूले च पातु श्रीरामकिंकरः । नासाग्रमंजनासूनुः पातु वक्त्रं हरीश्वरः ॥ १२ ॥
ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ କିଙ୍କର ମୋ କପୋଳ ଓ କର୍ଣ୍ଣମୂଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଅଞ୍ଜନାସୁତ ନାସାଗ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ହରୀଶ୍ୱର ମୋ ମୁଖକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 13
पातु कंठे तु दैत्यारिः स्कंधौ पातु सुरारिजित् । भुजौ पातु महातेजाः करौ च चरणायुधः ॥ १३ ॥
ମୋ କଣ୍ଠକୁ ଦୈତ୍ୟାରି ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୋ ସ୍କନ୍ଧକୁ ସୁରାରିଜିତ୍ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମୋ ଭୁଜକୁ ମହାତେଜା ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୋ କରଦ୍ୱୟକୁ ଚରଣାୟୁଧ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ॥১৩॥
Verse 14
नखान्नाखायुधः पातु कुक्षौ पातु कपीश्वरः । वक्षो मुद्रापहारी च पातु पार्श्वे भुजायुधः ॥ १४ ॥
ମୋ ନଖମାନଙ୍କୁ ନଖାୟୁଧ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୋ କୁକ୍ଷିକୁ କପୀଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମୋ ବକ୍ଷକୁ ମୁଦ୍ରାପହାରୀ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୋ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଭୁଜାୟୁଧ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ॥১৪॥
Verse 15
लंकानिभंजनः पातु पृष्टदेशे निरंतरम् । नाभिं श्रीरामभक्तस्तु कटिं पात्वनिलात्मजः ॥ १५ ॥
ମୋ ପୃଷ୍ଠଦେଶକୁ ନିରନ୍ତର ଲଙ୍କାନିଭଞ୍ଜନ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମୋ ନାଭିକୁ ଶ୍ରୀରାମଭକ୍ତ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୋ କଟିକୁ ଅନିଲାତ୍ମଜ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ॥১৫॥
Verse 16
गुह्यं पातु महाप्रज्ञः सक्थिनी अतिथिप्रियः । ऊरू च जानुनी पातु लंकाप्रासादभंजनः ॥ १६ ॥
ମୋ ଗୁହ୍ୟଭାଗକୁ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୋ ଜଂଘାକୁ ଅତିଥିପ୍ରିୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମୋ ଊରୁ ଓ ଜାନୁକୁ ଲଙ୍କାପ୍ରାସାଦଭଞ୍ଜନ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ॥१६॥
Verse 17
जंघे पातु कपिश्रेष्ठो गुल्फौ पातु महाबलः । अचलोद्धारकः पातु पादौ भास्करसन्निभः ॥ १७ ॥
ମୋ ଜଂଘାକୁ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମୋ ଗୁଲ୍ଫକୁ ମହାବଳ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମୋ ପାଦକୁ ଅଚଲୋଦ୍ଧାରକ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ଭାସ୍କରସନ୍ନିଭ ତେଜରେ॥১৭॥
Verse 18
अङ्गानि पातु सत्त्वाढ्यः पातु पादांगुलीः सदा । मुखांगानि महाशूरः पातु रोमाणि चात्मवान् ॥ १८ ॥
ସତ୍ତ୍ୱସମୃଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁ ମୋର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ସେ ସଦା ମୋ ପାଦାଙ୍ଗୁଳିମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ମହାଶୂର ମୋ ମୁଖାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ପ୍ରଭୁ ମୋ ରୋମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 19
दिवारात्रौ त्रिलोकेषु सदागतिलुतोऽवतु । स्थितं व्रजंतमासीनं पिबंतं जक्षतं कपिः ॥ १९ ॥
ଦିନରାତି ତ୍ରିଲୋକରେ ସଦା ଗତିଶୀଳ କପି-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ମୁଁ ଦାଁଡ଼ିଥାଉ, ଚାଲୁଥାଉ, ବସୁଥାଉ, ପିଉଥାଉ କିମ୍ବା ଭୋଜନ କରୁଥାଉ।
Verse 20
लोकोत्तरगुणः श्रीमान् पातु त्र्यंबकसंभवः । प्रमत्तमप्रमत्तं वा शयानं गहनेंऽबुनि ॥ २० ॥
ଲୋକୋତ୍ତର ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରୀମାନ୍ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ-ସମ୍ଭବ ପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ଆମେ ପ୍ରମତ୍ତ ହେଉ କି ଅପ୍ରମତ୍ତ, ଗହନ ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
Verse 21
स्थलेंऽतरिक्षे ह्यग्नौ वा पर्वते सागरे द्रुमे । संग्रामे संकटे घोरे विराङ्रूपधरोऽवतु ॥ २१ ॥
ସ୍ଥଳରେ, ଆକାଶରେ, ଅଗ୍ନିରେ, ପର୍ବତରେ, ସାଗରରେ କିମ୍ବା ବୃକ୍ଷମଧ୍ୟରେ; ସଂଗ୍ରାମରେ, ସଙ୍କଟରେ, ଘୋର ବିପଦରେ—ବିରାଟ୍-ରୂପଧାରୀ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 22
डाकिनीशाकिनीमारीकालरात्रिमरीचिकाः । शयानं मां विभुः पातु पिशाचोरगराक्षसीः ॥ २२ ॥
ମୁଁ ଶୟନ କରୁଥିବାବେଳେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ—ଡାକିନୀ-ଶାକିନୀଠାରୁ, ମାରୀ (ମହାମାରୀ)ଠାରୁ, ଭୟଙ୍କର କାଳରାତ୍ରିଠାରୁ, ମରୀଚିକା-ସଦୃଶ ଭ୍ରମଠାରୁ, ଏବଂ ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସୀଠାରୁ।
Verse 23
दिव्यदेहधरो धीमान्सर्वसत्त्वभयंकरः । साधकेंद्रावनः शश्वत्पातु सर्वत एव माम् ॥ २३ ॥
ଦିବ୍ୟଦେହଧାରୀ, ଧୀମାନ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର, ଏବଂ ସାଧକଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ରକ୍ଷକ ପ୍ରଭୁ—ସେ ସର୍ବଦିଗରୁ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 24
यद्रूपं भीषणं दृष्ट्वा पलायंते भयानकाः । स सर्वरूपः सर्वज्ञः सृष्टिस्थितिकरोऽवतु ॥ २४ ॥
ଯାହାଙ୍କ ଭୀଷଣ ରୂପ ଦେଖି ଭୟଙ୍କରମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାନ୍ତି, ସେ ସର୍ବରୂପ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 25
स्वयं ब्रह्मा स्वयं विष्णुः साक्षाद्देवो महेश्वरः । सूर्यमंडलगः श्रीदः पातु कालत्रयेऽपि माम् ॥ २५ ॥
ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା, ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର; ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଶ୍ରୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ଦାନ କରନ୍ତି—ସେ ତିନି କାଳରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 26
यस्य शब्दमुपाकर्ण्य दैत्यदानवराक्षसाः । देवा मनुष्यास्तिर्यंचः स्थावरा जङ्गमास्तथा ॥ २६ ॥
ଯାହାଙ୍କ ଶବ୍ଦ (ନାଦ) ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ; ଏବଂ ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ, ତିର୍ୟକ୍ (ପଶୁପକ୍ଷୀ), ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଆସନ୍ତି।
Verse 27
सभया भयनिर्मुक्ता भवंति स्वकृतानुगाः । यस्यानेककथाः पुण्याः श्रूयंते प्रतिकल्पके ॥ २७ ॥
ଯେମାନେ ନିଜ କୃତକର୍ମର ଫଳକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଭାରେ ମଧ୍ୟ ଭୟମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯାହାଙ୍କ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟକଥା ପ୍ରତିକଳ୍ପରେ ଶୁଣାଯାଏ।
Verse 28
सोऽवतात्साधकश्रेष्ठं सदा रामपरायणः । वैधात्रधातृप्रभृति यत्किंचिद्दृश्यतेऽत्यलम् ॥ २८ ॥
ସାଧକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସଦା ଶ୍ରୀରାମପରାୟଣ ଯେ ସେଇ ମହାନ୍, ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ବିଧାତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯାହା କିଛି ଅତିଅଳ୍ପ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୁଚ୍ଛ।
Verse 29
विद्ध्वि व्याप्तं यथा कीशरूपेणानंजनेन तत् । यो विभुः सोऽहमेषोऽहं स्वीयः स्वयमणुर्बृहत् ॥ २९ ॥
ପ୍ରଭୁରୂପେ, ନିର୍ମଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମଭାବେ ସେ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ—ଏହା ଜାଣ। ଯେ ବିଭୁ ସେଇ ‘ମୁଁ’; ଏହି ‘ମୁଁ’ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସେ ଅଣୁ ମଧ୍ୟ, ବୃହତ୍ ମଧ୍ୟ।
Verse 30
ऋग्यजुःसामरूपश्च प्रणवस्त्रिवृदध्वरः । तस्मै स्वस्मै च सर्वस्मै नतोऽस्म्यात्मसमाधिना ॥ ३० ॥
ଯିଏ ଋଗ୍-ଯଜୁଃ-ସାମର ସ୍ୱରୂପ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’, ଯିଏ ତ୍ରିବିଧ ଯଜ୍ଞ—ସେଇ ତାଙ୍କୁ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସ୍ୱାତ୍ମାକୁ ଓ ସର୍ବସ୍ୱକୁ—ମୁଁ ଆତ୍ମସମାଧିରେ ନମସ୍କାର କରେ।
Verse 31
अनेकानन्तब्रह्माण्डधृते ब्रह्मस्वरूपिणे । समीरणात्मने तस्मै नतोऽस्म्यात्मस्वरूपिणे ॥ ३१ ॥
ଅନେକ ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପ୍ରାଣବାୟୁରୂପେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେଇ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ—ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଯେ—ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
Verse 32
नमो हनुमते तस्मै नमो मारुतसूनवे । नमः श्रीरामभक्ताय श्यामाय महते नमः ॥ ३२ ॥
ସେଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମାରୁତସୂନୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀରାମଭକ୍ତ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ମହାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 33
नमो वानर वीराय सुग्रीवसख्यकारिणे । संकाविदहनायाथ महासागरतारिणे ॥ ३३ ॥
ସୁଗ୍ରୀବ ସହ ସଖ୍ୟ କରାଇଥିବା ବାନରବୀରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଲଙ୍କାକୁ ଦହନ କରିଥିବା ଏବଂ ମହାସାଗର ପାର କରାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 34
सीताशोकविनाशाय राममुद्राधराय च । रावणांतनिदानाय नमः सर्वोत्तरात्मने ॥ ३४ ॥
ସୀତାଙ୍କ ଶୋକ ନାଶକ, ରାମଙ୍କ ମୁଦ୍ରିକାଧାରୀ, ଏବଂ ରାବଣାନ୍ତର ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ କାରଣ—ସର୍ବୋତ୍ତର ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 35
मेघनादमखध्वंसकारणाय नमोनमः । अशोकवनविध्वंसकारिणे जयदायिने ॥ ३५ ॥
ମେଘନାଦଙ୍କ ଯଜ୍ଞଧ୍ୱଂସର କାରଣ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର; ଅଶୋକବନ ବିଧ୍ୱଂସକାରୀ ଏବଂ ଜୟଦାୟୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 36
वायुपुत्राय वीराय आकाशोदरगामिने । वनपालशिरश्छेत्रे लंकाप्रासादभंजिने ॥ ३६ ॥
ବାୟୁପୁତ୍ର ବୀରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯିଏ ଆକାଶର ବିଶାଳ ପଥରେ ଗମନ କରନ୍ତି; ଯିଏ ବନପାଳଙ୍କ ଶିର ଛେଦ କରି ଲଙ୍କାର ପ୍ରାସାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭଞ୍ଜନ କଲେ।
Verse 37
ज्वलत्कांचनवर्णाय दीर्घलांगूलधारिणे । सौमित्रिजयदात्रे च रामदूताय ते नमः ॥ ३७ ॥
ଜ୍ୱଳନ୍ତ କାଞ୍ଚନବର୍ଣ୍ଣ ଧାରୀ, ଦୀର୍ଘ ଲାଙ୍ଗୂଳବାହୀ; ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଜୟ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ରାମଦୂତ—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
Verse 38
अक्षस्य वधकर्त्रे च ब्रह्मशस्त्रनिवारिणे । लक्ष्मणांगमहाशक्तिजातक्षतविनाशिने ॥ ३८ ॥
ଅକ୍ଷକୁ ବଧ କରିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରିଥିବା, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦେହରେ ମହାଶକ୍ତିର ଆଘାତରୁ ହୋଇଥିବା ଘାଉକୁ ନାଶ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 39
रक्षोघ्नाय रिपुघ्नाय भूतघ्नाय नमोनमः । ऋक्षवानरवीरौघप्रासादाय नमोनमः ॥ ३९ ॥
ରାକ୍ଷସଘ୍ନ, ରିପୁଘ୍ନ, ଦୁଷ୍ଟ ଭୂତଘ୍ନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ବୀର ଋକ୍ଷ-ବାନର ସମୂହର ପରମ ଆଶ୍ରୟ-ଆଧାର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 40
परसैन्यबलघ्नाय शस्त्रास्त्रघ्नाय ते नमः । विषघ्नाय द्विषघ्नाय भयघ्नाय नमोनमः ॥ ४० ॥
ଶତ୍ରୁସେନାର ବଳକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିଷ୍ଫଳ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବିଷହର, ଦ୍ୱେଷୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଭୟହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।
Verse 41
महीरिपुभयघ्नाय भक्तत्राणैककारिण । परप्रेरितमन्त्राणां मंत्राणां स्तंभकारिणे ॥ ४१ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଶତ୍ରୁଜନିତ ଭୟକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତରକ୍ଷାରେ ଏକମାତ୍ର ନିଷ୍ଠା ରଖୁଥିବା, ଏବଂ ପରପ୍ରେରିତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 42
पयः पाषाणतरणकारणाय नमोनमः । बालार्कमंडलग्रासकारिणे दुःखहारिणे ॥ ४२ ॥
ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପାଷାଣକୁ ମଧ୍ୟ ପାର କରାଇବାର କାରଣ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାସ କରିପାରୁଥିବା, ଦୁଃଖହର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 43
नखायुधाय भीमाय दन्तायुधधराय च । विहंगमाय शवाय वज्रदेहाय ते नमः ॥ ४३ ॥
ନଖକୁ ଆୟୁଧ କରିଥିବା ଭୀମ ରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଦନ୍ତକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିବାଙ୍କୁ, ବିହଙ୍ଗମ ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ, ଯୋଗନିଶ୍ଚଳତାରେ ଶବବତ୍ ଅଚଳ ଥିବାଙ୍କୁ ଏବଂ ବଜ୍ରସମ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
Verse 44
प्रतिग्रामस्थितायाथ भूतप्रेतवधार्थिने । करस्थशैलशस्त्राय राम शस्त्राय ते नमः ॥ ४४ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଭୂତ-ପ୍ରେତ ବଧାର୍ଥେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, କରରେ ଶୈଳ-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା, ହେ ରାମ-ଶସ୍ତ୍ର! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 45
कौपीनवाससे तुभ्यं रामभक्तिरताय च । दक्षिणाशाभास्कराय सतां चन्द्रोदयात्मने ॥ ४५ ॥
କୌପୀନମାତ୍ର ପରିଧାନ କରୁଥିବା, ରାମଭକ୍ତିରେ ରତ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ, ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟର ଶୀତଳ ମଙ୍ଗଳ ଜ୍ୟୋତିସ୍ୱରୂପ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 46
कृत्याक्षतव्यथाघ्नाय सर्वक्लेशहराय च । स्वाम्याज्ञापार्थसंग्रामसख्यसंजयकारिणे ॥ ४६ ॥
କୃତ୍ୟା ଓ ଆଘାତଜନିତ ବ୍ୟଥାକୁ ନାଶ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ହରୁଥିବା; ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ସଖା-ସାରଥି ହୋଇ ବିଜୟ କରାଉଥିବା—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 47
भक्तानां दिव्यवादेषु संग्रामे जयकारिणे । किल्किलावुवकाराय घोरशब्दकराय च ॥ ४७ ॥
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ବିଜୟ କରାଉଥିବା; ‘କିଲ୍କିଲା’ ପରି ହର୍ଷ ରଣନାଦ କରୁଥିବା ଏବଂ ଘୋର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 48
सर्वाग्निव्याधिसंस्तंभकारिणे भयहारिणे । सदा वनफलाहारसंतृप्ताय विशेषतः ॥ ४८ ॥
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ଓ ବ୍ୟାଧିକୁ ରୋକିଦିଅନ୍ତି, ଭୟ ହରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ବନଫଳାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 49
महार्णवशिलाबद्ध्वसेतुबंधाय ते नमः । इत्येतत्कथितं विप्र मारुतेः कवचं शिवम् ॥ ४९ ॥
ହେ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଶିଳା ବାନ୍ଧି ସେତୁ ବନ୍ଧନ କରିଥିବା ମହାବୀର! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ବିପ୍ର, ଏହିପରି ମାରୁତି (ହନୁମାନ)ଙ୍କ ଶୁଭ କବଚ କଥିତ ହେଲା।
Verse 50
यस्मै कस्मै न दातव्यं रक्षणीयं प्रयत्नतः । अष्टगंधैर्विलिख्याथ कवचं धारयेत्तु यः ॥ ५० ॥
ଏହି କବଚ ଯାହାକୁ-ତାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯତ୍ନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର। ଯେ ଅଷ୍ଟଗନ୍ଧରେ ଲେଖି ପରେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେ ରକ୍ଷା ପାଏ।
Verse 51
कंठे वा दक्षिणे बाहौ जयस्तस्य पदे पदे । किं पुनर्बहुनोक्तेन साधितं लक्षमादरात् ॥ ५१ ॥
ଗଳାରେ ହେଉ କି ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁରେ—ଯେ ଧାରଣ କରେ, ତାହାର ପଦେ ପଦେ ଜୟ ହୁଏ। ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି? ଆଦର ସହ କଲେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 52
प्रजप्तमेतत्कवचमसाध्यं चापि साधयेत् ॥ ५२ ॥
ଏହି କବଚ ଯଥାବିଧି ଜପରେ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଅସାଧ୍ୟ ବୋଲି ଧରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ସାଧିଦିଏ।
Verse 53
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे हनुमत्कवचनिरूपणं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७८ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ତୃତୀୟ ପାଦରେ “ହନୁମତ୍କବଚନିରୂପଣ” ନାମକ ଅଷ୍ଟସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ॥ ୭୮ ॥
Frequently Asked Questions
Kavacas are treated as mantra-technology requiring adhikāra, restraint, and correct handling; secrecy preserves efficacy, prevents misuse, and maintains the integrity of the guru-to-disciple transmission emphasized by Purāṇic and Tantric-inflected norms.
It resembles kavaca/nyāsa logic: the deity is installed as guardian of the dik (quarters), ūrdhva-adhaḥ (above/below), madhya (center), and aṅgas (limbs), creating a sacralized protective field around the practitioner for daily acts and extraordinary dangers.
Spirit afflictions (bhūta, preta, piśāca), ḍākinī/śākinī influences, Kālarātri fear, deceptive apparitions, serpents and rākṣasīs, disease/fever, enemy weapons, and hostile or externally impelled mantras.
While invoking Hanumān for concrete protection and victory, it also praises him as Veda- and Praṇava-form, as Brahman and prāṇa, and as identical with Brahmā–Viṣṇu–Maheśvara—linking bhakti practice to a non-dual, all-pervading theological vision.