Devapūjā-krama: Ārghya-saṃskāra, Maṇḍala–Nyāsa, Mudrā-pradarśana, Āvaraṇa-arcana, Homa, Japa, and Kṣamāpaṇa

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये देवपूजां साधकाभीष्टसिद्धिदाम् । त्रिकोणं चतुरस्रं वा वामभागे प्रकल्प्य च ॥ १ ॥

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଦେବପୂଜା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ସାଧକଙ୍କୁ ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ବାମଭାଗରେ ତ୍ରିକୋଣ କିମ୍ବା ଚତୁରସ୍ର (ମଣ୍ଡଳ/ସ୍ଥାନ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି…॥

Verse 2

सम्पूज्या स्रेण संक्षाल्य हृदाधारं निधाय च । तत्राग्निमण्डलं चेद्वा पात्रं संक्षाल्य चास्रतः ॥ २ ॥

ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି କ୍ରମେ ଶୁଦ୍ଧିର୍ଥେ ଧୋଇ, ହୃଦୟ-ଆଧାର ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ଅଗ୍ନି-ମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥାପନ କରିବ; କିମ୍ବା ପାତ୍ର ଧୋଇ ତ୍ୱରା ନକରି ଅଗ୍ରସର ହେବ।

Verse 3

आधारे नामसं स्थाप्य तत्र चेद्रविमंडलम् । क्लिममातृका पूलमुञ्चरन्पूरपेज्जलैः ॥ ३ ॥

ଆଧାରେ ‘ନାମସଂ’ ନାମକ ବର୍ଣ୍ଣସମୂହ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାରେ ରବି-ମଣ୍ଡଳ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ‘କ୍ଲୀଂ’ ମାତୃକା-ଶ୍ରେଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମନ୍ତ୍ରଧାରା ପ୍ରବାହିତ କରି, କର୍ମଜଳରେ ପୂରଣ କରିବ।

Verse 4

चत्रेंजुमंडलं प्रार्च्य तीर्थान्यावाह्य पूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्य कवचेनावगुंठयेत् ॥ ४ ॥

ଚତ୍ରେଞ୍ଜୁ-ମଣ୍ଡଳକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ପୂର୍ବବତ୍ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ। ପରେ ଗୋ-ମୁଦ୍ରାରେ ଅମୃତୀକୃତ କରି, କବଚ-ମନ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ (ରକ୍ଷିତ) କରିବ।

Verse 5

संक्षाल्यास्रेण प्रणवं तदुपर्यष्टधा जपेत् । सामान्यार्घमिदं प्रोक्तं सर्वसिद्धिकरं नृणाम् ॥ ५ ॥

ଜଳରେ ସଂକ୍ଷାଳନ କରି ତାହାର ଉପରେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଅଷ୍ଟବାର ଜପ କରିବ। ଏହାକୁ ‘ସାମାନ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ନରମାନଙ୍କୁ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 6

तज्जलं र्किचिदुदूधृत्य प्रोक्षिण्या साधकोत्तमः । आत्मानं यागवस्तूनि तेन संप्रोक्षयेत्पुथक् ॥ ६ ॥

ସେହି ଜଳରୁ ଅଳ୍ପ ଭାଗ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧୃତ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ତାହାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଏବଂ ଯାଗ-ବସ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ କରିବ।

Verse 7

आत्मवामाग्रतः कुर्यात्षट्ट्कोणांतस्रिकोणकम् । चतुरस्रेण संवेष्ट्य संक्षाल्यार्घोदकेन च ॥ ७ ॥

ନିଜ ବାମ ସମ୍ମୁଖରେ ଷଟ୍କୋଣର ଭିତରେ ତ୍ରିକୋଣ ଅଙ୍କନ କରିବ। ପରେ ତାହାକୁ ଚତୁରସ୍ରରେ ଘେରି ଅର୍ଘ୍ୟଜଳରେ ସ୍ଥାନ/ୟନ୍ତ୍ରକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବ॥

Verse 8

ततस्तु साधकश्रेष्टः स्तंभयेच्छंखमुद्रया । आग्नेयादिषु कोणेषु हृदाद्यंगचतुष्टयम् ॥ ८ ॥

ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ଶଙ୍ଖମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ସ୍ତମ୍ଭନ କରିବ। ଆଗ୍ନେୟ ଆଦି କୋଣମାନେ ହୃଦୟାଦି ଚାରି ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ଥିର କରିବ॥

Verse 9

नेत्रं मध्ये दिक्षु चास्रं त्रिकोणे पूजयेत्ततः । मूलखंडत्रयेनाथाधारशक्तिं तु मध्यगाम् ॥ ९ ॥

ତାପରେ ମଧ୍ୟରେ ‘ନେତ୍ର’କୁ ପୂଜିବ, ଏବଂ ଦିଗମାନେ ତ୍ରିକୋଣ ଓ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପୂଜିବ। ପରେ ମୂଳର ତିନି ଖଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଆଧାର-ଶକ୍ତିକୁ ଆରାଧନା କରିବ॥

Verse 10

एवं संपूज्य विधिवदस्रंसंक्षालितं हृदा । प्रतिष्टाप्य त्रिपदिकां पूजयेन्मनुनामुना ॥ १० ॥

ଏହିପରି ବିଧିମତେ ସମ୍ପୂଜନ କରି, ହୃଦୟଭକ୍ତିରେ ଅଶୁଦ୍ଧି ଧୋଇ, ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରି, ତ୍ରିପଦିକାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିବ॥

Verse 11

मं वह्निमण्डला येति ततो देशकलात्मने । अमुकार्ध्येति पात्रांते सनापहृदयोंऽतिमे ॥ ११ ॥

‘ମଂ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରି ତାହାକୁ ବହ୍ନିମଣ୍ଡଳରେ ନିଯୋଜିବ। ପରେ ଦେଶ-କାଳ ଅଧିଷ୍ଠାତା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ; ପାତ୍ରାନ୍ତେ ‘ଅମୁକ-ଅର୍ଘ୍ୟ’ ବୋଲି, ସ୍ନାନଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ଶେଷରେ ସମର୍ପଣ କରିବ॥

Verse 12

चतुर्विंशतिवर्णोऽयमाधारस्यार्चने मनुः । स्वमंत्रक्षालितं शरंवं संस्याप्याय समर्चयेत् ॥ १२ ॥

ଏହା ଆଧାର-ଆର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ଚବିଶ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର। ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶୁଦ୍ଧ କରା ଶରାବ ପାତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ତାହାଦ୍ୱାରା ଆଧାରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।

Verse 13

तारः कार्म्ममहांस्ते तु ततो जलचराय च । वर्म फट् हृदयं पांचजन्याय हृदयं मनेः ॥ १३ ॥

ତାପରେ ମହାକୂର୍ମ ପାଇଁ ‘ତାର’ ବୀଜ ବିନ୍ୟାସ କରିବ, ତାହାପରେ ଜଳଚର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ। ପରେ ‘ବର୍ମ’ ଓ ‘ଫଟ୍’ ପ୍ରୟୋଗ କରି; ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ (ଦିବ୍ୟ ଶଙ୍ଖ) ପାଇଁ ହୃଦୟ-ନ୍ୟାସ ଏବଂ ମନୋନାଥ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟ-ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 14

तत्रार्कमण्डलायेति द्वादशांते कलारमने । अमुकार्ध्येति पात्रांते नमोंतस्त्र्यक्षिवर्णवान् ॥ १४ ॥

ସେଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶାନ୍ତେ ‘ତତ୍ରାର୍କମଣ୍ଡଲାୟ’ ଏବଂ ପରେ ‘କଲାରମଣେ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରାନ୍ତେ ‘ଅମୁକାର୍ଧ୍ୟେ’ କହି, ଶେଷରେ ‘ନମୋ’ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ସମାପ୍ତ କରିବ; ଏହା ତ୍ର୍ୟକ୍ଷି-ବର୍ଣ୍ଣରୀତିରେ ଲକ୍ଷିତ।

Verse 15

सम्पूज्य तेन तत्रार्चेद्द्वादशार्ककलाः क्रमात् । ततः शुद्धजलैर्मूलं विलोममातृकां पठन् ॥ १५ ॥

ଏଭଳି ସମ୍ପୂଜ୍ୟ କରି, ସେଠାରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟକଳାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ। ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ମୂଳକର୍ମ କରି, ମାତୃକା (ବର୍ଣ୍ଣମାଳା-ମନ୍ତ୍ର)କୁ ବିଲୋମକ୍ରମରେ ପଢ଼ିବ।

Verse 16

शङ्खमापूरयेत्तस्मिन्पूजयेन्मनुनामुना । ॐ सोममण्डलायेति षोडशांते कलात्मने ॥ १६ ॥

ତାହାରେ ଶଙ୍ଖକୁ ପୂରଣ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବ—“ଓଁ ସୋମମଣ୍ଡଲାୟ ନମଃ, ଷୋଡଶାନ୍ତେ କଲାତ୍ମନେ।”

Verse 17

अमुकार्ध्यामृतायेति हृन्मनुश्चार्ध्यपूजने । तत्र षोडशसंख्याका यजेञ्चंद्रमसः कलाः ॥ १७ ॥

ଅର୍ଘ୍ୟ-ପୂଜାରେ ‘ଅମୁକାର୍ଘ୍ୟାମୃତାୟ’ ଇତ୍ୟାଦି ହୃନ୍ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିବ। ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଷୋଳ କଳାକୁ କ୍ରମେ ପୂଜିବ॥୧୭॥

Verse 18

ततस्तु तीर्थान्यावाह्य गङ्गे चेत्यादिपूर्ववत् । गोमुद्रयामृतीकृत्याच्छादयेन्मत्स्ममुद्रया ॥ १८ ॥

ତାପରେ ‘ହେ ଗଙ୍ଗେ’ ଇତ୍ୟାଦି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବବତ୍ ତୀର୍ଥଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ। ଗୋମୁଦ୍ରାରେ ଅମୃତୀକୃତ କରି, ମତ୍ସ୍ୟମୁଦ୍ରାରେ ଢାକି ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରିବ॥୧୮॥

Verse 19

कवचेनावगुंठ्याथ रक्षेदस्त्रेण तत्पुनः । चिंतयित्वेष्टदेवं च ततो मुद्राः प्रदर्शयेत् ॥ १९ ॥

ତାପରେ କବଚମନ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କରି, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ପୁନଃ ରକ୍ଷା କରିବ। ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାପରେ ମୁଦ୍ରାମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ॥୧୯॥

Verse 20

शङ्खमौशलचकाख्याः परमीकरणं ततः । महामुद्रां योनिमुद्रां दर्शयेत्क्रमतः सुधीः ॥ २० ॥

ତାପରେ ଶଙ୍ଖ, ମୌଶଳ, ଚକା ନାମକ ମୁଦ୍ରାମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ପଛରେ ‘ପରମୀକରଣ’ କରିବ। ତଦନନ୍ତରେ ସୁଧୀ କ୍ରମେ ମହାମୁଦ୍ରା ଓ ଯୋନିମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇବ॥୨୦॥

Verse 21

गारुडी गालिनी चैव मुख्ये मुद्रे प्रकीर्तिते । गन्धपुष्पादिभिस्तत्र पूजयेद्देवतां स्मरन् ॥ २१ ॥

ଗାରୁଡୀ ଓ ଗାଲିନୀ—ଏହି ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ବୋଲି କୀର୍ତିତ। ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ॥୨୧॥

Verse 22

अष्टकृत्वो जपेन्मूलं प्रणवं चाष्टधा तथा । शंखाद्दक्षिणदिग्भागे प्रोक्षणीपात्रमादिशेत् ॥ २२ ॥

ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ଆଠଥର ଜପ କରିବ, ଏବଂ ସେହିପରି ପ୍ରଣବ (ଓଁ)କୁ ମଧ୍ୟ ଆଠଥର ଜପ କରିବ। ପରେ ଶଙ୍ଖର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଶୁଦ୍ଧି-ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀ ପାତ୍ର ରଖିବ।

Verse 23

प्रोक्षण्यां तज्जलं किंचित्कृत्वात्मानं त्रिधा ततः । आत्मतत्त्वात्मने हृञ्च विद्यातत्त्वात्मने नमः ॥ २३ ॥

ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀରେ ସେହି ଜଳର କିଛି ଅଂଶ ରଖି, ପରେ ନିଜ ଉପରେ ତ୍ରିବିଧ ନ୍ୟାସ କରିବ। (ଜପ:) “ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱାତ୍ମନେ ହୃଁ” ଏବଂ “ବିଦ୍ୟାତତ୍ତ୍ୱାତ୍ମନେ ନମଃ”।

Verse 24

शिवतत्त्वात्मने हृञ्च इत्येतैर्मनुभिस्त्रिभिः । प्रोक्षेत्पुष्पाक्षतैश्चापि मण्डलं विधिवत्सुधीः ॥ २४ ॥

“ଶିବତତ୍ତ୍ୱାତ୍ମନେ ହୃଁ” ଇତ୍ୟାଦି ଏହି ତିନି ମନ୍ତ୍ରରେ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ସହିତ, ସୁଧୀ ଭକ୍ତ ମଣ୍ଡଳକୁ ବିଧିବତ୍ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ।

Verse 25

अथवा मूलगायत्र्या पूजाद्रव्याणि प्रोक्षयेत् । पाद्यार्ध्याचमनूयार्थं मधुपर्कार्थमप्युत ॥ २५ ॥

ବା ମୂଳଗାୟତ୍ରୀ ଜପ କରି ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ଶୁଦ୍ଧି) କରିବ। ଏହା ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଓ ମଧୁପର୍କ ଅର୍ପଣ ପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗ୍ୟ କରେ।

Verse 26

पात्राण्याधारयुक्तानि स्थापयेद्विधिना पुरः । पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रांतजलैः स्मृतम् ॥ २६ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ଆଧାରଯୁକ୍ତ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଶ୍ୟାମାକ ଧାନ୍ୟ, ଦୂର୍ବା, ପଦ୍ମ ଓ ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତା ମିଶିତ ଜଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 27

अर्ध्यं पुष्पाक्षतयवैः कुशाग्रतिलसर्षपैः । गंधदूर्वादलैः प्रोक्तं ततश्चाचमनीयकम् ॥ २७ ॥

ଅର୍ଘ୍ୟ ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ, ଯବ, କୁଶାଗ୍ର, ତିଳ, ସରିଷ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଦୂର୍ବାଦଳ ସହ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

जातीफलं च कंकोलं लवंगं च जलान्वितम् । क्षौद्राज्यदधिसंमिश्रं मधुपर्कसमीरितम् ॥ २८ ॥

ଜାତୀଫଳ, କଂକୋଳ ଓ ଲବଙ୍ଗକୁ ଜଳରେ ସିକ୍ତ କରି, ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଦଧି ସହ ମିଶାଇ ଯାହା ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ—ତାହାକୁ ମଧୁପର୍କ କୁହାଯାଏ।

Verse 29

एकस्मिन्नथवा पात्रे पाद्यादीनि प्रकल्पयेत् । शंकरार्कार्चने शंखमयेनैव प्रशस्यते ॥ २९ ॥

ପାଦ୍ୟାଦି ଉପଚାରଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ କିମ୍ବା ପୃଥକ୍ ପାତ୍ରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଶଂକର ଓ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ଶଙ୍ଖମୟ ପାତ୍ର ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 30

श्वेताकृष्णारुणापीताश्यामारक्तासितासिताः । रक्तांबराभयकराध्येयास्स्पुः पीठशक्तयः ॥ ३० ॥

ପୀଠଶକ୍ତିମାନେ ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣ, ଅରୁଣ, ପୀତ, ଶ୍ୟାମ, ରକ୍ତ ଓ ଅତିଗାଢ଼ ବର୍ଣ୍ଣର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ରକ୍ତାମ୍ବର ପରିଧାନ କରି ଅଭୟମୁଦ୍ରା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ରୂପେ ଧ୍ୟେୟ।

Verse 31

स्वर्णादिलिखिते यंत्रे शालग्रामे मणौ तथा । विधिना स्थापितायां वा प्रतिमायां प्रपूजयेत् ॥ ३१ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ଧାତୁରେ ଲିଖିତ ଯନ୍ତ୍ରରେ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାରେ, ପବିତ୍ର ମଣିରେ, ଏବଂ ବିଧିମତ୍ ସ୍ଥାପିତ ପ୍ରତିମାରେ ମଧ୍ୟ ନିୟମାନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

अंगुष्टादिवितस्त्यंतमाना स्वर्णादिधातुभिः । निर्मिता शुभदा गेहे पूजनाय दिने दिने ॥ ३२ ॥

ଅଙ୍ଗୁଠିମାତ୍ର ମାପରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିତସ୍ତି (ହାତର ପ୍ରସାର) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମାଣରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରତିମା ଗୃହରେ ଶୁଭଫଳଦାୟିନୀ ହୁଏ; ଦିନେଦିନେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 33

वक्रां दग्धां खंडितां च भिन्नमूर्द्धदृशं पुनः । स्पष्टां वाप्यन्त्यजाद्यैश्च प्रतिमां नैव पूजयेत् ॥ ३३ ॥

ଯେ ପ୍ରତିମା ବାଙ୍କା, ଦଗ୍ଧ, ଭଙ୍ଗା କିମ୍ବା ଖଣ୍ଡିତ, ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଦୃଷ୍ଟି କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ, ଅଥବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ/ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୋଷ-କଳଙ୍କରେ ବିକୃତ—ତାହାକୁ କେବେ ପୂଜିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 34

बाणादिलिंगे वाभ्यर्चेत्सर्वलक्षणलक्षिते । मूलेन मूर्तिं संकल्प्य ध्यात्वा देवं यथोदितम् ॥ ३४ ॥

ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ବାଣ-ଲିଙ୍ଗ (କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ)ର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମନେ ସଂକଳ୍ପ କରି, ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ପରେ ପୂଜା କର।

Verse 35

आवाहा पूजयेतस्यां परिवारगणैः सह । शालग्रामे स्थापितायां नावाहनविसर्जने ॥ ३५ ॥

ଦେବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପରିବାରଗଣ ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଶାଳଗ୍ରାମରେ ସ୍ଥାପିତ ଥିଲେ ଆବାହନ ଓ ବିସର୍ଜନ ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 36

पुष्पांजलिं समादाय ध्यात्वा मंत्रमुदीरयेत् ॥ ३६ ॥

ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ନେଇ, ଧ୍ୟାନ କରି, ପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର।

Verse 37

आत्मसंस्थमजं शुद्धं त्वामहं परमेश्वर । अरण्यामिव हव्याशं मूर्तावावाहयाम्यहम् ॥ ३७ ॥

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ଆତ୍ମସ୍ଥ, ଅଜ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଆବାହନ କରୁଛି; ଯେପରି ଅରଣ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରକଟେ।

Verse 38

तवेयं हि महामूर्तिस्तस्यां त्वां सर्वगं प्रभो । भक्तिरेवहसमाकृष्टं दीपवत्स्थापयाम्यहम् ॥ ३८ ॥

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ମହାମୂର୍ତ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର; ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ ତୁମକୁ ମୁଁ ଏଥିରେ ଦୀପ ପରି ସ୍ଥାପନ କରୁଛି।

Verse 39

सर्वांतर्यामिणे देवं सर्वबीजमय शुभम् । रवात्मस्थाय परं शुद्धमासनं कल्पयाव्यहम् ॥ ३९ ॥

ଯେ ସର୍ବଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ସର୍ବବୀଜମୟ ଶୁଭ ଦେବ ଏବଂ ରବି-ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥିତ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ପରମ ଶୁଦ୍ଧ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବି।

Verse 40

अनन्या तव देवेश मूर्तिशक्तिरियं प्रभो । सांनिध्यं कुरु तस्यां त्वं भक्तानुग्राहकारक ॥ ४० ॥

ହେ ଦେବେଶ ପ୍ରଭୋ! ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିରୂପ ଶକ୍ତି ତୁମର ଅନନ୍ୟ; ତେଣୁ ଏଥିରେ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କର, କାରଣ ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର।

Verse 41

अज्ञानाजुच मत्तत्त्वाद्वैकल्यात्साधनस्य च । यद्यपूर्णं भवेत्कल्पं कतथाप्यभिमुखो भव ॥ ४१ ॥

ଅଜ୍ଞାନ, ତତ୍ତ୍ୱର ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା, ଏବଂ ସାଧନର ଅଭାବରୁ—ଯଦି କୌଣସି କଳ୍ପ/ବିଧି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ତଥାପି କିଛିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଭିମୁଖ ହୁଅ।

Verse 42

दृशा पूयूषवर्षिण्या पूरयन्यज्ञविष्टरे । मूर्तौ वा यज्ञसंपूर्त्यै स्थितो भव महेश्वर ॥ ४२ ॥

ଅମୃତବର୍ଷିଣୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଯଜ୍ଞର ବିସ୍ତାରକୁ ପୂରଣ କରି, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଯଜ୍ଞସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ମୂର୍ତ୍ତିରେ କିମ୍ବା ଅମୂର୍ତ୍ତିରେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ।

Verse 43

अभक्तवाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रदूरायितद्युते । स्वतेजः पंजरेणाशु वेष्टितो भव सर्वतः ॥ ४३ ॥

ଅଭକ୍ତମାନଙ୍କର ବାଣୀ, ମନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଶକ୍ତିହୀନ ହେଉ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରବଣ ଦୂରେ ରହୁ; ହେ ଦ୍ୟୁତିମାନ! ନିଜ ତେଜର ପଞ୍ଜରାରେ ଶୀଘ୍ର ସର୍ବଦିଗରୁ ନିଜକୁ ଆବୃତ କର।

Verse 44

यस्य दर्शनामिच्छंति देवाः स्वाभीष्टसिद्धये । तस्मै ते परमेशाय स्वागतं स्वागतं च मे ॥ ४४ ॥

ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଇଚ୍ଛନ୍ତି—ସେହି ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମକୁ ମୋର ସ୍ୱାଗତ; ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ୱାଗତ।

Verse 45

कृतार्थोऽनुगृहीतोऽस्मि सफलं जीवितं मम । आगतो देवदेवेशः सुखागतमिदं पुनः ॥ ४५ ॥

ମୁଁ କୃତାର୍ଥ, ମୋପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ହେଲା; ମୋ ଜୀବନ ସଫଳ ହେଲା। ଦେବଦେବେଶ ଆସିଛନ୍ତି—ସୁଖାଗତମ୍, ପୁନଃ ସୁଖାଗତମ୍।

Verse 46

यद्भक्तिलेप्तसंपर्कात्परमानंदसंभवः । तस्मै मे परणाब्जाय पाद्यं शुद्धाय कल्प्यते ॥ ४६ ॥

ଭକ୍ତିଲେପିତ ସ୍ପର୍ଶ-ସମ୍ପର୍କରୁ ଯାହାରେ ପରମାନନ୍ଦ ଜନ୍ମେ—ସେହି ମୋର ଶୁଦ୍ଧ, ପଦ୍ମପାଦ ପରମପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ପାଦ୍ୟ (ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ) ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି।

Verse 47

वेदानामपि वेदाय देवानां देवतात्मने । आचामं कल्पयामीश शुद्धानां शुद्धिहेतवे ॥ ४७ ॥

ହେ ଈଶ! ଆପଣ ବେଦମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବେଦ, ଦେବମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଦେବତାତ୍ମା। ଶୁଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧିହେତୁ ମୁଁ ଆଚମନ କରୁଛି।

Verse 48

तापत्रयहर दिव्यं परमानन्दलक्षणम् । तापत्रयविनिर्मुक्त्यै तवार्घ्यं कल्पयाम्यहम् ॥ ४८ ॥

ହେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ତ୍ରିତାପହର, ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ। ତ୍ରିତାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିବେଦନ କରୁଛି।

Verse 49

सर्वकालुष्यहीनाय परिपूर्णसुखात्मने । मधुपर्कमिदं देव कल्पयामि प्रसीद मे ॥ ४९ ॥

ହେ ଦେବ! ଆପଣ ସମସ୍ତ କଳୁଷରହିତ ଏବଂ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖସ୍ୱରୂପ। ଏହି ମଧୁପର୍କ ମୁଁ ନିବେଦନ କରୁଛି; ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।

Verse 50

अवच्छिष्टोऽप्यशुचिर्वापि यस्य स्मरणमात्रतः । शुद्धिमाप्नोति तस्मै ते पुनराचमनीयकम् ॥ ५० ॥

ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରରେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ହେଉ କି ଅନ୍ୟଥା ଅଶୁଚି ହେଉ, ଶୁଦ୍ଧି ଲଭେ—ସେହି ହେତୁ ମୁଁ ପୁନଃ ଆଚମନ କରୁଛି।

Verse 51

स्नेहं गृहाण स्नेहेन लोकनाथ महाशय । सर्वलोकेषु शुद्धात्मन्ददामि स्नेहमुत्तमम् ॥ ५१ ॥

ହେ ଲୋକନାଥ, ମହାଶୟ! ସ୍ନେହରେ ସ୍ନେହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ହେ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍! ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ପ୍ରେମ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 52

परमानंदबोधाब्धिनिमग्ननिजमूर्तये । सांगोपांगमिदं स्नानं कल्पयाम्यहमीश ते । सहस्रं वा शतं वापि यथाशक्त्यादरेण च ॥ ५२ ॥

ହେ ଈଶ୍ୱର! ଯାହାଙ୍କ ନିଜ ମୂର୍ତ୍ତି ପରମାନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରବୋଧ-ଚେତନାର ସାଗରେ ନିମଗ୍ନ—ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ସ୍ନାନ-ସେବା ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ, ଯଥାଶକ୍ତି, ସହସ୍ର ବା ଶତ ବାର ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 53

गन्धपुष्पादिकैरीश मनुनां चाभिषिंचेत् ॥ ५३ ॥

ହେ ଈଶ୍ୱର! ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ମନୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

मायाचि त्रपटच्छन्ननिजगुह्योरुतेजसे । निरावरणविज्ञान वासस्ते कल्पयाम्यहम् ॥ ५४ ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ! ମାୟାର ତ୍ରିପଟ ଆବରଣ ଓ ଗୁହ୍ୟାଙ୍ଗ-ଲଜ୍ଜାରେ ଢାକା ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଉଥିବା ମହାତେଜସ୍ବୀ ଆପଣଙ୍କୁ, ମୁଁ ନିରାବରଣ ଜ୍ଞାନର ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 55

यमाश्रित्य म हामाया जगत्संमोहिनी सदा । तस्मै ते परमेशाय कल्पयाम्युत्तरीयकम् ॥ ५५ ॥

ଯମଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ସଦା ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମହାମାୟା ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ; ତେଣୁ ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍ତରୀୟ (ଉପରି ବସ୍ତ୍ର) ମୁଁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି।

Verse 56

रक्तं शक्त्यर्कविघ्नेषु पीतंविष्णौ सितं शिवे । तैलादिदूषितं जीर्णं सच्छिद्रं मलिनं त्यजेत् ॥ ५६ ॥

ଶକ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଘ୍ନନିବାରଣରେ ରକ୍ତ (ଲାଲ) ଅର୍ପଣ ବିହିତ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୀତ, ଶିବଙ୍କୁ ଶ୍ୱେତ। ତେଲାଦିରେ ଦୂଷିତ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ, ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ କିମ୍ବା ମଲିନ ବସ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

यस्य शक्तित्रयेणदं संप्रीतमखिलं जगत् । यज्ञसूत्राय तस्मै ते यज्ञसूत्रं प्रकल्पये ॥ ५७ ॥

ଯାହାଙ୍କ ତ୍ରିବିଧ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ପୋଷିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ସେଇ ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏହି ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପରିଧାନ କରାଉଛି।

Verse 58

स्वभावसुन्दरांगाय नानाशक्त्याश्रयाय ते । भूषणानि विचित्राणि कल्पयाम्यमरार्चित ॥ ५८ ॥

ସ୍ୱଭାବତଃ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗଧାରୀ, ନାନା ଶକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିଚିତ୍ର ଭୂଷଣ ଗଢ଼ୁଛି।

Verse 59

परमानन्दसौरभ्यपरिपूर्णदिगंतरम् । गृहाण परम गंध कृपया परमेश्वर ॥ ५९ ॥

ହେ ପରମେଶ୍ୱର! ପରମାନନ୍ଦର ସୌରଭ୍ୟରେ ଦିଗନ୍ତକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ଏହି ପରମ ସୁଗନ୍ଧକୁ କୃପାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 60

तुरीयवनसंभूतं नानागुणमनोहरम् । अमंदसौरभपुष्पं गृह्यतामिदमुत्तमम् । जपाक्षतार्कधत्तूरान्विष्णौ नैवार्पयेत्क्वचित् ॥ ६० ॥

ତୁରୀୟ ବନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ନାନା ଗୁଣରେ ମନୋହର, ଅତି ସୁଗନ୍ଧିତ ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁଷ୍ପ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ଜପା, ଅକ୍ଷତ, ଅର୍କ ଓ ଧତୁରା—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 61

केतकीं कुटजं कुंदं बंधूकं केसरं जपाम् । मालतीपुष्पक चैव नार्पयेत्तु महेश्वरे ॥ ६१ ॥

କେତକୀ, କୁଟଜ, କୁନ୍ଦ, ବନ୍ଧୂକ, କେସର, ଜପା ଓ ମାଳତୀ—ଏହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 62

मातुलिंगं च तगरं रवौ नैवार्पयेत्क्वचित् । शक्तौ दूर्वार्कमंदारान् गणेशे तुलसीं त्यजेत् ॥ ६२ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ମାତୁଲିଙ୍ଗ (ବୀଜପୂରକ) ଓ ତଗର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶକ୍ତିପୂଜାରେ ଦୂର୍ବା, ଅର୍କ ଓ ମନ୍ଦାର ଅର୍ପଣ କର; ଗଣେଶପୂଜାରେ ତୁଳସୀ ବର୍ଜନ କର।

Verse 63

सरोजिनीदमनकौ तथा मरुबकः कुशः । विष्णुक्रांता नागवल्ली दूर्वापामार्गदाडिमौ ॥ ६३ ॥

ସରୋଜିନୀ ଓ ଦମନକ, ତଥା ମରୁବକ ଓ କୁଶ; ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତା, ନାଗବଲ୍ଲୀ, ଦୂର୍ବା, ଅପାମାର୍ଗ ଏବଂ ଦାଡିମ (ଡାଲିମ୍ବ/ଅନାର) ମଧ୍ୟ (ଯୋଗ୍ୟ)।

Verse 64

धात्री मुनियुतानां च पत्रैर्देवार्चनं चरेत् । कदली बदरी धात्री तिंतिणी बीजपूरकम् ॥ ६४ ॥

ଧାତ୍ରୀ ଓ ମୁନିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ୍। (ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ର) କଦଳୀ, ବଦରୀ, ଧାତ୍ରୀ (ଆମଳକୀ), ତିଁତିଣୀ (ଇମ୍ଲି) ଏବଂ ବୀଜପୂରକ (ମାତୁଲିଙ୍ଗ)।

Verse 65

आम्रदाडिमजंबीरजंबूपनसभूरुहाः । एतेषां तु फलैः कुर्याद्देवतापूजनं बुधः ॥ ६५ ॥

ଆମ୍ବ, ଦାଡିମ (ଡାଲିମ୍ବ/ଅନାର), ଜମ୍ବୀର (ମାତୁଲିଙ୍ଗ/ଲେମ୍ବୁ), ଜମ୍ବୁ, ପନସ (କଠାଳ) ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳବୃକ୍ଷର ଫଳଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଦେବତାପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 66

शुष्कैस्तु नार्चयेद्देवं पत्रैः पुष्पैः फलैरपि ॥ ६६ ॥

କିନ୍ତୁ ଶୁଷ୍କ (ମୁର୍ଝାଇଥିବା) ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ କିମ୍ବା ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 67

धात्री खदिरबित्वानां तमालस्य दलानि च । छिन्नभिन्नान्यपि मुने न दूष्याणि जगुर्बुधाः ॥ ६७ ॥

ହେ ମୁନି, ଧାତ୍ରୀ, ଖଦିର ଓ ବିତ୍ୱାନର ଫଳ ଏବଂ ତମାଳର ପତ୍ର—ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ବୁଦ୍ଧମାନେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କହିନାହାନ୍ତି।

Verse 68

पद्ममामलकं तिष्टेच्छुद्धं चैव दिनत्रयम् । सर्वदा तुलसी शुद्धा बिल्वपत्राणि वै तथा ॥ ६८ ॥

ପଦ୍ମ ଓ ଆମଳକ ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ରହେ। ତୁଳସୀ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (ସଦା) ଶୁଦ୍ଧ।

Verse 69

पलाशकाशकुसुमैस्तमालतुलसीदलैः । छात्रीदलैश्च दूर्वाभिर्नार्चयेज्जगदंबिकाम् ॥ ६९ ॥

ପଲାଶ ଓ କାଶର ଫୁଲ, ତମାଳ-ତୁଳସୀର ପତ୍ର, ଛାତ୍ରୀ ପତ୍ର ଏବଂ ଦୂର୍ବା ଘାସ ଦ୍ୱାରା ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 70

नार्पयेत्कुसुमं पत्रं फलं देवे ह्यधोमुखम् । पुष्पपत्रादिकं विप्र यथोत्पन्नं तथार्पयेत् ॥ ७० ॥

ଦେବତାଙ୍କୁ ଫୁଲ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ଫଳ ଅଧୋମୁଖ କରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ବିପ୍ର, ପୁଷ୍ପ-ପତ୍ରାଦି ଯେପରି ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେପରି ଅର୍ପଣ କର।

Verse 71

वनस्पतिरसं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम् । आघ्रेयं देवदेवेश धूपं भक्त्या गृहाम मे ॥ ७१ ॥

ହେ ଦେବଦେବେଶ, ବନସ୍ପତିର ସାରରୁ ତିଆରି ଏହି ଦିବ୍ୟ, ସୁଗନ୍ଧ-ସମୃଦ୍ଧ ଓ ମନୋହର ଧୂପକୁ—ଆଘ୍ରେୟ ଅର୍ପଣରୂପେ—ମୋର ଭକ୍ତି ସହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 72

सुप्रकाशं महादीपं सर्वदा तिमिरापहम् । घृतवर्तिसमायुक्तं गृहाण मम सत्कृतम् ॥ ७२ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଦା ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ ଘୃତବର୍ତ୍ତିଯୁକ୍ତ ଏହି ସୁପ୍ରକାଶ ମହାଦୀପକୁ ମୋର ସତ୍କାରପୂର୍ବକ ଅର୍ପଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 73

अन्नं चतुर्विधं स्वादु रसैः षड्भिः समन्वितम् । भक्त्या गृहाण मे देव नैवेद्यंतुष्टिदंसदा ॥ ७३ ॥

ହେ ଦେବ, ଷଡ୍ରସସମନ୍ୱିତ ଚତୁର୍ବିଧ ମଧୁର ଅନ୍ନ-ନୈବେଦ୍ୟକୁ ମୁଁ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏହା ସଦା ତୃପ୍ତି ଦେଉ।

Verse 74

नागवल्लीदलं श्रेष्टं पूगखदिरचूर्णयुक् । कर्पूरादिसुगंधाढ्यं यद्दत्तं तद्गृहाण मे ॥ ७४ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୂଗ (ସୁପାରି) ଓ ଖଦିରଚୂର୍ଣ୍ଣଯୁକ୍ତ, କର୍ପୂରାଦି ସୁଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଗବଲ୍ଲୀ ପତ୍ର ମୁଁ ଯାହା ଦେଇଛି, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 75

दद्यात्पुष्पाञ्जलिं पश्चात्कुर्यादावरणार्चनम् ॥ ७५ ॥

ତାପରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଆବରଣାର୍ଚ୍ଚନ (ଆବରଣ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

यदाशाभिमुखो भूत्वा पूजनं तु समाचरेत् । सैव प्राची तु विज्ञेया ततोऽन्या विदिशो दश ॥ ७६ ॥

ପୂଜା କରିବାବେଳେ ଯେ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଆଚରଣ କରାଯାଏ, ସେଇ ଦିଗକୁ ପ୍ରାଚୀ (ପୂର୍ବ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟ ଦଶ ବିଦିଶା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ।

Verse 77

केशरेष्वग्निकोणादि हृदयादीनि पूजयेत् । नेत्रमग्रे दिक्षु चास्त्रं अंगमंत्रैर्यथाक्रमम् ॥ ७७ ॥

ପଦ୍ମର କେଶରରେ ଅଗ୍ନିକୋଣ ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ହୃଦୟାଦି ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ମନ୍ତ୍ରକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରି; ସମ୍ମୁଖେ ନେତ୍ର, ଦିଗମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର—ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ର ସହ କ୍ରମେ ପୂଜା କରିବ॥

Verse 78

शुक्लश्वेतसितश्यामकृष्णरक्तार्चिषः क्रमात् । वराभयकरा ध्येयाः स्वस्वदिक्ष्वं गशक्तयः ॥ ७८ ॥

କ୍ରମେ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟୋତି ଶୁକ୍ଳ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ-ଶ୍ୱେତ, ସିତ, ଶ୍ୟାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ। ବରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାଧାରୀ ଏହି ଅଙ୍ଗଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ଦିଗରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 79

अमुकावरणांते तु देवता इति संवदेत् । सालंकारास्ततः पश्चात्सांगाः सपरिचारिकाः ॥ ७९ ॥

ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆବରଣ-କ୍ରିୟାର ଶେଷରେ ‘ଏହା ଦେବତା’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କାରଭୂଷିତ, ଅଙ୍ଗସହିତ ଓ ପରିଚାରିକାସହିତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ/ସମ୍ବୋଧନ କରିବ॥

Verse 80

सवाहनाः सायुधाश्च ततः सर्वो पचारकैः । संपूजितास्तर्पिताश्च वरदाः संत्विदं पठेत् ॥ ८० ॥

ତାପରେ (ଦେବତାମାନଙ୍କୁ) ବାହନ ଓ ଆୟୁଧ ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପଚାରରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ। ତର୍ପଣରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ସେହି ବରଦାତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ—ଏହିପରି ଏହା ପଢ଼ିବ॥

Verse 81

मूलांते च समुञ्चार्य दिवतायै निवेदयेत् । अभीष्टसिद्धिं मे देहि शरणागतवत्सल ॥ ८१ ॥

ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ—‘ହେ ଶରଣାଗତବତ୍ସଲ! ମୋତେ ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦିଅ।’॥

Verse 82

भक्तया समर्पये तुभ्यममुकावरणार्चनम् । इत्युञ्चार्य क्षिपेत्पुष्पाञ्जलिं देवस्य मस्तके ॥ ८२ ॥

“ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଅମୁକ ଆବରଣ-ଅର୍ଚ୍ଚନା ସମର୍ପଣ କରୁଛି” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରି, ଦେବତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 83

ततस्त्वभ्यर्च्यनीयाः स्युः कल्पोक्ताश्चावृतीः क्रमात् । सायुधांस्तत इंद्राद्यान्स्वस्वदिक्षु प्रपूजयेत् ॥ ८३ ॥

ତାପରେ କଳ୍ପଗ୍ରନ୍ଥରେ କହିଥିବା କ୍ରମାନୁସାରେ ଆବୃତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବ; ତା’ପରେ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗରେ ଆୟୁଧଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରପୂଜା କରିବ।

Verse 84

इद्रो वह्निर्यमो रक्षो वरुणः पवनो विधुः । ईशानोऽथ विधिश्चैवमधस्तात्पन्न गाधिपः ॥ ८४ ॥

ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ରକ୍ଷ (ଦିକ୍ପାଳ), ବରୁଣ, ପବନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର; ପରେ ଈଶାନ ଏବଂ ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)। ଏହିପରି ତଳେ ପାତାଳଜଳର ଅଧିପତି ନାଗାଧିପତି ଅଛନ୍ତି।

Verse 85

ऐरावतस्तथा मेषो महिषः प्रेतस्तिमिर्मृगः । वाजी वृषो हंसकूर्मौ वाहनानि विदुर्बुधाः ॥ ८५ ॥

ଐରାବତ, ତଥା ମେଷ ଓ ମହିଷ, ପ୍ରେତ, ତିମି ଓ ମୃଗ; ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ବୃଷ, ହଂସ ଓ କୂର୍ମ—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଧଜନ (ଦେବମାନଙ୍କ) ବାହନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 86

वज्रं शक्तिं दंडखङ्गौ पाशां कुशगदा अपि । त्रिशूलं पद्मचक्रे च क्रमादिंद्रादिहेतयः ॥ ८६ ॥

ବଜ୍ର, ଶକ୍ତି, ଦଣ୍ଡ ଓ ଖଡ୍ଗ, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଗଦା; ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର—ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାନୁସାରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କର ଆୟୁଧ।

Verse 87

समाप्यावरणार्चां तु देवतारार्तिकं चरेत् । शंखतोयं परिक्षिप्योद्वाहुर्नृत्यन् पतेत्क्षितौ ॥ ८७ ॥

ଆବରଣାର୍ଚ୍ଚା ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ଆରତି କରିବା ଉଚିତ। ଶଙ୍ଖତୀର୍ଥ ଜଳ ଚାରିଦିଗେ ଛିଟାଇ, ଭକ୍ତିରେ ବାହୁ ଉଠାଇ ନୃତ୍ୟ କରି, ଶେଷରେ ଭୂମିରେ ପ୍ରଣାମ କରିବ।

Verse 88

दंडवञ्चाप्यथोत्थाय प्रार्थयित्वा निजेश्वरम् । दक्षिणे स्थंडिलं कृत्वा तत्र संस्कारमाचरेत् ॥ ८८ ॥

ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ଉଠି ନିଜ ଇଷ୍ଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ। ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ (ଡାହାଣ) ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ସଂସ୍କାର କରିବ।

Verse 89

मूलेनेक्षणमस्त्रेण प्रोक्षणं ताडनं पुनः । कुशैस्तद्वर्मणाभ्युक्ष्य पूज्य तत्र न्यसेद्वसुम् ॥ ८९ ॥

ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ‘ଇକ୍ଷଣ’ ଓ ‘ଅସ୍ତ୍ର’ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ପୁନଃ ତାଡନ କରିବ। ପରେ ସେହି ବର୍ମମନ୍ତ୍ରର ରକ୍ଷାରେ କୁଶାଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ କରି ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ବସୁ (ଅର୍ପଣ ଦ୍ରବ୍ୟ) ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 90

प्रदाप्य तत्र जुहुयाद्ध्यात्वा चैवेष्टदेवताम् । महाव्याहृतिभिर्यस्तु समस्ताभिश्चतुष्टयम् ॥ ९० ॥

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଦୀପ୍ତ କରି, ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ହୋମ କରିବ। ମହାବ୍ୟାହୃତିଦ୍ୱାରା ଚାରିଟିକୁ ସମସ୍ତ ଭାବେ ଏକତ୍ର କରି ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 91

जुहुयात्सर्पिषा भक्तैस्तिलैर्वा पायसेन वा । सघृतैः साधकश्रेष्टः पञ्चविंशतिसंख्यया ॥ ९१ ॥

ସାଧକଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୃତସହିତ ଭକ୍ତ୍ୟର୍ପିତ ହବିଷ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ତିଳରେ, କିମ୍ବା ଘୃତଯୁକ୍ତ ପାୟସରେ—ପଞ୍ଚବିଂଶତି ସଂଖ୍ୟାରେ—ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 92

पुनर्व्याहृतिभिघिर्हुत्वा गंधाद्यैः पुनरर्चयेत् । देवं संयोजयेन्मूर्तौ ततो वह्निं विसर्जयेत् ॥ ९२ ॥

ପୁନର୍ବ୍ୟାହୃତି ସହିତ ଆହୁତି ଦେଇ, ଗନ୍ଧାଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୁନଃ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ। ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ସଂଯୋଜିତ (ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ) କରି, ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରିବ।

Verse 93

भो भो वह्ने महाशक्ते सर्वकर्मप्रसाधक । कर्मांतरेऽपि संप्राप्ते सान्निध्यं कुरु सादरम् ॥ ९३ ॥

ହେ ହେ ବହ୍ନି, ମହାଶକ୍ତେ, ସର୍ବ କର୍ମ ସାଧକ! ଅନ୍ୟ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସାଦରେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ କର।

Verse 94

विसृज्याग्निदेवतायै दद्यादाचमनीयकम् । अवशिष्टेन हविषा गंधपुष्पाक्षतान्वितम् ॥ ९४ ॥

ବିସର୍ଜନ ପରେ ଅଗ୍ନିଦେବତାଙ୍କୁ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଦେବ। ଏବଂ ଅବଶିଷ୍ଟ ହବିଷରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତ ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 95

देवतापार्षदेभ्योऽपि पूर्वोक्तेभ्यो बलिं ददेत् । ये रौद्रा रौद्रकर्माणो रौद्रस्थाननिवासिनः ॥ ९५ ॥

ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଳି ଦେବ—ଯେମାନେ ରୌଦ୍ର ସ୍ୱଭାବର, ରୌଦ୍ର କର୍ମ କରନ୍ତି ଏବଂ ରୌଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 96

योगिन्यो ह्युग्ररूपाश्च गणानामधिपास्च ये । विघ्नभूतास्तथा चान्ये दिग्विदिक्षु समाश्रिताःग ॥ ९६ ॥

ଉଗ୍ରରୂପା ଯୋଗିନୀମାନେ, ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପତିମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବିଘ୍ନଭୂତମାନେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ କରି ରହନ୍ତି।

Verse 97

सर्वे ते प्रीतमनसः प्रतिगृह्णंत्विमं बलिम् । इत्यष्टदिक्षु दत्वा च पुनर्भूतबलिं चरेत् ॥ ९७ ॥

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରୀତମନରେ ଏହି ବଲି ଗ୍ରହଣ କର। ଏଭଳି ଅଷ୍ଟଦିଗରେ ବଲି ଦେଇ ପୁନଃ ଭୂତବଲି କରିବ।

Verse 98

पानीयममृतीकृत्य मुद्रया धेनुसंज्ञया । देवतायाः करे दद्यात्पुनश्चाचमनीयकम् ॥ ९८ ॥

ଧେନୁମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ପାନୀୟଜଳକୁ ଅମୃତୀକୃତ କରି ଦେବତାଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଦେବ; ପୁନଃ ଆଚମନୀୟ ଜଳ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 99

देवमुद्वास्य मूर्तिस्थं पुनस्तत्रैव योजयेत् । नैवेद्यं च ततो दद्यात्तत्तदुच्छिष्टभोजिने ॥ ९९ ॥

ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୱାସନ କରି, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ତାପରେ ସେହି ନୈବେଦ୍ୟର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜୀଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବ।

Verse 100

महेश्वरस्य चंडेशो विष्वक्सेनस्तथा हरेः । चंडांशुस्तरणेर्वक्ततुंडश्चापि गणेशितुः । शक्तेरुच्छिष्टचांडाली प्रोक्ता उच्छिष्टभोजिनः ॥ १०० ॥

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଚଣ୍ଡେଶ, ହରିଙ୍କର ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡାଂଶୁ, ଗଣେଶଙ୍କର ବକ୍ତତୁଣ୍ଡ। ଶକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଚାଣ୍ଡାଳୀ’ କୁହାଯାଇଛି—ଏମାନେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜୀ।

Verse 101

ततो ऋष्यादिकं स्मृत्वा कृत्वा मूलषडंगकम् । जप्त्वा मंत्रं यथाशक्ति देवतायै निवेदयेत् ॥ १०१ ॥

ତାପରେ ଋଷି ଆଦି ମନ୍ତ୍ରବିବରଣୀ ସ୍ମରଣ କରି, ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଷଡ଼ଙ୍ଗ କରି, ଯଥାଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଜପ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 102

गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् । सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादात्त्वयि स्थिता ॥ १०२ ॥

ହେ ଅତିଗୁହ୍ୟର ଗୋପ୍ତା! ମୋଦ୍ୱାରା କୃତ ଏହି ଜପ ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ଦେବ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୋର ସିଦ୍ଧି ହେଉ; ତାହା ତୁମଠାରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହୁ।

Verse 103

ततः पराङ्मुखं चार्घं कृत्वा पुष्पैः प्रपूजयेत् । दोर्भ्यां पभ्द्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसादृशा । मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टांग ईरितः ॥ १०३ ॥

ତାପରେ ଭକ୍ତିରେ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦର ପୂଜା କରିବ। ଦୁଇ ବାହୁ, ଦୁଇ ପାଦ, ଦୁଇ ଜାନୁ, ବକ୍ଷ, ଶିର, ଦୃଷ୍ଟି—ଏବଂ ମନ ଓ ବାଣୀ ସହ—ଏହାକୁ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କୁହାଯାଏ।

Verse 104

बाहुभ्यां च सजानुभ्यां शिरसा वचसापि वा । पंचांगकः प्रणामः स्यात्पूजायां प्रवरावुभौ ॥ १०४ ॥

ପୂଜାରେ ବାହୁ ସହ, ଜାନୁ ସହ, ଶିର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିବା ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେହକ୍ରିୟା ଓ ବଚନ—ଦୁହେଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।

Verse 105

नत्वा च दंडवन्मंत्री ततः कुर्यात्प्रदक्षिणाः । विष्णुसोमार्कविघ्नानां वेदार्धेंद्वद्रिवह्नयः ॥ १०५ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ। ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ ‘ବେଦାର୍ଧ’, ସୋମ ପାଇଁ ‘ଇନ୍ଦୁ’, ଅର୍କ ପାଇଁ ‘ଗିରି’, ଏବଂ ବିଘ୍ନହର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ‘ବହ୍ନି’—ଏହି ସଙ୍କେତଶବ୍ଦରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 106

ततः स्तोत्रादिकं मंत्री प्रपठेद्भक्तिपूर्वकम् । इतः पूर्णं प्राणबुद्धिदेहधर्माधिकारतः ॥ १०६ ॥

ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ସ୍ତୋତ୍ର ଆଦି ପାଠ କରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି, ଦେହସାମର୍ଥ୍ୟ ଓ ଧର୍ମାଧିକାର ଅନୁସାରେ।

Verse 107

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यंतेऽवस्थासु मनसा वदेत् । वाचा हस्ताभ्यां च पद्भ्यामुदरेण ततः परम् ॥ १०७ ॥

ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାର ଶେଷରେ ସାଧକ ମନରେ ‘ବାକ୍ୟ’ କହୁ; ପରେ ବାଣୀରେ, ହାତରେ, ପାଦରେ, ଏବଂ ତଦନନ୍ତର ଉଦରଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ଦେହକ୍ରିୟାରେ) ପ୍ରକାଶ କରୁ।

Verse 108

शिष्णांते यत्स्मृतं पश्चाद्यदुक्तं यत्कृतं ततः । तत्सर्वं च ततो ब्रह्मर्पणं भवतु ठद्वयम् ॥ १०८ ॥

ଶେଷରେ ପରେ ଯାହା ସ୍ମରଣ ହେଲା, ଯାହା କୁହାଗଲା ଓ ଯାହା କରାଗଲା—ସେ ସବୁ ଏହିଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ହେଉ; ଉଭୟ ଭାବେ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।

Verse 109

मां मदीयं च सकलं विष्णवे च समर्पये । तारं तत्सदतो ब्रह्मर्पणमस्तु मनुर्मतः ॥ १०९ ॥

ମୁଁ ମୋତେ ଓ ମୋର ସମସ୍ତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି। ‘ତାର’ (ଓଁ) ଓ ‘ତତ୍-ସତ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ଏହା ବ୍ରହ୍ମାର୍ପଣ ହେଉ—ମନ୍ତ୍ରପରମ୍ପରାନୁସାରେ।

Verse 110

प्रणवाद्योऽष्टवस्वर्णो ह्यनेनात्मानमर्पयेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा वैकल्यात्साधनस्य च ॥ ११० ॥

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରରୂପ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—ଅଜ୍ଞାନରୁ, ପ୍ରମାଦରୁ, କିମ୍ବା ସାଧନର ଅପୂର୍ଣ୍ଣତାରୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 111

यन्न्यूनमतिरिक्तं वा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि । द्रव्यहीनं क्रियाहीनं मंत्रहीनं मयान्यथा ॥ १११ ॥

ଯାହା କିଛି କମ୍ କିମ୍ବା ବେଶି ହୋଇଗଲା, ସେ ସବୁ ଆପଣ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଦ୍ରବ୍ୟହୀନ, କ୍ରିୟାହୀନ, ମନ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ବିଧିରୁ ଅନ୍ୟଥା ଯାହା କିଛି ମୋ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି—ସେ ସବୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 112

कृतं यत्तत्क्षमस्वेश कृपया त्वं दयानिधे । यन्मया क्रियते कर्म जाग्रत्स्वप्रसुषुप्तिषु ॥ ११२ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାନିଧି! କୃପାକରି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି ଦୋଷ ହୋଇଛି, ସେସବୁକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି—ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର କୃତ ସମସ୍ତ କର୍ମକୁ ଆପଣ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 113

तत्सर्वं तावकी पूजा भूयाद्भूत्यै च मे प्रभो । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम् ॥ ११३ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଏ ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କର ପୂଜା ହେଉ ଏବଂ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର କାରଣ ହେଉ। ଭୂମିରେ ପାଦ ସ୍ଖଳିଲେ ଯେପରି ଭୂମି ନିଜେ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ, ସେପରି ଆପଣ ମୋର ଆଧାର।

Verse 114

त्वयि जातापराधानां त्वमेव शरणं प्रभो । अन्यथा शरणं नास्ति त्वमेव शरणं मम ॥ ११४ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ। ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ; ଆପଣ ହିଁ ମୋର ଶରଣ।

Verse 115

तस्मात्कारुण्यभावेन क्षमस्व परमेश्वर । अपराधसहस्राणि क्रियंतेऽहर्न्निशं मया ॥ ११५ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର! କାରୁଣ୍ୟଭାବରେ ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିନରାତି ସହସ୍ର ଅପରାଧ ହୋଇଯାଏ।

Verse 116

दासोऽयमिति मां मत्वा क्षमस्व जगतां पते । आवाहनं न जानामि न जानामि विसर्जनम् ॥ ११६ ॥

ହେ ଜଗତ୍ପତି! ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ ବୋଲି ଭାବି କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆବାହନ ବିଧି ଜାଣେନି, ବିସର୍ଜନ ବିଧି ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି।

Verse 117

पूजां चैव न जानामि त्वं गतिः परमेश्वर । संप्रार्थ्यैवं ततो मंत्री मूलांते श्लोकमुञ्चरेत् ॥ ११७ ॥

ମୁଁ ପୂଜାବିଧି ମଧ୍ୟ ଜାଣେନି; ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଆପଣେ ହିଁ ମୋର ପରମ ଶରଣ। ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ମୂଳମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।

Verse 118

गच्छ गच्छ परं स्थानं जगदीश जगन्मय । यन्न ब्रह्मादयो देवा जानंति च सदाशिवः ॥ ११८ ॥

ଯାଅ—ଯାଅ—ପରମ ସ୍ଥାନକୁ, ହେ ଜଗଦୀଶ, ହେ ଜଗନ୍ମୟ; ସେ ଧାମକୁ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ସଦାଶିବ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 119

इति पुष्पांजलिं दत्वा ततः संहारमुद्रया । निधाय देवं सांगं च स्वीयदृत्सरसीरुहे ॥ ११९ ॥

ଏଭଳି ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ପରେ ସଂହାରମୁଦ୍ରାରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗ ସହିତ ନିଜ ହୃଦୟ-ସରୋବରର ପଦ୍ମରେ ନିଧାନ କର।

Verse 120

सुषुम्णावर्त्मना पुष्पमाघ्रायोद्वासयेद् बुधः । शंखचक्रशिलालिंगविघ्नसूर्यद्वयं तथा ॥ १२० ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ସୁଷୁମ୍ଣା-ମାର୍ଗରେ ପୁଷ୍ପର ସୁଗନ୍ଧ ଆଘ୍ରାଣ କରି ପରେ ମୃଦୁଭାବେ ଶ୍ୱାସ ବାହାର କରୁ। ସେହିପରି ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଶିଳା, ଲିଙ୍ଗ, ବିଘ୍ନହର ଓ ଦ୍ୱିସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 121

शक्तित्रयं न चैकत्र पूजयेद्दुःखकारणम् । अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशन् ॥ १२१ ॥

ଶକ୍ତିତ୍ରୟକୁ ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାହା ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ। ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ହରେ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧି ନାଶ କରେ।

Verse 122

सर्वपापक्षयकरं विष्णुपादोदकं शुभम् ॥ १२२ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟ କରେ।

Verse 123

तत्तद्भक्तैर्गृही तव्यं तन्नैवेद्यनिवेदितम् । अग्राह्यं शिवनिर्माल्यं पत्रं पुष्पं फलं जलम् ॥ १२३ ॥

ଯେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ନିବେଦିତ, ତାହା ସେହି ଦେବତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ମାତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବେ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ନିର୍ମାଲ୍ୟ—ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳ—ଅନ୍ୟେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ।

Verse 124

शालग्रामशिलास्पर्शात्सर्वं याति पवित्रताम् । पूजा पंचविधा तत्र कथिता नारदाखिलैः ॥ १२४ ॥

ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ସମସ୍ତେ ପବିତ୍ରତା ପାଉଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ନାରଦ ପଞ୍ଚବିଧ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଛନ୍ତି।

Verse 125

आतुरी सौतिकी त्रासी साधना भाविनी तथा । दौर्बोधी च क्रमादासां लक्षणानि श्रृणुष्व मे ॥ १२५ ॥

ଆତୁରୀ, ସୌତିକୀ, ତ୍ରାସୀ, ସାଧନା, ଭାବିନୀ ଓ ଦୌର୍ବୋଧୀ—ଏମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ କ୍ରମକ୍ରମେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 126

रोगादियुक्तो न स्रायान्न जपेन्न च पूजयेत् । विलोक्य पूजां देवस्य मूर्तिं वा सूर्य्यमंडलम् ॥ १२६ ॥

ରୋଗାଦିରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରିବେ ନାହିଁ, ଜପ କରିବେ ନାହିଁ, ବିଧିପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ; କେବଳ ଦେବପୂଜାକୁ, କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଦେଖି ସନ୍ତୋଷ କରିବେ।

Verse 127

प्रणम्याथ स्मरन्मंत्रमर्पयेत्कुमांजलिम् । रोगे निवृत्ते स्नात्वाथ नत्वा संपूञ्चेद्गुरुम् ॥ १२७ ॥

ତାପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ମନ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରିବ। ରୋଗ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ସ୍ନାନ କରି, ପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାଦରେ ବିଦାୟ ନେବ।

Verse 128

त्वत्प्रसादाज्जगन्नाथ जगत्पूज्य दयानिधे । पूजाविच्छेददोषो मे मास्त्विति प्रार्थयेच्च तम् ॥ १२८ ॥

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଜଗତ୍ପୂଜ୍ୟ ଦୟାନିଧି! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି—ମୋ ପୂଜାରେ ବିଚ୍ଛେଦର ଦୋଷ କେବେ ନ ହେଉ।

Verse 129

द्विजानपि च संपूज्य यथाशक्त्या प्रतोष्य च । तेभ्यश्चाशिषमादाय देवं प्राग्वत्ततोऽर्चयेत् ॥ १२९ ॥

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଶକ୍ତି ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପୂଜି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବ। ସେମାନଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ପରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 130

आतुरी कथिता ह्येषा सोतिक्यथ निगद्यते । सूतकं द्विविधं प्रोक्तं जाताख्यं मृतसंज्ञकम् ॥ १३० ॥

ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ‘ଆତୁରୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ‘ସୋତିକା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ନିଗଦିତ। ସୂତକ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଜାତ (ଜନ୍ମ) ସୂତକ ଓ ମୃତ ସୂତକ।

Verse 131

तत्र स्नात्वा मानसीं तु कृत्वा संध्यां समाहितः । मनसैव यजेद्देवं मनसैव जपेन्मनुम् ॥ १३१ ॥

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ମାନସିକ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିବ। ପରେ ମନରେ ମାତ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ଯଜିବ ଏବଂ ମନରେ ମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଜପିବ।

Verse 132

निवृत्ते सूतके प्राग्वत्संपूज्य च गुरुं द्विजान् । तेभ्यश्चाशिषमादाय ततो नित्यक्रमं चरेत् ॥ १३२ ॥

ସୂତକ-କାଳ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଗୁରୁ ଓ ଦ୍ୱିଜ-ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି; ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ନିତ୍ୟକର୍ମକ୍ରମ ପୁନଃ ଆଚରଣ କରିବ।

Verse 133

एषा तु सौतिकी प्रोक्ता त्रासी चाथ निगद्यते । दुष्टेभ्यस्त्रासमापन्नो यथालब्धोपचारंकैः ॥ १३३ ॥

ଏହି ବିଧି ‘ସୌତିକୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ‘ତ୍ରାସୀ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ନିଗଦିତ। ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ, ସେ ସମୟରେ ଯେଉଁ ଉପଚାର ଲଭ୍ୟ ଥାଏ, ସେହିପରି ଏହାକୁ ଆଚରଣ କରିବ।

Verse 134

मानसैर्वै यजेद्देवं त्रासी सा परिकीर्तिता । पूजासाधनवस्तूनाम सामर्थ्ये तु सर्वतः ॥ १३४ ॥

ମନସା ଦେବଙ୍କୁ ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହାକୁ ‘ତ୍ରାସୀ’ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ପୂଜାସାଧନ ବସ୍ତୁ ଯୋଗାଡ଼ କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ସର୍ବ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ପ୍ରବର୍ତ୍ତେ।

Verse 135

पुष्पैः पत्रैः फलैर्वापि मनसा वा यजेद्विभुम् । साधनाभाविनी ह्येषा दौर्बोधीं श्रृणु नारद ॥ १३५ ॥

ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର, ଫଳ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା କେବଳ ମନସା ମଧ୍ୟ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯଜନ କରିହେବ। ଏହି ପଦ୍ଧତି ବାହ୍ୟ ସାଧନରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ; ହେ ନାରଦ, ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ (ଦୁର୍ବୋଧ) ଉପଦେଶ ଶୁଣ।

Verse 136

स्त्रियो वृद्धास्तथा बाला मूर्खास्तैस्तु यथाक्रमम् । यथाज्ञानकृता सा तु दौर्बोधीति प्रकीर्तिता ॥ १३६ ॥

ସ୍ତ୍ରୀ, ବୃଦ୍ଧ, ବାଳକ ଓ ଅଜ୍ଞ—ଏମାନେ ଯଥାକ୍ରମ ନିଜ ଜ୍ଞାନାନୁସାରେ ବାକ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ତାହାକୁ ‘ଦୁର୍ବୋଧୀ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 137

एवं यथाकथंचित्तु पूजां कुर्याद्धि साधकः । देवपूजाविहीनो यः स गच्छेन्नरकं ध्रुवम् ॥ १३७ ॥

ଏହିପରି ସାଧକ ଯେପରି ସମ୍ଭବ, ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଦେବପୂଜାବିହୀନ, ସେ ଧ୍ରୁବ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 138

वैश्वदेवादिकं कृत्वा भोजयेद्द्विजसत्तमान् । देवे निवेदितं पश्चाद्भुंमजीत स्वगणैः स्वयम् ॥ १३८ ॥

ପ୍ରଥମେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ଆଦି କର୍ମ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ପରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦିତ ଅନ୍ନ ପରେ ନିଜେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଭୁଞ୍ଜିବା ଉଚିତ।

Verse 139

आचम्याननशुद्धिं च कृत्वा तिष्टेत् कियत्क्षणम् । पुराणमितिहासं च श्रृणुयात्स्वजनैः सह ॥ १३९ ॥

ଆଚମନ କରି ମୁଖଶୁଦ୍ଧି କରି କିଛିକ୍ଷଣ ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ପୁରାଣ ଓ ଇତିହାସ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 140

समर्थः सर्वकल्पेषु योऽनुकल्पं समाचरेत् । न सांगशयिकं तस्य दुर्मतेर्जायते फलम् ॥ १४० ॥

ସମସ୍ତ କଳ୍ପବିଧିରେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେ କେବଳ ଅନୁକଳ୍ପ ଆଚରେ, ସେହି ଦୁର୍ମତିର ସାଙ୍ଗସହିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।