Mantraśodhana, Dīkṣā-krama, Guru-Pādukā, Ajapā-Haṃsa, and Ṣaṭcakra-Kuṇḍalinī Sādhana

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । परीक्ष्य शिष्यं तु गुरुर्मंत्रशोधनमाचरेत् । प्राक्प्रत्यग्दक्षिणोदक्चपंचसूत्राणि पातयेत् ॥ १ ॥

ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଶିଷ୍ୟକୁ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ରଶୋଧନ କରିବେ; ଏବଂ ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ର ବିନ୍ୟାସ କରାଇବେ।

Verse 2

चतुष्टयं चतुष्कानां स्यादेवं नृपकोष्ठके । तत्राद्यप्रथमे त्वाद्यं द्वितीयाद्ये द्वितीयकम् ॥ २ ॥

ଏଭଳି ନୃପ-କୋଷ୍ଠକ (ରାଜ-ତାଲିକା) ରେ ଚାରି-ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ଏକ ଚତୁଷ୍ଟୟ ହୁଏ; ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଥମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଏ।

Verse 3

तृतीयाद्ये तृतीयं स्याञ्चतुर्थाद्ये तुरीयकम् । तत्तदाग्नेयकोष्ठेषु तत्तत्पंचममक्षरम् ॥ ३ ॥

ତୃତୀୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀରେ ତୃତୀୟଟି, ଚତୁର୍ଥରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଚତୁର୍ଥଟି ନିଆଯାଉ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଆଗ୍ନେୟ-କୋଷ୍ଠରେ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଖଣ୍ଡରେ) ସେହି ଗୋଷ୍ଠୀର ପଞ୍ଚମ ଅକ୍ଷର ବିନ୍ୟାସ କରାଯାଉ।

Verse 4

विलिख्य क्रमतो धीमान्मनुं संशोधयेत्ततः । नामाद्यक्षरमारभ्य यावन्मन्त्रादि वर्णकम् ॥ ४ ॥

ମନ୍ତ୍ରକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଲେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ପରେ ତାହାକୁ ସଂଶୋଧନ କରିବେ; ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ୍ତ୍ରର ଆଦିଭାଗ ସହିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଞ୍ଚ କରିବେ।

Verse 5

चतुष्के यत्र नामार्णस्तत्स्यात्सिद्धिचतुष्ककम् । प्रादक्षिण्यात्तद्द्वितीयं साध्याख्यं परिकीर्तितम् ॥ ५ ॥

ଯେଉଁ ଚତୁଷ୍କରେ ନାମର ଅକ୍ଷର ରହେ, ସେହିଟି ‘ସିଦ୍ଧି-ଚତୁଷ୍କ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ (ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ) କ୍ରମରେ ନେଲେ ଯେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଚତୁଷ୍କ ହୁଏ, ତାହା ‘ସାଧ୍ୟ’ ନାମେ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 6

तृतीयं पुंसि सिद्धाख्यं तुरीयमरिसंज्ञकम् । द्वयोर्वर्णावेककोष्ठे सिद्धसिद्धेति तन्मतम् ॥ ६ ॥

ପୁଂଲିଙ୍ଗରେ ତୃତୀୟଟି ‘ସିଦ୍ଧ’ ନାମରେ ଓ ଚତୁର୍ଥଟି ‘ଅରି’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦୁଇ ବର୍ଣ୍ଣ ଏକେ କୋଷ୍ଠରେ ଥିଲେ ତାହା ‘ସିଦ୍ଧ–ସିଦ୍ଧ’ ବୋଲି ମତ।

Verse 7

तद्द्वितीये तु मंत्रार्णे सिद्धसाध्यः प्रकीर्तितः । तृतीये तत्सुसिद्धः स्यात्सिद्धारिस्तञ्चतुर्थके ॥ ७ ॥

କିନ୍ତୁ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଣ୍ଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ତାହା ‘ସିଦ୍ଧ-ସାଧ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତୃତୀୟରେ ‘ସୁସିଦ୍ଧ’ ହୁଏ, ଚତୁର୍ଥରେ ‘ସିଦ୍ଧାରି’ (ସିଦ୍ଧିର ବାଧକ) କୁହାଯାଏ।

Verse 8

नामार्णान्यचतुष्कात्तु द्वितीये मंत्रवर्णके । चतुष्के चेत्तदा पूर्वं यत्र नामाक्षरं स्थितम् ॥ ८ ॥

ନାମାର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ଚତୁଷ୍କରେ ନ ଥାଏ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣର ଦ୍ୱିତୀୟ ଚତୁଷ୍କରେ—ଚତୁଷ୍କ ପ୍ରୟୋଗ ହେଲେ—ଯେଉଁଠି ନାମାକ୍ଷର ଅଛି ସେଠି ପ୍ରଥମେ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 9

तत्र तत्कोष्ठमारभ्य गणयेत्पूर्ववत्क्रमात् । साध्यसिद्धः साध्यसाध्यस्तत्सुसिद्धश्च तद्रिप्रुः ॥ ९ ॥

ସେଠାରେ ସେହି କୋଷ୍ଠରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂର୍ବବତ୍ କ୍ରମରେ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ। ତାହାରୁ କ୍ରମେ ‘ସାଧ୍ୟ-ସିଦ୍ଧ’, ‘ସାଧ୍ୟ-ସାଧ୍ୟ’, ‘ତତ୍-ସୁସିଦ୍ଧ’ ଏବଂ ‘ତଦ୍ରିପ୍ରୁ’ (ବାଧକ) ଫଳ ହୁଏ।

Verse 10

तृतीये चेञ्चतुष्के तु यदि स्यान्मंत्रवर्णकः । तदा पूर्वोक्तरीत्या तु क्रमाद्देयं मनीषिभिः ॥ १० ॥

ତୃତୀୟ ଚତୁଷ୍କରେ ଯଦି ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣକ ଘଟେ, ତେବେ ମନୀଷୀମାନେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ରୀତିଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତାହା ଦେବା/ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

सुसिद्धसिद्धस्तत्साध्यस्तत्सुसिद्धश्च तदृषिः । तुरीये चेञ्चतुष्के तु तदैवं गणयेत्सुधीः ॥ ११ ॥

‘ସୁ-ସିଦ୍ଧ-ସିଦ୍ଧ’, ‘ତତ୍-ସାଧ୍ୟ’, ‘ତତ୍-ସୁ-ସିଦ୍ଧ’—ଏବଂ ସେଇ ଋଷି; ଚତୁର୍ଥ ଭାଗରେ, ଚତୁଷ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହାକୁ ଏହିପରି ଯଥାବତ୍ ଗଣନା କରୁ।

Verse 12

अरिसिद्धोऽरिसाध्यश्च तत्सुसिद्धश्च तद्रिपुः । रिद्धसिद्धो यथोक्तेन द्विगुणात्सिद्धिसाध्यकः ॥ १२ ॥

ଜଣେ ‘ଅରି-ସିଦ୍ଧ’ ଓ ଅନ୍ୟଜଣେ ‘ଅରି-ସାଧ୍ୟ’; ସେପରି ‘ତତ୍-ସୁ-ସିଦ୍ଧ’ ଏବଂ ତାହାର ‘ରିପୁ’ ମଧ୍ୟ। ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଭାବେ ‘ଋଦ୍ଧ-ସିଦ୍ଧ’ ଦ୍ୱିଗୁଣ ପ୍ରମାଣରେ ସିଦ୍ଧି ସାଧେ।

Verse 13

सिद्धः सुसिद्धोर्द्धतयात्सिद्धारिर्हंति गोत्रजान् । द्विगुणात्साध्यसिद्धस्तु साध्यसाध्यो विलंबतः ॥ १३ ॥

‘ସିଦ୍ଧ’ ସୁ-ସିଦ୍ଧର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ଗୋତ୍ରଜନଙ୍କୁ ନାଶ କରେ—ଏହା ‘ସିଦ୍ଧାରି’। ଦ୍ୱିଗୁଣ ପ୍ରଭାବରେ ‘ସାଧ୍ୟ-ସିଦ୍ଧ’ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ‘ସାଧ୍ୟ-ସାଧ୍ୟ’ ଫଳ ବିଳମ୍ବରେ ପାଏ।

Verse 14

साध्यः सुसिद्धो द्विगुणात्साध्यारिर्हंति बांधवान् । सुसिद्धसिद्धोर्द्धतया तत्साध्यो द्विगुणाज्जपात् ॥ १४ ॥

‘ସାଧ୍ୟ’ ଦ୍ୱିଗୁଣ ପ୍ରୟାସରେ ‘ସୁ-ସିଦ୍ଧ’ ହୁଏ; ‘ସାଧ୍ୟାରି’ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରେ। କିନ୍ତୁ ‘ସୁ-ସିଦ୍ଧ-ସିଦ୍ଧ’ର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଶକ୍ତିରେ ସେଇ ‘ତତ୍-ସାଧ୍ୟ’ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଜପରେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 15

तत्सुसिद्धप्राप्तिमात्रात्सुसिद्धारिः कुटुंबहृत् । अरिसिद्धस्तु पुत्रघ्नोऽरिसाध्यः कन्यकापहः ॥ १५ ॥

ସେଇ ‘ତତ୍-ସୁ-ସିଦ୍ଧ’ ପ୍ରାପ୍ତିମାତ୍ରେ ‘ସୁ-ସିଦ୍ଧାରି’ କୁଟୁମ୍ବହର୍ତ୍ତା ହୁଏ। ‘ଅରି-ସିଦ୍ଧ’ ପୁତ୍ରଘ୍ନ ବୋଲି, ଏବଂ ‘ଅରି-ସାଧ୍ୟ’ କନ୍ୟକାପହର୍ତ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 16

तत्सुसिद्धः कलत्रघ्नः साधकघ्नोरेऽप्यरिः स्मृतः । अन्येऽप्यत्र प्रकारा हि संति वै बहवो मुने ॥ १६ ॥

ସେହି ବିନିଯୋଗ ସୁସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ପତ୍ନୀନାଶକ ଏବଂ ସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ହେ ମୁନେ, ଏଠାରେ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି।

Verse 17

सर्वेषु मुख्योऽयं तेऽत्र कथितो कथहाभिधः । एवं संशोध्य मंत्रं तु शुद्धे काले स्थले तथा ॥ १७ ॥

ସମସ୍ତ ବିଧିମଧ୍ୟରେ ଏହା ମୁଖ୍ୟ; ‘କଥହା’ ନାମରେ ଏଠାରେ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା। ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସଂଶୋଧନ କରି ଶୁଦ୍ଧ କାଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ମାତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

दीक्षयेञ्च गुरुः शिष्यं तद्विधानमुदीर्यते । नित्यकृत्यं विधायाथ प्रणम्य गुरुपादुकाम् ॥ १८ ॥

ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବେ; ସେହି ଦୀକ୍ଷାବିଧାନ ପ୍ରଥମେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ପରେ ନିତ୍ୟକୃତ୍ୟ କରାଇ, ଗୁରୁପାଦୁକାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 19

प्रार्थयेत्सद्गुरुं भक्त्याभीष्टार्थमादृतः । संपूज्य वस्त्रालंकारगोहिरण्यधरादिभिः ॥ १९ ॥

ଭକ୍ତି ଓ ଆଦର ସହ, ଅଭୀଷ୍ଟାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସଦ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରଥମେ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଧରା (ଭୂମି) ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି।

Verse 20

कृत्वा स्वस्ति विधानं तु मंडलादि च तुष्टिमान् । गुरुः शिष्येण सहितः शुचिर्यागगृहं विशेत् ॥ २० ॥

ସ୍ୱସ୍ତିବିଧାନ କରି ମଣ୍ଡଳାଦି ପୂର୍ବପ୍ରସ୍ତୁତି ସମାପ୍ତ କରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶୁଚି ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ଯାଗଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ।

Verse 21

सामान्यार्घोदकेनाथ संप्रोक्ष्य द्वारमस्त्रतः । दिव्यानुत्सारयेद्विघ्नान्नभस्थानर्च्य वारिणा ॥ २१ ॥

ହେ ନାଥ! ସାଧାରଣ ଅର୍ଘ୍ୟଜଳରେ ଦ୍ୱାରକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ରକ୍ଷା କରି, ଦିବ୍ୟ ବିଘ୍ନମାନଙ୍କୁ ଦୂର କର; ଏବଂ ଜଳାର୍ଚ୍ଚନାରେ ନଭସ୍ଥ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

Verse 22

पार्ष्णिघातैस्त्रिभिर्भौमांस्ततः कर्म समाचरेत् । वर्णकैः सर्वतोभद्रे यथोक्तपरिकल्पिते ॥ २२ ॥

ତାପରେ ଗୋଡ଼ର ଗୋଡ଼ଢେଙ୍କାରେ ତିନିଥର ଭୂମିକୁ ଆଘାତ କରି, ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ‘ସର୍ବତୋଭଦ୍ର’ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମ ଆଚରଣ କର।

Verse 23

वह्निमण्डलमभ्यर्च्य तत्कलाः परिपूज्य च । अस्त्रप्रक्षालितं कुंभं यथाशक्ति विनिर्मितम् ॥ २३ ॥

ବହ୍ନିମଣ୍ଡଳକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଏବଂ ତାହାର କଳାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରକ୍ଷାଳିତ (ଶୁଦ୍ଧ) କୁମ୍ଭକୁ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।

Verse 24

तत्र संस्थाप्य विधिवत्तत्र भानोः कलां यजेत् । विलोममातृकामूलमुच्चरन् शुद्धवारिणा ॥ २४ ॥

ସେଠାରେ କୁମ୍ଭକୁ ବିଧିବତ୍ ସ୍ଥାପନ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କଳା/କିରଣଭାଗକୁ ପୂଜା କର; ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ସହିତ ମାତୃକାମୂଳ (ବର୍ଣ୍ଣବୀଜ)କୁ ବିଲୋମ କ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କର।

Verse 25

आपूर्य कुंभं तत्रार्चेत्सोमस्य विधिवत्कलाः । धूम्रार्चिरूष्मा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिंगिनी ॥ २५ ॥

କୁମ୍ଭକୁ ପୂରଣ କରି, ସେଠାରେ ବିଧିବତ୍ ସୋମଙ୍କ କଳାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର—ଧୂମ୍ରାର୍ଚ୍ଚି, ଊଷ୍ମା, ଜ୍ୱଲିନୀ, ଜ୍ୱାଲିନୀ, ବିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗିନୀ।

Verse 26

सुश्रीः सुरूपा कपिला हव्यकव्यवहा तथा । वह्नेर्दश कलाः प्रोक्ताः प्रोच्यंतेऽथ रवेः कलाः ॥ २६ ॥

ସୁଶ୍ରୀ, ସୁରୂପା, କପିଲା ଓ ହବ୍ୟକବ୍ୟବହା—ଏମାନେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ଦଶ କଳା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ପରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ କଳା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ।

Verse 27

तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिज्वालिनी रुचिः । सुषुम्णा भोगदा विश्वा बोधिनी धारिणी क्षमा ॥ २७ ॥

ସେ ତପିନୀ, ତାପିନୀ, ଧୂମ୍ରା, ମରୀଚି-ଜ୍ୱାଲିନୀ ଓ ରୁଚି; ସେ ସୁଷୁମ୍ଣା, ଭୋଗଦାତ୍ରୀ, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପିନୀ, ବୋଧିନୀ, ଧାରିଣୀ ଏବଂ କ୍ଷମାସ୍ୱରୂପା।

Verse 28

अथेंदोश्च कला ज्ञेया ह्यमृता मानदा पुनः । पूषा तुष्टिश्च पुष्टिश्च रतिश्च धृतिसंज्ञिकाः ॥ २८ ॥

ଏବେ ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ କଳା ଜାଣିବା ଉଚିତ—ଅମୃତା, ମାନଦା; ପୁନଃ ପୂଷା, ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି, ରତି ଓ ଧୃତି ନାମକ କଳାମାନେ।

Verse 29

शशिनी चंद्रिका कांतिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरंगदा । पूर्णापूर्णामृता चेति प्रोक्ताश्चंद्रमसः कलाः ॥ २९ ॥

ଶଶିନୀ, ଚନ୍ଦ୍ରିକା, କାନ୍ତି, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ଶ୍ରୀ, ପ୍ରୀତି, ଅଙ୍ଗଦା, ପୂର୍ଣ୍ଣା, ଅପୂର୍ଣ୍ଣା ଓ ଅମୃତା—ଏମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ କଳା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 30

वस्त्रयुग्मेन संवेष्ट्य तस्मिन्सर्वैषधीः क्षिपेत् । नवरत्नानि निक्षिप्य विन्यसेत्पञ्चपल्लवान् ॥ ३० ॥

ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି, ତାହାର ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ରଖିବା ଉଚିତ। ପରେ ନବରତ୍ନ ନିକ୍ଷେପ କରି, ପଞ୍ଚ ପଲ୍ଲବ (ପବିତ୍ର ତରୁଣ ପତ୍ରଶାଖା) ସୁସଜ୍ଜିତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

पनसाम्रवटाश्वत्थबकुलेति च तान् विदुः । मुक्तामाणिक्यवैडूर्यगोमेदान्वज्रविद्रुमौ ॥ ३१ ॥

ସେମାନେ ପନସ, ଆମ୍ର, ବଟ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ବକୁଳ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ମୁକ୍ତା, ମାଣିକ୍ୟ, ବୈଡୂର୍ୟ (ବିଲାଇ-ଚକ୍ଷୁ), ଗୋମେଦ, ବଜ୍ର (ହୀରା) ଓ ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ନାମେ ମଧ୍ୟ ଜଣା।

Verse 32

पद्मरागं मरकतं नीलं चेति यथाक्रम् । एवं रत्नानि निक्षिप्य तत्रावाह्येष्टदेवताम् ॥ ३२ ॥

ଯଥାକ୍ରମେ ପଦ୍ମରାଗ (ଲାଲ ମାଣିକ୍ୟ), ମରକତ (ପନ୍ନା) ଓ ନୀଳମ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ରତ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଠାରେ ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା।

Verse 33

संपूज्य विधिवन्मंत्री ततः शिष्यं स्वलंकृतम् । वेद्यां संवेश्य संप्रोक्ष्य प्रोक्षणीस्थेन वारिणा ॥ ३३ ॥

ବିଧିମତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ରୀ ପରେ ସୁଅଲଙ୍କୃତ ଶିଷ୍ୟକୁ ବେଦୀରେ ବସାଇ, ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀ ପାତ୍ରରେ ରଖା ଜଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରିବ।

Verse 34

भूतशुद्ध्यादिकं कृत्वा तच्छरीरे विधानतः । न्यासजालेन संशोध्य मूर्ध्नि विन्यस्य पल्लवान् ॥ ३४ ॥

ବିଧାନମତେ ଭୂତଶୁଦ୍ଧି ଆଦି କରି, ସେହି ଶରୀରକୁ ନ୍ୟାସଜାଳ ଦ୍ୱାରା ପରିଶୁଦ୍ଧ କରି, ପରେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତାଜା ପଲ୍ଲବ ରଖିବା।

Verse 35

अष्टोत्तरशतेनाथ मूलमंत्रेण मंत्रितैः । अभिषिंचेत्प्रियं शिष्यं जपन्मूलमनुं हृदि ॥ ३५ ॥

ମୂଳମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଶେ ଆଠଥର ଜପ କରି ମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରିବେ, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ମୂଳ-ଅଣୁକୁ ଜପ କରିବେ।

Verse 36

शिष्टोदकेन वाचम्य परिधायांबरं शिशुः । गुरुं प्रणम्य विधिवत्संविशेत्पुरतः शुचिः ॥ ३६ ॥

ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଆଚମନ କରି, ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ଶୁଚି ଓ ନିୟମବଦ୍ଧ ଶିଷ୍ୟ ଵିଧିମତେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସୁ।

Verse 37

अथ शिष्यस्य शिरसि हस्तं दत्वा गुरुस्ततः । जपेदष्टोत्तरशतं देयमन्त्रं विधानतः ॥ ३७ ॥

ତାପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ଶିର ଉପରେ ହାତ ରଖି, ବିଧାନାନୁସାରେ ଦେବାକୁ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଶ ଆଠଥର ଜପ କରନ୍ତୁ।

Verse 38

समोऽस्त्वित्यक्षरान्दद्यात्ततः शिष्योऽर्चयेद्गुरुम् । ततः सचन्दनं हस्तं दत्वा शिष्यस्य मस्तके ॥ ३८ ॥

‘ସମୋ’ସ୍ତୁ’ ଇତ୍ୟାଦି ଅକ୍ଷର ଦେବେ। ପରେ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ। ତାପରେ ଗୁରୁ ଚନ୍ଦନଲେପିତ ହାତ ଶିଷ୍ୟର ମସ୍ତକରେ ରଖି କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରିବେ।

Verse 39

तत्कर्णे प्रवदेद्विद्यामष्टवारं समाहितः । संप्राप्तविद्यः शिष्योऽपि निपतेद्गुरुपादयोः ॥ ३९ ॥

ତାପରେ ଗୁରୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶିଷ୍ୟର କାନରେ ସେହି ବିଦ୍ୟାକୁ ଆଠଥର କହିବେ। ବିଦ୍ୟା ପାଇ ଶିଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁପାଦରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରିବ।

Verse 40

उत्तिष्ठ वत्स मुक्तोऽसि सम्यगाचारवान्भव । कीर्तिश्रीकांतिपुत्रायुर्बलारोग्य सदास्तु ते ॥ ४० ॥

ଉଠ ଵତ୍ସ, ତୁମେ ମୁକ୍ତ; ସମ୍ୟକ୍ ଆଚାରରେ ସ୍ଥିର ହୁଅ। ତୁମର ସଦା କୀର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀ, କାନ୍ତି, ପୁତ୍ର, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବଳ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ହେଉ।

Verse 41

ततः शिष्यः समुत्थाय गन्धाद्यैर्गुरुमर्चयेत् । दद्याञ्च दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यविवर्जितः ॥ ४१ ॥

ତତଃ ଶିଷ୍ୟ ଉଠି ଚନ୍ଦନାଦି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ। ଧନ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଛଳ ନ ରଖି ବିଧିମତେ ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦେବ॥

Verse 42

संप्राप्यैवं गुरोर्मंत्रं तदारभ्य धनादिभिः । देहपुत्रकलत्रैश्च गुरुसेवापरो भवेत् ॥ ४२ ॥

ଏଭଳି ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଲା ପରେ, ସେହି ସମୟରୁ ଧନ-ସାଧନ ଦ୍ୱାରା ଓ ନିଜ ଦେହ, ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଗୁରୁସେବାରେ ପରାୟଣ ହେବ॥

Verse 43

स्वेष्टदेवं यजेन्मध्ये दत्वा पुष्पांजलिं ततः । अग्निनैर्ऋतिवागीशान् क्रमेण परिपूजयेत् ॥ ४३ ॥

ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ତାପରେ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେଇ କ୍ରମେ ଅଗ୍ନି, ନୈଋତି ଓ ବାଗୀଶ (ବାଣୀର ଅଧିପତି)ଙ୍କୁ ପରିପୂଜା କରିବ॥

Verse 44

यदा मध्ये यजेद्विष्णुं बाह्यादिषु विनायकम् । रविं शिवां शिवं चैव यदा मध्ये तु शङ्करम् ॥ ४४ ॥

ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ବାହ୍ୟ ଭାଗରେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ଏବଂ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ଶିବା (ଦେବୀ) ଓ ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତଦନୁରୂପ ଭାବେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ॥

Verse 45

रविं गणेशमंबां च हरिं चाथ यदा शिवाम् । ईशं विघ्नार्कगोविंदान्मध्ये चेद्गणनायकम् ॥ ४५ ॥

ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ଗଣେଶ, ଅମ୍ବା, ହରି ଏବଂ ପରେ ଶିବା—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାବେଳେ ‘ବିଘ୍ନ’, ‘ଅର୍କ’ ଓ ‘ଗୋବିନ୍ଦ’ ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ‘ଈଶ’ ନାମ ଆସେ, ତେବେ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନାୟକ (ଗଣେଶ)ଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ॥

Verse 46

शिवं शिवां रविं विष्णुं रवौ मध्यगते पुनः । गणेषं विष्णुमंबां च शिवं चेति यथाक्रमम् ॥ ४६ ॥

ଶିବ, ଶିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କର; ପୁନଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ହେଲେ କ୍ରମେ ଗଣେଶ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅମ୍ବା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 47

एवं नित्य समभ्यर्च्य देवपञ्चकमादृतः । ब्राह्मे मुहूर्त्ते ह्युत्थाय कृत्वाचावश्यकं बुधः ॥ ४७ ॥

ଏଭଳି ନିତ୍ୟ ଆଦରସହ ପଞ୍ଚଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ନିତ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କର୍ମ କରୁ।

Verse 48

अशंकितो वा शय्यायां स्वकीयशिरसि स्मरेत् । सहस्रदलशुक्लाब्जकणिकास्थेंदुमण्डले ॥ ४८ ॥

କିମ୍ବା ଶୟ୍ୟାରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ନିଜ ଶିରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ସ୍ମରଣ କର; ଯାହା ସହସ୍ରଦଳ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟକେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 49

अकथादित्रिकोणस्थं वराभयकरं गुरुम् । द्विनेत्रं द्विभुजं शुक्लगंधमाल्यानुलेपनम् ॥ ४९ ॥

‘ଅକଥା’ ଆଦି ତ୍ରିକୋଣରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବରଦ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାଧାରୀ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ସେ ଦ୍ୱିନେତ୍ର, ଦ୍ୱିଭୁଜ, ଶ୍ୱେତ ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 50

वामे शक्त्या युतं ध्यात्वा मानसैरुपचारकैः । आराध्य पादुकामन्त्रं दशधा प्रजपेत्सुधीः ॥ ५० ॥

ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତିସହ ଯୁକ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମାନସିକ ଉପଚାରରେ ଆରାଧନା କର; ପରେ ସୁଧୀ ସାଧକ ପାଦୁକା-ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦଶବାର ଜପ କରୁ।

Verse 51

वा माया श्रीर्भगेंद्वाढ्या वियद्धंसखकाग्नयः । हसक्षमलवार्यग्निवामकर्णेंदुयुग्मरुत् ॥ ५१ ॥

ଏଗୁଡ଼ିକ ବୀଜାକ୍ଷର-ସମୂହ— ‘ବା’, ‘ମାୟା’, ‘ଶ୍ରୀଃ’ ଏବଂ ‘ଭଗ’ (ଚନ୍ଦ୍ର-ନାଦଯୁକ୍ତ); ପରେ ‘ବିୟତ୍’, ‘ହଂସ’, ‘ଖ’, ‘କା’ ଓ ‘ଅଗ୍ନି’। ଆଉ ‘ହ-ସ’, ‘କ୍ଷ’, ‘ମଲ’, ‘ବାରି’, ‘ଅଗ୍ନି’, ‘ବାମ କାନ’ର ନାଦ, ଯୁଗଳ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’-ନାଦ ଏବଂ ‘ମରୁତ୍’ (ପ୍ରାଣବାୟୁ) ମଧ୍ୟ।

Verse 52

ततो भृग्वाकाशखाग्निभगेंद्वाढ्याः परंतिमः । सहक्षमलतोयाग्निचंद्रशांतियुतो मरुत् ॥ ५२ ॥

ତାପରେ ମରୁତ୍-ତତ୍ତ୍ୱର ପରମ ବର୍ଣ୍ଣନା— ଏହା ଭୃଗୁ, ଆକାଶ, ଖ (ଅନ୍ତରିକ୍ଷ), ଅଗ୍ନି, ଭଗ ଓ ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧ; ଏବଂ ସହନ, ଶୁଦ୍ଧି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର-ଶାନ୍ତି ଓ ଶମନରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 53

ततः श्रीश्चामुकांते तु नन्दनाथामुकी पुनः । देव्यंबांते श्रीपांदुकां पूजयामि हृदंतिमे ॥ ५३ ॥

ତାପରେ ମୁଁ ଚାମୁକାନ୍ତରେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ; ପୁଣି ଆମୁକୀରେ ନନ୍ଦନାଥଙ୍କୁ; ଦେବ୍ୟମ୍ବାନ୍ତରେ ଶ୍ରୀପାଣ୍ଡୁକାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ— ଏମାନେ ମୋ ହୃଦୟର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ପ୍ରିୟ।

Verse 54

अयं श्रीपादुकामंत्रः सर्वसिद्धिप्रदो नृणाम् । गुह्येति च समर्प्याथ मन्त्रैरेतैर्नमेत्सुधीः ॥ ५४ ॥

ଏହି ଶ୍ରୀପାଦୁକା ମନ୍ତ୍ର ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ‘ଗୁହ୍ୟ’ (ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ) ବୋଲି ସମର୍ପଣ କରି, ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ ନମସ୍କାର କରୁ।

Verse 55

अखण्डमंडलाकारं व्याप्तं येन चराचरम् । तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ ५५ ॥

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଅଖଣ୍ଡ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ମଣ୍ଡଳାକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ପରମ ପଦ ପ୍ରକାଶିତ— ସେଇ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 56

अज्ञानतिमिरांधस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया । चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥ ५६ ॥

ଅଜ୍ଞାନର ତିମିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଜୀବର ଚକ୍ଷୁକୁ ଜ୍ଞାନାଞ୍ଜନ-ଶଲାକାରେ ଯିଏ ଉନ୍ମୀଳିତ କରନ୍ତି, ସେଇ ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 57

नमोऽस्तु गुरवे तस्मा इष्टदेवस्वरूपिणे । यस्य वागमृतं हंति विषं संसारसंज्ञकम् ॥ ५७ ॥

ଇଷ୍ଟଦେବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ସେଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯାହାଙ୍କ ଅମୃତମୟ ବାଣୀ ‘ସଂସାର’ ନାମକ ବିଷକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 58

इति नत्वा पठेत्स्तोत्रं सद्यः प्रत्ययकारकम् । ॐ नमस्ते नाथ भगवान् शिवाय गुरुरूपिणे ॥ ५८ ॥

ଏହିପରି ନମସ୍କାର କରି, ସଦ୍ୟଃ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦେଇଥିବା ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବା ଉଚିତ— “ଓଁ, ହେ ନାଥ! ହେ ଭଗବାନ ଶିବ! ଗୁରୁରୂପେ ପ୍ରକଟ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।”

Verse 59

विद्यावतारसंसिद्ध्यै स्वीकृतानेकविग्रह । नवाय तनरूपाय परमार्थैकरूपिणे ॥ ५९ ॥

ବିଦ୍ୟା-ଅବତାରର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯିଏ ଅନେକ ବିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ସେଇ ନିତ୍ୟ-ନବ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତନୁରୂପ, ପରମାର୍ଥର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 60

सर्वाज्ञानतमोभेदभानवे चिद्धनाय ते । स्वतंत्राय दयाक्लृप्तविग्रहाय शिवात्मने ॥ ६० ॥

ସମସ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ-ତମକୁ ଭେଦ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଚିଦ୍ଧନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନ, ଦୟାରୁ ଗୃହୀତ ବିଗ୍ରହଧାରୀ, ଶିବାତ୍ମା—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 61

परत्र त्राय भक्तानां भव्यानां भावरूपिणे । विवेकिनां विवेकाय विमर्शाय विमर्शिनाम् ॥ ६१ ॥

ପରଲୋକରେ ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ। ବିବେକୀଙ୍କୁ ବିବେକ ଓ ମନନଶୀଳଙ୍କୁ ଗଭୀର ବିମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 62

प्रकाशानां प्रकाशाय ज्ञानिनां ज्ञानरूपिणे । पुरस्तात्पार्श्वयोः पृष्टे नमस्तुभ्यमुपर्यधः ॥ ६२ ॥

ତୁମକୁ ନମସ୍କାର—ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାଶର ପ୍ରକାଶ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ। ଆଗରେ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପଛରେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ—ସର୍ବତ୍ର ତୁମେ ଅଛ।

Verse 63

सदा सञ्चित्स्वरूपेण विधेहि भवदासनम् । त्वत्प्रसादादहं देव कृताकृत्योऽस्मि सर्वतः ॥ ६३ ॥

ହେ ଦେବ! ଶୁଦ୍ଧ ସତ୍-ଚିତ୍-ସ୍ୱରୂପରେ ତୁମ ଆସନରେ ମୋତେ ସଦା ସ୍ଥାପିତ କର। ତୁମ ପ୍ରସାଦରୁ, ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସର୍ବଥା କୃତକୃତ୍ୟ—ଏବେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ।

Verse 64

मायामृत्युमहापाशाद्विमुक्तोऽस्मि शिवोऽस्मि वः । इति स्तुत्वा ततः सर्व गुरवे विनिवेदयेत् ॥ ६४ ॥

“ମାୟା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ମହାପାଶରୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ; ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଶିବ—ମଙ୍ଗଳମୟ।” ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ପରେ ସବୁକିଛି ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

प्रातः प्रभृति सायांतं सांयादिप्रातरंततः । यत्करोमि जगन्नाथ तदस्तु तव पूजनम् ॥ ६५ ॥

ପ୍ରଭାତରୁ ସାୟଂ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସାୟଂରୁ ପୁଣି ପ୍ରଭାତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ମୁଁ ଯାହା କରେ, ସେସବୁ ତୁମ ପୂଜା ହେଉ।

Verse 66

ततश्च गुरुपादाब्जगलितामृतधारया । क्षालितं निजमात्मानं निर्मलं भावयेत्सुधीः ॥ ६६ ॥

ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ଝରୁଥିବା ଅମୃତଧାରାଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଧୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛି ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 67

मूलादिब्रह्मरंध्रांतं मूलविद्यां विभावयेत् । मूलाधारादधो भागे वर्तुलं वायुमंडलम् ॥ ६७ ॥

ମୂଳାଦି କେନ୍ଦ୍ରରୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂଳବିଦ୍ୟାକୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଏବଂ ମୂଳାଧାରର ତଳ ଭାଗରେ ବୃତ୍ତାକାର ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ କଳ୍ପନା କର।

Verse 68

तत्रस्थवायुबीजोत्थवायुना च तदूर्द्ध्वकम् । त्रिकोणं मंडलं वह्नेस्तत्रस्थवह्निबीजतः ॥ ६८ ॥

ସେଠାରେ ଥିବା ବାୟୁ-ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଅ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ବହ୍ନି-ବୀଜରୁ ଅଗ୍ନିର ତ୍ରିକୋଣ ମଣ୍ଡଳ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

Verse 69

उत्पन्नेनाग्निना मूलाधारावस्थितविग्रहाम् । प्रसुप्तभुजगाकारां स्वयंभूलिंगवेष्टिनीम् ॥ ६९ ॥

ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ମୂଳାଧାରରେ ଅବସ୍ଥିତ ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଯିଏ ସୁପ୍ତ ସର୍ପାକାର ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗକୁ ବେଷ୍ଟନ କରି ରହିଛନ୍ତି।

Verse 70

विसतंतुनिभां कोटिविद्युदाभां तनीयसीम् । कुलकुंडलिनीं ध्यात्वा कूर्चेनोत्थापयेञ्च ताम् ॥ ७० ॥

ପଦ୍ମତନ୍ତୁ ସଦୃଶ ସୂକ୍ଷ୍ମ, କୋଟି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତନୁ କୁଳକୁଣ୍ଡଳିନୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ‘କୂର୍ଚ’ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଉପରକୁ ଉଠାଅ।

Verse 71

सुषुम्णावर्त्मनातां च षट्चक्रक्रमभेदिनीम् । गुरुपदिष्टविधिना ब्रह्मरंध्रं नयेत्सुधीः ॥ ७१ ॥

ସୁଷୁମ୍ଣା ପଥରେ ଗତି କରି ଏବଂ ଷଟ୍‌ଚକ୍ରର କ୍ରମକୁ ଭେଦି, ଗୁରୁ-ଉପଦିଷ୍ଟ ବିଧି ଅନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରକୁ ନେଇଯାଉ।

Verse 72

तत्रस्थामृतसंमग्नीकृत्यात्मानं विभावयेत् । तत्प्रभापटलव्याप्तैविमलं चिन्मयं परम् ॥ ७२ ॥

ସେଠାରେ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି, ଆତ୍ମାକୁ ଅମୃତାନନ୍ଦରେ ନିମଗ୍ନ କରି ଧ୍ୟାନ କରୁ। ସେହି ପରମ ପ୍ରଭାର ପଟଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଚିନ୍ମୟ ପରତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

Verse 73

पुनस्तां स्वस्थलं नीत्वा हृदिदेवं विचिंतयन् । दृष्ट्वा च मानसैर्द्रव्यैः प्रार्थयेन्मनुनामुना ॥ ७३ ॥

ତାପରେ ତାହାକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥିର ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ, ହୃଦୟସ୍ଥ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମାନସିକ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ।

Verse 74

त्रैलोक्यचैत न्यमयादिदेव श्रीनाथ विष्णो भवदाज्ञयैव । प्रातः समुत्थाय तव प्रियार्थं संसारयात्रां त्वनुवर्तयिष्ये ॥ ७४ ॥

ହେ ତ୍ରିଲୋକ-ଚେତନାମୟ ଆଦିଦେବ! ହେ ଶ୍ରୀନାଥ ବିଷ୍ଣୁ! ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାତ୍ର, ମୁଁ ପ୍ରଭାତେ ଉଠି, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାର୍ଥେ ସଂସାର-ଯାତ୍ରାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବି।

Verse 75

विष्णोरिति स्थले विप्र कार्य ऊहोऽन्यदैवते । ततः कुर्यात्सर्वसिद्ध्यै त्वजपाया निवेदनम् ॥ ७५ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଯେଉଁଠାରେ ‘ବିଷ୍ଣୋଃ’ ଏହି ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି, ଯଦି ଅନ୍ୟ ଦେବତା ପାଇଁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବାକୁ ହୁଏ ତେବେ ଯଥୋଚିତ ଊହ (ପରିବର୍ତ୍ତନ) କର। ତାପରେ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଜପାକୁ ନିବେଦନ କର।

Verse 76

षट्शतानि दिवा रात्रौ सहस्राण्येकविंशतिः । अजपाख्यां तु गायत्रीं जीवो जपति सर्वदा ॥ ७६ ॥

ଦିନେ ଛଅଶେ ଏବଂ ରାତିରେ ଏକୋଇଶ ହଜାର (ଶ୍ୱାସ) ହୁଏ। ଏହିପରି ଦେହଧାରୀ ଜୀବ ‘ଅଜପା’ ନାମକ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ସଦା, ଅନାୟାସେ, ନିରନ୍ତର ଜପ କରେ॥

Verse 77

ऋषिर्हंसस्तथाव्यक्तगायत्रीछंद ईरितम् । देवता परमो हंसश्चाद्यंते बीजशक्तिकम् ॥ ७७ ॥

ଏହାର ଋଷି ‘ହଂସ’ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ‘ଅବ୍ୟକ୍ତ-ଗାୟତ୍ରୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଦେବତା ‘ପରମ ହଂସ’; ଏବଂ ବୀଜ-ଶକ୍ତି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ॥

Verse 78

ततः षडंगं कुर्वीत सूर्यः सोमोनिरंजनः । निराभासश्च धर्मश्च ज्ञानं चेति तथा पुनः ॥ ७८ ॥

ତାପରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗର ବିଧାନ କରିବ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୋମ, ନିରଞ୍ଜନ, ନିରାଭାସ, ଧର୍ମ ଏବଂ ପୁନଃ ଜ୍ଞାନ॥

Verse 79

क्रमादेतान्हंसपूर्वानात्मनेपदपश्चिमान् । जातयुक्तान्साधकेंद्र षडंगेषु नियोजयेत् ॥ ७९ ॥

ହେ ସାଧକଶ୍ରେଷ୍ଠ! କ୍ରମକ୍ରମେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ—‘ହଂସ’ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆତ୍ମନେପଦ-ସମୂହରେ ଶେଷ କରି—ଜାତିସହିତ ଷଡ଼ଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 80

हकारः सूर्यसंकाशतेजाः संगच्छते बहिः । सकारस्तादृशश्चैव प्रवेशे ध्यानमीरितम् ॥ ८० ॥

‘ହ’କାର ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ଏବଂ ବାହାରକୁ ଗତି କରେ। ‘ସ’କାର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ॥

Verse 81

एवं ध्यात्वार्पयेद्धीमान्वह्न्यर्केषु विभागशः । मूलाधारे वादिसांतबीजयुक्ते चतुर्दले ॥ ८१ ॥

ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ବିଭାଗକ୍ରମେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ନ୍ୟାସ କରୁ। ଏବଂ ମୂଳାଧାରର ଚତୁର୍ଦଳ ପଦ୍ମରେ ‘ବ’ ଠାରୁ ‘ସ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୀଜାକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରୁ॥

Verse 82

बंधूकाभे स्वशक्त्या तु सहितापास्वगाय च । पाशांकुशसुधापात्रमोदकोल्लासपाणये ॥ ८२ ॥

ବନ୍ଧୂକ ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ୱଶକ୍ତି ସହିତ ଓ ପାର୍ଶ୍ୱସେବିତ; ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ସୁଧାପାତ୍ର ଓ ମୋଦକ ଶୋଭିତ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥

Verse 83

षट्शतं तु गणेशाय वागधीशाय चार्पयेत् । स्वाधिष्ठाने विद्रुमाभे वादिलांतार्णसंयुते ॥ ८३ ॥

ବାଗଧୀଶ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଛଅଶତ (ଜପ/ଆହୁତି) ଅର୍ପଣ କରୁ। ସ୍ୱାଧିଷ୍ଠାନରେ ପ୍ରବାଳବର୍ଣ୍ଣ, ‘ବ’ ଠାରୁ ‘ଲ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ବର୍ଣ୍ଣକ୍ରମସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁ॥

Verse 84

वामांगशक्तियुक्ताय विद्याधिपतये तथा । स्रुवाक्षमालालसितबाहवे पद्मजन्मने ॥ ८४ ॥

ବାମାଙ୍ଗର ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ବିଦ୍ୟାଧିପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସ୍ରୁବ ଓ ଅକ୍ଷମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଭୁଜାଯୁକ୍ତ, ପଦ୍ମଜନ୍ମାଙ୍କୁ ନମଃ॥

Verse 85

ब्रह्मणे षट्सहस्रं तु हंसारूढाय चार्पयेत् । विद्युल्लसितमेघाभे डादिफांतार्णपत्रके ॥ ८५ ॥

ହଂସାରୂଢ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛଅ ହଜାର (ଜପ/ଆହୁତି) ଅର୍ପଣ କରୁ। ବିଦ୍ୟୁତ୍ଦୀପ୍ତ ମେଘ ସଦୃଶ, ‘ଡ’ ଠାରୁ ‘ଫ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ପତ୍ରକ (ଯନ୍ତ୍ର/ତାବିଜ) ଉପରେ ତାହା କରୁ॥

Verse 86

मणिपूरे शंखचक्रगदापंकजधारिणे । सश्रिये षट्सहस्रं च विष्णवे विनिवेदयेत् ॥ ८६ ॥

ମଣିପୂର ଚକ୍ରରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ପଦ୍ମଧାରୀ, ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀସହିତ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଛଅ ହଜାର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

अनाहतेऽर्कपत्रे च कादिठांतार्णसंयुते । शुक्ले शूलाभयवरसधाकलशधारिणे ॥ ८७ ॥

ଅନାହତ ଚକ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ପତ୍ର ଉପରେ, ‘କ’ ଠାରୁ ‘ଠ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୀଜାକ୍ଷରସଂଯୁକ୍ତ, ଶ୍ୱେତପ୍ରଭ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା—ଯିଏ ଶୂଳ, ଅଭୟ-ଵର ମୁଦ୍ରା ଓ ଅମୃତକଳଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 88

वामांगे शक्तियुक्ताय विद्याधिपतये सुधीः । वृषारूढाय रुद्राय षट्सहस्रं निवेदयेत् ॥ ८८ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ବାମାଙ୍ଗରେ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ବିଦ୍ୟାଧିପତି, ବୃଷଭାରୂଢ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଛଅ ହଜାର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

विशुद्धे षोडशदले स्वराढ्ये शुक्लवर्णके । महाज्योतिप्रकाशायेन्द्रियाधिपतये ततः ॥ ८९ ॥

ତାପରେ ବିଶୁଦ୍ଧ ଚକ୍ରର ଷୋଳ ଦଳ ପଦ୍ମରେ—ସ୍ୱରସମୃଦ୍ଧ, ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ—ମହାଜ୍ୟୋତିପ୍ରକାଶ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଧିପତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

सहस्रमर्पयेत्प्राणशक्त्या युक्तेश्चराय च । आज्ञाचक्रे हक्षयुक्ते द्विदिलेऽब्जे सहस्रकम् ॥ ९० ॥

ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯୁକ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ହ’ ‘କ୍ଷ’ ଯୁକ୍ତ ଆଜ୍ଞା ଚକ୍ରର ଦ୍ୱିଦଳ ପଦ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

सदाशिवाय गुरवे पराशक्तियुताय वै । सहस्रारे महापद्मे नादबिन्दुद्वयान्विते ॥ ९१ ॥

ସଦାଶିବସ୍ୱରୂପ, ପରାଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଗୁରୁଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ—ଯିଏ ସହସ୍ରାର ମହାପଦ୍ମରେ ନାଦ-ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱୟତତ୍ତ୍ୱସହ ଅଧିଷ୍ଠିତ।

Verse 92

विलसन्मातृकावर्णे वराभयकराय च । प्ररमाद्ये च गुरवे सहस्रं विनिवेदयेत् ॥ ९२ ॥

ମାତୃକାବର୍ଣ୍ଣରେ ଦୀପ୍ତ, ବର ଓ ଅଭୟ ଦାନକର ହସ୍ତଯୁକ୍ତ, ଆଦ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁଦେବଙ୍କୁ ସହସ୍ର (ଜପ/ଆହୁତି) ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 93

चुलुकेंऽबु पुनर्द्धृत्वा स्वभावादेव सिध्यतः । एकविंशतिसाहस्रप्रमितस्य जपस्य च ॥ ९३ ॥

ପୁନର୍ବାର ଚୁଲୁକ ପରିମାଣ ଜଳ ଧରିଲେ ଏହି କ୍ରିୟା ସ୍ୱଭାବତଃ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏବଂ ଏକବିଂଶତି ସହସ୍ର ପରିମିତ ଜପ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 94

षट्शताधिकसंख्या स्यादजपाया विभागशः । संकल्पेन मोक्षदाता विष्णुर्मे प्रीयतामिति ॥ ९४ ॥

ବିଭାଗାନୁସାରେ ଅଜପାର ସଂଖ୍ୟା ଛଅଶତରୁ କିଛି ଅଧିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। “ମୋକ୍ଷଦାତା ବିଷ୍ଣୁ ମୋପରେ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ” ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପରେ ତାହା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 95

अस्याः संकल्पमात्रेण महापापैः प्रमुच्यते । ब्रह्मैवाहं न संसारी नित्यमुक्तो न शोकभाक् ॥ ९५ ॥

ଏହାର କେବଳ ସଙ୍କଳ୍ପମାତ୍ରେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। (ବୋଧ:) “ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ ମାତ୍ର; ମୁଁ ସଂସାରୀ ନୁହେଁ; ମୁଁ ନିତ୍ୟମୁକ୍ତ, ଶୋକର ଭାଗୀ ନୁହେଁ।”

Verse 96

सञ्चिदानंदरूपोऽहमात्मानमिति भावयेत् । ततः समाचरेद्देहकृत्यं देवार्चनं तथा ॥ ९६ ॥

“ମୁଁ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା”—ଏହିଭାବ ନିତ୍ୟ ଧାରଣ କରୁ। ତାପରେ ବିଧିମତେ ଦେହକୃତ୍ୟ ଓ ଦେବାର୍ଚ୍ଚନ କରୁ।

Verse 97

तद्धिधानं प्रवक्ष्यामि सदाचारस्य लक्षणम् ॥ ९७ ॥

ଏବେ ମୁଁ ସେହି ବିଧାନ କହିବି—ଯାହା ସଦାଚାରର ଲକ୍ଷଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ।