The Greatness of Viṣṇu (Uttaṅka’s Hymn, Hari’s Manifestation, and the Boon of Bhakti)
ନାରଦ ସନକଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି—କେଉଁ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତଙ୍କ କେଉଁ ବର ପାଇଲେ। ସନକ କହନ୍ତି: ହରିଭକ୍ତ ଉତ୍ତଙ୍କ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଦୋଦକର ପବିତ୍ରତାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରେ; ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଦିକାରଣ, ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ମାୟା-ଗୁଣାତୀତ ପରତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଜଗତର ଆଧାର ଭାବେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରୂପରେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ଶରଣାଗତିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି; ଉତ୍ତଙ୍କ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି କାନ୍ଦେ ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ସ୍ନାନ କରାଏ। ବିଷ୍ଣୁ ବର ଦେଲେ, ଉତ୍ତଙ୍କ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମରେ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ମାଗେ। ପ୍ରଭୁ ତାହା ଦେଇ, ଶଙ୍ଖସ୍ପର୍ଶରେ ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନ ଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରିୟା-ଯୋଗରେ ଉପାସନା କରି ନର-ନାରାୟଣ ଧାମକୁ ଯାଇ ମୋକ୍ଷ ପାଇବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ପାଠ-ଶ୍ରବଣରେ ପାପକ୍ଷୟ, ଅଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ତେ ମୋକ୍ଷ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । किं तत्स्तोत्रं महाभाग कथं तुष्टो जनार्दनः । उत्तङ्कः पुण्यपुरुषः कीदृशं लब्धवान्वरम् 1. ॥ १ ॥
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ! ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର କ’ଣ ଥିଲା? ଜନାର୍ଦନ କିପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ପୁଣ୍ୟପୁରୁଷ ଉତ୍ତଙ୍କ କେମିତି ବର ପାଇଲେ?
Verse 2
सनक उवाच । उत्तङ्कस्तु तदा विप्रो हरिध्यानपरायणः । पादोदकस्य माहात्म्यं दृष्ट्वा तुष्टाव भक्तितः ॥ २ ॥
ସନକ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ହରିଧ୍ୟାନପରାୟଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉତ୍ତଙ୍କ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ-ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଦେଖି ଭକ୍ତିରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 3
उत्तङ्क उवाच । नतोऽस्मि नारायणमादिदेवं जगन्निवासं जगदेकबन्धुम् । चक्राब्जशार्ङ्गासिधरं महान्तं स्मृतार्तिनिघ्नं शरणं प्रपद्ये ॥ ३ ॥
ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ—ମୁଁ ଆଦିଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି; ସେ ଜଗନ୍ନିବାସ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ବନ୍ଧୁ; ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ଓ ଖଡ୍ଗଧାରୀ ମହାନ। ସ୍ମରଣକାରୀଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ନାଶକ ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ପ୍ରପନ୍ନ ହେଉଛି।
Verse 4
यन्नाभिजाब्जप्रभवो विधाता सृजत्यमुं लोकसमुच्चयं च । यत्क्रोधतो हन्ति जगच्च रुद्र स्तमादिदेवं प्रणतोऽस्मि विष्णुम् ॥ ४ ॥
ମୁଁ ସେଇ ଆଦିଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି—ଯାହାଙ୍କ ନାଭିଜ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଲୋକସମୁଚ୍ଚୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ରୁଦ୍ର ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି।
Verse 5
पद्मापतिं पद्मदलायताक्षं विचित्रवीर्यं निखिलैकहेतुम् । वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं तेजोनिधिं विष्णुमहं प्रपन्नः ॥ ५ ॥
ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି—ସେ ପଦ୍ମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପତି, ପଦ୍ମଦଳସଦୃଶ ବିସ୍ତୃତ ନୟନବାନ; ବିଚିତ୍ର ବୀର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକମାତ୍ର କାରଣ; ବେଦାନ୍ତରେ ଜ୍ଞେୟ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଦିବ୍ୟ ତେଜର ନିଧି।
Verse 6
आत्माक्षरः सर्वगतोऽच्युताख्यो ज्ञानात्मको ज्ञानविदां शरण्यः । ज्ञानैकवेद्यो भगवाननादिः प्रसीदतां व्यष्टिसमष्टिरूपः ॥ ६ ॥
ଅଚ୍ୟୁତ ନାମକ ସେଇ ଭଗବାନ—ଅକ୍ଷର ଆତ୍ମା, ସର୍ବଗତ, ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶରଣ; କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଜ୍ଞେୟ, ଅନାଦି, ଏବଂ ବ୍ୟଷ୍ଟି-ସମଷ୍ଟି ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ—ଆମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 7
अनन्तवीर्यो गुणजातिहीनो गुणात्मको ज्ञानविदां वरिष्ठः । नित्यः प्रपन्नार्तिहरः परात्मा दयाम्बुधिर्मे वरदस्तु भूयात् ॥ ७ ॥
ଅନନ୍ତ ବୀର୍ୟବାନ, ଗୁଣ‑ଜାତିର ସୀମାରୁ ଅତୀତ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ସଦ୍ଗୁଣର ସାର; ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ନିତ୍ୟ; ଶରଣାଗତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ ପରମାତ୍ମା—କରୁଣାସାଗର—ସଦା ମୋର ବରଦାତା ହେଉନ୍ତୁ।
Verse 8
यः स्थूलसूक्ष्मादिविशेषभेदैर्जगद्यथावत्स्वकृतं प्रविष्टः । त्वमेव तत्सर्वमनन्तसारं त्वत्तः परं नास्ति यतः परात्मन् ॥ ८ ॥
ସ୍ଥୂଳ‑ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଦି ବିଶେଷ ଭେଦସହ ଏହି ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା—ସେ ତୁମେ ହିଁ। ଏ ସମସ୍ତ ଅନନ୍ତ‑ସାର ତୁମେ; ତୁମଠାରୁ ପରେ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ପରମାତ୍ମନ।
Verse 9
अगोचरं यत्तव शुद्धरूपं मायाविहीनं गुणजातिहीनम् । निरञ्जनं निर्मलमप्रमेयं पश्यन्ति सन्तः परमार्थसंज्ञम् ॥ ९ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ ଏମିତି ତୁମ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ—ମାୟାରହିତ, ଗୁଣ‑ଜାତିଭେଦରହିତ, ନିରଞ୍ଜନ, ନିର୍ମଳ ଓ ଅପ୍ରମେୟ—ସନ୍ତମାନେ ତାହାକୁ ‘ପରମାର୍ଥ’ ନାମରେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
Verse 10
एकेन हेम्नैव विभूषणानि यातानि भेदत्वमुपाधिभेदात् । तथैव सर्वेश्वर एक एव प्रदृश्यते भिन्न इवाखिलात्मा ॥ १० ॥
ଏକେ ସୁନାରୁ ତିଆରି ଗହଣା ଉପାଧି‑ଭେଦରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲାଗେ, ସେପରି ସର୍ବେଶ୍ୱର ସତ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର; କିନ୍ତୁ ଅଖିଳାତ୍ମା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 11
यन्मायया मोहितचेतसस्तं पश्यन्ति नात्मानमपि प्रसिद्धम् । त एव मायारहितास्तदेव पश्यन्ति सर्वात्मकमात्मरूपम् ॥ ११ ॥
ମାୟାରେ ମୋହିତ ଚିତ୍ତ ଥିବାମାନେ ସେହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ମାୟାରହିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେହି ସତ୍ୟକୁ ସର୍ବାତ୍ମକ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
Verse 12
विभुं ज्योतिरनौपम्यं विष्णुसंज्ञं नमाम्यहम् । समस्तमेतदुद्भूतं यतो यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ १२ ॥
ମୁଁ ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅନୁପମ ଜ୍ୟୋତି—ବିଷ୍ଣୁ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉଦ୍ଭୂତ ଏବଂ ଯାହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 13
यतश्चैतन्यमायातं यद्रू पं तस्य वै नमः । अप्रमेयमनाधारमाधाराधेयरूपकम् ॥ १३ ॥
ଯାହାଠାରୁ ଚେତନା ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ହିଁ ସେଇ—ସେ ଅପ୍ରମେୟ, ବାହ୍ୟ ଆଧାରହୀନ, ଆଧାର ଓ ଆଧେୟ ଦୁଇରୂପୀଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
Verse 14
परमानन्दचिन्मात्रं वासुदेवं नतोऽस्म्यहम् । हृद्गुहानिलयं देवं योगिभिः परिसेवितम् ॥ १४ ॥
ପରମାନନ୍ଦ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାମାତ୍ର ସ୍ୱରୂପ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ନିବାସୀ ଦେବ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ସେବିତ।
Verse 15
योगानामादिभूतं तं नमामि प्रणवस्थितम् । नादात्मकं नादबीजं प्रणवात्मकमव्ययम् ॥ १५ ॥
ସମସ୍ତ ଯୋଗର ଆଦିମୂଳ ଯେ, ପ୍ରଣବ (ଓଁ)ରେ ସ୍ଥିତ ସେହି ପରମତତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ନାଦସ୍ୱରୂପ, ନାଦବୀଜ, ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଣବାତ୍ମକ।
Verse 16
सद्भावं सच्चिदानन्दं तं वन्दे तिग्मचक्रिणम् । अजरं साक्षिणं त्वस्य ह्यवाङ्मनसगोचरम् ॥ १६ ॥
ମୁଁ ସେହି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କରେ—ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ; ଯିଏ ଅଜ, ଅଜର, ସର୍ବର ସାକ୍ଷୀ, ଏବଂ ବାଣୀ ଓ ମନର ଅଗୋଚର।
Verse 17
निरञ्जनमनन्ताख्यं विष्णुरूपं नतोऽस्म्यहम् । इन्द्रि याणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ॥ १७ ॥
ମୁଁ ନିରଞ୍ଜନ, ‘ଅନନ୍ତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ସତ୍ତ୍ୱ, ତେଜ, ବଳ ଓ ଧୃତି—ଏ ସବୁ ତାଙ୍କଠାରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 18
वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च । विद्याविद्यात्मकं प्राहुः परात्परतरं तथा ॥ १८ ॥
ସେମାନେ କହନ୍ତି ‘କ୍ଷେତ୍ର’ ଓ ‘କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ’—ଦୁହେଁ ବାସୁଦେବ-ସ୍ୱରୂପ। ବିଦ୍ୟା ଓ ଅବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହିଁ ରୂପ; ସେ ପରମଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ।
Verse 19
अनादिनिधनं शान्तं सर्वधातारमच्युतम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मक्तिर्हि शाश्वती ॥ १९ ॥
ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ସର୍ବଧାରକ, ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଶାଶ୍ୱତ।
Verse 20
वरं वरेण्यं वरदं पुराणं । सनातनं सर्वगतं समस्तम् । नतोऽस्मि भूयोऽपि नतोऽस्मि भूयो । नतोऽस्मि भूयोऽपि नतोऽस्मि भूयः ॥ २० ॥
ସେଇ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବରଣୀୟ, ବରଦ, ପୁରାଣ, ସନାତନ, ସର୍ବଗତ ଓ ସମସ୍ତସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରେ। ପୁଣି ପ୍ରଣାମ, ପୁଣି ପ୍ରଣାମ—ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ।
Verse 21
यत्पादतोयं भवरोगवैद्यो । यत्पादपांसुर्विमलत्वसिद्ध्यै । यन्नाम दुष्कर्मनिवारणाय । तमप्रमेयं पुरुषं भजामि ॥ २१ ॥
ମୁଁ ସେଇ ଅପ୍ରମେୟ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଭଜେ—ଯାହାଙ୍କ ପାଦତୋୟ ଭବରୋଗର ବୈଦ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କ ପାଦପାଂସୁ ନିର୍ମଳତା ସିଦ୍ଧି କରେ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଦୁଷ୍କର୍ମ ନିବାରଣ କରେ।
Verse 22
सद्रू पं तमसद्रू पं सदसद्रू पमव्ययम् । तत्तद्विलक्षणं श्रेष्ठं श्रेष्ठाच्छ्रेष्ठतरं भजे ॥ २२ ॥
ମୁଁ ସେଇ ଅବ୍ୟୟ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭଜେ—ଯିଏ ସତ୍-ରୂପ ମଧ୍ୟ, ଅସତ୍-ଅତୀତ ମଧ୍ୟ; ସତ୍-ଅସତ୍ ଉଭୟରୂପ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ବିଲକ୍ଷଣ; ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠତର।
Verse 23
निरञ्जनं निराकारं पूर्णमाकाशमध्यगम् । परं च विद्याविद्याभ्यां हृदम्बुजनिवासिनम् ॥ २३ ॥
ସେ ନିରଞ୍ଜନ, ନିରାକାର, ପୂର୍ଣ୍ଣ—ଚେତନା-ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ; ବିଦ୍ୟା-ଅବିଦ୍ୟା ଉଭୟରୁ ଅତୀତ ସେଇ ପରମ, ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ନିବାସୀ।
Verse 24
स्वप्रकाशमनिर्देश्यं महतां च महत्तरम् । अणोरणीयांसमजं सर्वोपाधिविवर्जितम् ॥ २४ ॥
ସେ ସ୍ୱପ୍ରକାଶ, ଅନିର୍ଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ମହାନମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହତ୍ତର; ଅଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଣୀୟାନ, ଅଜ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ବିବର୍ଜିତ।
Verse 25
यन्नित्यं परमानन्दं परं ब्रह्म सनातनम् । विष्णुसंज्ञं जगद्धाम तमस्मि शरणं गतः ॥ २५ ॥
ଯିଏ ନିତ୍ୟ, ପରମାନନ୍ଦ, ପରମ ଓ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ—‘ବିଷ୍ଣୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜଗତର ଧାମ ଓ ଆଧାର—ତାହାଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ଗଲି।
Verse 26
यं भजन्ति क्रियानिष्ठा यं पश्यन्ति च योगिनः । पूज्यात्पूज्यतरं शान्तं गतोऽस्मि शरणं प्रभुम् ॥ २६ ॥
ଯାହାଙ୍କୁ କ୍ରିୟାନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ଭଜନ କରନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଯୋଗୀମାନେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି—ପୂଜ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ—ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ଗଲି।
Verse 27
यं न पश्यन्ति विद्वांसो य एतद्व्याप्य तिष्ठति । सर्वस्मादधिकं नित्यं नतोऽस्मि विभुमव्ययम् ॥ २७ ॥
ଯାହାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ଯିଏ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଅବସ୍ଥିତ, ଯିଏ ସଦା ସର୍ବଠାରୁ ଉଚ୍ଚ—ସେଇ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଅବ୍ୟୟ ବିଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 28
अन्तःकरणसंयोगाज्जीव इत्युच्यते च यः । अविद्याकार्यरहितः परमात्मेति गीयते ॥ २८ ॥
ଅନ୍ତଃକରଣ ସଂଯୋଗରୁ ଯାହାକୁ ‘ଜୀବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱ ଅବିଦ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟରହିତ ହେଲେ ‘ପରମାତ୍ମା’ ବୋଲି ଗୀତ ହୁଏ।
Verse 29
सर्वात्मकं सर्वहेतुं सर्वकर्मफलप्रदम् । वरं वरेण्यमजनं प्रणतोऽस्मि परात्परम् ॥ २९ ॥
ଯିଏ ସର୍ବର ଆତ୍ମା, ସର୍ବର କାରଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମର ଫଳଦାତା; ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସର୍ବାଧିକ ବରେଣ୍ୟ ଓ ଅଜନ୍ମା—ସେଇ ପରାତ୍ପର ପରମଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
Verse 30
सर्वज्ञं सर्वगं शान्तं सर्वान्तर्यामिणं हरिम् । ज्ञानात्मकं ज्ञाननिधिं ज्ञानसंस्थं विभुं भजे ॥ ३० ॥
ମୁଁ ହରିଙ୍କୁ ଭଜେ—ଯିଏ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଗ, ଶାନ୍ତ, ସର୍ବଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ; ଯିଏ ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ଜ୍ଞାନନିଧି, ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ବିଭୁ।
Verse 31
नमाम्यहं वेदनिधिं मुरारिं । वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थम् । सूर्येन्दुवत् प्रोज्ज्वलनेत्रमिन्द्रं । खगस्वरूपं वपतिस्वरूपम् ॥ ३१ ॥
ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ଯିଏ ବେଦନିଧି, ବେଦାନ୍ତବିଜ୍ଞାନରେ ସୁନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ଥବାନ; ଯାହାଙ୍କ ନେତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦୁ ପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ; ଯିଏ ଖଗସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ଭୂତମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ।
Verse 32
सर्वेश्वरं सर्वगतं महान्तं वेदात्मकं । वेदविदां वरिष्ठम् । तं वाङ्मनोऽचिन्त्यमनन्तशक्तिं । ज्ञानैकवेद्यं पुरुषं भजामि ॥ ३२ ॥
ମୁଁ ସେହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଭଜେ—ଯିଏ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ମହାନ; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ହିଁ ବେଦ, ବେଦବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଯିଏ ବାଣୀ ଓ ମନରେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଅନନ୍ତଶକ୍ତିମାନ, ଏବଂ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରେ ଜ୍ଞେୟ।
Verse 33
इन्द्रा ग्निकालासुरपाशिवायुसोमेशमार्त्तण्डपुरन्दराद्यैः । यः पाति लोकान् परिपूर्णभावस्तमप्रमेयं शरणं प्रपद्ये ॥ ३३ ॥
ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଭାବବାନ ସେହି ଅପ୍ରମେୟ ପରମ ସତ୍ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ମୁଁ ପ୍ରପନ୍ନ ହୁଏ—ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, କାଳ, ଅସୁର, ପାଶୀ (ବରୁଣ), ବାୟୁ, ସୋମ, ଈଶ, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ପୁରନ୍ଦର ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 34
सहस्रशीर्षं च सहस्रपादं सहस्राबाहुं च सहस्रनेत्रम् । समस्तयज्ञैः परिजुष्टमाद्यं नतोस्मि तुष्टिप्रदमुग्रवीर्यम् ॥ ३४ ॥
ସହସ୍ର ଶିର, ସହସ୍ର ପାଦ, ସହସ୍ର ବାହୁ ଓ ସହସ୍ର ନେତ୍ର ଥିବା ସେହି ଆଦ୍ୟଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ; ଯିଏ ତୃପ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉଗ୍ର ଓ ବୀର୍ୟମୟ।
Verse 35
कालात्मकं कालविभागहेतुं गुणत्रयातीतमहं गुणज्ञम् । गुणप्रियं कामदमस्तसङ्गमतीन्द्रि यं विश्वभुजं वितृष्णम् ॥ ३५ ॥
ମୁଁ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯିଏ କାଳସ୍ୱରୂପ ଓ କାଳବିଭାଗର ହେତୁ; ଯିଏ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣନ୍ତି; ଯିଏ ସଦ୍ଗୁଣପ୍ରିୟ, ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନା ଦାତା; ସର୍ବସଙ୍ଗରହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ; ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ-ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃଷ୍ଣାରହିତ।
Verse 36
निरीहमग्र्यं मनसाप्यगम्यं मनोमयं चान्नमयं निरूढम् । विज्ञानभेदप्रतिपन्नकल्पं न वाङ्मयं प्राणमयं भजामि ॥ ३६ ॥
ମୁଁ ସେହି ପରମ, ନିରୀହ ତତ୍ତ୍ୱଙ୍କୁ ଭଜେ—ଯିଏ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଅଗମ୍ୟ; ଯିଏ ମନୋମୟ ଓ ଅନ୍ନମୟ (ସ୍ଥୂଳ) କୋଶକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଯିଏ ବିଜ୍ଞାନ-ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଧାରଣାରୂପେ ଗ୍ରହ୍ୟ; ଏବଂ ଯିଏ ନ ବାଣୀରେ ସୀମିତ, ନ ପ୍ରାଣମୟ କୋଶରେ ବନ୍ଧିତ।
Verse 37
न यस्य रूपं न बलप्रभावे न यस्य कर्माणि न यत्प्रमाणम् । जानन्ति देवाः कमलोद्भवाद्याः स्तोष्याम्यहं तं कथमात्मरूपम् ॥ ३७ ॥
ଯାହାଙ୍କର କୌଣସି ରୂପ ନାହିଁ, ମାପିହେବା ଶକ୍ତି-ପ୍ରଭାବ ନାହିଁ; ଯାହାଙ୍କ କର୍ମ ଅଗୋଚର, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ପ୍ରମାଣରେ ଧରିହେବା ନାହିଁ। କମଳଜ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ—ସେଇ ସ୍ୱାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିବି?
Verse 38
संसारसिन्धौ पतितं कदर्यं मोहाकुलं कामशतेन बद्धम् । अकीर्तिभाजं पिशुनं कृतघ्नं सदाशुचिं पापरतं प्रमन्युम् । दयाम्बुधे पाहि भयाकुलं मां पुनः पुनस्त्वां शरणं प्रपद्ये ॥ ३८ ॥
ସଂସାର-ସିନ୍ଧୁରେ ପତିତ ମୁଁ ଦୀନ, ମୋହରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ଶତ ଶତ କାମନାରେ ବନ୍ଧିତ। ଅପକୀର୍ତ୍ତିର ଭାଗୀ, ଦୁଷ୍ଟ, କୃତଘ୍ନ, ସଦା ଅଶୁଚି, ପାପରତ ଓ ଅହଂକାରେ ଫୁଲିଥିବା—ହେ ଦୟାମ୍ବୁଧି! ଭୟାକୁଳ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ପୁନଃ ପୁନଃ ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି।
Verse 39
इति प्रसादितस्तेन दयालुः कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तस्य भगवांस्तेजसां निधिः ॥ ३९ ॥
ଏପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦୟାଳୁ କମଳାପତି ଭଗବାନ—ଦିବ୍ୟ ତେଜର ନିଧି—ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।
Verse 40
अतसीपुष्पसङ्काशं फुल्लपङ्कजलोचनम् । किरीटिनं कुण्डलिनं हारकेयूरभूषितम् ॥ ४० ॥
ସେ ଅତସୀ ପୁଷ୍ପ ପରି ନୀଳକାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ନୟନଯୁକ୍ତ; କିରୀଟଧାରୀ, କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ଏବଂ ହାର-କେୟୂରରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
Verse 41
श्रीवत्सकौस्तुभधरं हेमयज्ञोपवीतिनम् । नासाविन्यस्तमुक्ताभवर्धमानतनुच्छविम् ॥ ४१ ॥
ମୁଁ ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଯିଏ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଏବଂ ନାସିକାରେ ରଖା ମୁକ୍ତା-ଭୂଷଣରେ ଯାହାଙ୍କ ଦେହକାନ୍ତି ଆହୁରି ବଢ଼ିଥିବା ପରି ଲାଗେ।
Verse 42
पीताम्बरधरं देवं वनमालाविभूषितम् । तुलसीकोमलदलैरर्चिताङिघ्रं महाद्युतिम् ॥ ४२ ॥
ମୁଁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯିଏ ପୀତାମ୍ବର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ବନମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ, କୋମଳ ତୁଳସୀଦଳରେ ଯାହାଙ୍କ ଚରଣ ଅର୍ଚ୍ଚିତ, ଏବଂ ଯିଏ ମହାଦ୍ୟୁତିରେ ଦୀପ୍ତ।
Verse 43
किङ्किणीनूपुराद्यैश्च शोभितं गरुडध्वजम् । दृष्ट्वा ननाम विप्रेन्द्रो दण्डवत्क्षितिमण्डले ॥ ४३ ॥
କିଙ୍କିଣୀ-ନୂପୁର ଆଦି ଝଙ୍କାରମୟ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଗରୁଡଧ୍ୱଜଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିମଣ୍ଡଳରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 44
अभ्यषिञ्चद्धरेः पादावुत्तङ्को हर्षवारिभिः । मुरारे रक्ष रक्षेति व्याहरन्नान्यधीस्तदा ॥ ४४ ॥
ତେବେ ଉତ୍ତଙ୍କ ହର୍ଷାଶ୍ରୁଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଚରଣକୁ ଅଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ “ହେ ମୁରାରି, ରକ୍ଷା କର—ରକ୍ଷା କର” ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସେ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ।
Verse 45
तमुत्थाप्य महाविष्णुरालिलिङ्ग दयापरः । वरं वृणीष्व वत्सेति प्रोवाच मुनिपुङ्गवम् ॥ ४५ ॥
ତାହାପରେ ଦୟାପର ମହାବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବତ୍ସ, ଏକ ବର ଚୟନ କର।”
Verse 46
असाध्यं नास्ति किञ्चित्ते प्रसन्ने मयि सत्तम । इतीरितं समाकर्ण्य ह्युत्तङ्कश्चक्रपाणिना । पुनः प्रणम्य तं प्राह देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४६ ॥
“ହେ ସତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଚକ୍ରପାଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଉତ୍ତଙ୍କ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 47
किं मां मोहयसीश त्वं किमन्यैर्देव मे वरैः । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽस्तु जन्मजन्मान्तरेष्वपि ॥ ४७ ॥
ହେ ଈଶ୍ୱର! ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ମୋହିତ କରୁଛ? ହେ ଦେବ! ଅନ୍ୟ ବରଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ ଉପକାର? ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ତୁମପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ରହୁ।
Verse 48
कीटेषु पक्षिषु मृगेषु सरीसृपेषु रक्षःपिशाचमनुजेष्वपि यत्र तत्र । जातस्य मे भवतु केशव ते प्रसादात्त्वय्येव भक्तिरचलाव्यभिचारिणी च ॥ ४८ ॥
କୀଟ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ, ସରୀସୃପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି-ସେଉଁଠି ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ ଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଜନ୍ମ ହେଉ—ହେ କେଶବ! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ କେବଳ ତୁମଠାରେ ମୋର ଭକ୍ତି ଅଚଳ ଓ ଅବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ରହୁ।
Verse 49
एवमस्त्विति लोकेशः शङ्खप्रान्तेन संस्पृशन् । दिव्यज्ञानं ददौ तस्मै योगिनामपि दुर्लभम् ॥ ४९ ॥
“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି ଲୋକେଶ୍ୱର କହି, ଶଙ୍ଖର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟଜ୍ଞାନ ତାହାକୁ ଦାନ କଲେ।
Verse 50
पुनः स्तुवन्तं विप्रेन्द्रं देवदेवो जनार्दनः । इदमाह स्मितमुखो हस्तं तच्छिरसि न्यसन् ॥ ५० ॥
ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁନଃ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବାବେଳେ, ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ ମୃଦୁ ହସମୁଖରେ ତାଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ହାତ ରଖି ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 51
श्री भगवानुवाच । आराधय क्रियायोगैर्मां सदा द्विजसत्तम । नरनारायणस्थानं व्रज मोक्षं गमिष्यसि ॥ ५१ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ! କ୍ରିୟାଯୋଗର ଅନୁଷ୍ଠାନଦ୍ୱାରା ସଦା ମୋର ଆରାଧନା କର। ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧାମକୁ ଯାଅ; ତୁମେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
Verse 52
त्वया कृतमिदं स्तोत्रं यः पठेत्सततं नरः । सर्वान्कामानवाप्यान्ते मोक्षभागी भवेत्ततः ॥ ५२ ॥
ତୁମେ କୃତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଯେ ନର ସଦା ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟଫଳ ପାଇ ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 53
इत्युक्त्वा माधवो विप्रं तत्रैवान्तर्दधे मुने । नरनारायणस्थानमुत्तङ्कोऽपि ततो ययौ ॥ ५३ ॥
ହେ ମୁନି! ଏପରି କହି ମାଧବ ସେହି ବିପ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ପରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଗଲା।
Verse 54
तस्माद्भक्तिः सदा कार्या देवदेवस्य चक्रिणः । हरिभक्तिः परा प्रोक्ता सर्वकामफलप्रदा ॥ ५४ ॥
ଏହିହେତୁ ଦେବଦେବ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ। ହରିଭକ୍ତିକୁ ପରମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ସମସ୍ତ କାମ୍ୟଫଳ ଦେଇଥାଏ।
Verse 55
उत्तङ्को भक्तिभावेन क्रियायोगपरो मुने । पूजयन्माधवं नित्यं नरनारायणाश्रमे ॥ ५५ ॥
ହେ ମୁନି! ଉତ୍ତଙ୍କ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କ୍ରିୟାଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ହୋଇ, ନର-ନାରାୟଣ ଆଶ୍ରମରେ ନିତ୍ୟ ମାଧବଙ୍କ ପୂଜା କଲା।
Verse 56
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नः सञ्च्छिन्नद्वैतसंशयः । अवाप दुरवापं वै तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ५६ ॥
ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଦ୍ୱୈତଜନିତ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଛେଦ କରି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।
Verse 57
पूजितो नमितो वापि संस्मृतो वापि मोक्षदः । नारायणो जगन्नाथो भक्तानां मानवर्द्धनः ॥ ५७ ॥
ପୂଜିତ, ନମିତ କିମ୍ବା କେବଳ ସ୍ମୃତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣ—ଜଗନ୍ନାଥ—ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହିମା ବଢ଼ାନ୍ତି।
Verse 58
तस्मान्नारायणं देवमनन्तमपराजितम् । इहामुत्र सुखप्रेप्सुः पूजयेद्भक्तिसंयुतः ॥ ५८ ॥
ଏହିପରି ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭକ୍ତିସହିତ ଅନନ୍ତ, ଅପରାଜିତ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।
Verse 59
यः पठेदिदमाख्यानं शृणुयाद्वा समाहितः । सोऽपि सर्वाघनिर्मुक्तः प्रयाति भवनं हरेः ॥ ५९ ॥
ଯେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 60
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामाष्टत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३८ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ‘ବିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
Instead of worldly siddhis, Uttaṅka asks for unwavering bhakti in every birth and in any yoni. The chapter presents this as the highest boon because it naturally leads to jñāna and mokṣa; Viṣṇu then confirms this hierarchy by granting divine knowledge and directing him to kriyā-yoga and the Nara-Nārāyaṇa abode.
The stotra identifies Viṣṇu as the sole cause and substratum of the universe, beyond guṇas and sensory reach, yet immanent as the All-Self. It uses Vedāntic markers (māyā, non-duality, kṣetra–kṣetrajña, witness-consciousness) to show that devotion culminates in realization of the Supreme Reality.
Viṣṇu instructs Uttaṅka to worship Him always through kriyā-yoga and to go to the sacred abode of Nara-Nārāyaṇa, where liberation is attained—linking disciplined practice, sacred geography, and mokṣa-dharma.