Hari-nāma Mahimā and Caraṇāmṛta: The Redemption of the Hunter Gulika (Uttaṅka Itihāsa)

Verse 1

सनक उवाच । भूयः श्रृणुष्व विप्रेंद्र माहात्म्यं कमलापतेः । कस्य नो जायते प्रीतिः श्रोतुं हरिकथामृतम् ॥ १ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ପୁନଃ କମଲାପତିଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ। ହରିକଥାମୃତ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ କାହାର ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ?

Verse 2

नराणां विषयान्धानां ममताकुलचेतसाम् । एकमेव हरेर्नाम सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २ ॥

ବିଷୟରେ ଅନ୍ଧ ଓ ମମତାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଚିତ୍ତ ଥିବା ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ହରିଙ୍କ ଏକ ନାମ ହିଁ ସର୍ବ ପାପ ନାଶକ।

Verse 3

सकृद्वा न नमेद्यस्तु विष्णुं पापहरं नृणाम् । श्वपचं तं विजानीयात्कदाचिन्नालपेञ्च तम् ॥ ३ ॥

ଯେ ନର ପାପହର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କରେନାହିଁ, ତାକୁ ଶ୍ୱପଚ (ଅନ୍ତ୍ୟଜ) ବୋଲି ଜାଣିବା; କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 4

हरिपूजाविहीनं तु यस्य वेश्म द्विजोत्तम । श्मशानसदृशं तद्धि कदाचिदपि नो विशेत् ॥ ४ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଯେ ଘରେ ହରିପୂଜା ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ମଶାନ ସଦୃଶ; କେବେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 5

हरिपूजाविहीनाश्च वेदविद्वेषिणस्तथा । गोद्विजद्वेषनिरता राक्षसाः परिकीर्त्तिताः ॥ ५ ॥

ଯେମାନେ ହରିପୂଜାବିହୀନ, ବେଦକୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଗୋ ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷରେ ନିରତ—ସେମାନେ ରାକ୍ଷସ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 6

यो वा को वापि विप्रेन्द्र विप्रद्वेषपरायणः । समर्चयति गोविंदं तत्पूजा विफला भवेत् ॥ ६ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଯେ କେହି ଦ୍ୱିଜଦ୍ୱେଷରେ ପରାୟଣ, ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସମର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପୂଜା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 7

अन्यश्रेयोविनाशार्थं येऽर्चयंति जनार्दनम् । सा पूजैव महाभाग पूजकानाशु हंति वै ॥ ७ ॥

ଅନ୍ୟର ଶ୍ରେୟସ୍‌ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ହେ ମହାଭାଗ, ସେହି ପୂଜା ନିଜେ ପୂଜକମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନାଶ କରେ।

Verse 8

हरिपूजाकरो यस्तु यदि पापं समाचरेत् । तमेव विष्णुद्वेष्टारं प्राहुस्तत्त्वार्त्थकोविदाः ॥ ८ ॥

ହରିପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକ ଯଦି ପାପ ଆଚରେ, ତେବେ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥକୋବିଦମାନେ ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଵିଷ୍ଣୁଦ୍ୱେଷୀ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 9

ये विष्णुनिरताः संति लोकानुग्रहतत्पराः । धर्मकार्यरताः शश्वद्विष्णुरुपास्तु ते मताः ॥ ९ ॥

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁନିରତ, ଲୋକାନୁଗ୍ରହରେ ତତ୍ପର ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁରୂପ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 10

कोटिजन्मार्दजितैः पुण्यैर्विष्णुभक्तिः प्रजायते । दृढभक्तिमतां विष्णौ पापबुद्धिः कथं भवेत् ॥ १० ॥

କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟରୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଜନ୍ମେ। ଯାହାଙ୍କର ବିଷ୍ଣୁପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ପାପବୁଦ୍ଧି କିପରି ହେବ?

Verse 11

जन्मकोट्यर्जितं पापं विष्णुपूजारतात्मनाम् । क्षयं याति क्षणादेव तेषां स्यात्पापधीः कथम् ॥ ११ ॥

ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ରତ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କର କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପାପବୁଦ୍ଧି କିପରି ରହିବ?

Verse 12

विष्णुभक्तिविहीना ये चंडालाः परिकीर्तिताः । चंडाला अपि वै श्रेष्ठा हरिभक्तिपरायणाः ॥ १२ ॥

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଚଣ୍ଡାଳ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; କିନ୍ତୁ ହରିଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଥିବା ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 13

नराणां विषयांधानां सर्वदुःखविनाशिनी । हरिसेवेति विख्याता भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी ॥ १३ ॥

ବିଷୟରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ନରମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ; ‘ହରିସେବା’ ବୋଲି ବିଖ୍ୟାତ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 14

संगात्स्नेहाद्भयाल्लोभादज्ञानाद्वापि यो नरः । विष्णोरुपासनं कुर्यात्सोऽक्षयं सुखमश्नुते ॥ १४ ॥

ସଙ୍ଗ, ସ୍ନେହ, ଭୟ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରୁ ମଧ୍ୟ ଯେ ନର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ସୁଖ ପାଏ।

Verse 15

हरिपादोदकं यस्तु कणमात्रं पिबेदपि । स स्नातः सर्वतीर्थेषु विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १५ ॥

ଯେ ହରିଙ୍କ ପାଦୋଦକର ଏକ କଣମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ପାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 16

अकालमृत्युशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वदुःखोपशमनं हरिपोदोदक स्मृतम् ॥ १६ ॥

ହରିଙ୍କ ପାଦୋଦକକୁ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ ଶମନକାରୀ, ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧି ବିନାଶକାରୀ ଏବଂ ସର୍ବଦୁଃଖ ଉପଶମକାରୀ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 17

नारायणं परं धाम ज्योतिषां ज्योतिरुत्तमम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्तेषां मुक्तिर्हि शाश्वती ॥ १७ ॥

ନାରାୟଣ ପରମ ଧାମ, ଜ୍ୟୋତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ୟୋତି। ଯେ ମହାତ୍ମାମାନେ ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଶାଶ୍ୱତ॥

Verse 18

अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । पठतां श्रृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ १८ ॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ କହୁଛି। ଯେ ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଯେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ॥

Verse 19

आसीत्पुरा कृतयुगे गुलिको नाम लुब्धकः । परदारपरद्रव्यहरणे सततोद्यतः ॥ १९ ॥

ପୁରାତନ କାଳରେ କୃତଯୁଗରେ ଗୁଲିକ ନାମର ଜଣେ ଶିକାରୀ ଥିଲା। ସେ ପରସ୍ତ୍ରୀ ଅପହରଣ ଓ ପରଧନ ହରଣରେ ସଦା ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା॥

Verse 20

परनिंदापरो नित्यं जन्तूपद्रवकृत्तथा । हतवान्ब्राह्मणान् गाश्च शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २० ॥

ସେ ସଦା ପରନିନ୍ଦାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଉପଦ୍ରବ କରୁଥିଲା। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଶତଶଃ, ସହସ୍ରଶଃ ହତ୍ୟା କରିଥିଲା॥

Verse 21

देवस्वहरणे नित्यं परस्वहरणे तथा । उद्युक्तः सर्वदा विप्र कीनाशानामधीश्वरः ॥ २१ ॥

ହେ ବିପ୍ର! କୃଷକମାନଙ୍କ ଅଧୀଶ୍ୱର ସେ ଦେବସ୍ୱ ହରଣରେ ଓ ପରସ୍ୱ ହରଣରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଉଦ୍ୟତ ଥିଲା—ସର୍ବଦା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ॥

Verse 22

तेन पापान्यनेकानि कृतानि सुमहांति च । न तेषां शक्यते वक्तुं संख्या वत्सरकोटिभिः ॥ २२ ॥

ସେହି ଆଚରଣରେ ଅନେକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପାପ କରାଗଲା; ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କୋଟି ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ କହିହେବ ନାହିଁ।

Verse 23

स कदाचिन्महापापो जंतृनामन्तकोपमः । सौवीरराज्ञो नगरं सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ॥ २३ ॥

ସେ ମହାପାପୀ, ଯେ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମ ସମ ଭୟଙ୍କର, ଏକଦା ସର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ୟସମନ୍ୱିତ ସୌବୀରରାଜଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲା।

Verse 24

योषिद्धिर्भूषितार्भिश्च सरोभिनिर्मलोदकैः । अलंकृतं विपणिभिर्ययो देवपुरोपमम् ॥ २४ ॥

ସେ ନଗର ନାରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ସୁଶୋଭିତ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ସ୍ଫଟିକସଦୃଶ ନିର୍ମଳଜଳ ସରୋବର ଓ ବିପଣିଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦେବପୁର ସମ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 25

तस्योपवनमध्यस्थं रम्यं केशवमंदिरम् । छदितं हेमकलशैर्दृष्ट्वा व्याधो मुदं ययौ ॥ २५ ॥

ସେହି ଉପବନର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କଳଶରେ ଛାଦିତ ଶିଖରଯୁକ୍ତ ରମ୍ୟ କେଶବମନ୍ଦିର ଦେଖି ବ୍ୟାଧ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।

Verse 26

हराम्यत्र सुवर्णानि बहूनीति विनिश्चितम् । जगामाभ्यंतरं तस्य कीनाशश्चौर्यलोलुपः ॥ २६ ॥

“ଏଠାରୁ ମୁଁ ବହୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚୋରି କରିନେବି” ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଚୋରିରେ ଲୋଭୀ ସେ କୃଷକ ସେହି ସ୍ଥାନର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 27

तत्रापश्यद्द्विजवरं शांतं तत्त्वार्थकोविदम् । परिचर्यापरं विष्णोरुत्तंकं तपसां निधिम् ॥ २७ ॥

ସେଠାରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଶାନ୍ତ, ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଷ୍ଣୁ-ପରିଚର୍ଯ୍ୟାରେ ନିରତ, ତପସ୍ୟାର ନିଧି ଉତ୍ତଙ୍କ।

Verse 28

एकाकिनं दयासुं च निस्पृहं ध्यानलोलुपम् । चौर्यान्तरायकर्तारं तं दृष्ट्वा लुब्धको मुने ॥ २८ ॥

ହେ ମୁନେ, ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ—ଦୟାଳୁ, ନିସ୍ପୃହ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ—ଦେଖି ଲୁବ୍ଧ ବ୍ୟାଧ ଭାବିଲା, ‘ଏ ମୋ ଚୌର୍ୟରେ ବାଧା କରିବ’।

Verse 29

द्रव्यजातं तु देवस्य हर्तुकामोऽतिसाहसी । उत्तंकं हंतुमारेभे विधृतासिर्मदोद्धतः ॥ २९ ॥

ଦେବଦ୍ରବ୍ୟ ହରଣ କରିବା ଲୋଭରେ ସେ ଅତିସାହସୀ—ତଳୱାର ଉଠାଇ, ମଦରେ ଉଦ୍ଧତ—ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।

Verse 30

पादेनाक्रम्य तद्वक्षो जटाः संगृह्य पाणिना । हंतुं कृतमतिं व्याधमुत्तंकः प्रेक्ष्य चाब्रवीत् ॥ ३० ॥

ଉତ୍ତଙ୍କ ତାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଉପରେ ପାଦ ରଖି, ହାତରେ ଜଟା ଧରି—ବ୍ୟାଧକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି—ତାକୁ ଦେଖି କହିଲେ।

Verse 31

उत्तंक उवाच । भो भो साधो वृथा मां त्वं हनिष्यसि निरागसम् । मया किमपराद्धं ते तद्वदस्व महामत्ते ॥ ३१ ॥

ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ—“ହେ ସାଧୁ, ନିରାଗସ ମୋତେ ତୁମେ ବ୍ୟର୍ଥରେ ହତ୍ୟା କରିବ। ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି କେଉଁ ଅପରାଧ କରିଛି? କୁହ, ହେ ମହାମୂଢ!”

Verse 32

कृतापराधिनां लोके शक्ताः शिक्षां प्रकुर्वते । नहि सौम्य वृथा घ्नंति सज्जना अपि पापिनः ॥ ३२ ॥

ଏହି ଲୋକରେ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା-ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ସୁଧାରାଯାଇପାରେ। ହେ ସୌମ୍ୟ, ସଜ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପୀଙ୍କୁ ଅକାରଣେ ହତ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯୁକ୍ତିସହିତ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 33

विरोधिष्वपि मूर्खेषु निरीक्ष्यावस्थितान् गुणान् । विरोधं नहि कुर्वंति सज्जनाः शांतचेतसः ॥ ३३ ॥

ବିରୋଧୀ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଗୁଣ ଅଛି, ତାହାକୁ ଦେଖି ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ସଜ୍ଜନମାନେ ବିରୋଧ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଗୁଣଦର୍ଶନରେ ରହନ୍ତି।

Verse 34

बहुधा बोध्यमानोऽपि यो नरः क्षमयान्वितः । तमुत्तमं नरं प्राहुर्विष्णोः प्रियतरं सदा ॥ ३४ ॥

ବହୁବାର ବୋଧ ଦିଆଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନର କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ ରହେ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ନର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ସଦା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 35

सुजनो न याति वैरं परहितबुद्धिर्वनाशकालेऽपि । छेदेऽपि चंदनतरुः सुरभयति मुखं कुठारस्य ॥ ३५ ॥

ସୁଜନ ପରହିତବୁଦ୍ଧି ଥାଏ; ନିଜ ବିନାଶକାଳରେ ମଧ୍ୟ ବୈର କରେ ନାହିଁ। ଯେପରି ଚନ୍ଦନବୃକ୍ଷ କାଟିଲେ ମଧ୍ୟ କୁଠାରର ମୁହଁକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କରେ।

Verse 36

अहो विधिः सुबलवान्बा धते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते हि दुरात्मना ॥ ३६ ॥

ଆହା! ବିଧି (ଭାଗ୍ୟ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ; ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ବାନ୍ଧି ଦିଏ। ସର୍ବସଙ୍ଗବିହୀନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 37

अहो निष्कारणं लोके बाधंते बहुधा जनान् । सर्वसंगविहीनोऽपि बाध्यते पिशुनैर्जनैः । तत्रापि साधून्बाधंते न समानान्कदाचन ॥ ३७ ॥

ହାୟ! ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକେ ନିଷ୍କାରଣ ନାନା ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଇଥାନ୍ତି। ସର୍ବସଙ୍ଗବିହୀନ ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ପିଶୁନ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି। ତାହାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ବିଶେଷକରି ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ହିଁ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି; ନିଜ ସମାନଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 38

मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तानाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥ ३८ ॥

ଏହି ଜଗତରେ ମୃଗ, ମୀନ ଓ ସଜ୍ଜନ—ଯେମାନେ ତୃଣ ଓ ଜଳରେ ସନ୍ତୋଷ କରି ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନିଷ୍କାରଣ ହୁଅନ୍ତି: ଶିକାରୀ, ଧୀବର (ମାଛଧରା) ଓ ପିଶୁନ ନିନ୍ଦକ।

Verse 39

अहो बलवती माया मोहयत्यखिलं जगत् । पुत्रमित्रकलत्रार्थं सर्वं दुःखेन योजयेत् ॥ ३९ ॥

ହାୟ! ମାୟା କେତେ ବଳବତୀ—ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରେ, ଏବଂ ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର ଓ କଳତ୍ରର ନିମିତ୍ତେ ସବୁକୁ ଦୁଃଖର ବନ୍ଧନରେ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।

Verse 40

परद्रव्यापहारेण कलत्रं पोषितं त्वया । अंते तत्सर्वमुत्सृज्य एक एव प्रयति वै ॥ ४० ॥

ପରଧନ ଅପହରଣ କରି ତୁମେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଗୃହସଂସାର ପୋଷିଲ; କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେ ସବୁ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକା ହୋଇ ପ୍ରୟାଣ କର।

Verse 41

मम माता मम पिता मम भार्या ममात्मजाः । ममेदमिति जंतूनां ममता बाधते वृथा ॥ ४१ ॥

“ମୋ ମାଆ, ମୋ ବାପା, ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ, ମୋ ପୁଅମାନେ; ଏହା ମୋର”—ଏପରି ମମତା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟର୍ଥରେ ହିଁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ।

Verse 42

यावदर्जयति द्रव्यं बांधवास्तावदेव हि । धर्माधर्मौ सहैवास्तामिहामुत्र न चापरः ॥ ४२ ॥

ଯେତେଦିନ ମଣିଷ ଧନ ଅର୍ଜନ କରେ, ସେତେଦିନ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ ନିକଟରେ ରହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ କେବଳ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ହିଁ ସହଚର; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 43

धर्माधर्मार्जितैर्द्रव्यैः पोषिता येन ये नराः । मृतमग्निमुखे हुत्वा घृतान्नं भुंजते हि ते ॥ ४३ ॥

ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମରେ ଅର୍ଜିତ ଧନରେ ଯେ ଲୋକମାନେ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଅଗ୍ନିମୁଖେ ଆହୁତି ହୋଇ, ଘିଅ-ମିଶ୍ରିତ ଅନ୍ନ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏମିତି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 44

गच्छंतं परलोकं च नरं तु ह्यनुतिष्टतः । धर्माधर्मौ न च धनं न पुत्रा न च बांधवाः ॥ ४४ ॥

ମଣିଷ ପରଲୋକକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ସହ ନ ଧନ ଯାଏ, ନ ପୁଅ, ନ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ; କେବଳ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରେ।

Verse 45

कामः समृद्धिमायाति नराणां पापकर्मिणाम् । कामः संक्षयमायाति नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ४५ ॥

ପାପକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର କାମନା ବଢ଼ିଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନଙ୍କର କାମନା କ୍ଷୟ ପାଏ।

Verse 46

वृथैव व्याकुला लोका धनादानां सदार्जने ॥ ४६ ॥

ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ସଦା ଅର୍ଜନ କରିବାରେ ଲୋକେ ଅକାରଣେ ହିଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 47

यद्भावि तद्भवत्येव यदभाव्यं न तद्भवेत् । इति निश्चितबुद्धीनां न चिंता बाधते क्वचित् ॥ ४७ ॥

ଯାହା ଭାବୀ, ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ଘଟେ; ଯାହା ଅଭାବୀ, ସେ କେବେ ଘଟେନାହିଁ। ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କେବେ ବାଧେନାହିଁ।

Verse 48

देवाधीनमिदं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् । तस्माज्जन्म च मृत्युं च दैवं जानाति नापरः ॥ ४८ ॥

ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ—ଦେବାଧୀନ। ତେଣୁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦୈବ ଏକା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

Verse 49

यत्र कुत्र स्थितस्यापि यद्भाव्यं तद्भवेद् ध्रुवम् । लोकस्तु तत्र विज्ञाय वृथायासं करोति हि ॥ ४९ ॥

ମଣିଷ ଯେଉଁଠି ଥାଉ, ଯାହା ଭାବୀ ସେ ଧ୍ରୁବ ଘଟେ। ତଥାପି ଲୋକେ ଏହା ଜାଣି ସୁଦ୍ଧା ବୃଥା ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି।

Verse 50

अहो दुःखं मनुष्याणां ममताकुलचेतसाम् । महापापानि कृत्वापि परान्पुष्यांति यत्नतः ॥ ५० ॥

ଆହା, ମମତାରେ ଆକୁଳ ଚିତ୍ତ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ କେତେ ଦୟନୀୟ! ସେମାନେ ମହାପାପ କରି ସୁଦ୍ଧା ନିଜ ଲୋକ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ପୋଷଣ-ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଯତ୍ନ କରନ୍ତି।

Verse 51

अर्जितं च धनं सर्वं भुंजते बांधवाः सदा । स्वयमेकतमो मूढस्तत्पापफलमश्नुते ॥ ५१ ॥

ଅର୍ଜିତ ସମସ୍ତ ଧନ ସଦା ବାନ୍ଧବମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେଇ ମୂଢ ମଣିଷ ଏକା ହୋଇ ତାହାର ପାପଫଳ ଭୋଗେ।

Verse 52

इति ब्रवाणं तमृषिं विमुच्य भयविह्वलः । गुलिकः प्रांजलिः प्राह क्षमस्वेति पुनः पुनः ॥ ५२ ॥

ଏହିପରି କହୁଥିବା ସେ ଋଷିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଗୁଲିକ କରଯୋଡ଼ି ପୁନଃପୁନଃ କହିଲା— “କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।”

Verse 53

सत्संगस्य प्रभावेण हरिसन्निधिमात्रतः । गतपापो लुबग्दकश्च ह्यनुतापीदमब्रवीत् ॥ ५३ ॥

ସତ୍ସଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରେ ଏବଂ କେବଳ ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେ ଶିକାରୀର ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା; ସେ ଅନୁତାପୀ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 54

मया कृता नि पापानि महांति सुबहूनि च । तानि सर्वाणि नष्टानि विप्रेंद्र तव दर्शनात् ॥ ५४ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ମୁଁ ବହୁତ ଓ ମହାନ ପାପ କରିଛି; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସେସବୁ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

Verse 55

अहोऽहं पापधीर्नित्यं महापापमुपाचरम् । कथं मे निष्कृति र्भूयो यामि कं शरणं विभोः ॥ ५५ ॥

ହାୟ! ପାପବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ମହାପାପ କରିଛି। ଏବେ ମୋର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିପରି ହେବ? ହେ ବିଭୋ! ମୁଁ କାହାର ଶରଣ ନେବି?

Verse 56

पूर्वजन्मार्जितैः पापैर्लुब्धकत्वमवाप्तवान् । अत्रापि पापजालानि कृत्वा कां गतिमाप्नुयाम् ॥ ५६ ॥

ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ ମୁଁ ଶିକାରୀ ଅବସ୍ଥା ପାଇଛି; ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପାପଜାଲ କରି ମୁଁ କେଉଁ ଗତି ପାଇବି?

Verse 57

अहो ममायुः क्षयमेति शीघ्रं पापान्यनेकानि समर्ज्जितानि । प्रातिक्रिया नैव कृता मयैषां गतिश्च का स्यान्ममजन्म किं वा ॥ ५७ ॥

ହାୟ! ମୋର ଆୟୁ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୟ ହେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ଅନେକ ପାପ ସଞ୍ଚୟ କରିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମୁଁ କରିନାହିଁ—ମୋର ଗତି କ’ଣ ହେବ, ଏବଂ କେମିତି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇବି?

Verse 58

अहो विधिः पापशता कुलं मां किं सृष्टवान्पापतरं च शश्वत् । कथं च यत्पापफलं हि भोक्ष्ये कियत्सु जन्मस्वहमुग्रकर्मा ॥ ५८ ॥

ହାୟ, କି ଭାଗ୍ୟ! ଶତଶତ ପାପରେ ଭରା କୁଳରେ ମୋତେ କାହିଁକି ସୃଷ୍ଟି କଲା, ଏବଂ ସଦା ଆଉ ଅଧିକ ପାପୀ କାହିଁକି କଲା? ମୁଁ—ଉଗ୍ର କର୍ମକାରୀ—ପାପଫଳ କିପରି ଭୋଗିବି, ଏବଂ କେତେ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ?

Verse 59

एवं विनिंदन्नात्मानमात्मना लुब्धकस्तदा । अंतस्तापाग्निसंतप्तः सद्यः पंचत्वमागतः ॥ ५९ ॥

ଏଭଳି ସେ ସମୟରେ ଶିକାରୀ ନିଜ ମନେ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲା; ଅନ୍ତସ୍ତାପର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସତ୍ୱରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 60

उत्तंकः पतितं प्रेक्ष्य लुबग्धकं तं दयापरः । विष्णुपादोदकेनैवमभ्यषिंचन्महामतिः ॥ ६० ॥

ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଶିକାରୀକୁ ଦେଖି ଦୟାପର ମହାମତି ଉତ୍ତଙ୍କ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ-ପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ଜଳରେ ତାକୁ ଛିଟାଇ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 61

हरिपादोदकस्पर्शाल्लुब्धको गतकल्मषः । दिव्यं विमानमारुह्य मुनिमेतदथाब्रवीत् ॥ ६१ ॥

ହରିଙ୍କ ପାଦ-ପ୍ରକ୍ଷାଳିତ ଜଳର ସ୍ପର୍ଶରେ ଶିକାରୀର ପାପକଲ୍ମଷ ନଶ୍ଟ ହେଲା। ପରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ମୁନିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 62

गुलिक उवाच । उत्तंक मुनिशार्दूल गुरुस्त्वं मम सुव्रत । विमुक्तस्त्वत्प्रसादेन महापातककंचुकात् ॥ ६२ ॥

ଗୁଲିକ କହିଲା— ହେ ଉତ୍ତଙ୍କ, ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ହେ ସୁବ୍ରତ! ତୁମେ ମୋର ଗୁରୁ। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ମହାପାତକର କଞ୍ଚୁକ-ସଦୃଶ ଆବରଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 63

गतस्त्वदुपदेशान्मे संतापो मुनिपुंगव । तथैव सर्वपापानि विनष्टान्यतिवेगतः ॥ ६३ ॥

ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ! ତୁମ ଉପଦେଶରେ ମୋର ସନ୍ତାପ ଦୂର ହେଲା; ସେପରି ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ମଧ୍ୟ ଅତି ବେଗରେ ବିନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 64

हरिपादोदकं यस्मान्मयि त्वं सिक्तवान्मुने । प्रापितोऽस्मि त्वया तस्मात्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ६४ ॥

ହେ ମୁନେ! ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ହରିଙ୍କ ପାଦୋଦକ ସିଞ୍ଚନ କରିଥିବାରୁ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।

Verse 65

त्वयाहं तारितो विप्र पापादस्माच्छरीरतः । तस्मान्नतोऽस्मि ते विद्वन्मत्कृतं तत्क्षमस्व च ॥ ६५ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଶରୀର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପାପରୁ ତାରିଲ। ତେଣୁ ହେ ବିଦ୍ୱନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି—ମୋ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଦୋଷ ଯଦି କିଛି ଥାଏ, କ୍ଷମା କର।

Verse 66

इत्युक्त्वा देवकुसुमैर्मुनिश्रेष्टं समाकिरम् । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा नमस्कारं चकार सः ॥ ६६ ॥

ଏହିପରି କହି ସେ ଦେବକୁସୁମରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପବର୍ଷାରେ ଆକିରିଲା; ପରେ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସଶ୍ରଦ୍ଧ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 67

ततो विमानमारुह्य सर्वकामसमन्वितम् । अप्सरोगणसंकीर्णः प्रपेदे हरिमंदिरम् ॥ ६७ ॥

ତତଃ ସେ ସର୍ବକାମସମନ୍ୱିତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ଅପ୍ସରାଗଣରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିର-ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 68

एतद्दृष्ट्वा विस्मितोऽसौ ह्युत्तंकस्तपसांनिधिः । शिरस्यंजलिमाधाय तुष्टाव कमलापतिम् ॥ ६८ ॥

ଏହା ଦେଖି ତପସ୍ୟାର ନିଧି ଉତ୍ତଙ୍କ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ; ଶିରେ ଅଞ୍ଜଳି ଧରି କମଳାପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 69

तेन स्तुतो महाविष्णुर्दत्तवान्वरमत्तमम् । वरेण तेनोक्तंकोऽपि प्रपेदे परमं पदम् ॥ ६९ ॥

ତାଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାବିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେଲେ; ସେହି ବରପ୍ରଭାବରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 70

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे विष्णुमाहात्म्ये सप्तत्रिंशोऽध्यायः ॥ ३७ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।