Yamapatha (The Road of Yama), Dāna-Phala, and the Imperishable Fruition of Karma

Verse 1

नारद उवाच । कथितो भवता सम्यग्वर्णाश्रमविधिर्मुने । इदानीं श्रोतुमिच्छामि यममार्गं सुदुर्गमम् ॥ १ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମୁନି! ଆପଣ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ବିଧିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ଯମମାର୍ଗ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ସେଇ ପଥ—ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 2

सनक उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि यममार्गं सुदुर्गमम् । सुखदं पुण्यशीलानां पापिनां भयदायकम् ॥ २ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର! ଶୁଣ, ମୁଁ ଯମମାର୍ଗ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗମ ପଥ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ଏହା ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନଙ୍କୁ ସୁଖଦ, ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଦାୟକ।

Verse 3

षडशीतिसहस्त्राणि योजनार्निनि मुनीश्वर । यममार्गस्य विस्तारः कथितः पूर्वसूरिभिः ॥ ३ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ପୂର୍ବ ଋଷିମାନେ ଯମମାର୍ଗର ବିସ୍ତାର ଛୟାଶୀ ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 4

ये नरा दानशीलास्तु ते यांति सुखिनो द्विज । धर्मशून्या नरा यांति दुःखेन भृशमर्दिताः ॥ ४ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦାନଶୀଳ, ସେମାନେ ସୁଖରେ ଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଧର୍ମଶୂନ୍ୟ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚାପି ପଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି।

Verse 5

अतिभीता विवश्त्राश्च शुष्ककंठौष्ठतालुकाः । क्रदंतो विस्तरं दीनाः पापिनो यांति तत्पथि ॥ ५ ॥

ଅତିଭୀତ ଓ ବିବଶ, ଯାହାଙ୍କ କଣ୍ଠ-ଓଠ-ତାଳୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ସେହି ପାପୀମାନେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି ଦୀନ ହୋଇ ସେହି ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 6

हन्यमाना यमभटैः प्रतोदाद्यैस्तथायुधैः ॥ ६ ॥

ଯମଭଟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିଟାଯାଇ, ପ୍ରତୋଡ (ଅଙ୍କୁଶ) ଆଦି ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।

Verse 7

इतस्ततः प्रधावंतो यांति दुःखेन तत्पथि । क्वचित्पंकः क्वचिदूह्निः क्वचित्सेतप्तसैकतम् । क्वचिद्वै दावरुपेणः तीक्ष्णधाराः शिलाः क्वचित् ॥ ७ ॥

ଇତସ୍ତତଃ ଦୌଡ଼ିଦୌଡ଼ି ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ସେହି ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି—କେଉଁଠି କାଦ, କେଉଁଠି କଠିନ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଚଢ଼ାଣ, କେଉଁଠି ତପ୍ତ ବାଳୁକା; କେଉଁଠି ଦାବାନଳ ସଦୃଶ ଅଗ୍ନି, କେଉଁଠି ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ଶିଳା।

Verse 8

क्वचित्कंटकवृक्षाश्च दुःखारोहशिला नगाः । गाढांधकाराश्च गुहाः कंटकावरणं महत् ॥ ८ ॥

କେଉଁଠି କଣ୍ଟକବୃକ୍ଷ, କେଉଁଠି ଶିଳାମୟ ପର୍ବତ—ଯାହାର ଆରୋହଣ ଦୁଃଖଦ; କେଉଁଠି ଘନ ଅନ୍ଧକାରର ଗୁହା, ଆଉ କେଉଁଠି କଣ୍ଟକରେ ଆବୃତ ବିଶାଳ ଭୂଭାଗ।

Verse 9

वप्राग्रारोहणं चैव कन्दरस्य प्रवेशनम् । शर्कराश्च तथा लोष्टाः सूचीतुल्याश्च कण्टकाः ॥ ९ ॥

ବନ୍ଧର ଶିଖର ଉପରେ ଚଢ଼ିବା, କନ୍ଦରାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା, କଙ୍କଡ଼ ଓ ମାଟିର ଢେଲାରେ ଠୋକର ଖାଇବା, ଏବଂ ସୂଚୀ ସଦୃଶ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଣ୍ଟକରେ ବିଦ୍ଧ ହେବା—ଏମିତି କଷ୍ଟ ସେଠାରେ ହୁଏ।

Verse 10

शैवालं च क्वचिन्मार्गे क्वचित्कीचकपंक्तयः । क्वचिव्द्याव्राश्च गर्जंते वर्धंते च क्वचिज्ज्वराः ॥ १० ॥

ମାର୍ଗରେ କେଉଁଠି ଶୈବାଳର ପିଚ୍ଛିଳ କାଦୁଆ, କେଉଁଠି କୀଚକ (ନଳ)ର ପଙ୍କ୍ତି। କେଉଁଠି ବନ୍ୟ ପଶୁ ଗର୍ଜନ କରେ, କେଉଁଠି ଜ୍ୱର ଭଡ଼କି ବଢ଼େ।

Verse 11

एवं बहुविधक्लेशाः पापिनो यांति नारद । क्रोशंतश्च रुदन्तश्च म्लायंतश्चैव पापिनः ॥ ११ ॥

ହେ ନାରଦ! ଏଭଳି ନାନାପ୍ରକାର କ୍ଲେଶରେ ପୀଡିତ ପାପୀମାନେ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି—ଚିତ୍କାର କରି, କାନ୍ଦି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମ୍ଲାନ ହୋଇ; ଏହି ହେଉଛି ପାପୀଙ୍କ ଗତି।

Verse 12

पाशेन यंत्रिताः केचित्कृष्यमाणास्तथांकुशैः । शास्त्रास्त्रैस्ताड्यमानाश्च पृष्टतो यांति पापिनः ॥ १२ ॥

କେତେକ ପାପୀ ପାଶରେ ବନ୍ଧାଯାନ୍ତି, କେତେକ ଅଙ୍କୁଶରେ ଟାଣାଯାନ୍ତି। ପଛରୁ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶିକ୍ଷାଦଣ୍ଡରେ ପିଟାଯାଇ ସେମାନେ ଆଗକୁ ହାଙ୍କାଯାନ୍ତି।

Verse 13

नासाग्रपाशकृष्टाश्च केचिदंत्रैश्च बधिताः । वहंतश्चायसां भारं शिश्राग्रेण प्रयांति वै ॥ १३ ॥

କେତେକଙ୍କୁ ନାକର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବନ୍ଧା ପାଶରେ ଟାଣାଯାଏ; କେତେକଙ୍କୁ ନିଜ ଆନ୍ତ୍ରରେ ବନ୍ଧାଯାଏ। ଲୋହାର ଭାରୀ ଭାର ବୋହି, ଶିଶ୍ନାଗ୍ରରେ ଟାଣି ମଧ୍ୟ ଚଲାଯାଏ।

Verse 14

अयोभारद्वयं केचिन्नासाग्रेण तथापरे । कर्णाभ्यां च तथा केचिद्वहंतो यांति पापिनः ॥ १४ ॥

କେତେକ ପାପୀ ନାକର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଲୋହାର ଦୁଇଟି ଭାର ବୋହି ଯାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ମଧ୍ୟ ସେପରି। ଆଉ କେତେକ ଦୁଇ କାନରେ ବୋହି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

Verse 15

केचिच्च स्खलिता यांति ताड्यमानास्तथापरे । अत्यर्थोच्ङ्वसिताः केचित्केचिदाच्छत्रलोचनाः ॥ १५ ॥

କେହି କେହି ଠୋକର ଖାଇ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଚାଲିବା ସମୟରେ ମାଡ଼ ଖାଆନ୍ତି। କେହି ଅତ୍ୟଧିକ କଷ୍ଟରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି, ଆଉ କେହିଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଯେନ ଢାକା ଥାଏ।

Verse 16

छायाजलविहीने तु पथि यांत्यतिदुःखिताः । शोचन्तः स्वानि कर्मणि ज्ञानाज्ञानकृतानि च ॥ १६ ॥

ଛାୟା ଓ ଜଳ ବିହୀନ ପଥରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ନିଜ କର୍ମକୁ ନେଇ ଶୋକ କରନ୍ତି—ଜାଣିକରି କରା ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ କରା ଦୁହେଁ।

Verse 17

ये तु नारद धर्मिष्ठा दानशीला सुबुद्धयः । अतीव सुखसंपन्नास्ते यांति धर्ममंदिरम् ॥ १७ ॥

ହେ ନାରଦ! ଯେମାନେ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ଦାନଶୀଳ ଓ ସୁବୁଦ୍ଧି, ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ସୁଖସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଧର୍ମମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 18

अन्नदास्तु मुनुश्रेष्ट भुंजंतः स्वादु यांति वै । नीरदा यांति सुखिनः पिबंतः क्षीरमुत्तममम् । तक्रदा दधिदाश्चैव तत्तद्भोगं लभंति वै । घृतदा मधुदाश्चैव क्षीरदाश्च द्विजोत्तम ॥ १८ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅନ୍ନଦାନ କରୁଥିବାମାନେ ସ୍ୱାଦୁ ଭୋଜନ ଭୋଗ କରି ଯାଆନ୍ତି। ଜଳଦାନ କରୁଥିବାମାନେ ସୁଖୀ ହୋଇ ଉତ୍ତମ କ୍ଷୀର ପାନ କରନ୍ତି। ତକ୍ର ଓ ଦଧି ଦାନ କରୁଥିବାମାନେ ସେହି ସେହି ଭୋଗ ପାଆନ୍ତି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଘୃତ, ମଧୁ ଓ କ୍ଷୀର ଦାତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଦାନାନୁସାରେ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

Verse 19

सुधापानं प्रकुर्वंतो यांति वै धर्ममंदिरम् । शाकदाः पायसं भुंजंन्दीपदो ज्वलयन्दिशः ॥ १९ ॥

ସୁଧାସଦୃଶ ପାନୀୟ ଦାନ କରୁଥିବାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଶାକ ଦାନ କରୁଥିବାମାନେ ପାୟସ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଆଉ ଦୀପଦାନ କରୁଥିବାମାନେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।

Verse 20

वस्त्रदो मुनुशार्दूल याति दिव्याम्बरावृतः । पुराकरप्रदो याति स्तूयमानोऽमरैः पथि ॥ २० ॥

ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ! ଯେ ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରେ, ସେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଯାଏ। ଏବଂ ଯେ ‘ପୁରାକର’ (ଧନ-କର/ପୂର୍ବ ଲେଭି) ଦାନ କରେ, ସେ ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ପଥରେ ଗମନ କରେ।

Verse 21

गोदानेन नरो याति सर्वसौख्यसमन्वितः । भूमिदो गृहदश्चैव विमाने सर्वसंपदि ॥ २१ ॥

ଗୋଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁଖରେ ସମନ୍ୱିତ ହୋଇ ପରଲୋକକୁ ଯାଏ। ଭୂମିଦାନ କିମ୍ବା ଗୃହଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ସହିତ ବିମାନ ପାଏ।

Verse 22

अप्सरोगणसंकीर्णे क्रीडन्याति वृषालयम् । हयदो यानदश्चापि गजदश्च द्विजोत्तम ॥ २२ ॥

ଅପ୍ସରାଗଣରେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ସେହି କ୍ରୀଡାସ୍ଥଳରେ ସେ ବୃଷାଳୟ (ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କ ଧାମ)କୁ ଯାଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଅଶ୍ୱଦାନ, ଯାନଦାନ ଓ ଗଜଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 23

धर्मालयं विमानेन याति भोगान्वितेन वै । अनडुद्दो मुनिश्रेष्ट यानारुढः प्रयाति वै ॥ २३ ॥

ଭୋଗସହିତ ଯୁକ୍ତ ବିମାନରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମାଳୟକୁ ଯାଏ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ବଳଦ ଦାନକର୍ତ୍ତା ଯାନରେ ଆରୂଢ ହୋଇ ପ୍ରୟାଣ କରେ।

Verse 24

फलदः पुष्पदश्चापि याति संतोषसंयुतः । तांबूलदो नरो याति प्रहृष्टो धर्ममंदिरम् ॥ २४ ॥

ଫଳଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଓ ପୁଷ୍ପଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ତାମ୍ବୂଳଦାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରହୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଧର୍ମମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ।

Verse 25

मातापित्रोश्च शुश्रूषां कृतवान्यो नरोत्तमः । स याति परितुष्टात्मा पूज्यमानो दिविस्थितैः ॥ २५ ॥

ଯେ ନରୋତ୍ତମ ଭକ୍ତିସହିତ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରେ, ସେ ପରିତୃପ୍ତ ହୃଦୟରେ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ।

Verse 26

शुश्रूषां कुरुते यस्तु यतीनां व्रतचारिणाम् । द्विजाग्र्यब्राह्मणानां च स यात्यतिसुखान्वितः ॥ २६ ॥

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରତଚାରୀ ଯତିମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରେ, ସେ ଅତିଶୟ ସୁଖଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 27

सर्वभूतदयायुक्तः पूज्यमानोऽमरैर्द्विजः । सर्वभोगान्वितेनासौ विमानेन प्रयाति च ॥ २७ ॥

ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାଯୁକ୍ତ ସେଇ ଦ୍ୱିଜ, ଅମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଭୋଗସମ୍ପନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ପ୍ରୟାଣ କରେ।

Verse 28

विद्यादानरतो याति पूज्यमानोऽब्जसूनुभिः । पुराणपठको याति स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २८ ॥

ବିଦ୍ୟାଦାନରେ ରତ ବ୍ୟକ୍ତି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ପୁରାଣପାଠକ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ ପ୍ରୟାଣ କରେ।

Verse 29

एवं धर्मपरा यांति सुखं धर्मस्य मंदिरम् । यमश्चतुर्मुखो भूत्वा शंखचक्रगदासिभृत् ॥ २९ ॥

ଏଭଳି ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକେ ସୁଖରେ ଧର୍ମର ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏବଂ ଯମ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରି ଚତୁର୍ମୁଖ ହୋଇ ଦିବ୍ୟରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।

Verse 30

पुण्यकर्मरतं सम्यक्स्नेहान्मित्रमिवार्चति । भो भो बुद्धिमतां श्रेष्ठानरकक्लेषभीरवः ॥ ३० ॥

ସତ୍ୟ ସ୍ନେହରେ ସେ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମିତ୍ର ପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରେ—ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନରକକ୍ଲେଶର ଭୟରୁ।

Verse 31

युष्माभिः साधितं पुण्यमत्रामुत्रसुखावहम् । मनुष्य जन्म यः प्राप्य सुकृतं न करोति च ॥ ३१ ॥

ତୁମେ ସାଧିଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠି ସୁଖ ଦେଉଛି। କିନ୍ତୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ସୁକୃତ କରେନାହିଁ, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ସୁଯୋଗକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରେ।

Verse 32

स एव पापिनां श्रेष्ट आत्मघातं करोति च । अनित्यं प्राप्य मानुष्यं नित्यं यस्तु न साधयेत् ॥ ३२ ॥

ସେଇ ପାପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ର; ସେ ଆତ୍ମଘାତ କରେ—ଏହି ଅନିତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଜୀବନ ପାଇ ମଧ୍ୟ ନିତ୍ୟ (ଭଗବତ୍-ତତ୍ତ୍ୱ) ସାଧନା କରେନାହିଁ।

Verse 33

स याति नरकं घोरं कोऽन्यस्तस्मादचेतनः । शरीरं यातनारुपं मलाद्यैः परिदूषितम् ॥ ३३ ॥

ସେ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ; ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅଚେତ କିଏ? କାରଣ ମଳ ଆଦି ଅଶୁଚିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂଷିତ, ଯାତନାରୂପ ଏହି ଶରୀରକୁ ସେ ଧରି ରହେ।

Verse 34

तस्मिन्यो याति विश्वासं तं विद्यादात्मघातकम् । सर्वेषु प्राणिनः श्रेष्टास्तेषु वै बुद्धिजीविनः ॥ ३४ ॥

ଯେ ତାହାରେ (ଅଯୋଗ୍ୟ ଆଶ୍ରୟରେ) ବିଶ୍ୱାସ କରେ, ତାକୁ ଆତ୍ମଘାତକ ବୋଲି ଜାଣ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିରେ ଜୀବନ ଯାପନକାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 35

बुद्धिमस्तु नराः श्रेष्टा नरेषु ब्राह्मणास्तथा । ब्राह्मणेषु च विद्वांसो विद्वत्सु कृतबुद्धयः ॥ ३५ ॥

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୱାନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ଏବଂ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁସଂସ୍କୃତ-ପରିପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଲୋକ ପରମ।

Verse 36

कृतबुद्धिषु कर्त्तारः कर्तृषु ब्रह्मवादिनः । ब्रह्मवादिष्वपि तथा श्रेष्टो निर्मम उच्यते ॥ ३६ ॥

ସୁସଂସ୍କୃତ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ମମତା-ରହିତ, ଆସକ୍ତି-ରହିତ—ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 37

एतेभ्योऽपि परो ज्ञेयो नित्यं ध्यानपरायणः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्त्तव्यो धर्मसंग्रहः ॥ ३७ ॥

ଏସବୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ଜଣେ—ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନପରାୟଣ। ତେଣୁ ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହ (ଧର୍ମକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଧାରଣ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

सर्वत्र पूज्यते जंतुर्धर्मवान्नात्र संशयः । गच्छ स्वपुण्यैर्मत्स्थानं सर्वभोगसमन्वितम् ॥ ३८ ॥

ଧର୍ମବାନ ଜୀବ ସର୍ବତ୍ର ପୂଜିତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନିଜ ପୁଣ୍ୟବଳରେ ମୋ ଧାମକୁ ଯାଅ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 39

अस्ति चेद्दुष्कृतं किंचित्पश्चादत्रैव भोक्ष्यसे । एवं यमस्तमभ्यर्च्य प्रापयित्वा च सद्गतिम् ॥ ३९ ॥

ଯଦି କିଛି ମାତ୍ର ଦୁଷ୍କୃତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥାଏ, ତେବେ ପରେ ତାହାର ଫଳ ଏଠିଏ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ। ଏଭଳି ଯମ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ କରି ପୂଜା କରି, ସଦ୍ଗତିକୁ ପହଞ୍ଚାଇ ଆଗକୁ ପଠାଇଲେ।

Verse 40

आहूय पापिनश्चैव कालदंडेन तर्जयेत् । प्रलयांबुदनिर्घोषो ह्यंजनाद्रिसमप्रभः ॥ ४० ॥

ସେ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଡାକି ଆଣି କାଳଦଣ୍ଡରେ ଭୟ ଦେଇ ଦଣ୍ଡିତ କରୁଥିଲା। ତାହାର ଗର୍ଜନ ପ୍ରଳୟମେଘର ଗଜଗଜ ଧ୍ୱନି ପରି, ତାହାର ପ୍ରଭା ଅଞ୍ଜନ ପର୍ବତ ସମାନ ଥିଲା।

Verse 41

विद्युत्प्र भायुर्घोर्भीमो द्वात्रिंशद्भुजसंयुतः । योजनत्रयविस्तारो रक्ताक्षो दीर्घनासिकः ॥ ४१ ॥

ସେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ ପ୍ରଭାବାନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ ଭୀମ; ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶତ୍ ଭୁଜାଯୁକ୍ତ, ତିନି ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଦେହବାନ, ରକ୍ତ ନେତ୍ର ଓ ଦୀର୍ଘ ନାସିକାବାନ ଥିଲା।

Verse 42

दंष्ट्राकरालवदनो वापीतुल्योग्रलोचनः । मृत्युज्वरादिभिर्युक्तश्चित्रगुत्पोऽपि भीषणः ॥ ४२ ॥

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଭୟଙ୍କର ମୁଖବାନ, କୂଆ ପରି ଗଭୀର ଉଗ୍ର ନେତ୍ରବାନ; ମୃତ୍ୟୁ, ଜ୍ୱର ଆଦି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିତ—ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମଧ୍ୟ ଭୀଷଣ ଦିଶୁଥିଲା।

Verse 43

सर्वे दूताश्च गर्जंति यमतुल्यविभीषणाः । ततो ब्रवीति तान्सर्वान्कंपमानांश्च पापिनः ॥ ४३ ॥

ଯମ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦୂତ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି। ତାପରେ ସେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିବା ସେହି ସମସ୍ତ ପାପୀଙ୍କୁ କଥା କହେ।

Verse 44

शोचन्तः स्वानि कर्माणि चित्रगुत्पो यमाज्ञया । भो भो पापा दुराचारा अहंकारप्रदूषिताः ॥ ४४ ॥

ନିଜ ନିଜ କର୍ମକୁ ଶୋକ କରୁଥିବାବେଳେ, ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲା—“ହେ ହେ ପାପୀମାନେ, ଦୁରାଚାରୀମାନେ, ଅହଂକାରେ ପ୍ରଦୂଷିତ ଲୋକମାନେ!”

Verse 45

किमर्थमर्जितं पापं युष्माभिरविवेकिभिः । कामक्तोधादिदृष्टेन सगर्वेण तु चेतसा ॥ ४५ ॥

ହେ ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ! କାମରେ ଅନ୍ଧ ଓ ଗର୍ବରେ ଫୁଲିଥିବା ଚିତ୍ତରେ ତୁମେ କାହିଁକି ପାପ ଅର୍ଜନ କଲ?

Verse 46

यद्यत्पापतरं तत्तत्किमर्थं चरितं जनाः । कृतवंतः पुरा पापान्यत्यंतहर्षिताः ॥ ४६ ॥

ଲୋକେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକ ପାପମୟ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପ—ସେହି କାହିଁକି କରନ୍ତି? ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପାପ କରି, ତାହାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ହର୍ଷରେ କରିଥିଲେ।

Verse 47

तथैव यातना भोज्याः किं वृथा ह्यतिदुरिवताः । भृत्यमित्रकलत्रार्थं दुष्कृतं चरितं यथा ॥ ४७ ॥

ସେହିପରି ଯାତନା ଭୋଗିବାକୁ ହିଁ ପଡ଼େ; ତେବେ ଏହି ବ୍ୟର୍ଥ ଅତିଦୁଃଖ କାହିଁକି? ଭୃତ୍ୟ, ମିତ୍ର ଓ କଲତ୍ର ପାଇଁ ଯେପରି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେପରି ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ହୁଏ।

Verse 48

तथा कर्मवशात्प्राप्ता यूयमत्रातिदुःखिताः । युष्माभिः पोषिता ये तु पुत्राद्या अन्यतोगताः ॥ ४८ ॥

ସେହିପରି କର୍ମବଶରେ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛ। ତୁମେ ଯାହାକୁ ପୋଷିଥିଲ—ପୁତ୍ର ଆଦି—ସେମାନେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଗଲେ।

Verse 49

युष्माकमेव तत्पापं प्राप्तं किं दुःखकारणम् । यथा कृतानि पापानि युष्माभिः सुबहूनि वै ॥ ४९ ॥

ସେହି ପାପ ତୁମ ଉପରେ ହିଁ ଆସିପଡ଼ିଛି; ଦୁଃଖର ଅନ୍ୟ କାରଣ କ’ଣ ହୋଇପାରେ? କାରଣ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନେକ ପାପ କରିଛ।

Verse 50

तथा प्राप्तनि दुःखानि किमर्थमिह दुःखिताः । विचारयध्वं यूयं तु युष्माभिश्चारितं पुरा ॥ ५० ॥

ଏପରି ଦୁଃଖ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଆସିଥିବାବେଳେ, ଏଠାରେ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ? ତୁମେ ସମସ୍ତେ ବିଚାର କର—ଏହା ପୂର୍ବେ ତୁମେ ନିଜେ କରିଥିଲ।

Verse 51

यमः करिष्यते दंडमिति किं न विचारितम् । दरिद्रेऽपि च मूर्खे च पंडिते वा श्रियान्विते ॥ ५१ ॥

ଯମ ନିଶ୍ଚୟ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ—ଏହା ତୁମେ ବିଚାର କରିନଥିଲ କି? ଦରିଦ୍ର ହେଉ କି ମୂର୍ଖ, ପଣ୍ଡିତ ହେଉ କି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟବାନ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ (ଦଣ୍ଡ ଲାଗେ)।

Verse 52

कांदिशीके च वीरे च समवर्तीः यमः स्मृतः । चित्रगुप्तेरितं वाक्यं श्रुत्वा ते पापिनस्तदा ॥ ५२ ॥

କାଂଦିଶୀକ ଓ ବୀର—ଏହି ଦୁଇଠାରେ ଯମଙ୍କୁ ‘ସମବର୍ତ୍ତୀ’ (ନିଷ୍ପକ୍ଷ ବିଧାତା) ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ପାପୀମାନେ ସେତେବେଳେ ନିର୍ବାକ ହେଲେ।

Verse 53

शौचंतः स्वानि कर्मणि तूष्णीं तिष्टंति भीषिताः । यमाज्ञाकारिणः क्रूरश्चंडा दूता भयानकाः ॥ ५३ ॥

ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ସେମାନେ ନିରବରେ ଦାଁଡ଼ି ରହନ୍ତି, ନିଜ-ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ—ଯମାଜ୍ଞା ପାଳନକାରୀ ସେ କ୍ରୂର, ଚଣ୍ଡ, ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ।

Verse 54

चंडलाद्याः प्रसह्यैतान्नरकेषु क्षिपंति च । स्वदुष्कर्मफलं ते तु भुक्त्वांते पापशेषतः ॥ ५४ ॥

ତାପରେ ଚଣ୍ଡାଳ ଆଦିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରି ନରକମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେମାନେ ନିଜ ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗନ୍ତି; ତାହା କ୍ଷୟ ହେଲେ ପାପର ଶେଷ ମାତ୍ର ରହିଯାଏ।

Verse 55

महीतलं च संप्राप्य भवंति स्थावरादयः । नारद उवाच । भगवन्संशयो जातो मच्चेतसि दयानिधे ॥ ५५ ॥

ପୃଥିବୀତଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ବୃକ୍ଷ-ଲତା ଆଦି ସ୍ଥାବର ହୋଇଯାନ୍ତି। ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଦୟାନିଧି, ମୋ ଚିତ୍ତରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି।

Verse 56

त्वं समर्थोऽसि तच्छेत्तुं यतो नो ह्यग्रजो भवान् । धर्माश्च विविधाः प्रोक्ताः पापान्यपि बहूनि च ॥ ५६ ॥

ସେଇ ସନ୍ଦେହକୁ ଛେଦ କରିବାକୁ ଆପଣ ସମର୍ଥ, କାରଣ ଆପଣ ଆମର ଅଗ୍ରଜ। ଆପଣ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ପାପ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

Verse 57

चिरभोज्यं फलं तेषामुक्तं बहुविदा त्वया । दिनांते ब्रह्मणः प्रोक्तो नाशो लोकत्रयस्य वै ॥ ५७ ॥

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଭୋଗ୍ୟ ଫଳକୁ ଆପଣ ବହୁ ପ୍ରକାରେ କହିଛନ୍ତି। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିନାନ୍ତେ ତ୍ରିଲୋକର ନାଶ ହୁଏ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଆପଣ କହିଛନ୍ତି।

Verse 58

परार्द्धद्वितयांते तु ब्रह्माण्डस्यापि संक्षयः । ग्रामदानादिपुण्यानां त्वयैव विधिनंदन ॥ ५८ ॥

ଦୁଇ ପରାର୍ଦ୍ଧର ଶେଷରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମଧ୍ୟ ସଂକ୍ଷୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାମଦାନ ଆଦି ଦାନରୁ ଜନ୍ମୁଥିବା ପୁଣ୍ୟର ବିଧାନ ଆପଣ ଏକାଇ କରିଛନ୍ତି, ହେ ବିଧିନନ୍ଦନ।

Verse 59

कल्पकोटिसहस्त्रेषु महान्भोग उदाहृतः । सर्वेषामेव लोकानां विनाशः प्राकृते लये ॥ ५९ ॥

ହଜାର କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ମହାନ୍ ଭୋଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତଥାପି ପ୍ରାକୃତ ଲୟ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ବିନାଶ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।

Verse 60

एकः शिष्यत एवेति त्वया प्रोक्तं जनार्दनः । एष मे संशयो जातस्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति ॥ ६० ॥

ହେ ଜନାର୍ଦନ! ଆପଣ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଶେଷରେ କେବଳ ‘ଏକ’ ଶିଷ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ। ଏଥିରେ ମୋ ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଜନ୍ମିଛି—କୃପାକରି ତାହା ନିରସନ କରନ୍ତୁ।

Verse 61

पुण्यपापोपभोगानां समाप्तिर्नास्य संप्लवे । सनक उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ गुह्याद्गुह्यतमं त्विदम् ॥ ६१ ॥

ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ–ପାପ ଭୋଗର ସମାପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ। ସନକ କହିଲେ—“ସାଧୁ, ସାଧୁ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଏହା ଗୁହ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଗୁହ୍ୟ।”

Verse 62

पृष्टं तत्तेऽभिधास्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः । नारायणोऽक्षरोऽनंतः परं ज्योतिः सनातनः ॥ ६२ ॥

ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ତାହା ମୁଁ କହିବି—ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଶୁଣ। ନାରାୟଣ ଅକ୍ଷର, ଅନନ୍ତ, ପରମ ଓ ସନାତନ ଜ୍ୟୋତି।

Verse 63

विशुद्धो निर्गुणो नित्यो मायामोहविवर्जितः । निर्गुणोऽपि परानन्दो गुणवानिव भाति यः ॥ ६३ ॥

ସେ ପରମ ବିଶୁଦ୍ଧ, ନିର୍ଗୁଣ, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ମାୟା-ମୋହରହିତ। ନିର୍ଗୁଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ ହୋଇ ଗୁଣବାନ୍‌ ପରି ପ୍ରତୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 64

ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैस्तु भेदवानिव लक्ष्यते । गुणोपाधिकभेदेषु त्रिष्वेतेषु सनातन ॥ ६४ ॥

ସେ ସନାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଆଦି ରୂପରେ ଭେଦବାନ୍‌ ପରି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି—ତ୍ରିଗୁଣ ଉପାଧିଜନିତ ଭେଦ ହେତୁ।

Verse 65

संयोज्य मायामखिलं जगत्कार्यं करोति च । ब्रह्मरुपेण सृजति विष्णुरुपेण पाति च ॥ ६५ ॥

ଭଗବାନ୍ ନିଜ ମାୟାକୁ ସଂଯୋଜି ସମଗ୍ର ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ସଂପାଦନ କରନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା-ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ-ରୂପେ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 66

अंते च रुद्ररुपेण सर्वमत्तीति निश्चितम् । प्रसयांते समुत्थाय ब्रह्मरुपी जनार्दनः ॥ ६६ ॥

ଅନ୍ତେ ରୁଦ୍ର-ରୂପେ ସେ ସବୁକୁ ଗ୍ରସନ୍ତି—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିକାଳେ ଉଦ୍ଭବି ଜନାର୍ଦନ ବ୍ରହ୍ମା-ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 67

चराचरात्मकं विश्वं यथापूर्वमकल्पयत् । स्थावराद्याश्च विप्रेंद्र यत्र यत्र व्यवस्थिताः ॥ ६७ ॥

ସେ ଚରାଚରାତ୍ମକ ବିଶ୍ୱକୁ ଯଥାପୂର୍ବ ପୁନଃ ଗଢ଼ିଲେ; ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ସ୍ଥାବରାଦି ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବେ ଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।

Verse 68

ब्रह्मा तत्तज्जगत्सर्वं यथापूर्वं करोति वै । तस्मात्कृतानां पापानां पुण्यानां चैव सत्तम ॥ ६८ ॥

ବ୍ରହ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସେହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଯଥାପୂର୍ବ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ସତ୍ତମ, କୃତ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ଅନୁସରେ।

Verse 69

अवश्यमेव भोक्तव्यं कर्मणां ह्यक्षयं फलम् । नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि ॥ ६९ ॥

କର୍ମର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ଯାହା ଭୋଗ ହୋଇନାହିଁ, ସେ କର୍ମ କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ।

Verse 70

अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं कर्म शुभाशुभम् । यो देवः सर्वलोकानामंतरात्मा जगन्मयः । सर्वकर्मफलं भुक्ते परिपूर्णः सनातनः ॥ ७० ॥

ମନୁଷ୍ୟ କରିଥିବା ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ। ଯେ ଦେବ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ଜଗଦ୍ବ୍ୟାପୀ, ସେଇ ସନାତନ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରାନ୍ତି।

Verse 71

योऽसौ विश्वंभरो देवो गुणमेदव्यवस्थितः । सूजत्यवति चात्त्येतत्सर्वं सर्वभुगव्ययः ॥ ७१ ॥

ଯେ ଦେବ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଗୁଣମାନଙ୍କର ନାନା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେଇ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ସଂହାର କରନ୍ତି—ସେ ସର୍ବଭୋକ୍ତା ଅବ୍ୟୟ ଈଶ୍ୱର।