Dharma-ākhyāna (Discourse on Dharma): Worthy Charity, Fruitless Gifts, and the Merit of Building Ponds

Verse 1

नातद उवाच । श्रुतं तु गङ्गामाहात्म्यं वाञ्छितं पापनाशनम् । अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः ॥ १ ॥

ନାତଦ କହିଲେ—ମୁଁ ଇଚ୍ଛିତ ଓ ପାପନାଶକ ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣିଲି। ଏବେ, ହେ ଭ୍ରାତା, ଦାନଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ କହ।

Verse 2

सनक उवाच । सर्वेषामेव वर्णानां ब्रह्मणः परमो गुरुः । तस्मै दानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २ ॥

ସନକ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ହେଉଛି ପରମ ଗୁରୁ; ତେଣୁ ଦାନର ଅନନ୍ତ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଅ।

Verse 3

ब्राह्मणः प्रतिगृह्णीयात्सर्वतो भयवर्जितः । न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम् ॥ ३ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୟରହିତ ହୋଇ ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଦାନ ଗ୍ରହଣ) କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 4

चण्डस्य पुत्रहीनस्य दम्भाचाररतस्य च । स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ४ ॥

କ୍ରୂର ଲୋକକୁ, ପୁତ୍ରହୀନକୁ, ଦମ୍ଭାଚାରରତକୁ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗୀକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 5

परदाररतस्यापि परद्रव्याभिलिषिणः । नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ५ ॥

ପରସ୍ତ୍ରୀରତ, ପରଧନଲୋଭୀ ଓ କେବଳ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଖାଇବାଳା (ଧର୍ମହୀନ ଜ୍ୟୋତିଷୀ) କୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 6

असूयाविष्टमनसः कृतन्घस्य च मायिनः । अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ६ ॥

ଇର୍ଷ୍ୟାବିଷ୍ଟ ମନ ଥିବା, କୃତଘ୍ନ, ମାୟାବୀ ଓ ଅଯାଜ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଉଥିବାକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 7

नित्यं याच्ञापरस्यापि हिंसकस्य खलस्य च । रसविक्रयिणश्वैव दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ७ ॥ नामैका द । वेदविक्रयिणश्चापि स्मृतिविक्रयिणस्तथा । धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ८ ॥

ସଦା ଯାଚନାରେ ଲିପ୍ତ, ହିଂସକ, ଖଳ ଓ ରସ/ଭୋଗବସ୍ତୁ ବିକ୍ରେତାକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 8

गानेन जीविका यस्य यस्य भार्या च पुश्चली । परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ९ ॥

ଗାନକୁ ଜୀବିକା କରୁଥିବା, ଯାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୁଂଶ୍ଚଳୀ, ଓ ଯେ ପରକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି— ତାକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 9

असिजीवी मषीजीवी देवलो ग्रामयाजकः । धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १० ॥

ଯେ ଖଡ଼୍ଗରେ ଜୀବିକା କରେ, ଯେ ଲେଖନକାର୍ଯ୍ୟରେ ଜୀବେ, ଦେବଳ (ମନ୍ଦିର ପୁରୋହିତ), ଗ୍ରାମଯାଜକ, କିମ୍ବା ଧାବକ/ଦୂତ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 10

पाककर्तुः परस्यार्थे कवये गदहारिणे । अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ११ ॥

ଅନ୍ୟର ଲାଭ ପାଇଁ ରନ୍ଧନ କରୁଥିବା, ଧନ ପାଇଁ କବିତା କରୁଥିବା, ଗଦାଧାରୀ ଦୁଷ୍ଟ, ଏବଂ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଭକ୍ଷଣକାରୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 11

शूद्रान्नभोजिनश्चैव शूद्राणां शवदाहिनः । पौंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १२ ॥

ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନ ଭୋଜନକାରୀ, ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ଶବଦାହକାରୀ, ଏବଂ ପୌଂଶ୍ୱଳା (ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ) ନାରୀର ଅନ୍ନ ଭୋଜନକାରୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 12

नामविक्रयिणो विष्णोः संध्याकर्म्मोर्ज्झितस्य च । दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १३ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ନାମ ବିକ୍ରୟକାରୀ, ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ ତ୍ୟାଗକାରୀ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହ (ଅଯୋଗ୍ୟ ଦାନ-ଗ୍ରହଣ) ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 13

दिवाशयनशीलस्य तथा मैथुनकारिणः । सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम् ॥ १४ ॥

ଦିନେ ଶୋଇବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ମୈଥୁନଦୋଷରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ଭୋଜନକାରୀ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 14

महापातकयुक्तस्य त्यक्तस्य ज्ञातिबान्धवैः । कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १५ ॥

ମହାପାତକରେ ଦୂଷିତ, ନିଜ ଜ୍ଞାତି-ବାନ୍ଧବମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା—ସେ କୁଣ୍ଡ ହେଉ କି ଗୋଲ—ତାକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 15

परिवित्तेः शठस्यापि परिवत्तुः प्रमादिनः । स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम् ॥ १६ ॥

ପରିବିତ୍ତ, ଶଠ, ପରିବତ୍ତୃ, ପ୍ରମାଦୀ, ସ୍ତ୍ରୀଜିତ ଓ ଅତିଦୁଷ୍ଟ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 16

मद्यमांसाशिनश्चापि स्त्रीविटस्यातिलोभिनः । चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १७ ॥

ମଦ୍ୟ-ମାଂସ ଭୋଜୀ, ସ୍ତ୍ରୀଲମ୍ପଟ, ଅତିଲୋଭୀ, ଚୋର ଓ ପିଶୁନ—ଏମାନଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 17

ये केचित्पापनिरता निन्दिताः सुजनैः सदा । न तेभ्यः प्रतिगृह्णीयान्न च वद्याद्दिजोत्तम । सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद ॥ १८ ॥

ଯେମାନେ ପାପରେ ନିରତ ଓ ସୁଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ନିନ୍ଦିତ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେ ସତ୍କର୍ମରେ ନିରତ, ହେ ନାରଦ, ତାକୁ ଯତ୍ନରେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 18

यद्दानं श्रद्धया दत्तं तथा विष्णुसमर्पणम् । याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम् ॥ १९ ॥

ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦିଆଯାଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଯେ ଦାନ—ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର ଯାଚନା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ସେହି ଦାନ ଉତ୍ତମ ହୁଏ।

Verse 19

परलोकं समुद्दश्य ह्यैहिकं वापि नारद । यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम् ॥ २० ॥

ହେ ନାରଦ! ପରଲୋକ କିମ୍ବା ଏହି ଲୋକର ଫଳ ଆଶା କରି ଯେ ଦାନ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ‘କାମ୍ୟ’ ମଧ୍ୟମ ଦାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 20

दग्भेन चापि हिंसार्थं परस्याविधिनापि च । क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम् ॥ २१ ॥

ଅପମାନ ସହ, କିମ୍ବା ହିଂସାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଅବିଧି ଅନୁସାରେ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ; ଏବଂ କ୍ରୋଧରେ, ଅଶ୍ରଦ୍ଧାରେ, ଅପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ—ତାହା ମଧ୍ୟମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 21

अधमं बलितोषायमध्यमं स्वार्थसिद्धये । उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः ॥ २२ ॥

ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି—ବଳିଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଅଧମ; ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କରିବା ମଧ୍ୟମ; ଏବଂ କେବଳ ହରିପ୍ରୀତି ପାଇଁ କରିବା ଉତ୍ତମ।

Verse 22

दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा ॥ २३ ॥

ଧନର ଗତି ତିନି ପ୍ରକାର—ଦାନରେ ବ୍ୟୟ, ଭୋଗରେ ଖର୍ଚ୍ଚ, କିମ୍ବା ବିନାଶରେ ନଷ୍ଟ।

Verse 23

यो ददाति च नोभुक्ते तद्धनं नाशकारणम् । धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत् ॥ २४ ॥

ଯେ ଦାନ କରେ ଏବଂ ଭୋଗ ପାଇଁ ସଞ୍ଚୟ କରେନାହିଁ, ତାହାର ଧନ ନାଶର କାରଣ ହୁଏନାହିଁ। ହେ ବିପ୍ର! ଧନର ଫଳ ଧର୍ମରେ; ଧର୍ମ ହେଉଛି ଯାହା ମାଧବଙ୍କୁ ତୁଷ୍ଟ କରେ।

Verse 24

तरवः किं न जीवन्ति तेऽपि लोके परार्थकाः । यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते ॥ २५ ॥

ଏହି ଲୋକରେ ଗଛମାନେ କି ଜୀବନ୍ତ ନୁହେଁ? ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରାର୍ଥପର; କାରଣ ମୂଳ, ଛାୟା ଓ ଫଳଦ୍ୱାରା ପରହିତ କରନ୍ତି।

Verse 25

मनुष्या यदि विप्राग्थ्र न परार्थास्तदा मृताः । परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा ॥ २६ ॥

ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ପରାର୍ଥରେ ନ ଜୀଏ, ତେବେ ସେ ମୃତସମ। ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ଦେହେ କିମ୍ବା ଧନେ ପରକାର୍ଯ୍ୟ କରେନି, ସେ ସତ୍ୟରେ ଜୀବନ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 26

मनसा वचसा वापि ते ज्ञेयाः पापकृत्तमाः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः ॥ २७ ॥

ମନେ କିମ୍ବା ବାଣୀରେ ଯେ ପରହିତ କରେନି, ସେମାନେ ମହାପାପୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଏକ ଇତିହାସ କହିବି—ହେ ନାରଦ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣ।

Verse 27

यत्र दानादिकानां तु लक्षणं परिकीर्तितम् । गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २८ ॥

ସେଠାରେ ଦାନ ଆଦି ଧର୍ମକର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟ ସହିତ ସେ ଉପଦେଶ ସର୍ବପାପନାଶକ।

Verse 28

भगीरथस्य धर्मस्य संवादं पुण्यकारणम् । आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः ॥ २९ ॥

ଭଗୀରଥଙ୍କ ଧର୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ସମ୍ବାଦ ପୁଣ୍ୟର କାରଣ। ସଗରବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଭଗୀରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 29

शशास पृथिवीं मेतां सत्पद्वीपां ससागराम् । सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान् ॥ ३० ॥

ସେ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ସହ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗର ସାଗରସହିତ—ଶାସନ କଲେ। ସେ ନିତ୍ୟ ସର୍ବଧର୍ମରତ, ସତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ପ୍ରତାପବାନ୍ ଥିଲେ।

Verse 30

कन्दर्पसद्दशो रुपे यायजृको विचक्षणः । प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः ॥ ३१ ॥

ରୂପରେ ସେ କନ୍ଦର୍ପସଦୃଶ; ଯଜ୍ଞରେ ସେ ବିଚକ୍ଷଣ ଯଜମାନ-ପୋଷକ; ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ହିମାଳୟସମ ଅଚଳ; ଧର୍ମରେ ସେ ରାଜା ଧର୍ମଦେବଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।

Verse 31

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थपारगः । सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने ॥ ३२ ॥

ହେ ମୁନେ, ସେ ସର୍ବ ଶୁଭଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସର୍ବ ସମ୍ପଦରେ ସମାୟୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାଳି ଥିଲେ।

Verse 32

आतिथ्यप्रयतो नित्यं वासुदेवार्चनेरतः । पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः ॥ ३३ ॥

ସେ ନିତ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ-ସତ୍କାରରେ ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ, ପରାକ୍ରମୀ, ଗୁଣନିଧି, ମୈତ୍ରୀଭାବୀ, କାରୁଣିକ ଓ ସୁଧୀ ଥିଲେ।

Verse 33

एतादृशं तं राजानं ज्ञात्वा हृष्टो भगीरथम् । धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः ॥ ३४ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭଗୀରଥ ରାଜା ଏପରି ଅଟନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ଧର୍ମରାଜ (ଯମ) ହୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ କେବେ ଗୋଟେ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 34

समागतं धर्मराजमर्हयामास भूपतिः । शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम् ॥ ३५ ॥

ଧର୍ମରାଜ ଆସିଲେ ରାଜା ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟ ବିଧି ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 35

धर्मराज उवाच । राजन्धर्मविदां श्रेष्टप्रसिद्धोऽसि जगत्र्रये । धर्मराजोऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः ॥ ३६ ॥

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ଧର୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତୁମ କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣି ମୁଁ ଧର୍ମରାଜ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।

Verse 36

सन्मार्गनिरतं सत्यं सर्वभूतहिते रतम् । द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवोत्कुष्टगुणप्रियाः ॥ ३७ ॥

ଯେ ସନ୍ମାର୍ଗରେ ନିରତ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ରତ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ବିବୁଧମାନେ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଗୁଣପ୍ରିୟ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି।

Verse 37

कीर्तिर्नीतिश्च संपत्तिर्वर्तते यत्र भूपते । वसन्ति तत्र नियतं गुणास्सन्तश्च देवताः ॥ ३८ ॥

ହେ ଭୂପତେ, ଯେଉଁଠାରେ କୀର୍ତ୍ତି, ନୀତି ଓ ସମ୍ପଦ ବର୍ତ୍ତେ, ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୁଣ, ସଜ୍ଜନ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

Verse 38

अहो राजन्महाभाग शोभनीचरितं तव । सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम् ॥ ३९ ॥

ଆହୋ ରାଜନ୍, ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମ ଆଚରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭନ। ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତଚିନ୍ତା ଆଦି ଗୁଣ ଆମ ପରି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 39

इत्युक्तवन्तं तं धर्मं प्रणिपत्य भगीरथः । प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४० ॥

ଧର୍ମ ଏପରି କହି ସାରିଲେ ପରେ ଭଗୀରଥ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ବିନୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସେ ମୃଦୁ ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 40

भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ समदर्शित् सुरेश्वर । कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत् ॥ ४१ ॥

ଭଗୀରଥ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଆପଣ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ, ସମଦର୍ଶୀ, ଦେବେଶ୍ୱର। ପରମ କୃପାରେ ମୁଁ ଯାହା ପଚାରୁଛି, ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 41

धर्मा कीदृग्विधाः प्रोक्ताः के लोका धर्मशालिनाम् । कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः ॥ ४२ ॥

କେମିତି କେମିତି ପ୍ରକାରର ଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି? ଧର୍ମଶୀଳମାନେ କେଉଁ କେଉଁ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି? କେତେ ଯାତନା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ କାହା ପାଇଁ ବିଶେଷ କରି କୁହାଯାଇଛି?

Verse 42

त्वया संमाननीया ये शासनीयाश्च ये यथा । तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि ॥ ४३ ॥

ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ, କେଉଁମାନେ ଶାସିତ ହେବେ, ଏବଂ କିପରି—ଏ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 43

धर्मराज उवाच । साधु साधु महाबुद्धे मतिस्ते विमलोर्जिता । धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः श्रृणु भक्तितः ॥ ४४ ॥

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—ସାଧୁ ସାଧୁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧେ! ତୁମ ମତି ନିର୍ମଳ ଓ ଦୃଢ଼। ଏବେ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ କହିବି; ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣ।

Verse 44

धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः पुण्यलोकप्रदायकाः । तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः ॥ ४५ ॥

ପୁଣ୍ୟଲୋକ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଧର୍ମ ଅନେକ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି; ସେହିପରି ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ଯାତନାମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 45

विस्तराद्गदितुं नालमपि वर्षशतायुतैः । तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४६ ॥

ବିସ୍ତାରରେ କହିବାକୁ କୋଟି କୋଟି ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।

Verse 46

वृत्तिदानं द्विजानां वै महापुण्यं प्रकीर्ततम् । तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ४७ ॥

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଜୀବିକା-ସହାୟ ଦାନ ଦେବାକୁ ମହାପୁଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏବଂ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 47

कुटुम्बिनं या शास्त्रज्ञं श्रोत्रियं वा गुणान्वितम् । यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं श्रृणु ॥ ४८ ॥

କୁଟୁମ୍ବୀ ଗୃହସ୍ଥ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ—ଯାହାକୁ ଦାନ ଦେଇ ତାଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ନିବାରଣ କରାଯାଏ, ସେହି କର୍ମର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।

Verse 48

मातृताः पितृतश्चैव द्विजः कोटिकुलन्वितः । निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मोदते ॥ ४९ ॥

ସେହି ଦ୍ୱିଜ ମାତୃପକ୍ଷ ଓ ପିତୃପକ୍ଷ—ଦୁହିଁ ଦିଗରୁ କୋଟି କୁଳରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 49

गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते वृष्टिविन्दवः । न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै ॥ ५० ॥

ପୃଥିବୀର ଧୂଳିକଣ ଗଣାଯାଇପାରେ, ବର୍ଷାବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମବୃତ୍ତିର ଆଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟଫଳକୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଧାତା ମଧ୍ୟ ଗଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 50

समस्तदेवतारुपो ब्राह्मणः परिकीर्तितः । जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः ॥ ५१ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ଯେ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନଧାରଣର ଦାନ ଦିଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?

Verse 51

यो विप्रहितकृन्नित्यं स सर्वान्कृतवान्मखान् । स स्नातः सर्वतीर्थेषु तप्तं तेनाखिलं तपः ॥ ५२ ॥

ଯେ ନିତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ସମାନ; ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଛି, ଏବଂ ତାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ତପସ୍ୟା ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 52

यो ददस्वेति विप्राणां जीवनं प्रेरयेत्परम् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ ५३ ॥

ଯେ ‘ଦିଅ’ ବୋଲି କହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଜୀବନଧାରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦାନର ଫଳ ପାଏ; ଅଧିକ କଥାର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?

Verse 53

तडागं कारयेद्यस्तु स्वयमेवापरेण वा । वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा ॥ ५४ ॥

ଯେ କେହି ତଡାଗ (ପୋଖରୀ) ତିଆରି କରାଏ—ନିଜେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା—ତାହାର ପୁଣ୍ୟର ପରିମାଣ କହିବାକୁ ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ମଧ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 54

एकश्चेदध्वगो राजंस्तडागस्य जलं पिबेत् । कत्कर्तुः सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ५५ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ଯଦି ଏକମାତ୍ର ପଥିକ ମଧ୍ୟ ତଳାବର ଜଳ ପିଏ, ତେବେ ସେ ତଳାବ କରାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 55

एकाहमपि यत्कुर्याद्भूमिस्थमुदकं नरः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः शतवर्षं वसेद्दिवि ॥ ५६ ॥

ଯଦି କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଜଳ ସ୍ଥାପନ କରି (ଉଦକଦାନ/ଅର୍ଘ୍ୟ) କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶତବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ।

Verse 56

कर्तुं तडागं यो मर्त्यः साह्यकः शक्तितो भवेत् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति तुष्टः प्रेरक एव च ॥ ५७ ॥

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତଳାବ ନିର୍ମାଣରେ ସହାୟକ ହୁଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ; ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 57

मृदं सिद्धार्थमात्रां वा तडागाद्यो वहिः क्षिपेत् । तिष्टत्यब्दशतं स्वर्गे विमुक्तः पापकोटिभिः ॥ ५८ ॥

ଯେ ତଳାବରୁ କାଦୁଆ ମାଟି ବାହାର କରି ବାହାରେ ଫିଙ୍ଗିଦିଏ—ଯଦିଓ ତାହା କେବଳ ସୋରିଷ ଦାଣା ପରିମାଣ—ସେ କୋଟି ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶତବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହେ।

Verse 58

देवता यस्य तुष्यन्ति गुरवो वा नृपोत्तम । तडागपुण्यभाक्स स्यादित्येषा शाश्वती श्रुतिः ॥ ५९ ॥

ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ତଳାବ-ପୁଣ୍ୟର ଭାଗୀ ହୁଏ—ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ଶ୍ରୁତି-ଉପଦେଶ।

Verse 59

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तवात्र नृपसत्तम । यं श्रृत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ ६० ॥

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଇତିହାସ କହିବି। ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

गौडदेशेऽतिविख्यातो राजासीद्वीरभद्रकः । महाप्रतापी विद्यावान्सदा विप्रप्रपूजकः ॥ ६१ ॥

ଗୌଡଦେଶରେ ଅତିବିଖ୍ୟାତ ବୀରଭଦ୍ରକ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ମହାପ୍ରତାପୀ, ବିଦ୍ୱାନ ଏବଂ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ।

Verse 61

वेदशास्त्रकुलाचारयुक्तो मित्रक्विर्धनः । तस्य राज्ञी महाभागा नान्मा चम्पकमञ्जरी ॥ ६२ ॥

ସେ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ନିଜ କୁଳାଚାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ; ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କର ମିତ୍ର ଏବଂ ଧନବାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମହାଭାଗା ରାଣୀଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଚମ୍ପକମଞ୍ଜରୀ।

Verse 62

तस्य राज्ञो महामात्याः कृत्माकृस्यविचारणाः । धर्माणां धर्मशास्त्रेस्तु सदा कुर्वन्ति निश्चयम् ॥ ६३ ॥

ସେ ରାଜାଙ୍କ ମହାମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କରାଯାଇଥିବା ଓ କରିବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର ବିଚାର କରୁଥିଲେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଧର୍ମବିଷୟରେ ସେମାନେ ସଦା ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରୁଥିଲେ।

Verse 63

प्रायश्चित्तं चिकित्त्सां च ज्योतिषे धर्मनिर्णयम् । विनाशास्त्रेण यो ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्यघातकम् ॥ ६४ ॥

ଯେ ଜଣେ ବିନାଶକାରୀ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ, ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମନିର୍ଣ୍ଣୟ କହେ, ତାକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମଘାତକ’ (ମହାପାପୀ) ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

Verse 64

इति निश्चित्य मनसा मन्वादीरितधर्मकान् । आचार्येभ्यः सदा भूपः श्रृणोति विधिपूर्वकम् ॥ ६५ ॥

ଏଭଳି ମନରେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ମନୁ ଆଦି ଧର୍ମପ୍ରବର୍ତ୍ତକମାନେ କହିଥିବା ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରିବାକୁ, ସେ ରାଜା ସଦା ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଣନ୍ତି।

Verse 65

न कोऽप्यन्यायवर्ती तस्य राज्येऽवरोऽपि च । धर्मेण पाल्यमानस्य तस्य देशस्य भूपतेः ॥ ६६ ॥

ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ଦେଶକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ସେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିମ୍ନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ ପଥରେ ଚାଲେ ନାହିଁ।

Verse 66

जातं समत्वं स्वर्गस्य सौराज्यस्य शुभावहम् । स चैकदा तु नृपतिर्मृगयायां महावने ॥ ६७ ॥

ଏଭଳି ସ୍ୱର୍ଗସମ ଏକ ସମତା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ସେ ଧର୍ମମୟ ରାଜ୍ୟକୁ ଶୁଭ ଦେଲା। ଏକଦା ସେ ରାଜା ମହାବନରେ ମୃଗୟାକୁ ଗଲେ।

Verse 67

मन्त्र्यादिभिः परिवृतो बभ्राम मध्यभास्करम् । दैवादाखेटशून्यस्य ह्यतिश्रान्तस्य तत्र वै ॥ ६८ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀ ଆଦିମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁରିଲେ। ଦୈବବଶେ ଆଖେଟ ନ ମିଳିବାରୁ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ।

Verse 68

नृपरीतस्य संजातं सरसो दर्शनं नृप । ततः शुष्कां तु सरसीं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत् ॥ ६९ ॥

ହେ ରାଜନ୍, କ୍ଲେଶିତ ସେ ନୃପତିଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ସରୋବର ଦେଖାଦେଲା। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସରୋବରଟି ଶୁଷ୍କ ଦେଖି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 69

किमयं सरसीश्रृङ्गेभुवः केन विनिर्मिता । कथं जलं भवेदत्र येन जीवेदयं नृपः ॥ ७० ॥

ସରୋବରର ଶିଖରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଥିବା ଏହି ଭୂଭାଗ କ’ଣ, ଏବଂ କିଏ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କଲା? ଏଠାରେ ଜଳ କିପରି ହେବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ରାଜା ଜୀବିତ ରହିବେ?

Verse 70

ततो बुद्धिः समभवत्खाते तस्या नृपोत्तम । हस्तमात्रं ततो गर्त्तं खात्वा तोयमवाप्तवान् ॥ ७१ ॥

ତାପରେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ତାହାର ମନେ ଏକ ବୁଦ୍ଧି ଉଦୟ ହେଲା; ସେ ହାତମାତ୍ର ଗଭୀର ଗର୍ତ୍ତ ଖୋଦି ସେଠାରୁ ଜଳ ପାଇଲା।

Verse 71

तेन तोयेन पीतेन राज्ञस्तृत्पिरजायत । मन्त्रिणश्चापि भूमिश बुद्धिसागरसंज्ञिनः ॥ ७२ ॥

ସେହି ଜଳ ପାନ କରି ରାଜାଙ୍କର ତୃଷ୍ଣା ଶାନ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ହେ ଭୂମୀଶ, ‘ବୁଦ୍ଧିସାଗର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 72

स बुद्धिसागरो भूपं प्राह धर्मार्थकोविदः । राजन्नियं पुष्करिणी वर्षाजलवती पुरा ॥ ७३ ॥

ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେ ‘ବୁଦ୍ଧିସାଗର’ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ରାଜନ, ଏହି ପୁଷ୍କରିଣୀ ପୂର୍ବେ ବର୍ଷାଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।”

Verse 73

अद्यैनां बद्धवप्रां च कर्त्तुं जाता मतिर्मम । तद्भवान्मोदतां देव दत्तादाज्ञां च मेऽनघ ॥ ७४ ॥

ଆଜି ତାକୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଯିବା ପାଇଁ ମୋର ସଙ୍କଳ୍ପ ଜନ୍ମିଛି; ତେଣୁ, ହେ ଦେବ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 74

इति श्रुत्वा वचस्तस्य मन्त्रिणो नृपसत्तमः । मुमुदेऽतितरां भूपः स्वयं कर्तुं समुद्यतः ॥ ७५ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବଚନ ଏପରି ଶୁଣି ସେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ତାହା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 75

तमेव मन्त्रिणां तत्र युयोज शुभकर्मणि । ततो राजाज्ञया सोऽपि बुद्धिसागरको मुदा ॥ ७६ ॥

ସେଠାରେ ସେଇ ଲୋକକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶୁଭକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବୁଦ୍ଧିସାଗର ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ତାହା କରିଲା।

Verse 76

सरसीं सागरं कर्त्तुमुद्यतः पुण्यकृत्तमः । धनुषां चैव पञ्चाशत्सर्वतो विस्तृतायताम् ॥ ७७ ॥

ସେ ପରମ ପୁଣ୍ୟକର୍ତ୍ତା ସରସୀକୁ ସାଗର ସଦୃଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଚାସ ଧନୁ ମାପରେ ବିସ୍ତାର କଲା।

Verse 77

सरसीं बद्धसु शिलां चकारागाधशम्बराम् । तां विनिर्माय सरसीं राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ ७८ ॥

ସେ ପଥର ବାନ୍ଧି ଅତି ଗଭୀର ଓ ସୁଦୃଢ଼ ସରସୀ ତିଆରି କଲା। ସେହି ସରସୀ ନିର୍ମାଣ କରି ସମସ୍ତ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 78

तस्यां ततः प्रभृति वै सर्वेऽपि वनचारिणः । पान्थाः पिपासिता भूप लभन्ते स्म जलं शुभम् ॥ ७९ ॥

ସେହି ସମୟରୁ, ହେ ଭୂପ, ବନରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପିପାସିତ ପାନ୍ଥମାନେ ସେଠାରେ ଶୁଭ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପାଇଲେ।

Verse 79

कदाचित्स्वायुषश्चान्ते स मन्त्री बुद्धिसागरः । प्रमृतो गतवाँल्लोकं लोकशास्तुर्मम प्रभो ॥ ८० ॥

କେବେ ନିଜ ଆୟୁଷ୍ୟର ଶେଷେ ସେ ମନ୍ତ୍ରୀ—ବୁଦ୍ଧିର ସାଗର—ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଲୋକାଧିପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲା।

Verse 80

तदर्थं तु मया पृष्टो धर्मो धर्मलिपिंकरः । चित्रगुत्पस्तु तत्कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ८१ ॥

ସେହି ହେତୁ ମୁଁ ଧର୍ମକୁ—ଧର୍ମଲିପିକାରକୁ—ପଚାରିଲି; ତେବେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ସେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।

Verse 81

उपदेष्टा स्वयं चासौ धर्मकार्यस्य भूपतेः । तस्माद्धर्मविमानं तु समारोढुमिहार्हति ॥ ८२ ॥

ହେ ଭୂପତେ, ତୁମ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ନିଜେ ଉପଦେଷ୍ଟା; ତେଣୁ ଏଠାରେ ‘ଧର୍ମ’ ନାମକ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଅର୍ହ।

Verse 82

इत्युक्ते चित्रगुप्तेन समाज्ञप्तो मया नृप । विमानं धर्मसंज्ञं तु आरोढुं बुद्धिसागरः ॥ ८३ ॥

ହେ ନୃପ, ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଏପରି କହିବା ପରେ, ‘ଧର୍ମ’ ନାମକ ବିମାନରେ ବୁଦ୍ଧିସାଗର ଆରୋହଣ କରୁନ୍ତୁ ବୋଲି ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲା।

Verse 83

अथ कालान्तरे राजन्सराजा वीरभद्रकः । मृतो गतो मम स्थानं नमश्चक्रे मुदान्वितः ॥ ८४ ॥

ତାପରେ କିଛି କାଳ ପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ରାଜା ବୀରଭଦ୍ରକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ମୋ ଧାମକୁ ଆସି, ଆନନ୍ଦରେ ନମସ୍କାର କଲା।

Verse 84

मया तु तत्र तस्यापि पृष्टं कर्माखिलं नृप । कथितं चित्रगुत्पेन धर्मं सरसिसंभवम् ॥ ८५ ॥

ସେଠାରେ, ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଓ ତାହାର ଫଳ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲି। ତେବେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ମୋତେ ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଧର୍ମ କହିଲେ।

Verse 85

तदा सम्यङ्मया राजा बोधितोऽभूद्यथाश्रृणु । अधित्यकायां भूपाल सैकतस्य गिरेः परा ॥ ८६ ॥

ତେବେ, ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବୋଧ କରାଇଲି—ଯେପରି ଘଟିଲା, ଶୁଣନ୍ତୁ। ହେ ଭୂପାଳ, ବାଳୁକା ପର୍ବତର ପରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ପଟିଆରେ ଏହା ଘଟିଥିଲା।

Verse 86

लावकेनामुनाचञ्च्वा खातं द्व्यंङ्गुप्रलमबुनि । ततः कालान्तरे तेन वाराहेण नृपोत्तम ॥ ८७ ॥

ଲାବକ ନାମକ ସେଇ ବରାହ ନିଜ ଥୁଣ୍ଡରେ ଖୋଦି ଭୂମିକୁ ଦୁଇ ଅଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ଗଭୀର ଓ ବିସ୍ତୃତ କଲା। ପରେ କିଛି କାଳାନ୍ତରେ, ହେ ନୃପୋତ୍ତମ, ସେଇ ବରାହ ପୁଣି ସେଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।

Verse 87

खनितं हस्तमात्रं तु जलं तुण्डेन चात्मनः । ततोऽन्यदाऽमुया काल्याहस्त युग्ममितः कृतः ॥ ८८ ॥

ହେ ଭୂପତି, ପ୍ରଥମେ ସେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ହାତ ପରିମାଣ ଖୋଦିଲା ଏବଂ ନିଜ ଠୁଣ୍ଡ/ଚଞ୍ଚୁରେ ଜଳ ଆଣିଲା। ପରେ ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, କାଳ୍ୟାର ସେଇ ପ୍ରୟାସରୁ ଦୁଇ ହାତ ପରିମାଣ ହେଲା।

Verse 88

खातो जले महाराज तोयं मासद्वयं स्थितम् । पीतं क्षुद्रैर्वनचरैः सत्त्वैस्तृष्णासमाकुलैः ॥ ८९ ॥

ହେ ମହାରାଜ, ଖୋଦାଯାଇଥିବା ସେଇ ଜଳକୁଣ୍ଡରେ ଜଳ ଦୁଇ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲା। ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଛୋଟ ଛୋଟ ବନଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାହା ପିଇ ନେଲେ।

Verse 89

ततो वर्षत्रायान्ते तु गजतानेन सुव्रत । हस्तत्रयमितः खातः कृतस्तत्राधिकं जलम् ॥ ९० ॥

ତାପରେ ତିନି ବର୍ଷର ଶେଷରେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ତିନି ହାତ ଗଭୀର ଗଡ଼ା ଖୋଦାଗଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 90

मासत्रये स्थितं तच्च पयो जीवैर्वनेचरैः । भवांस्तत्र समायातो जलशोषादनन्तरम् ॥ ९१ ॥

ସେହି କ୍ଷୀର ତିନି ମାସ ସେଠାରେ ରହିଲା, ଏବଂ ବନଚର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାହାକୁ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଜଳ ଶୁଷ୍କ ହେବା ସହସହି ଆପଣ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 91

मासे तत्र तु संप्रात्पं हस्तं खात्वा जलं नृप । ततस्तस्योपदेशेन मन्त्रिणो नृपते त्वया ॥ ९२ ॥

ସେଠାରେ ଏକ ମାସ କଟିଗଲାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ହାତରେ ଖୋଦିଲେ ଜଳ ମିଳିଲା। ତାପରେ ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ହେ ନୃପତି, ଆପଣ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ/ପରାମର୍ଶକୁ ଡାକିଲେ।

Verse 92

पञ्चाशद्धनुरुत्खातं जातं तत्र महाजलम् । पुनः शिलाभिः सुदृढं बद्धं जातं महत्सरः । वृक्षाश्च रोपितास्तत्र सर्वलोकोपकारिणः ॥ ९३ ॥

ସେଠାରେ ପଚାଶ ଧନୁ ମାପର ଖନନ କରିବାରୁ ମହାଜଳରାଶି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ପୁନଃ ପଥରଦ୍ୱାରା ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ବାନ୍ଧି ଏହା ବିଶାଳ ସରୋବର ହେଲା; ଏବଂ ସର୍ବଲୋକଙ୍କ ଉପକାରୀ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରୋପିତ ହେଲେ।

Verse 93

तेन स्वस्वेन पुण्येन पञ्चैते जगतीपते । विमानं धर्म्यमारुढास्त्वमाण्येनं समारुह ॥ ९४ ॥

ନିଜ ନିଜ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ, ହେ ଜଗତୀପତେ, ଏହି ପାଞ୍ଚଜଣ ଧର୍ମ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରିଛନ୍ତି। ଆପଣ ମଧ୍ୟ, ହେ ଅଣୀୟ, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଏହାରେ ଆରୋହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 94

इति वाक्यं समाकर्ण्य मम राजा स भूमिप । आरुरोह विमानं तत्षष्ठो राजा समांशभाक् ॥ ९५ ॥

ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ହେ ଭୂମିପ, ମୋର ସେଇ ରାଜା ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ନିଜ ଅଂଶର ଯଥାଧିକାରୀ ହୋଇ ଛଅଷଠିତମ ରାଜା ହେଲେ।

Verse 95

इति ते सर्वमाख्यातं तडागजनितं फलम् । श्रुत्वैतन्मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात् ॥ ९६ ॥

ଏହିପରି ତଡାଗ (ପୋଖରୀ) ନିର୍ମାଣରୁ ଜନିତ ଫଳ ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିଦେଲି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 96

यो नरः श्रद्धयो युक्तो व्याख्यातं श्रुणुयात्पठेत् । सोऽप्याप्नोत्यखिलं पुण्यं सरोनिर्माणसंभवम् ॥ ९७ ॥

ଯେ ନର ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଏହି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ମଧ୍ୟ ସରୋବର ନିର୍ମାଣଜନିତ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 97

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्माख्याने द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମପାଦରେ ‘ଧର୍ମାଖ୍ୟାନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।