Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 69

Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

Devanagari script

क्र्यादिकेषु द्विपंचाशद्धातवः कीर्तिता बुधैः । चुराद्या धातवो ञ्यंता षट्र्त्रिंशदधिकः शतम् ॥ ६९ ॥

Transliteration

kryādikeṣu dvipaṃcāśaddhātavaḥ kīrtitā budhaiḥ | curādyā dhātavo ñyaṃtā ṣaṭrtriṃśadadhikaḥ śatam || 69 ||

Translation

କ୍ର୍ୟାଦି ବର୍ଗମାନେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ପଚାଶଟି ଧାତୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି। ଚୁରାଦି ବର୍ଗରେ ଧାତୁମାନେ ‘ଞ୍ୟନ୍ତ’ (ପ୍ରେରଣ/ବ୍ୟୁତ୍ପନ୍ନ) ରୂପ, ସଂଖ୍ୟା ଏକଶ ଛତ୍ତିଶ।

Word by Word

• क्र्यादिकेषु: in the kryādi (class) etc.
• क्र्यादिकेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्र्यादि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), बहुवचन; अधिकरण (locative); तत्पुरुष (क्रि-आदि-गणेषु)

• द्विपंचाशत्: fifty-two
• द्विपंचाशत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्वि-पञ्चाशत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक; द्विगु-समास

• धातवः: roots
• धातवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कीर्तिताः: are enumerated/mentioned
• कीर्तिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय

• बुधैः: by the wise
• बुधैः: Kartr (कर्ता/agent)
• Type: Noun
• Root: बुध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), बहुवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (agent/instrumental)

• चुराद्याः: beginning with cur
• चुराद्याः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चुर + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; तत्पुरुष (चुरः आदिः येषाम्)

• धातवः: roots
• धातवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ञ्यंता: ending in ñya (ñyanta)
• ञ्यंता: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ञ्यन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; (धातवः) ञ्यन्ताः—ञ्यन्त-प्रत्ययान्ताः

• षट्त्रिंशत्: thirty-six
• षट्त्रिंशत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: षट्-त्रिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक; द्विगु-समास

• अधिकः: more/added
• अधिकः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• शतम्: a hundred
• शतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a Vedanga/Vyakarana-oriented passage within Moksha Dharma context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames Vyākaraṇa (grammar) as disciplined knowledge: precise enumeration and correct linguistic understanding support śāstra-study, which in turn steadies Dharma and aids the pursuit of Mokṣa.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: Bhakti relies on accurate recitation and comprehension of names, hymns, and mantras; this verse highlights the grammatical foundations (dhātus and classes) that preserve correct sacred speech.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vyākaraṇa (one of the Vedāṅgas): it notes dhātu-gaṇa classification and a specific numerical tradition for roots in groups like kryādi and curādi, relevant for derivation and correct usage.