Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 47

Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Devanagari script

शीर्षं हस्तौ च पादौ च पञ्चवारुणमीरितम् । तथास्विष्टकृतं विप्र श्रोत्रे पूर्णाहुतिस्तथा ॥ ४७ ॥

Transliteration

śīrṣaṃ hastau ca pādau ca pañcavāruṇamīritam | tathāsviṣṭakṛtaṃ vipra śrotre pūrṇāhutistathā || 47 ||

Translation

ଶିର, ଦୁଇ ହାତ ଓ ଦୁଇ ପାଦ—ଏହାକୁ ‘ପଞ୍ଚବାରୁଣ’ କର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ, ହେ ବିପ୍ର, ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ ସମାପନ ଆହୁତି କରିବା ଉଚିତ୍; ଶ୍ରୋତ୍ର (କାନ) ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତିର ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Word by Word

• शीर्षम्: the head
• शीर्षम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शीर्षन्/शीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• हस्तौ: the two hands
• हस्तौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• पादौ: the two feet
• पादौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-निपात

• पञ्चवारुणम्: the fivefold vāruṇa (set/rite)
• पञ्चवारुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्चवारुण (प्रातिपदिक; पञ्च + वारुण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘वारुणं पञ्च (अङ्गानि/भागाः)’ इत्यर्थे (पञ्च-सम्बन्धि)

• ईरितम्: is stated
• ईरितम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: ईर् (धातु) → ईरित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP); प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; ‘is stated/mentioned’

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘thus/likewise’

• अस्विष्टकृतम्: the (rite) not being sviṣṭakṛt / the asviṣṭakṛt
• अस्विष्टकृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्विष्टकृत (प्रातिपदिक; अ + स्विष्टकृत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (स्विष्टकृतं न)

• विप्र: O brāhmaṇa
• विप्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• श्रोत्रे: in/at the two ears
• श्रोत्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्रोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, द्विवचन (श्रोत्रयोः) / वैकल्पिकं प्रथमा-द्विवचनार्थे; अधिकरणभावः

• पूर्णाहुतिः: the full oblation
• पूर्णाहुतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूर्णाहुति (प्रातिपदिक; पूर्ण + आहुति)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘पूर्णा आहुतिः’

• तथा: also/likewise
• तथा: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘thus/also’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Varuna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links outer ritual completeness—purifying key limbs and sealing rites with concluding oblations—to inner discipline, implying that careful completion of sacred acts supports steadiness, purity, and readiness for moksha-oriented practice.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing proper completion and purity in worship-actions, it supports bhakti as a disciplined offering: devotion is not only emotion but also reverent, correctly concluded service (seva) expressed through sanctioned rites.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual procedure (Kalpa/Śrauta-smārta prayoga) is foregrounded through technical terms like pañcavāruṇa, sviṣṭakṛt, and pūrṇāhuti, indicating how specific oblations and purifications are assigned to complete a rite.