Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 74

योगस्वरूप-धारणा-समाधि-वर्णनम् (केशिध्वजोपदेशः)

Devanagari script

ममेति यन्मया प्रोक्तमसदेतन्न चान्यथा । नरेन्द्र गदितुं शक्यमपि विज्ञेयवेदिभिः ॥ ७४ ॥

Transliteration

mameti yanmayā proktamasadetanna cānyathā | narendra gadituṃ śakyamapi vijñeyavedibhiḥ || 74 ||

Translation

‘ମୋର’ ବୋଲି ମୁଁ ଯାହା କହିଲି, ସେ ଅସତ୍; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ହେ ନରେନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞେୟବସ୍ତୁରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ପରମ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Word by Word

• मम: of me/mine
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम

• इति: (saying) 'mine'
• इति: Vacana-suchaka (वचनसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-सूचक

• यत्: which/that which
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative)

• मया: by me
• मया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• प्रोक्तम्: spoken
• प्रोक्तम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रोक्त (प्र+√वच्, क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि—'said'

• असत्: untrue/incorrect
• असत्: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: असत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण/प्रेडिकेट

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: 'otherwise')

• नरेन्द्र: O king
• नरेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः—नर-इन्द्र (तत्पुरुष: 'lord of men')

• गदितुम्: to state
• गदितुम्: Prayojana (प्रयोजन/अर्थ)
• Type: Verb
• Root: गदितुम् (√गद्, तुमुन्-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: तुमुन्-अन्त (infinitive); 'to say/utter'

• शक्यम्: possible
• शक्यम्: Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (√शक्, यत्-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त; भावे/कर्मणि—'possible'

• अपि: even
• अपि: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि-शब्दः—सम्भावना/अपवाद/अवधारणानुसार (particle: 'even/also')

• विज्ञेयवेदिभिः: by knowers of the knowable
• विज्ञेयवेदिभिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विज्ञेय (√ज्ञा, वि+√ज्ञा, तव्यत्/य-प्रत्ययार्थक कृदन्त) + वेदिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः—विज्ञेय-वेदी (तत्पुरुष: 'knowers of what is to be known')

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada; addressed to a king as ‘narendra’ within the discourse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta (peace)

Secondary Rasa: none

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It negates “mine-ness” (mamatā) as ultimately unreal, pointing to liberation through non-attachment and the dropping of possessive identity.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By rejecting possessiveness, the heart becomes fit for surrender—offering everything to the Lord rather than clinging to “mine,” which supports pure, non-selfish bhakti.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) is taught here; the takeaway is philosophical discernment (viveka) applied to ownership and ego.