Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 3

Devanagari script

यथा संमुच्यते जंतुरविद्याबंधनान्मुने । तथा कथय सर्वज्ञ मोक्षधर्मं सदाश्रितम् ॥ ३ ॥

Transliteration

yathā saṃmucyate jaṃturavidyābaṃdhanānmune | tathā kathaya sarvajña mokṣadharmaṃ sadāśritam || 3 ||

Translation

ହେ ମୁନି! ଜୀବ ଅବିଦ୍ୟା-ବନ୍ଧନରୁ କିପରି ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସେପରି କହନ୍ତୁ; ଏବଂ ସଦା ଆଶ୍ରୟ ମୋକ୍ଷଧର୍ମକୁ ଉପଦେଶ କରନ୍ତୁ।

Word by Word

• यथा: as, in the way that
• यथा: क्रियाविशेषण (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: as/how)

• संमुच्यते: is freed
• संमुच्यते: क्रिया (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + √मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/मध्यस्थभावे: ‘is released’

• जन्तुः: a creature, being
• जन्तुः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• अविद्या-बन्धनात्: from the bondage of ignorance
• अविद्या-बन्धनात्: अपादान (Source/Separation/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अविद्या (प्रातिपदिक) + बन्धन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (अपादान/Ablative), एकवचन; तत्पुरुषः: अविद्यायाः बन्धनम्

• मुने: O sage
• मुने: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तथा: so, in that way
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: so/in that manner)

• कथय: tell, explain
• कथय: क्रिया (Imperative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कथ् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• सर्वज्ञ: O omniscient one
• सर्वज्ञ: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सर्वज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: सर्वं जानाति इति

• मोक्षधर्मम्: the dharma leading to liberation
• मोक्षधर्मम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोक्षधर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः: मोक्षस्य धर्मः / मोक्षविषयो धर्मः

• सदा-आश्रितम्: always resorted to / ever-abiding
• सदा-आश्रितम्: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सदा (अव्यय) + आश्रित (कृदन्त; आ + √श्रि (धातु), क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘सदा’ क्रियाविशेषणरूपेण उपपद; agrees with मोक्षधर्मम् (as object-complement)

Speaker

Narada (questioning Sanatkumara)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Narada
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames the central Moksha-dharma inquiry: liberation is defined as freedom from avidyā (ignorance), and the seeker requests a dependable, authoritative method to attain that release.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While this verse is primarily a request for mokṣa-dharma, its thrust supports Bhakti-based teaching that follows in such dialogues: the seeker asks for a sure refuge (sadāśrita) that reliably breaks ignorance—often fulfilled in Narada Purana through devotion and surrender to the Supreme (commonly Vishnu/Narayana in broader context).

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (Śikṣā, Vyākaraṇa, Chandas, Nirukta, Jyotiṣa, Kalpa) is taught in this verse; it is a doctrinal question setting up the mokṣa framework rather than a technical instruction.