Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Second Quarter›Adhyaya 43›Shloka 106
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 106

Jīva–Ātman Inquiry; Kṣetrajña Doctrine; Karma-based Varṇa; Four Āśramas and Sannyāsa Discipline

Devanagari script

तत्र गुरुकुलवासमेव प्रथममाश्रममाहरंति सम्यगत्र शौचसस्कारनियमव्रतविनियतात्मा उभे संध्ये भास्कराग्निदैवतान्युपस्थाय विहाय तद्ध्यालस्यं गुरोरभिवादनवेदाब्यासश्रवणपवित्रघीकृतांतरात्मा त्रिषवणमुपस्पृश्य ब्रह्मचर्याग्निपरिचरणगुरुशुश्रूषा । नित्यभिक्षाभैक्ष्यादिसर्वनिवेदितांतरात्मा गुरुवचननिदेशानुष्टानाप्रतिकूलो गुरुप्रसादलब्धस्वाध्यायतत्परः स्यात् ॥ १०६ ॥

Transliteration

tatra gurukulavāsameva prathamamāśramamāharaṃti samyagatra śaucasaskāraniyamavrataviniyatātmā ubhe saṃdhye bhāskarāgnidaivatānyupasthāya vihāya taddhyālasyaṃ gurorabhivādanavedābyāsaśravaṇapavitraghīkṛtāṃtarātmā triṣavaṇamupaspṛśya brahmacaryāgniparicaraṇaguruśuśrūṣā | nityabhikṣābhaikṣyādisarvaniveditāṃtarātmā guruvacananideśānuṣṭānāpratikūlo guruprasādalabdhasvādhyāyatatparaḥ syāt || 106 ||

Translation

ଏଠାରେ ଗୁରୁକୁଳବାସକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଥମ ଆଶ୍ରମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶୌଚ, ସଂସ୍କାର, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ସଂଯତ ଶିଷ୍ୟ ପ୍ରାତଃ-ସାୟଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନିଦେବତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପାସନା କରି, ଧ୍ୟାନର ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବ। ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି, ବେଦଶ୍ରବଣ ଓ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅନ୍ତଃକରଣ ପବିତ୍ର କରି, ତ୍ରିକାଳ ଆଚମନ/ଉପସ୍ପର୍ଶନ କରି; ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ, ଅଗ୍ନିପରିଚର୍ୟା ଓ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବ। ନିତ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ଆଦି ସବୁକୁ ସମର୍ପଣଭାବେ ନିବେଦନ କରି, ଗୁରୁବାକ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁଷ୍ଠାନରେ ପ୍ରତିକୂଳ ନ ହୋଇ, ଗୁରୁପ୍ରସାଦଲବ୍ଧ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ତତ୍ପର ରହିବ।

Word by Word
तत्रthere / in that context
तत्र:
Desha-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक/adverb of place)
गुरुकुलवासम्residence in the teacher’s household
गुरुकुलवासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरुकुल-वास (प्रातिपदिक; गुरुकुल + वास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गुरुकुले वासः)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात/particle (emphasis)
प्रथमम्first
प्रथमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
आश्रमम्āśrama (stage of life)
आश्रमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आहरन्तिthey state / they call (it)
आहरन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-हृ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
सम्यक्properly
सम्यक्:
Prakara (प्रकार/रीति)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
अत्रhere
अत्र:
Desha-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक/adverb)
शौचसस्कारनियमव्रतविनियतात्माone whose self is disciplined by purity, sacraments, rules and vows
शौचसस्कारनियमव्रतविनियतात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशौच-संस्कार-नियम-व्रत-विनियत-आत्मन् (प्रातिपदिक; शौच + संस्कार + नियम + व्रत + विनियत + आत्मा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमास (विनियतोऽस्य आत्मा)
उभेboth
उभे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन; विशेषण
संध्येtwilights (morning and evening)
संध्ये:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन
भास्कराग्निदैवतानिthe deities (Sun and Fire)
भास्कराग्निदैवतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभास्कर-अग्नि-दैवत (प्रातिपदिक; भास्कर + अग्नि + दैवत)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व
उपस्थायhaving worshipped / attended upon
उपस्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउप-स्था (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
विहायhaving abandoned
विहाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-हा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund)
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात/particle (emphasis/causal nuance)
आलस्यम्laziness
आलस्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआलस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
गुरोःof the teacher
गुरोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अभिवादनवेदाभ्यासश्रवणपवित्रघीकृतान्तरात्माone whose inner self is purified by salutation, Vedic study, listening, and sanctifying ghee
अभिवादनवेदाभ्यासश्रवणपवित्रघीकृतान्तरात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअभिवादन-वेद-अभ्यास-श्रवण-पवित्र-घी-कृत-अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (अन्तरात्मा येन कृतः/शुद्धः)
त्रिषवणम्the three daily times (three savanas)
त्रिषवणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि- सवण (प्रातिपदिक; त्रि + सवण)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समास (त्रीणि सवणानि)
उपस्पृश्यhaving performed ācamana / having touched water (ritually)
उपस्पृश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउप- स्पृश् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund)
ब्रह्मचर्याग्निपरिचरणगुरुशुश्रूषाcelibacy, tending the sacred fire, and service to the teacher
ब्रह्मचर्याग्निपरिचरणगुरुशुश्रूषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मचर्य-अग्नि-परिचरण-गुरु-शुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समाहार-द्वन्द्व (समष्टिरूपेण)
नित्यभिक्षाभैक्ष्यादिसर्वनिवेदितान्तरात्माone whose inner self is devoted by offering everything (daily alms etc.)
नित्यभिक्षाभैक्ष्यादिसर्वनिवेदितान्तरात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनित्य-भिक्षा-भैक्ष्य-आदि-सर्व-निवेदित-अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (अन्तरात्मा सर्वं निवेदितः)
गुरुवचननिदेशानुष्ठानाप्रतिकूलःnot opposed to carrying out the teacher’s words and instructions
गुरुवचननिदेशानुष्ठानाप्रतिकूलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगुरु-वचन-निदेश-अनुष्ठान-अप्रतिकूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (प्रतिकूलः न)
गुरुप्रसादलब्धस्वाध्यायतत्परःdevoted to self-study obtained through the teacher’s grace
गुरुप्रसादलब्धस्वाध्यायतत्परः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगुरु-प्रसाद-लब्ध-स्वाध्याय-तत्पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष
स्यात्should be
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in the Moksha-Dharma dialogue)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities
S
Surya (Bhaskara)
A
Agni
G
Guru

FAQs

It defines the first āśrama as disciplined gurukula life, where purity, vows, Sandhyā worship, and guru-sevā purify the inner self and prepare the student for mokṣa-oriented living.

Bhakti is shown as humble surrender expressed through reverence to the guru, dedicated daily duties, and offering one’s life-activities (alms, service, study) as a continuous act of devotion and obedience.

It emphasizes svādhyāya (recitation/study) and śraavaṇa (hearing) of the Veda along with Sandhyā-related ritual discipline—foundational practice that supports later Vedāṅga learning and correct mantra/rite performance.

←Previous Verse
Next Verse→