The Exposition of the Dvādaśī Vow for the Twelve Months (Dvādaśī-vrata-nirṇaya and Mahā-dvādaśī Lakṣaṇas)

Verse 1

सनातन उवाच । अथ व्रतानि द्वादश्याः कथयामि तवानघ । यानि कृत्वा नरो लोके विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १ ॥

ସନାତନ କହିଲେ— ହେ ଅନଘ! ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱାଦଶୀର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହୁଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ହୁଏ।

Verse 2

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यां मदनव्रतमाचरेत् । स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततंदुलपूरितम् ॥ २ ॥

ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ମଦନବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ନିର୍ଦୋଷ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରି ସେଥିରେ ଧଳା ଚାଉଳ ପୂରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदंडसमन्वितम् । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितचंदनचर्च्चितम् ॥ ३ ॥

ତାହାକୁ ନାନା ପ୍ରକାର ଫଳରେ ଯୁକ୍ତ କରି, ଇଖୁଦଣ୍ଡ (ଆଖୁ ଦଣ୍ଡ) ସହିତ ରଖିବା ଉଚିତ। ଦୁଇଟି ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं स्वशक्तितः । ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत् ॥ ४ ॥

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ନାନାପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହ ଅର୍ପଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାର ଉପରେ ଗୁଡ଼ଯୁକ୍ତ ତାମ୍ରପାତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 5

तत्र संपूजयेद्देवं कामरूपिणमच्युतम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु सोपवासो परेऽहनि ॥ ५ ॥

ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପରଦିନ ଉପବାସ ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 6

पुनः प्रातः समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् । ब्रह्मणान्भोजयेच्चैव तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ६ ॥

ପୁନଃ ପ୍ରଭାତେ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ନୈବେଦ୍ୟକୁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 7

वर्षमेवं व्रतं कृत्वा घृतधेनुसमन्विताम् । शय्यां तु दद्याद्गुरवे सर्वोपस्करसंयुताम् ॥ ७ ॥

ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ବ୍ରତ କରି, ଘୃତଦାୟିନୀ ଧେନୁ ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପସ୍କର ଯୁକ୍ତ ଶୟ୍ୟାକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 8

कांचनं कामदेवं च शुक्तां गां च पयस्विनीम् । वासोभिर्द्विजदांपत्यं पूजयित्वा समर्पयेत् ॥ ८ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣ, କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିମା, ଶୁକ୍ତି (ମୁକ୍ତାଶିପି) ଏବଂ ପୟସ୍ବିନୀ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେହି ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 9

प्रीयतां कामरूपी मे हरिरित्येवमुच्चरन् । यः कुर्याद्विधिनाऽनेन मदनद्वादशीव्रतम् ॥ ९ ॥

“କାମରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ହରି ମୋପରେ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ”—ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେ ନିୟମାନୁସାରେ ଏହି ମଦନ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 10

स सर्वपापनिर्भुक्तः प्राप्नोति हरिसाम्यताम् । अस्यामेव समुद्दिष्टं भर्तृद्वादशिकाव्रतम् ॥ १० ॥

ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସାମ୍ୟ ପାଏ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ଭର୍ତୃ-ଦ୍ୱାଦଶିକା-ବ୍ରତ’ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

Verse 11

स्वास्तृतां तत्र शय्यां तु कृत्वात्र श्रीयुतं हरिम् । संस्थाप्य मंडपं पुष्पैस्तदुपर्प्युपकल्पयेत् ॥ ११ ॥

ସେଠାରେ ଭଲଭାବେ ପସାରା ଶୟ୍ୟା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାର ଉପରେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ପରେ ମଣ୍ଡପ ସଜାଇ ତାହାର ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣରୂପେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 12

ततः संपूज्य गंधाद्यैर्व्रती जागरणं निशि । नृत्यवादित्रगीताद्यैस्ततः प्रातः परेऽहनि ॥ १२ ॥

ତାପରେ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ବ୍ରତୀ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବ—ନୃତ୍ୟ, ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଆଦି ସହ; ପରେ ପରଦିନ ପ୍ରାତଃ (ବ୍ରତକର୍ମ) ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 13

सशय्यं श्रीहरिं हैमं द्विजग्र्याय निवेदयेत् । द्विजान्संभोज्य विसृजद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान् ॥ १३ ॥

ଶୟ୍ୟା ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ବିଦାୟ କରିବ।

Verse 14

एवं कृतव्रतस्यापि दांपत्यं जायते स्थिरम् । सप्तजन्मसु भुंक्ते च भोगान् लोकद्वयेप्सितान् ॥ १४ ॥

ଏହିପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ଏବଂ ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁଇଠିରେ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।

Verse 15

वैशाखशुक्लद्वादश्यां सोपवासो जितेंद्रियः । संपूज्य माधवं भक्त्या गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ १५ ॥

ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ; ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ଭକ୍ତିସହିତ ମାଧବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

पक्कान्नं तृप्तिजनकं मधुरं सोदकुंभकम् । विप्राय दद्याद्विधिवन्माधवः प्रीयतामिति ॥ १६ ॥

ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତୃପ୍ତିଜନକ ମଧୁର ପକ୍କାନ୍ନ ଓ ଜଳକୁମ୍ଭ ଦାନ କରି, ‘ମାଧବ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

द्वादश्यां ज्येष्ठशुक्लायां पूजयित्वा त्रिविक्रमम् । गंधाद्यैर्मधुरान्नाढ्यं करक विनिवेदयेत् ॥ १७ ॥

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗନ୍ଧ ଆଦି ସହିତ ମଧୁର ଅନ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରକ ପାତ୍ର ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

व्रती द्विजाय तत्पश्चादेकभक्तं समाचरेत् । व्रतेनानेन संतुष्टो देवदेवस्त्रिविक्रमः ॥ १८ ॥

ତାପରେ ବ୍ରତୀ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ (ଯଥୋଚିତ) ଦେଇ, ଏକଭକ୍ତ—ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ—ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ ଦେବଦେବ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 19

ददाति विपुलान्भोगानंते मोक्षं च नारद । आषाढशुक्लद्वादश्यां द्विजान्द्वादश भोजयेत् ॥ १९ ॥

ହେ ନାରଦ, ଏହା ବିପୁଳ ଭୋଗ ଦାନ କରେ ଏବଂ ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଆଷାଢ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବାର ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 20

मधुरान्नेन तान्पूज्य पृथग्गंधादिकैः क्रमात् । तेभ्यो वासांसि दंडांश्च ब्रह्मसूत्राणि मुद्रिकाः ॥ २० ॥

ମଧୁର ଅନ୍ନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ କ୍ରମେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର, ଦଣ୍ଡ, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର (ଯଜ୍ଞୋପବୀତ) ଓ ମୁଦ୍ରିକା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 21

पात्राणि च ददेद्भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति । द्वादश्यां तु नभःशुक्ले श्रीधरं पूजयेद्व्रती ॥ २१ ॥

ଭକ୍ତିରେ ପାତ୍ରମାନ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରି—“ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ନଭଃ (ଶ୍ରାବଣ) ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବ୍ରତୀ ଶ୍ରୀଧର (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

गंधाद्यैस्तत्परो भक्त्या दधिभक्तैर्द्विजोत्तमान् । संभोज्य दक्षिणा रौप्यां दत्वा नत्वा विसर्ज्जयेत् ॥ २२ ॥

ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦଧି-ଭକ୍ତ (ଦହି-ଭାତ) ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇ, ରୌପ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 23

व्रतेनानेन देवेशः श्रीधरः प्रीयतामिति । द्वादश्यां नभस्यशुक्ले व्रती संपूज्य वामनम् ॥ २३ ॥

“ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ ଶ୍ରୀଧର ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ନଭସ୍ୟ (ଶ୍ରାବଣ) ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ବ୍ରତୀ ବାମନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पायसैर्द्वादशैव च । सौवर्णी दक्षिणां दत्वा विष्णुप्रीतिकरो भवेत् ॥ २४ ॥

ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗ ପାୟସ (ଖୀର) ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରୀତିର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 25

द्वादश्यामिषशुक्लायां पद्मनाभं समर्चयेत् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ २५ ॥

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ପଦ୍ମନାଭ (ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବ; ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାର ଅର୍ପଣ କରି, ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 26

मधुरान्नेन वस्त्राढ्यां सौवर्णीं दक्षिणां ददेत् । व्रतेनैतेन संतुष्टः पद्मनाभो द्विजोत्तम ॥ २६ ॥

ମଧୁର ଅନ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏହି ବ୍ରତରେ ପଦ୍ମନାଭ (ବିଷ୍ଣୁ) ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 27

श्वेतद्वीपगतिं दद्याद्देहभोगांश्च वांछितान् । कार्तिके कृष्णपक्षे तु गोवत्सद्वादशीव्रतम् ॥ २७ ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପାଳିତ ଗୋବତ୍ସ-ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପ ଗତି ଦିଏ ଏବଂ ଦେହଧାରୀ ଜୀବନର ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ-ସୁଖ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 28

तत्र वत्सयुतां गां तु समालिख्य सुगंधिभिः । चंदनाद्यैस्तथा पुष्पमालाभिः प्रार्च्य ताम्रके ॥ २८ ॥

ସେଠାରେ ବତ୍ସ ସହିତ ଗାଈର ଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରି ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ପରେ ଚନ୍ଦନାଦି ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳା ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 29

पात्रे पुष्पाक्षततिलैरर्घ्यं कृत्वा विधानतः । प्रदद्यात्पादमूलेऽस्या मन्त्रेणानेन नारद ॥ २९ ॥

ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଓ ତିଳ ସହ ପାତ୍ରରେ ବିଧିମତେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ହେ ନାରଦ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରି ତାହାକୁ ଦେବୀଙ୍କ ପାଦମୂଳେ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 30

क्षीरोदार्णवसंभूते सुरासुरनमस्कृते । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३० ॥

ହେ କ୍ଷୀରସାଗର-ସମ୍ଭୂତେ ଦେବୀ, ସୁର ଓ ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତେ! ହେ ସର୍ବଦେବମୟୀ ଦେବି, ସର୍ବଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତେ!

Verse 31

मातर्मातर्गवां मातर्गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते । ततो माषादिसंसिद्धान्वटकांश्च निवेदयेत् ॥ ३१ ॥

ହେ ମାତା, ହେ ଗାଈମାନଙ୍କ ମାତା, ହେ ମାତା! ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତାପରେ ମାଷ ଆଦିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବଟକ/ବଡ଼ା ନିବେଦନ କରିବ।

Verse 32

एवं पञ्च दशैकं वा यथाविभवमात्मनः । सुरभि त्वं जगन्माता नित्यं विष्णुपदे स्थिता ॥ ३२ ॥

ଏଭଳି ନିଜ ବିଭବ ଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚ, ଦଶ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କର। ହେ ସୁରଭି, ତୁମେ ଜଗନ୍ମାତା; ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁପଦେ ସ୍ଥିତ।

Verse 33

सर्वदेवमये ग्रासं मया दत्तमिमं ग्रस । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३३ ॥

ହେ ସର୍ବଦେବମୟୀ ଦେବି, ସର୍ବଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତେ! ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଗ୍ରାସକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଭୋଜନ କର; କାରଣ ଏହି ଗ୍ରାସ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦେବମୟ।

Verse 34

मातर्ममाभिलषितं सफलं कुरु नंदिनी । तद्दिने तैलपक्वं च स्थालीपक्वं द्विजोत्तम ॥ ३४ ॥

ମାତା ନନ୍ଦିନୀ, ମୋର ଅଭିଲାଷାକୁ ସଫଳ କର। ସେହି ଦିନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତେଲରେ ପକା ଓ ହାଣ୍ଡିରେ ପକା ଅନ୍ନ ଭୋଗରୂପେ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 35

गोक्षीरं गोघृतं चैव दधि तक्रं च वर्जयेत् । द्वादश्यामूर्जशुक्लायां देवं दामोदरं द्विज ॥ ३५ ॥

ଗୋଦୁଧ, ଗୋଘୃତ, ଦହି ଓ ତକ୍ର—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଊର୍ଜ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦାମୋଦର ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 36

समभ्यर्च्योपचारैस्तु गंधाद्यैः सुसमाहितः । तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पक्वान्नेनार्कसंख्यकान् ॥ ३६ ॥

ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି। ପରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପକ୍କା ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟସଂଖ୍ୟକ (ବାର) ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 37

ततः कुंभानपांपूर्णान्वस्त्राच्छन्नान्समर्चितान् । सपूगमोदकस्वर्णांस्तेभ्यः प्रीत्या समर्पयेत् ॥ ३७ ॥

ତାପରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ—ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକା ଓ ସମ୍ମାନିତ—ସେମାନଙ୍କୁ ଦାନ କର। ସହିତ ସୁପାରି, ମୋଦକ (ମିଷ୍ଟାନ୍ନ) ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତିରେ ସମର୍ପଣ କର।

Verse 38

एवं कृते प्रियो विष्णोर्जायतेऽखिलभोगभुक् । देहांते विष्णुसायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ ३८ ॥

ଏଭଳି କରିଲେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗ-ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରେ। ଦେହାନ୍ତେ ସେ ବିଷ୍ଣୁ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 39

नीराजनव्रतं चात्र गदितं तन्निबोध मे । सुप्तोत्थितं जगन्नाथमलंकृत्य निशागमे ॥ ३९ ॥

ଏଠାରେ ନୀରାଜନ-ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି—ମୋ ଠାରୁ ତାହା ବୁଝ। ରାତି ଆସିଲେ, ନିଦ୍ରାରୁ ଉଠିଥିବା ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରି (ଏହି ବିଧି କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 40

अलंकृतो नवं वह्निमुत्पाद्याभ्यर्च्य मन्त्रतः । हुत्वा तत्र समुद्दीप्ते रौप्य दीपिकया मुने ॥ ४० ॥

ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନୂତନ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳାଇ, ମନ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ପୂଜି, ସେଠାରେ ଆହୁତି ଦେବା; ଅଗ୍ନି ଯେତେବେଳେ ଦୀପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ମୁନି, ରୌପ୍ୟ ଦୀପିକାରେ (ନୀରାଜନ) କରିବା।

Verse 41

गंधपुष्पाद्यर्चितया जनैर्नीराजयेद्धरिम् । तत्रैवानुगतां लक्ष्मीं ब्रह्माणीं चंडिकां तथा ॥ ४१ ॥

ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି ଲୋକେ ହରିଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କରିବେ; ଏବଂ ସେଠାରେଇ ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ତଥା ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଓ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୀରାଜନ/ସମ୍ମାନ କରିବେ।

Verse 42

आदित्यं शंकरं गौरीं यक्षं गणपतिं ग्रहान् । मातॄः पितॄन्नगान्नागान्सर्वान्नीराजयेत्क्रमात् ॥ ४२ ॥

କ୍ରମକ୍ରମେ ଆଦିତ୍ୟ, ଶଙ୍କର, ଗୌରୀ, ଯକ୍ଷ, ଗଣପତି, ଗ୍ରହଦେବତା, ମାତୃଗଣ, ପିତୃଗଣ, ପର୍ବତ ଓ ନାଗ—ଅର୍ଥାତ୍ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 43

गवां नीराजनं कुर्यान्महिष्यादेश्च मंडलम् । नमो जयेति शब्दैश्च घंटाशंखा दिनिःस्वनैः ॥ ४३ ॥

ଗାଈମାନଙ୍କର ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ମହିଷୀ ଆଦି ପଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷାର୍ଥ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ‘ନମୋ’ ‘ଜୟ’ ଘୋଷ ସହ, ଘଣ୍ଟା-ଶଙ୍ଖର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ସହିତ।

Verse 44

सिंदूरालिप्तश्रृङ्गाणां चित्राङ्गाणां च वर्णकैः । गवां कोलाहले वृत्ते नीराजनमहोत्सवे ॥ ४४ ॥

ନୀରାଜନ ମହୋତ୍ସବରେ ଗାଈମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦମୟ କୋଳାହଳ ହେଲା; କେତେକର ଶିଙ୍ଗ ସିନ୍ଦୂରରେ ଲିପ୍ତ, କେତେକର ଅଙ୍ଗ ନାନା ରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରିତ—ସବୁଠି ଉତ୍ସବୀ ଗୁଞ୍ଜନ ଛାଇଲା।

Verse 45

तुरगांल्लक्षणोपेताम् गजांश्च मदविप्लुतान् । राजचिह्नानि सर्वाणि च्छत्रादीनि च नारद ॥ ४५ ॥

ହେ ନାରଦ! ସେଠାରେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ଘୋଡ଼ା, ମଦରେ ଉଛ୍ୱସିତ ହାତୀ, ଏବଂ ଛତ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ରାଜଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ (ଦୃଶ୍ୟମାନ) ଥିଲା।

Verse 46

राजा पुरोधसा सार्धं मंत्रिभृत्यपरः सरः । पूजयित्वा यथान्यायं नीरज्य स्वयमादरात् ॥ ४६ ॥

ତାପରେ ରାଜା—ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ—ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ନିଜେ ଆଦରସହିତ ନୀରାଜନ (ଆରତି) କଲେ।

Verse 47

शंखतूर्यादिघोषैश्च नानारत्नविनिर्मिते । सिंहासने नवे क्लृप्ते तिष्ठेत्सम्यगलंकृतः ॥ ४७ ॥

ଶଙ୍ଖ-ତୂର୍ୟ ଆଦି ଘୋଷ ମଧ୍ୟରେ, ନାନା ରତ୍ନରେ ନିର୍ମିତ ନବସଜ୍ଜିତ ସିଂହାସନରେ, ସମ୍ୟକ୍ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହୁ।

Verse 48

ततः सुलक्षणैर्युक्ता वेश्या वाथ कुलांगना । शीर्षोपरि नरेंद्रस्य तया नीराजयेच्छनैः ॥ ४८ ॥

ତାପରେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବେଶ୍ୟା କିମ୍ବା କୁଳାଙ୍ଗନା, ରାଜାଙ୍କ ଶିରୋପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ନୀରାଜନ (ଆରତି) କରୁ।

Verse 49

एवमेषा महासांतिः कर्तव्या प्रतिवत्सरम् । राज्ञा वित्तवतान्येन वर्षमारोग्यमिच्छता ॥ ४९ ॥

ଏହିପରି ଏହି ମହାଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା ପ୍ରତିବର୍ଷ ରାଜା କିମ୍ବା ଧନବାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବର୍ଷଭରି ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ନିରାମୟତା ଇଚ୍ଛାରେ ଅବଶ୍ୟ କରାଯିବ।

Verse 50

येषां राष्ट्रे पुरे ग्रामे क्रियते शांतिरुत्तमा । नीराजनाभिधा विप्र तद्रोगा यांति संक्षयम् ॥ ५० ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଯେଉଁ ରାଷ୍ଟ୍ର, ପୁର କିମ୍ବା ଗ୍ରାମରେ ‘ନୀରାଜନ’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଶାନ୍ତି କ୍ରିୟା କରାଯାଏ, ସେଠାର ରୋଗମାନେ କ୍ଷୟକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 51

द्वादश्यां मार्गशुक्लायां साध्यव्रतमनुत्तमम् । मनोभवस्तथा प्राणो नरो यातश्च वीर्यवान् ॥ ५१ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ‘ସାଧ୍ୟ-ବ୍ରତ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାଦ୍ୱାରା ମନୋଭବ, ପ୍ରାଣ, ନର ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍ ଯାତ (ଦେବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 52

चितिर्हयो नृपश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चापि प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः ॥ ५२ ॥

ଚିତି, ହୟ, ନୃପ, ହଂସ, ନାରାୟଣ, ବିଭୁ, ପ୍ରଭୁ ଓ ସାଧ୍ୟ—ଏହିପରି ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ (ଦିବ୍ୟ ନାମ/ରୂପ) କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।

Verse 53

पूजयेद्गंधपुष्पाद्यैरेतांस्तंदुलकल्पितान् । ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य द्वादशात्र सुदक्षिणाः ॥ ५३ ॥

ଚାଉଳରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଅର୍ପଣ/ଆକୃତିମାନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବ; ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଏଠାରେ ବାରଟି ଉତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ।

Verse 54

दत्वा तेभ्यस्तु विसृजेत्प्रीयान्नारयणस्त्विति । एतस्यामेव विदितं द्वादशादित्यसंज्ञितम् ॥ ५४ ॥

ସେମାନଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ଅର୍ପଣ ଦେଇ ପରେ ସାଦରେ ବିଦାୟ କରି—“ନାରାୟଣ ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ’ ନାମକ ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ।

Verse 55

व्रतं तत्रार्चयेद्धीमानादित्यान्द्वादशापि च । धातामित्रोऽर्यमा पूषा शक्रोंऽशो वरुणो भगः ॥ ५५ ॥

ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରତୀ ବ୍ରତକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରି, ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବ—ଧାତା, ମିତ୍ର, ଅର୍ୟମା, ପୂଷା, ଶକ୍ର, ଅଂଶ, ବରୁଣ ଓ ଭଗ।

Verse 56

त्वष्टा विवस्वान्सविता विष्णुर्द्वादश ईरिताः । प्रतिमासं तु शुक्लायां द्वादश्यामर्च्य यत्नतः ॥ ५६ ॥

ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିବସ୍ୱାନ, ସବିତା, ବିଷ୍ଣୁ—ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ (ମାସିକ) ରୂପ ଘୋଷିତ। ପ୍ରତିମାସ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 57

वर्षं नयेद्व्रतांते तु प्रतिमा द्वादशापि च । हैमीः संपूज्य विधिना भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ५७ ॥

ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରତ ଚାଲାଇବ; ବ୍ରତାନ୍ତେ ବାରଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମାକୁ ବିଧିମତେ ପୂଜି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 58

मधुरान्नैः सुसत्कृत्य प्रत्येकं चार्पयेद्व्रती । एव व्रतं नरः कृत्वा द्वादशादित्यसंज्ञकम् ॥ ५८ ॥

ମଧୁର ଅନ୍ନଦ୍ୱାରା ସୁସତ୍କାର କରି, ବ୍ରତୀ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅର୍ପଣ କରିବ। ଏଭଳି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ବ୍ରତ ‘ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ’ ବ୍ରତ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 59

सूर्यलोकं समासाद्य भुक्त्वा भोगांश्चरं ततः । जायते भुवि धर्मात्मा मानुष्ये रोगवर्जितः ॥ ५९ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ କିଛି କାଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ରୋଗମୁକ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 60

ततो व्रतस्य पुण्येन पुनरेव लभेद्व्रतम् । तत्पुण्येन रवेन्भित्वा मंडलं द्विजसत्तम ॥ ६० ॥

ତାପରେ ସେହି ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ସେହି ବ୍ରତକୁ ଲଭେ; ଏବଂ ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଭେଦି ପରେ ଗମନ କରେ।

Verse 61

निरंजनं निरा कारं निर्द्वंद्वं ब्रह्म चाप्नुयात् । अत्रैवाखंडसंज्ञं च व्रतमुक्त द्विजोत्तम ॥ ६१ ॥

ସେ ନିରଞ୍ଜନ, ନିରାକାର, ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏଠାରେ ହିଁ ‘ଅଖଣ୍ଡ’ ନାମକ ବ୍ରତ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି।

Verse 62

मूर्तिं निर्माय सौवर्णीं जनार्दनसमाह्वयाम् । अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैस्तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ ६२ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ପ୍ରତିମା ନିର୍ମାଣ କରି ତାହାରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ; ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 63

द्वादश प्रतिमासं तु नक्ताशीः स्याज्जितेंद्रियः । ततः समांते तां मूर्तिं समभ्यर्च्य विधानतः ॥ ६३ ॥

ବାରୋଟି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ କେବଳ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରିବ। ପରେ ବର୍ଷାନ୍ତେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସେହି ପ୍ରତିମାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 64

गुरवे धेनुसहितां दद्यात्संप्रार्थयेत्तथा । शतजन्मसु यत्किंचिन्मयाखंडव्रतं कृतम् ॥ ६४ ॥

ଗୁରୁଙ୍କୁ ବଛଡ଼ା ସହିତ ଗାଈ ଦାନ କରି ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ—“ଶତ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ କରିଥିବା ଯେ କୌଣସି ଅଖଣ୍ଡବ୍ରତ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଫଳଦାୟକ ହେଉ।”

Verse 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखंडमिहास्तु मे । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्सखंडाढ्यैस्तु पायसैः ॥ ६५ ॥

ହେ ଭଗବାନ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେଇ ଫଳ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅଖଣ୍ଡ ରହୁ। ତାପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଚିନିମିଶ୍ରିତ ସମୃଦ୍ଧ ପାୟସରେ ତୃପ୍ତ କରିବ।

Verse 66

द्वादशैव हि सौवर्णीं दक्षिणां प्रददेन्नमेत् । इति कृत्वा व्रतं विप्र प्रीणयित्वा जनार्दनम् ॥ ६६ ॥

ଦକ୍ଷିଣାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାଦଶ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଦେଇ, ପରେ ପ୍ରଣାମ କରିବ। ଏଭଳି, ହେ ବିପ୍ର! ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 67

सौवर्णेन विमानेन याति विष्णोः परं पदम् । पौषस्य कृष्णद्वादश्यां रूपव्रतमुदीरितम् ॥ ६७ ॥

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ପୌଷ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ପାଳନୀୟ ‘ରୂପ-ବ୍ରତ’ ଏଭଳି ଉଦ୍ଘୋଷିତ।

Verse 68

दशम्यां विधिवत्स्नात्वा गृह्णीयाद्गोमयं व्रती । श्वेताया वैकवर्णाया अन्तरिक्षगतं द्विज ॥ ६८ ॥

ଦଶମୀରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରତୀ ଗୋମୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ—ହେ ଦ୍ୱିଜ! ତାହା ଶ୍ୱେତ କିମ୍ବା ଏକବର୍ଣ୍ଣା ଗାଈର ହେଉ, ଏବଂ ଅସ୍ପର୍ଶିତ ଭାବେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ଥ ମାନେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଗଣାଯାଏ।

Verse 69

अष्टोत्तरशतं तेन पिंडिकाः कल्प्य नारद । शोषयेदातपे धृत्वा पात्रे ताम्रेऽथ मृन्मये ॥ ६९ ॥

ହେ ନାରଦ! ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ ଛୋଟ ପିଣ୍ଡିକା ତିଆରି କରି, ତାମ୍ରପାତ୍ରେ କିମ୍ବା ମୃଣ୍ମୟ ପାତ୍ରେ ରଖି ଧୂପରେ ଶୁଖାଇବା ଉଚିତ।

Verse 70

एकादश्यां सोपवासः समभ्यर्च्य विधानतः । सौवर्णीं प्रतिमां विष्णोर्निशायां जागरं चरेत् ॥ ७० ॥

ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ ସହିତ ବିଧିମତେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ଅର୍ପଣ/ସ୍ଥାପନ କରି ରାତି ସାରା ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

सुमंगलैर्गीतवाद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः प्रभाते द्वादश्यां तिलपात्रोपरि स्थिताम् ॥ ७१ ॥

ମଙ୍ଗଳମୟ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ, ସ୍ତୋତ୍ରପାଠ ଓ ଜପାଦି ଦ୍ୱାରା; ପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀର ପ୍ରଭାତେ ତିଳଭରା ପାତ୍ର ଉପରେ ସ୍ଥିତ (ତାହାକୁ/ତାଙ୍କୁ) ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 72

अंबुपूर्णे घटे न्यस्य पूजयेदुपचारकैः । ततोऽग्निं नवमुत्पाद्य काष्ठसंघर्षणादिभिः ॥ ७२ ॥

ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟରେ (ତାହାକୁ) ସ୍ଥାପନ କରି ଉପଚାରଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ କାଠ ଘର୍ଷଣ ଆଦି ବିଧିରେ ନୂତନ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପାଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 73

तं समभ्यर्च्य विधिवदेकैकां पिंडिकां सुधीः । होमयेत्सतिलाज्यां च द्वादशाक्षरविद्यया ॥ ७३ ॥

ତାଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି କରି, ତିଳମିଶ୍ରିତ ଘୃତ ସହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡିକାକୁ ଏକେକ କରି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

वैष्णव्याथ च पूरणां च शतमष्टोत्तर ततः । भोजयेत्पायसैर्विप्रान्प्रीत्या सुस्निग्धमानसः ॥ ७४ ॥

ତାପରେ ବୈଷ୍ଣବ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ଏକଶେ ଆଠ ପୌରାଣିକ ଅର୍ପଣ/ପାଠ ସମାପ୍ତ କରି, ପ୍ରୀତିରେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ହୃଦୟ ଧରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପାୟସ (ଖିର) ଦେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 75

सहितां च घटेनैव प्रतिमां गुरवऽपेयेत् । विप्रेभ्यो दक्षिणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसर्जयेत् । नरो वा यदि वा नारी व्रतं कृत्वैवमादरात् ॥ ७५ ॥

ଘଟ (କଳଶ) ସହିତ ପ୍ରତିମାକୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ପଣ କରିବ। ପରେ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପ୍ରଣାମ କରି ବିସର୍ଜନ କରିବ। ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ—ଯେ ଏଭଳି ଆଦରରେ ବ୍ରତ କରେ…

Verse 76

लभते रूपसौभाग्यं नात्र कार्या विचारणा । सहस्ये शुक्लपक्षे तु सुजन्मद्वादशीव्रतम् ॥ ७६ ॥

ସେ ରୂପ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ। ସହସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷରେ ‘ସୁଜନ୍ମ-ଦ୍ୱାଦଶୀ’ ବ୍ରତ ପାଳନୀୟ।

Verse 77

स्नात्वा विधानेन गृह्णोयाद्वार्षिकव्रतम् । पीत्वा गश्रृंगवार्यादौ तां च कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ७७ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି ବାର୍ଷିକ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ପରେ ପ୍ରଥମେ ଗଶୃଙ୍ଗ ଆଦିର ଜଳ ଆଚମନ କରି, ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ କରିବ।

Verse 78

प्रतिमासं ततः शुक्लेद्वादश्यां दानमाचरेत् । घृतप्रस्थं तच्चतुष्कं क्रमाद्वीहेर्यवस्य च ॥ ७८ ॥

ତାପରେ ପ୍ରତିମାସ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଦାନ କରିବ। ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘିଅ ଦେବ, ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ଚାରି ମାପ କରି ଚାଉଳ ଓ ଯବ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବ।

Verse 79

द्विरक्तिकं हेम तिलाढकार्द्धं पयसां घटम् । रौप्यस्य माषमेकं च तृप्तिकृन्मिष्टपक्वकम् ॥ ७९ ॥

ଦୁଇ ରକ୍ତିକା ମୂଲ୍ୟର ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ତିଳର ଅର୍ଧ ଆଢକ, ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ରୌପ୍ୟର ଏକ ମାଷ ଏବଂ ତୃପ୍ତିକର ମିଷ୍ଟାନ୍ନ-ପକ୍ୱାନ୍ନ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

छत्रं माषार्धहेम्नश्च प्रस्थं फाणितमुत्तमम् । चंदनं पलिकं वस्त्रं पंचहस्तोन्मितं तनुम् ॥ ८० ॥

ଛତ୍ର, ଅର୍ଧ ମାଷ ପରିମାଣର ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଉତ୍ତମ ଫାଣିତର ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ, ଏକ ପଲ ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଲମ୍ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର—ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିମତେ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 81

एवं तु मासिकं दानं कृत्वा प्राश्य यथाक्रमम् । गोमूत्रं जलमाज्यं वा पक्त्वा शाकं चतुर्विधम् ॥ ८१ ॥

ଏଭଳି ମାସିକ ଦାନ କରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କ୍ରମରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଗୋମୂତ୍ର, ଜଳ କିମ୍ବା ଘୃତ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଏକରେ ଚାରି ପ୍ରକାରେ ଶାକ ପକାଇ ତଦନୁସାରେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

दधियुक्तं च यावान्नं तिलाज्यं शर्करान्विताम् । दर्भांबुक्षीरमुदितं प्राशनं प्रतिमासिकम् ॥ ८२ ॥

ଦଧିଯୁକ୍ତ ଯବାନ୍ନ, ତିଳ-ଘୃତ ଓ ଶର୍କରା ସହିତ, ଏବଂ ଦର୍ଭଜଳ ଓ କ୍ଷୀରର କଥିତ ସେବନ—ଏହା ପ୍ରତିମାସର ନିୟତ ପ୍ରାଶନ।

Verse 83

एवं कृतव्रतो वर्षं सौवर्णीं प्रतिमां रवेः । कृत्वा वै ताम्रपात्रस्थां न्यस्याभ्यर्च्य विधानतः ॥ ८३ ॥

ଏଭଳି ଏକ ବର୍ଷ ବ୍ରତ ପାଳନ କରି, ରବିଦେବଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ତାହାକୁ ତାମ୍ର ପାତ୍ର ଉପରେ ରଖି; ପରେ ବିଧିମତେ ସ୍ଥାପନା କରି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

गुरवे धेनुसहितां प्रत्यर्प्य प्रणमेत्पुरः । विप्रान्द्रादश संभोज्य तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ८४ ॥

ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୋଧେନୁକୁ (ଯଥୋଚିତ ସହାୟ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ) ଅର୍ପଣ କରି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରଣାମ କରିବ। ପରେ ବାରଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ତାଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ।

Verse 85

एवं कृतव्रतो विप्र जन्माप्नोत्युत्तमे कुले । निरोगो धनधान्याढ्यो भवेच्चाविकलेद्रियः ॥ ८५ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ; ସେ ନିରୋଗୀ, ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅବିକଳ ରହେ।

Verse 86

माघस्य शुक्लद्वादश्यां शालग्रामशिलां द्विज । अभ्यच्य विधिवद्भक्त्या सुवर्णं तन्मुखे न्यसेत् ॥ ८६ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ବିଧିମତେ ଭକ୍ତିସହ ଶାଳଗ୍ରାମ-ଶିଳାକୁ ପୂଜା କରି ତାହାର ମୁଖରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଖିବ।

Verse 87

तां स्थाप्य रौप्यपात्रे तु सितवस्त्रयुगावृताम् । प्रदद्याद्वेदविदुषे तं हि संभोजयेत्ततः ॥ ८७ ॥

ତାହାକୁ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଯୁଗଳରେ ଆବୃତ କରି, ବେଦବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବ; ପରେ ସେହି ବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 88

पायसान्नेन खंडाज्यसहितेन हितेन च । एवं कृत्वैकभक्तः सन्विष्णु चिंतनतत्परः ॥ ८८ ॥

ଖଣ୍ଡ ଚିନି ଓ ଘିଅ ସହିତ ହିତକର ପାୟସାନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବ। ଏଭଳି କରି ସେହି ଦିନ ଏକବାର ଭୋଜନ କରି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚିନ୍ତନରେ ତତ୍ପର ରହିବ।

Verse 89

वैष्णवं लभते धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । अंत्ये सितायां द्वादश्यां सौवर्णीं प्रतिमां हरेः ॥ ८९ ॥

ଏଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷରେ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଅନ୍ତିମ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैर्दद्याद्वेदविदे द्विज । द्विषट्कसंख्यान्विप्रांश्च भोजयित्वा च दक्षिणाम् ॥ ९० ॥

ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ବେଦବିଦ୍ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶ ସଂଖ୍ୟକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

दत्वा विसर्जयेत्पश्चात्स्वयं भुंजीत बांधवैः । त्रिस्पृशोन्मीलिनी पक्षवर्द्धिनी वंजुली तथा ॥ ९१ ॥

ବିହିତ ଦାନ ଦେଇ ପରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା, ଉନ୍ମୀଲିନୀ, ପକ୍ଷବର୍ଧିନୀ ଓ ବଞ୍ଜୁଲୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 92

जया च विजया चैव जयंती चापराजिता । एता अष्टौ सदोपोष्या द्वादश्यः पापहारिकाः ॥ ९२ ॥

ଜୟା, ବିଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଅପରାଜିତା—ଏହିପରି ଆଠଟି ଦ୍ୱାଦଶୀ ସଦା ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସରେ ପାଳନୀୟ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାପହାରିଣୀ।

Verse 93

श्रीनारद उवाच । कीदृशं लक्षणं ब्रह्मन्नेतासां किं फलं तथा । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व याश्चन्याः पुण्यदायिकाः ॥ ९३ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ଏମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କିପରି, ଏମାନଙ୍କର ଫଳ କ’ଣ? ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ପ୍ରଥା ଅଛି, ସେସବୁ ମୋତେ ସମ୍ୟକ୍ କହନ୍ତୁ।

Verse 94

सूत उवाच । इत्थं सनातनः पृष्टो नारदेन द्विजोत्तमः । प्रशस्य भ्रातरं प्राह महाभागवतं मुनिः ॥ ९४ ॥

ସୂତ କହିଲେ—ନାରଦ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ସନାତନ, ମହାଭାଗବତ ମୁନି, ଭ୍ରାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ।

Verse 95

सनातन उवाच । साधु पृष्टं त्वया भ्रातः साधूनां संशयच्छिदा । वक्ष्ये महाद्वादशीनां लक्षणं च फलं पृथक् ॥ ९५ ॥

ସନାତନ କହିଲେ—ହେ ଭ୍ରାତଃ, ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହା ସାଧୁମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଛେଦକ। ମହାଦ୍ୱାଦଶୀମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଫଳ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କହିବି।

Verse 96

एकादशी निवृत्ता चेत्सूर्यस्योदयतः पुरा । तदा तु त्रिस्पृशा नाम द्वादशी सा महाफला ॥ ९६ ॥

ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ସେଇ ଦ୍ୱାଦଶୀ ‘ତ୍ରିସ୍ପୃଶା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଓ ମହାଫଳଦାୟିନୀ।

Verse 97

अस्यामुपोष्य गोविन्दं यः पूजयति नारद । अश्वमेधसहस्रस्य फलं लभते ध्रुवम् ॥ ९७ ॥

ହେ ନାରଦ, ଏହି ଦିନ ଉପବାସ କରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମ ଫଳ ପାଏ।

Verse 98

यदारुणोदये विद्धा दशम्यैकादशी तिथिः । तदा तां संपरित्यज्य द्वादशीं समुपोषयेत् ॥ ९८ ॥

ଯେତେବେଳେ ଅରୁଣୋଦୟରେ ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଦଶମୀ ସହିତ ବିଦ୍ଧ (ମିଶ୍ରିତ) ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେଇ ଏକାଦଶୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 99

तत्रेष्ट्वा वासुदेवाख्यं सम्यक्पूजाविधानतः । राजसूयसहस्रस्य फलमुन्मीलिते लभेत् ॥ ९९ ॥

ସେଠାରେ ପୂଜାବିଧିଅନୁସାରେ ବାସୁଦେବ ନାମକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଉପାସନା କଲେ, ଜାଗରଣ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସହସ୍ର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲଭେ।

Verse 100

यदोदये तु सवितुर्याम्या त्वेकादशीं स्पृशेत् । तदा वंजुलिकाख्यां तु तां त्यक्त्वोपोषयेत्सदा ॥ १०० ॥

କିନ୍ତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟବେଳେ ଯାମ୍ୟା ତିଥି ଏକାଦଶୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ତେବେ ‘ବଞ୍ଜୁଲିକା’ ନାମକ ସେଇ ଏକାଦଶୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯଥାଯଥ ଦିନରେ ସଦା ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

अस्यां संकर्षणं देवं गंधाद्यैरुपचारकैः । पूजयेत्सततं भक्त्या सर्वस्याभयदं परम् ॥ १०१ ॥

ଏହି ବ୍ରତରେ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ସଦା ସଙ୍କର୍ଷଣ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପରମ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭୟଦାତା।

Verse 102

एषा महाद्वादशी तु सर्वक्रतुफलप्रदा । सर्वपापहरा प्रोक्ता सर्वसंपत्प्रदायिनी ॥ १०२ ॥

ଏହି ମହାଦ୍ୱାଦଶୀ ସମସ୍ତ କ୍ରତୁର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ସର୍ବପାପହରା ଏବଂ ସର୍ବସମ୍ପତ୍ ପ୍ରଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 103

कुहूराके यदा वृद्धे स्यातां विप्र यदा तदा । पक्षवर्द्धनिका नाम द्वादशी सा महाफला ॥ १०३ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଯେତେବେଳେ କୁହୂ ଓ ରାକା ଉଭୟ ବୃଦ୍ଧି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେଇ ଦ୍ୱାଦଶୀ ‘ପକ୍ଷବର୍ଦ୍ଧନିକା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ମହାଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 104

तस्यां संपूजयेद्देवं प्रद्युम्नं जगतां पतिम् । सर्वैश्वर्य्यप्रदं साक्षात्पुत्र पौत्रविवर्धनम् ॥ १०४ ॥

ସେହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଜଗତ୍ପତି ଦେବ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଦେଇ ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି।

Verse 105

यदा तु धवले पक्षे द्वादशी स्यान्मधान्विता । तदा प्रोक्ता जया नाम सर्वशत्रुविनाशिनी ॥ १०५ ॥

ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ମଧୁ (ଚୈତ୍ର) ମାସ ସହ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ସେହି ବ୍ରତ ‘ଜୟା’ ନାମରେ କୁହାଯାଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରେ।

Verse 106

अस्यां संपूजयेद्देवमनिरुद्धं रमापतिम् । सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वसौभाग्यदायकम् ॥ १०६ ॥

ଏହି ଅବସରରେ ରମାପତି ଭଗବାନ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାମନା ଦେଇ ସର୍ବ ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 107

श्रवणर्क्षयुता चेत्स्याद्द्वादशी धवले दले । तदा सा विजया नाम तस्यामचेद्गदाधरम् ॥ १०७ ॥

ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯଦି ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ‘ବିଜୟା’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେହି ଦିନ ଗଦାଧର (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 108

सर्वसौख्यप्रदं शश्वत्सर्वभोगपरायणम् । सर्वतीर्थफलं विप्र तां चोपोष्याप्नुयान्नरः ॥ १०८ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏହି ବ୍ରତ ସଦା ସର୍ବ ସୁଖ ପ୍ରଦାନକାରୀ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ୍ୟ ଭୋଗରେ ପ୍ରବୃତ୍ତିକାରୀ ଏବଂ ସର୍ବ ତୀର୍ଥଫଳଦାୟକ; ଏହା ପାଇଁ ଉପବାସ କଲେ ନର ସେହି ଫଳ ପାଏ।

Verse 109

यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता । द्वादशी सा महापुण्या जयंती नामतः स्मृता ॥ १०९ ॥

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୋଗରେ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ହୁଏ, ସେହି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅତି ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଓ ‘ଜୟନ୍ତୀ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 110

यस्यां समर्च्चयेद्देवं वामनं सिद्धिदं नृणाम् । उपोषितैषा विप्रेंद्र सर्वव्रतफलप्रदा ॥ ११० ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସେହି (ଜୟନ୍ତୀ) ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଭଗବାନ ବାମନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜିଲେ, ଏହି ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ବ୍ରତର ଫଳ ଦେଏ।

Verse 111

सर्वदानफला चापि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी । यदा तु स्यात्सिते पक्षे द्वादशी जीवभान्विता ॥ १११ ॥

ଏହି (ବ୍ରତ) ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ଦେଏ ଏବଂ ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଗୁରୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଂଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏହା ବିଶେଷ ଫଳଦାୟିନୀ ହୁଏ।

Verse 112

तदापराजिता प्रोक्ता सर्वज्ञानप्रदायिनी । अस्यां समर्चयेद्देवं नारायणमनामयम् ॥ ११२ ॥

ତେବେ ତାହାକୁ ‘ଅପରାଜିତା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଯାହା ସର୍ବଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏଥିରେ ନିରାମୟ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 113

संसारपाशविच्छित्तिकारकं ज्ञानसागरम् । अस्यास्तूपोषणादेव मुक्तः स्याद्विप्र भोजनः ॥ ११३ ॥

ଏହା (ଉପଦେଶ/ପୁରାଣ) ସଂସାର ପାଶକୁ ଛେଦ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନସାଗର। ଏହାର ସ୍ତୂପକୁ କେବଳ ପୋଷଣ-ସମ୍ଭାଳ କଲେ ମାତ୍ର, ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 114

यदा त्वाषाढशुक्लायां द्वादश्यां मैत्रभं भवेत् । तदा व्रतद्वयं कार्य्यं न दोषोऽत्रैकदैवतम् ॥ ११४ ॥

ଆଷାଢ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯେତେବେଳେ ମୈତ୍ର ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଦୁଇଟି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଏକ ଅଧିଦେବତା ଧରିଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ।

Verse 115

श्रवणर्क्षयुतायां च द्वादश्यां भाद्रशुक्लके । ऊर्ज्जे सितायां द्वादश्यामंत्यभे च व्रतद्वयम् ॥ ११५ ॥

ଭାଦ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଊର୍ଜ (ଆଶ୍ୱିନ) ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅନ୍ତ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର (ରେବତୀ)ରେ ପଡ଼ିଲେ—ଏହି ଦୁଇ ଅବସରରେ ଦୁଇଟି ବ୍ରତ ପୃଥକ୍ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 116

एताभ्योऽन्त्र विप्रेंद्र द्वादश्यामेकभुक्तकम् । निसर्गतः समुद्दिष्टं व्रतं पातकनाशनम् ॥ ११६ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଏହି ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶୀର ‘ଏକଭୁକ୍ତ’ (ଏକଥର ଭୋଜନ) ବ୍ରତ ସ୍ୱଭାବତଃ ପାପନାଶକ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 117

एकादश्या व्रतं नित्यं द्वादश्याः सहितं यतः । नोद्यापनमिहोद्दिष्टं कर्त्तव्यं जीविताविधि ॥ ११७ ॥

ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାଦଶୀ ସହିତ ନିତ୍ୟ କରିବାକୁ ଥିବାରୁ, ଏଠାରେ ପୃଥକ୍ ଉଦ୍ୟାପନ (ସମାପନ କ୍ରିୟା) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ଏହାକୁ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମରୂପେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 118

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने पूर्वभागे चतुर्थपादे द्वादशमासस्य द्वादशीव्रतनिरूपणं नामैकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२१ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନ, ପୂର୍ବଭାଗର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକଶେ ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।