द्वादशमासेषु अष्टमी-व्रत-कथनम् (Account of the Aṣṭamī Vow Across the Twelve Months)

Verse 1

सनातन उवाच । शुक्लाष्टम्यां चैत्रमासे भवान्याः प्रोच्यते जनिः । प्रदक्षिणशतं कृत्वा कार्यो यात्रामहोत्सवः ॥ १ ॥

ସନାତନ କହିଲେ—ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଳାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଭବାନୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ଘୋଷିତ ହୁଏ। ଶତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଦେବୀଙ୍କ ଯାତ୍ରା-ମହୋତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

दर्शनं जगदम्बायाः सर्वानंदप्रदं नृणाम् । अत्रैवाशो ककलिकाप्राशनं समुदाहृतम् ॥ २ ॥

ଜଗଦମ୍ବାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବାନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏଠାରେ ‘କକଲିକା-ପ୍ରାଶନ’ ନାମକ ବିଧି-ଆଚାର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି।

Verse 3

अशोककलिकाश्चाष्टौ ये पिबंति पुनर्वसौ । चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः ॥ ३ ॥

ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରଦିନେ ଯେ ଅଶୋକ ଗଛର ଆଠଟି କଳି ପାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୋକକୁ ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 4

महाष्टमीति च प्रोक्ता देव्याः पूजाविधानतः । वैशाखस्य सिताष्टम्यां समुपोष्यात्र वारिणा ॥ ४ ॥

ଦେବୀପୂଜାବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତକୁ ‘ମହାଷ୍ଟମୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଏଠାରେ ନିୟମରେ ଉପବାସ କରି କେବଳ ଜଳରେ ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 5

स्नात्वापराजितां देवीं मांसीबालकवारिभिः । स्नापयित्वार्च्य गन्धाद्यैर्नैवेद्यं शर्करामयम् ॥ ५ ॥

ସ୍ନାନ କରି, ମାଂସୀ ଓ ବାଲକ ମିଶାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ଅପରାଜିତା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଗନ୍ଧାଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଶର୍କରାମୟ ନୈବେଦ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 6

कुमारीर्भोजयेच्चापि नवम्यां पारणाग्रतः । ज्योतिर्मयविमानेन भ्राजमानो यथा रविः ॥ ६ ॥

ନବମୀ ଦିନ ପାରଣା ପୂର୍ବରୁ କୁମାରୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ; ତାପରେ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ବିମାନରେ ଭ୍ରାଜମାନ ହୁଏ।

Verse 7

लोकेषु विचरेद्विप्र देव्याश्चैव प्रसादतः । कृष्णाष्टम्यां ज्येष्ठमासे पूजयित्वा त्रिलोचनम् ॥ ७ ॥

ହେ ବିପ୍ର, ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଚରଣ କରେ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀରେ ତ୍ରିଲୋଚନ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି।

Verse 8

शिवलोके वसेत्कल्पं सर्वदेवनमस्कृतः । ज्येष्ठशुक्ले तथाष्टम्यां यो देवीं पूजयेन्नरः ॥ ८ ॥

ଯେ ନର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଭକ୍ତିସହ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ସର୍ବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଶିବଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ।

Verse 9

स विमानेन चरति गन्धर्वाप्सरसां गणैः । शुक्लाष्टम्यां तथाऽषाढे स्नात्वा चैव निशांबुना ॥ ९ ॥

ସେ ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ରାତିର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ସହ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବିଚରଣ କରେ।

Verse 10

तेनैव स्नापयेद्देवीं पूजयेच्च विधानतः । ततः शुद्धजलैः स्नाप्य विलिंपेत्सेंदुचंदनैः ॥ १० ॥

ସେହି ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବ; ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଚନ୍ଦ୍ରସମ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦନଲେପ କରିବ।

Verse 11

नैवेद्यं शर्करोपेतं दत्वाऽचमनमर्पयेत् । भोजयित्वा ततो विप्रान्दत्वा स्वर्णं च दक्षिणाम् ॥ ११ ॥

ଶର୍କରାସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବ; ପରେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଦେବ।

Verse 12

विसृज्य च ततः पश्चात्स्वयं भुंजीत वाग्यतः । एतद्व्रतं नरः कृत्वा देवीलोकमवाप्नुयात् ॥ १२ ॥

ତାପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦାନ/ବିସର୍ଜନ କରି, ବାକ୍‌ସଂଯମ ରଖି ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କରିବ; ଏଭଳି ଏହି ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନର ଦେବୀଲୋକ ପାଏ।

Verse 13

नभःशुक्लेतथाष्टम्यां देवीमिष्ट्वा विधानतः । क्षीरेण स्नापयित्वा च मिष्टान्नं विनिवेदयेत् ॥ १३ ॥

ନଭସ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ବିଧିମତେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, କ୍ଷୀରରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପରେ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 14

ततो द्विजान् भोजयित्वा परेऽह्नि स्वयमप्युत । भुक्त्वा समापयेदद्व्रतं संततिवर्धनम् ॥ १४ ॥

ତାପରେ ପରଦିନ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଭୋଜନ କରାଇ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରି; ଏଭଳି ସନ୍ତତିବର୍ଧକ ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଧିମତେ ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 15

नभोमासे सिताष्टम्यां दशाफलमिति व्रतम् । उपवासं तु संकल्प्य स्नात्वा कृत्वा च नैत्यिकम् ॥ १५ ॥

ନଭୋମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ‘ଦଶାଫଳ’ ନାମକ ବ୍ରତ। ଉପବାସର ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସ୍ନାନ କରି, ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରିବ।

Verse 16

तुलस्याः कृष्णावर्णाया दलैर्दशभिरर्चयेत् । कृष्णं विष्णुं तथाऽनन्तं गोविन्दं गरुडध्वजम् ॥ १६ ॥

କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ତୁଳସୀର ଦଶଟି ପତ୍ରରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ—କୃଷ୍ଣ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅନନ୍ତ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ଗରୁଡଧ୍ୱଜ ଭାବେ।

Verse 17

दामोदरं हृषीकेशं पद्मनाभं हरिं प्रभुम् । एतैश्च नामभिर्नित्यं कृष्णदेवं समर्चयेत् ॥ १७ ॥

ଦାମୋଦର, ହୃଷୀକେଶ, ପଦ୍ମନାଭ, ହରି, ପ୍ରଭୁ—ଏହି ଦିବ୍ୟ ନାମମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦେବଙ୍କୁ ସତତ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 18

नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रदक्षिणसमन्वितम् । एवं दशदिनं कुर्याद्व्रतानामुत्तमं व्रतम् ॥ १८ ॥

ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଦଶ ଦିନ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା—ଏହା ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 19

आदौ मध्ये तथा चांते होमं कुर्याद्विधानतः । कृष्णमंत्रेण जुहुयाच्चरुणाऽष्टोत्तरं शतम् ॥ १९ ॥

ଆରମ୍ଭରେ, ମଧ୍ୟରେ ଓ ଶେଷରେ ବିଧିମତେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରରେ ଚରୁ ଦ୍ୱାରା ୧୦୮ ଥର ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 20

होमांते विधिना सम्यगाचार्य्यं पूजयेत्सुधीः । सौवर्णे ताम्रपात्रे वा मृन्मये वेणुपात्रके ॥ २० ॥

ହୋମ ଶେଷରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଧିମତେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ମୃଣ୍ମୟ ପାତ୍ରରେ, କିମ୍ବା ବେଣୁ (ବାଁଶ) ପାତ୍ରରେ।

Verse 21

तुलसीदलं सुवर्णेन कारयित्वा सुलक्षणम् । हैमीं च प्रतिमां कृत्वा पूजयित्वा विधानतः ॥ २१ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ସୁଲକ୍ଷଣ ତୁଳସୀଦଳ ତିଆରି କରାଇ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରି, ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 22

निधाय प्रतिमां पात्रे ह्याचार्याय निवेदयेत् । दातव्या गौः सवत्सा च वस्त्रालंकारभूषिता ॥ २२ ॥

ପ୍ରତିମାକୁ ପାତ୍ରରେ ରଖି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତ ବଛଡ଼ାସହ ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 23

दशाहं कृष्णदेवाय पूरिका दश चार्पयेत् । ताश्च दद्याद्विधिज्ञाय स्वयं वा भक्षयेद्व्रती ॥ २३ ॥

ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଦଶଟି ପୂରିକା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ନିବେଦନକୁ ବିଧିଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା, କିମ୍ବା ବ୍ରତଧାରୀ ଭକ୍ତ ନିଜେ ପ୍ରସାଦରୂପେ ଭୋଜନ କରିବା।

Verse 24

शयनं च प्रदातव्यं यथाशक्ति द्विजोत्तम । दशमेऽह्नि ततो मूर्तिं सद्रव्यां गुरवेऽर्पयेत् ॥ २४ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଯଥାଶକ୍ତି ଶୟନ (ଶଯ୍ୟା) ଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଦଶମ ଦିନ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 25

व्रतांते दशविप्रेभ्यः प्रत्येकं दश पूरिकाः । दद्यादेव दशाब्दं तु कृत्वा व्रतमनुत्तमम् ॥ २५ ॥

ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଦଶଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଦଶଟି ପୂରିକା—ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରତ କରି, ନିଶ୍ଚୟ ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି କରିବା।

Verse 26

उपोष्य विधिना भूयात्सर्वकामसमन्वितः । अंते कृष्णस्य सायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ २६ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପବାସ ପାଳନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧିରେ ସମନ୍ୱିତ ହୁଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 27

कृष्णजन्माष्टमी चेयं स्मृता पापहरा नृणाम् । केवलेनोपवासेन तस्मिञ्जन्मदिने हरेः ॥ २७ ॥

ଏହି କୃଷ୍ଣଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାପ ହରଣକାରୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ହରିଙ୍କ ସେହି ଜନ୍ମଦିନରେ କେବଳ ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 28

सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । उपवासी तिलैः स्नातो नद्यादौ विमले जले ॥ २८ ॥

ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସାତ ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଉପବାସ କରି, ତିଳ ସହିତ ନଦୀ ଆଦିର ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 29

सुदेशे मंडपे क्लृप्ते मंडलं रचयेत्सुधीः । तन्मध्ये कलशं स्थाप्य ताम्रजं वापि मृन्मयम् ॥ २९ ॥

ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ମଣ୍ଡପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ ମଣ୍ଡଳ ରଚନା କରୁ। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରୁ—ତାମ୍ରର କିମ୍ବା ମୃଣ୍ମୟ।

Verse 30

तस्योपरि न्यसेत्पात्रं ताम्रं तस्योपरि स्थिताम् । हैमीं वस्त्रयुगाच्छन्नां कृष्णस्य प्रतिमां शुभम् ॥ ३० ॥

ସେହି କଳଶ ଉପରେ ତାମ୍ର ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ତାହାର ଉପରେ ଶୁଭ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରିବା—ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଓ ଦୁଇ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ।

Verse 31

पाद्याद्यैरुपचारैस्तु पूजयेत्स्निग्धमानसः । देवकीं वसुदेवं च यशोदां नंदमेव च ॥ ३१ ॥

ସ୍ନେହଭକ୍ତିରେ ଦ୍ରବିତ ମନେ ପାଦ୍ୟ ଆଦି ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦେବକୀ-ବସୁଦେବ ଏବଂ ଯଶୋଦା-ନନ୍ଦଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନ କରି ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 32

व्रजं गोपांस्तथा गोपीर्गाश्च दिक्षु समर्चयेत् । तत आरार्तिकं कृत्वा क्षमाप्यानम्य भक्तितः ॥ ३२ ॥

ବ୍ରଜଧାମ, ଗୋପମାନେ, ଗୋପୀମାନେ ଏବଂ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଯଥାବିଧି ସମର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଆରତି କରି, କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଭକ୍ତିରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 33

तिष्ठेत्तथैवार्द्धरात्रे पुनः संस्नापयेद्धरिम् । पंचामृतैः शुद्धजलैर्गंधाद्यैः पूजयेत्पुनः ॥ ३३ ॥

ସେହି ପ୍ରକାରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ପୁନଃ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବ। ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଶୁଦ୍ଧଜଳରେ, ଚନ୍ଦନାଦି ଉପଚାର ସହ ପୁନର୍ବାର ପୂଜା କରିବ॥

Verse 34

धान्याकं च यवानीं च शुंठीं खंडं च नारद । साज्यं रौप्ये धृतं पात्रे नैवेद्यं विनिवेदयेत् ॥ ३४ ॥

ହେ ନାରଦ! ଧନିଆ, ଯବାନୀ (ଅଜୱାଇନ), ଶୁଣ୍ଠି, ଖଣ୍ଡ (ଚିନି) ଓ ଘି—ଘିକୁ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ରଖି—ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିବେଦନ କରିବ॥

Verse 35

पुनरारार्तिकं कृत्वा दशधा रूपधारिणम् । विचिंतयन्मृगांकाय दद्यादर्घ्यं समुद्यते ॥ ३५ ॥

ପୁନଃ ଆରତି କରି, ମୃଗଚିହ୍ନଧାରୀ ଚନ୍ଦ୍ର ଦଶରୂପ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି, ଉଠି ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବ॥

Verse 36

ततः क्षमाप्य देवेशं रात्रिखंडं नयेद्व्रती । पौराणिकैः स्तोत्रपाठैर्गीतवाद्यैरनेकधा ॥ ३६ ॥

ତାପରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ବ୍ରତୀ ରାତ୍ରି-ଖଣ୍ଡକୁ କାଟିବ—ପୁରାଣ ପାଠ, ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ, ଭଜନ-ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟସେବା ଆଦି ନାନା ପ୍ରକାରରେ॥

Verse 37

ततः प्रभाते विप्रग्र्यान्भोजयेन्मधुरान्नकैः । दत्वा च दक्षिणां तेभ्यो विसृजेत्तुष्टमानसः ॥ ३७ ॥

ତାପରେ ପ୍ରଭାତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧୁର ଅନ୍ନରେ ଭୋଜନ କରାଇବ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ତୁଷ୍ଟ ମନରେ ଆଦରସହିତ ବିଦାୟ କରିବ॥

Verse 38

ततस्तां प्रतिमां विष्णोः स्वर्णधेनुधरान्विताम् । गुरवे दक्षिणां दत्वा विसृज्याश्रीत च स्वयम् ॥ ३८ ॥

ତାପରେ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଧେନୁ-ଦାନସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେହି ପ୍ରତିମାକୁ ଅର୍ପଣ କରି; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ମ ବିସର୍ଜନ କରି, ଶେଷରେ ନିଜେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେବ।

Verse 39

दारापत्यसुहृद्भृत्यरेवं कृत्वा व्रत नरः । साक्षाद्गोकमाप्नोति विमानवरमास्थितः ॥ ३९ ॥

ଯେ ପୁରୁଷ ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ, ସୁହୃଦ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଏଭଳି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ଆସୀନ ହୋଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ଗୋକୁଳ-ଲୋକ ପାଏ।

Verse 40

नैतेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये । कृतेन येन लभ्येत कोट्यैकादशकं फलम् ॥ ४० ॥

ତିନି ଲୋକରେ ଏହି ବ୍ରତ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରତ ନାହିଁ; ଏହା କଲେ ଏକାଦଶ କୋଟି ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 41

शुक्लाष्टम्यां नभस्यस्य कुर्याद्राधाव्रतं नरः । पूर्ववद्राधिकां हैमीं कलशस्थां प्रपूजयेत् ॥ ४१ ॥

ନଭସ୍ୟ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ରାଧା-ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବବତ୍ କଳଶ ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ ରାଧିକାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

मध्याह्ने पूजयित्वेनामेकभक्तं समापयेत् । शक्तो भक्तश्चोपवासं परेऽह्नि विधिना ततः ॥ ४२ ॥

ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପୂଜା କରି ଶେଷରେ ଏକଭକ୍ତ (ଏକଥର ଭୋଜନ) ଦ୍ୱାରା ସମାପନ କରିବ; ପରେ ସକ୍ଷମ ଭକ୍ତ ଆଗାମୀ ଦିନ ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସ କରିବ।

Verse 43

सुवासिनीर्भोजयित्वा गुरवे प्रतिमार्पणम् । कृत्वा स्वयं च भुंजीतं व्रतमेवं समापयेत् ॥ ४३ ॥

ସୁବାସିନୀ (ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ) ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରତିମା ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବ; ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 44

व्रतेनानेन विप्रर्षे कृतेन विधिना व्रती । रहस्यं गोष्ठजं लब्ध्वा राधापरिकरे वसेत् ॥ ४४ ॥

ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେ ବ୍ରତୀ ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଧିମତେ କରେ, ସେ ଗୋକୁଳଜନ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ଲାଭ କରି ରାଧାଙ୍କ ପରିକରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରେ।

Verse 45

दूर्वाष्टमीव्रतं चात्र कथितं तच्च मे श्रृणु । शुचौ देशे प्रजातायां द्वर्वायां द्विजसत्तम ॥ ४५ ॥

ଏଠାରେ ଦୂର୍ବାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ କଥିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପବିତ୍ର ଦୂର୍ବା ଘାସ ସହ (ଏହା କରିବାକୁ)।

Verse 46

स्थाप्य लिंगं ततो गंधैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः । नैवेद्यैरर्चयेद्भक्त्या दध्यक्षतफलादिभिः ॥ ४६ ॥

ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଦଧି, ଅକ୍ଷତ, ଫଳ ଆଦି ନୈବେଦ୍ୟ ସହ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 47

अर्घ्यं प्रदद्यात्पूजांते मंत्राभ्यां सुसमाहितः । त्वं दूर्वेऽमृतजन्माऽसि सुरासुरनमस्कृते ॥ ४७ ॥

ପୂଜା ଶେଷରେ ମନକୁ ସୁସମାହିତ କରି ଏହି ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବ—“ହେ ଦୂର୍ବେ! ତୁମେ ଅମୃତଜନ୍ମା; ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।”

Verse 48

सौभाग्यं संततिं देहि सर्वकार्यकरी भव । यथा शाखा प्रशाखाभिर्विस्तृताऽसि महीतले ॥ ४८ ॥

ମୋତେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ସନ୍ତାନ ଦିଅ; ମୋର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା ହେଅ—ଯେପରି ଗଛର ଶାଖା-ପ୍ରଶାଖା ପୃଥିବୀରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।

Verse 49

तथा विस्तृतसंतानं देहि मेऽप्यजरामरम् । ततः प्रदक्षिणीकृत्य विप्रान्संभोज्य तत्र वै ॥ ४९ ॥

ସେହିପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତୃତ ସନ୍ତାନ ଦିଅ—ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରେ ଯେ ଵଂଶଧାରା ଛିନ୍ନ ନ ହେଉ। ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲା।

Verse 50

भुक्त्वा स्वयं गृहं गच्छेदत्वा विप्रेषु दक्षिणाम् । फलानि च प्रशस्तानि मिष्टानि सुरभीणि च ॥ ५० ॥

ନିଜେ ଭୋଜନ କରି ଘରକୁ ଯିବ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ—ସହିତ ଉତ୍ତମ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେବ, ଯାହା ମିଠା ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ।

Verse 51

एवं पुण्या पापहरा नृणा दूर्वाष्टमी द्विज । चतुर्णामपि वर्णानां स्त्रीजनानां विशेषतः ॥ ५१ ॥

ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଦୂର୍ବାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପହର। ଏହା ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ହିତକର, ବିଶେଷତଃ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

Verse 52

या न पूजयते दूर्वा नारी मोहाद्यथाविधि । जन्मानि त्रीणि वैधव्यं लभते सा न संशयः ॥ ५२ ॥

ଯେ ନାରୀ ମୋହବଶତଃ ବିଧିମତେ ଦୂର୍ବାକୁ ପୂଜା କରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତିନି ଜନ୍ମରେ ବୈଧବ୍ୟ ପାଏ।

Verse 53

यदा ज्येष्ठर्क्षसंयुक्ता भवेच्जैवाष्टभी द्विज । ज्येष्ठा नाम्नी तु सा ज्ञेया पूजिता पापनाशिनी ॥ ५३ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେତେବେଳେ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠା’ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ପୂଜିତ ହେଲେ ପାପନାଶିନୀ ହୁଏ।

Verse 54

अथैनां तु समारभ्य व्रतं षोडशवासरम् । महालक्ष्म्याः समुद्दिष्टं सर्वसंपद्विवर्धनम् ॥ ५४ ॥

ତାପରେ ଏହି ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରି ଷୋଳ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ।

Verse 55

करिष्येऽहं महालक्ष्मीव्रतं ते त्वत्परायणः । तदविघ्नेन मे यातु समाप्तिं त्वत्प्रसादतः ॥ ५५ ॥

ହେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ! ମୁଁ ତୁମରେ ଶରଣ ନେଇ ତୁମ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ-ବ୍ରତ କରିବି। ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ବିଘ୍ନେ ସମାପ୍ତ ହେଉ।

Verse 56

इत्युच्चार्य ततो बद्धा डोरक दक्षिणे करे । षोडशग्रंथिसहितं गुणैः षोडशभिर्युतम् ॥ ५६ ॥

ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଡୋରକ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ—ଷୋଳ ଗଠି ସହିତ ଓ ଷୋଳ ଶୁଭଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 57

ततोऽन्वहं महालक्ष्मीं गंधाद्यैरर्च्चयेद्व्रती । यावत्कृष्णाष्टमी तत्र चरेदुद्यापनं सुधीः ॥ ५७ ॥

ତାପରେ ବ୍ରତୀ ପ୍ରତିଦିନ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ଆସିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସେହି ବ୍ରତର ଉଦ୍ୟାପନ (ସମାପନ କ୍ରିୟା) କରିବ।

Verse 58

वस्त्रमंडपिकां कृत्वा सर्वतोभद्रमंडले । कलशं सुप्रतिष्ठाप्य दीपमुद्द्योतयेत्ततः ॥ ५८ ॥

ସର୍ବତୋଭଦ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଉପରେ ବସ୍ତ୍ରମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରି, କଳଶକୁ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ତାପରେ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବ।

Verse 59

उत्तार्य डोरकं बाहोः कुंभस्याधो निवेदयेत् । चतस्रः प्रतिमाः कृत्वा सौवर्णीस्तत्स्वरूपिणीः ॥ ५९ ॥

ବାହୁରୁ ଡୋରକ (ରକ୍ଷାସୂତ୍ର) ଖୋଲି କୁମ୍ଭର ତଳେ ନିବେଦନ କରିବ। ପରେ ସେହି ସ୍ୱରୂପର ଚାରିଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 60

स्नपनं कारयेत्तासाः जलैः पञ्चामृतैस्तथा । उपचारैः षोडशभिः पूजयित्वा विधानतः ॥ ६० ॥

ସେମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନପନ (ଅଭିଷେକ) କରାଇବ। ପରେ ବିଧାନାନୁସାରେ ଷୋଡଶୋପଚାରରେ ପୂଜା କରି କର୍ମ ସମାପ୍ତ କରିବ।

Verse 61

जागरस्तत्र कर्तव्यो गीतवादित्रनिः स्वनैः । ततो निशीथे संप्राप्तेऽभ्युदितेऽमृतदीधितौ ॥ ६१ ॥

ସେଠାରେ ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ନିନାଦ ସହିତ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ନିଶୀଥ (ମଧ୍ୟରାତ୍ରି) ଆସି ଅମୃତସଦୃଶ କିରଣବାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦିତ ହେଲେ ବିଧି ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 62

दत्वार्घ्यं बंधनं द्रव्यैः श्रीखंडाद्यैर्विधानतः । चंद्रमण्डलसंस्थायै महालक्ष्यै प्रदापयेत् ॥ ६२ ॥

ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଶ୍ରୀଖଣ୍ଡ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ବିଧାନାନୁସାରେ ବନ୍ଧନ (ବନ୍ଧନାର୍ପଣ) ପ୍ରଦାନ କରିବ। ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ସଂସ୍ଥିତ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ତାହା ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 63

क्षीरोदार्णवसंभूत महालक्ष्मीसहोदर । पीयूषधाम रोहिण्याः सहिताऽर्घ्यं गृहाण मे ॥ ६३ ॥

ହେ କ୍ଷୀରସାଗରସମ୍ଭୂତ, ହେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହୋଦର, ହେ ଅମୃତଧାମ! ରୋହିଣୀ ସହିତ ମୋର ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 64

क्षीरोदार्णवसम्भूते कमले कमलालये । विष्णुवक्षस्थलस्थे मे सर्वकामप्रदा भव ॥ ६४ ॥

ହେ କ୍ଷୀରସାଗରସମ୍ଭୂତା କମଳେ, ହେ କମଳାଳୟେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁବକ୍ଷସ୍ଥଳସ୍ଥେ! ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବକାମପ୍ରଦା ହେଉ।

Verse 65

एकनाथे जगन्नाथे जमदग्निप्रियेऽव्यये । रेणुके त्राहि मां देवि राममातः शिवं कुरु ॥ ६५ ॥

ହେ ରେଣୁକା ଦେବୀ! ଆପଣ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ, ଜଗନ୍ନାଥା, ଜମଦଗ୍ନିପ୍ରିୟା, ଅବ୍ୟୟା—ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହେ ରାମମାତା! ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ।

Verse 66

मंत्रैरेतैर्महालक्ष्मीं प्रार्थ्य श्रोत्रिययोषितः । सम्यक्संपूज्य ताः सम्यग्गंधयावककज्जलैः ॥ ६६ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଗୃହର ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ସୁଗନ୍ଧ, ଯାବକ-ଲେପ ଓ କଜ୍ଜଳରେ ଯଥାଯଥ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

संभोज्य जुहुयादग्नौ बिल्वपद्मकपायसैः । तदलाभे घृतैर्विप्र गृहेभ्यः समिधस्तिलान् ॥ ६७ ॥

ଆମନ୍ତ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଅଗ୍ନିରେ ବିଲ୍ୱ ଓ ପଦ୍ମକ ଯୁକ୍ତ ପାୟସରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ତାହା ନ ମିଳିଲେ, ହେ ବିପ୍ର, ନିଜ ଘରୁ ସମିଧା ଓ ତିଳ ଆଣି ଘୃତରେ ଆହୁତି ଦିଅ।

Verse 68

मृत्युंजयाय च परं सर्वरोगप्रशांतये । चंदनं तालपत्रं च पुष्पमालां तथाऽक्षतान् ॥ ६८ ॥

ସମସ୍ତ ରୋଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପରମ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଚନ୍ଦନ, ତାଳପତ୍ର, ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଅକ୍ଷତ ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 69

दुर्वां कौसुम्भसूत्रं च युगं श्रीफलमेव वा । भक्ष्याणि च नवे शूर्पे प्रतिद्रव्यं तु षोडश ॥ ६९ ॥

ଦୁର୍ବା ଘାସ, କୌସୁମ୍ଭବର୍ଣ୍ଣ ସୂତ୍ର, ଯୁଗ (ଜୁଆ) କିମ୍ବା ଶ୍ରୀଫଳ (ନଡ଼ିଆ), ଏବଂ ନୂଆ ଶୂର୍ପରେ ରଖା ଭକ୍ଷ୍ୟ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟର ଷୋଳଟି କରି ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 70

समाच्छाद्यान्यशूर्पेण व्रती दद्यात्समन्त्रकम् । क्षीरोदार्णवसंभूता लक्ष्मीश्चन्द्रसहोदरा ॥ ७० ॥

ଅନ୍ୟ ଶୂର୍ପରେ ଢାକି, ବ୍ରତୀ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବ—“କ୍ଷୀରସାଗରସମ୍ଭୂତା ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଚନ୍ଦ୍ରସହୋଦରା।”

Verse 71

व्रतेनानेन संतुष्टा भवताद्विष्णुवल्लभा । चेतस्रः प्रतिमास्तास्तु श्रोत्रियेभ्यः समर्पयेत् ॥ ७१ ॥

ଏହି ବ୍ରତରେ ବିଷ୍ଣୁବଲ୍ଲଭା ଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ। ପରେ ସେହି ଚାରି ପ୍ରତିମାକୁ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା।

Verse 72

ततस्तु चतुरो विप्रान् षोडशापि सुवासिनीः । मिष्टान्नेनाशयित्वा तु विसृजेत्ताः सदक्षिणाः ॥ ७२ ॥

ତାପରେ ଚାରିଜଣ ବିପ୍ର ଓ ଷୋଳଜଣ ସୁବାସିନୀଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଖୁଆଇ ତୃପ୍ତ କରି, ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦେବା।

Verse 73

समाप्तिनियमः पश्चाद्भुञ्जीतेष्टैः समन्वितः । एतद्व्रतं महालक्ष्म्याः कृत्वा विप्र विधानतः ॥ ७३ ॥

ସମାପ୍ତି-ନିୟମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପରେ ଇଷ୍ଟ (ଅନୁମୋଦିତ) ଆହାର ଭୋଜନ କରିବ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଧିମତେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ କଲେ ତାହାର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 74

भुक्त्वेष्टानैहिकान् कामांल्लक्ष्मीलोके वसेच्चिरम् । एषाऽशोकाष्टमी चोक्ता यस्यां पूर्णं रमाव्रतम् ॥ ७४ ॥

ଇଷ୍ଟ ଐହିକ କାମନା ଭୋଗ କରି ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଲୋକରେ ବସେ। ଏହାକୁ ‘ଅଶୋକାଷ୍ଟମୀ’ କୁହାଯାଏ; ଯେଦିନ ରମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 75

अत्राशोकस्य पूजा स्यादेकभक्तं तथा स्मृतम् । कृत्वाऽशोकव्रतं नारी ह्यशोका शोकजन्मनि ॥ ७५ ॥

ଏଠାରେ ଅଶୋକର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ‘ଏକଭକ୍ତ’ (ଏକଥର ଭୋଜନ) ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ଅଶୋକ-ବ୍ରତ କରୁଥିବା ନାରୀ ଶୋକଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ‘ଅଶୋକା’—ଶୋକରହିତ—ହୁଏ।

Verse 76

यत्र कुत्रापि संजाता नात्र कार्या विचारणा । आश्विने शुक्लपक्षे तु प्रोक्ता विप्र महाष्टमी ॥ ७६ ॥

ଏହା ଯେଉଁଠି କେଉଁଠି ହେଉ, ଏଥିପାଇଁ ଆଉ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏହାକୁ ‘ମହାଷ୍ଟମୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 77

तत्र दुर्गाचनं प्रोक्तं सव्रैरप्युपचारकैः । उपवासं चैकभक्तं महाष्टम्यां विधाय तु ॥ ७७ ॥

ସେଠାରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପୂଜା ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଓ ଅର୍ଘ୍ୟାଦି ସେବା ସହିତ କୁହାଯାଇଛି। ମହାଷ୍ଟମୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି ‘ଏକଭକ୍ତ’ ପାଳନ କରି ପରେ ବିଧିରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବ।

Verse 78

सर्वतो विभवं प्राप्य मोदते देववच्चिरम् । ऊर्ज्जे कृष्णादिकेऽष्टम्यां करकाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ७८ ॥

ସର୍ବଦିଗରୁ ବୈଭବ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଊର୍ଜ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ‘କରକ-ବ୍ରତ’ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 79

तत्रोमासहितः शंभुः पूजनीयः प्रयत्नतः । चंद्रोदयेऽर्घदानं च विधेयं व्रतिभिः सदा ॥ ७९ ॥

ସେଠାରେ ଉମାସହିତ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟେ ବ୍ରତୀମାନେ ସଦା ଅର୍ଘ୍ୟଦାନ କରିବେ।

Verse 80

पुत्रं सर्वगुणोपेतमिच्छद्भिर्विविधं सुखम् । गोपाष्टमीति संप्रोक्ता कार्तिके धवले दले ॥ ८० ॥

ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁଖ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବାମାନେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପ୍ରୋକ୍ତ ‘ଗୋପାଷ୍ଟମୀ’ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବେ।

Verse 81

तत्रकुर्याद्गवां पूजां गोग्रासं गोप्रदक्षिणाम् । गवानुगमनं दानं वांछन्सर्वाश्च संपदः ॥ ८१ ॥

ସେଠାରେ ଗାଈମାନଙ୍କ ପୂଜା କରିବା, ସେମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାସ ଆହାର ଦେବା ଓ ଗୋପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁଗମନ କରି ଦାନ କରୁ।

Verse 82

कृष्णाष्टम्यां मार्गशीर्षे मिथुनं दर्भनिर्मितम् । अनघां चानघां तत्र बहुपुत्रसमन्वितम् ॥ ८२ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଦର୍ଭ ଘାସରେ ଏକ ଯୁଗଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ‘ଅନଘା’ ଓ ‘ଅନଘ’ଙ୍କୁ ବହୁପୁତ୍ରଦାୟକ ରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 83

स्थापयित्वा शुभे देशे गोमयेनोपलेपिते । पूजयेद्गन्धपुष्पाद्यैरुपचारैः पृथग्विधैः ॥ ८३ ॥

ଗୋମୟରେ ଲେପିତ ଶୁଭ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଧୂପ-ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ନାନାବିଧ ପୃଥକ୍ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

संभोज्य द्विजदांपत्यं विसृजेल्लब्धदक्षिणम् । व्रतमेतन्नरः कृत्वा नारी वा विधिपूर्वकम् ॥ ८४ ॥

ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିଦାୟ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ—ନର କିମ୍ବା ନାରୀ—ସମ୍ୟକ୍ ସମାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 85

पुत्रं सल्लक्षणोपेतं लभते नात्र संशयः ॥ ८५ ॥

ସେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ସଦ୍ଗୁଣଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ରକୁ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 86

मार्गाशीर्षसिताष्टम्यां कालभैरवसन्निधौ । उपोष्य जागरं कृत्वा महापापैः प्रमुच्यते ॥ ८६ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ କାଳଭୈରବ ସନ୍ନିଧିରେ ଉପବାସ କରି ଜାଗରଣ କଲେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 87

यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं मानुषजन्मनि । तत्सर्वं विलयं याति कालभैरवदर्शनात् ॥ ८७ ॥

ମାନବ ଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି ଅଶୁଭ କର୍ମ, ସେ ସବୁ କାଳଭୈରବଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ଲୟ ପାଇ ନଶିଯାଏ।

Verse 88

अथ पौषसिताष्टम्यां श्राद्धमष्टकसंज्ञितम् । पितॄणां तृप्तिदं वर्षं कुलसन्ततिवर्द्धनम् ॥ ८८ ॥

ଏବେ ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀରେ ‘ଅଷ୍ଟକା’ ନାମକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷଭରି ତୃପ୍ତି ଦେଇ କୁଳସନ୍ତତି ବଢ଼ାଏ।

Verse 89

शुक्लाष्टम्यां तु पौषस्य शिवं सम्पूज्य भक्तितः । भुक्तिमुक्तिमवाप्नोति भक्तिमेकां समाचरन् ॥ ८९ ॥

ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଶିବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପାଏ।

Verse 90

कृष्णाष्टम्यां तु माघस्य भद्रकालीं समर्चयेत् । भक्तितो वैरिवृन्दघ्नीं सर्वकामप्रदायिनीम् ॥ ९० ॥

ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଭକ୍ତିରେ ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କୁ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଶତ୍ରୁବୃନ୍ଦକୁ ନାଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ସର୍ବକାମ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 91

माघमासे सिताष्टम्यां भीष्मं संतर्पयद्द्विज । संततिं त्वव्यवच्छिन्नामिच्छंश्चाप्यपराजयम् ॥ ९१ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ (ତର୍ପଣ) କରିବା ଉଚିତ; ଅବ୍ୟବଚ୍ଛିନ୍ନ ସନ୍ତତି ଓ ଅପରାଜୟ ଇଚ୍ଛା କରି।

Verse 92

फाल्गुने त्वसिताष्टम्यां भीमां देवीं समर्चयेत् । तत्र व्रतपरो विप्र सर्वकामसमृद्धये ॥ ९२ ॥

ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର କୃଷ୍ଣ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଭୀମା ଦେବୀଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବିପ୍ର! ସେଠାରେ ବ୍ରତପର ହେଲେ ସର୍ବକାମର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ।

Verse 93

शुक्लाष्टम्यां फाल्गुनस्य शिवं चापि शिवां द्विज । गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् ॥ ९३ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଶିବ ଓ ଶିବାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ସେ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧିର ଈଶ୍ୱର ହୁଏ।

Verse 94

फाल्गुनापरपक्षे तु शीतलामष्टमीदिने । पूजयेत्सर्ववपक्कानैः सप्तम्यां विधिवत्कृतैः ॥ ९४ ॥

ଫାଲ୍ଗୁନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଶୀତଳା-ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ, ସପ୍ତମୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପକାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପକ୍ୱାନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ଶୀତଳାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 95

शीतले त्वं जगन्माता शीतले त्वं जगत्पिता । शीतले त्वं जगद्वात्री शीतलायै नमोनमः ॥ ९५ ॥

ହେ ଶୀତଳେ! ତୁମେ ଜଗତମାତା; ହେ ଶୀତଳେ! ତୁମେ ଜଗତପିତା। ହେ ଶୀତଳେ! ତୁମେ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଓ ପୋଷିକା—ଶୀତଳାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।

Verse 96

वन्देऽहं शीतलां देवीं रासभस्थां दिगंबराम् । मार्जनी कलशोपेतां विस्फोटकविनाशिनीम् ॥ ९६ ॥

ମୁଁ ଦେବୀ ଶୀତଳାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ—ଯିଏ ଗର୍ଦ୍ଦଭାରୂଢା, ଦିଗମ୍ବରୀ, ମାର୍ଜନୀ ଓ କଳଶ ଧାରିଣୀ, ଏବଂ ବିସ୍ଫୋଟକ (ଚେଚକ ଆଦି) ରୋଗନାଶିନୀ।

Verse 97

शीतले शीतले चेत्थं ये जपंति जले ल्थिताः । तेषां तु शीतला देवी स्याद्विस्फोटकशांतिदा ॥ ९७ ॥

ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି ‘ଶୀତଳେ, ଶୀତଳେ’ ଏଭଳି ଜପ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବୀ ଶୀତଳା ବିସ୍ଫୋଟକ (ଚେଚକ ଆଦି) ରୋଗର ଶାନ୍ତିଦାତ୍ରୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 98

इत्येवं शीतलामन्त्रैर्यः समर्चयते द्विज । तस्य वर्षं भवेच्छांतिः शीतलायाः प्रसादतः ॥ ९८ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହିପରି ଶୀତଳାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯେ ନିୟମମାନି ପୂଜା କରେ, ଶୀତଳାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ତାହାର ସମଗ୍ର ବର୍ଷ ଶାନ୍ତି ଓ ଉପଶମ ହୁଏ।

Verse 99

सर्वमासोभये पक्षे विधिवच्चाष्टमीदिने । शिवां वापिशिवं प्रार्च्यलभते वांछितं फलम् ॥ ९९ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାସରେ, ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନେ, ଯେ ନିୟମମାନି ଦେବୀ ଶିବା କିମ୍ବା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜେ, ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ।

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थिताष्टमीव्रतकथनं नाम सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११७ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶମାସସ୍ଥିତ ଅଷ୍ଟମୀବ୍ରତକଥନ’ ନାମକ ଏକଶ ସତରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।