The Exposition of the Saptamī Vow Observed Across Twelve Months (Saptamī-vrata-prakāśana)

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि सप्तम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि कृत्वा नरो भक्त्या सूर्यसायुज्यमाप्नुयात् ॥ १ ॥

ସନାତନ କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ; ମୁଁ ସପ୍ତମୀର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହୁଛି। ଭକ୍ତିରେ ଏଗୁଡ଼ିକ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ।

Verse 2

चैत्रे तु शुक्लसप्तम्यां बहिः स्नानं समाचरेत् । स्थंडिले गोमयालिप्ते गौरमृत्तिकयास्तृते ॥ २ ॥

ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ବାହାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୋମୟ ଲେପିତ ଓ ଗୌର/ହଳଦିଆ ମାଟି ପସାରା ଥିବା ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ବିଧିରେ ଆଚରଣ କରୁ।

Verse 3

लिखित्वाष्टदलं पद्मं कर्णिकायां विभावम् । विन्यसेत्पूर्वपत्रे तु देवौ द्वौ कृतधातुकौ ॥ ३ ॥

ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମ ଅଙ୍କନ କରି ତାହାର କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ‘ବିଭାବ’କୁ ସ୍ଥାପନ କର; ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦଳରେ ଧାତୁନିର୍ମିତ ଦୁଇ ଦେବତାକୁ ବିନ୍ୟସ କର।

Verse 4

आग्नेयं च न्यसेन्पत्रे गंधर्वौ कृतकारकौ । दक्षिणे च न्यसेत्पत्रे तथैव राक्षसद्वयम् ॥ ४ ॥

ଆଗ୍ନେୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ) ଦଳରେ ‘କୃତ’ ଓ ‘କାରକ’ ନାମକ ଦୁଇ ଗନ୍ଧର୍ବକୁ ସ୍ଥାପନ କର; ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦଳରେ ସେହିପରି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସକୁ ବିନ୍ୟସ କର।

Verse 5

आकृतौ द्वौ न्यसेत्पत्रे नैर्ऋते मुनिसत्तम । काद्रवेयौ महानागौ पश्चिमे कृतचारकौ ॥ ५ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦଳରେ ଦୁଇ ଆକୃତି ବିନ୍ୟସ କର; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦଳରେ ‘କୃତଚାରକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଦ୍ରବେୟ ଦୁଇ ମହାନାଗକୁ ସ୍ଥାପନ କର।

Verse 6

वायव्य यातुधानौ द्वौ उत्तरे च ऋषिद्वयम् । ऐशान्ये विन्यसेत्पत्पे ग्रहमेको द्विजोत्तम ॥ ६ ॥

ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରେ ଦୁଇ ଯାତୁଧାନକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ, ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ଦୁଇ ଋଷିଙ୍କ ଯୁଗଳ ରଖିବ। ଐଶାନ୍ୟରେ ପଦ୍ମ-ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରହକୁ ସ୍ଥାପନ କର, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 7

तेषां संपूजनं कार्यं गंधमाल्यानुलेपनैः । दीपैर्धूपैः सनैवेद्यैस्तांबूलक्रमुकादिभिः ॥ ७ ॥

ସେମାନଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବ। ଦୀପ-ଧୂପ, ନୈବେଦ୍ୟ ସହ ତାମ୍ବୂଳ, ସୁପାରି ଆଦି ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 8

एवं संपूज्य होमं तु घृतेनाष्टशतं चरेत् । सूर्यस्याष्टाष्ट चान्येषां प्रदद्यादाहुतीः क्रमात् ॥ ८ ॥

ଏଭଳି ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି ଘୃତଦ୍ୱାରା ଆଠଶେ ଆହୁତିର ହୋମ କରିବ। ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଚଉଷଠି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 9

नाममंत्रेण वेद्यां वा ततः पूर्णाहुतिं ददेत् । दक्षिणा च ततो देया द्विजेभ्यः शक्तितो द्विज ॥ ९ ॥

ତାପରେ ନାମମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା (କିମ୍ବା ବେଦୀରେ) ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବ। ତାହା ପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ।

Verse 10

एतत्कृत्वा विधानं तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् । देहांते मण्डलं भानोर्भत्त्वा गच्छेत्परं पदम् ॥ १० ॥

ଏହି ବିଧାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଲାଭ ହୁଏ। ଦେହାନ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଭେଦି ପରମ ପଦକୁ ଗମନ କରେ।

Verse 11

वैशाखशुक्लसप्तम्यां जह्नुना जाह्नवी स्वयम् । क्रोधात्पीता पुनस्त्यक्ता कर्णरंध्रात्तु दक्षिणात् ॥ ११ ॥

ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀରେ ମୁନି ଜହ୍ନୁ କ୍ରୋଧବଶେ ସ୍ୱୟଂ ଜାହ୍ନବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପାନ କଲେ; ପରେ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ କର୍ଣ୍ଣରନ୍ଧ୍ରରୁ ପୁନଃ ମୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 12

तां तत्र पूजयेत्स्नात्वा प्रत्यूषे विमले जले । गंधपुष्पाक्षताद्यैश्च सर्वैरेवोपचारकैः ॥ १२ ॥

ପ୍ରତ୍ୟୂଷେ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ସେଠାରେ ହିଁ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଆଦି ସମସ୍ତ ଉପଚାରରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ।

Verse 13

ततो घटसहस्रं तु देयं गंगाव्रते त्विदम् । भक्त्या कृतं सप्तकुलं नयेत्स्वर्गमसंशयः ॥ १३ ॥

ଏହେତୁ ଏହି ଗଙ୍ଗାବ୍ରତରେ ହଜାର ଘଟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଭକ୍ତିରେ କରାଗଲେ ଏହା ସନ୍ଦେହ ବିନା ସାତ କୁଳକୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 14

कमलव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तद्विधिरुच्यते । तिलमात्रं तु सौवर्णं विधाय कमलं शुभम् ॥ १४ ॥

ଏଠାରେ କମଳବ୍ରତ ମଧ୍ୟ କଥିତ; ଏବେ ତାହାର ବିଧି କୁହାଯାଉଛି। ତିଳମାତ୍ର ପରିମାଣର ଶୁଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ତିଆରି କରିବ।

Verse 15

वस्त्रयुग्मावृतं कृत्वा गंधधूपादिनार्चयेत् । नमस्ते पद्महस्ताय नमस्ते विश्वधारिणे ॥ १५ ॥

ଦୁଇ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ କରି ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ; ଏଭଳି କହିବ— “ପଦ୍ମହସ୍ତାୟ ନମଃ, ବିଶ୍ୱଧାରିଣେ ନମଃ।”

Verse 16

दिवाकर नमस्तुभ्यं प्रभाकर नमोऽस्तु ते । इति संप्रार्थ्य देवेशं सूर्ये चास्तमुपागते ॥ १६ ॥

ହେ ଦିବାକର! ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ପ୍ରଭାକର! ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ। ଏଭଳି ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 17

सोदकुंभं तु तत्पद्मं कपिलां च द्विजेऽर्पयेत् । तद्दिने तूपवस्तव्यं भोक्तव्यं च परेऽहनि ॥ १७ ॥

ଜଳଭରା କୁମ୍ଭ, ସେହି ପଦ୍ମ ଓ କପିଲା ଗାଈ—ଏସବୁ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବ। ସେଦିନ ଉପବାସ ରଖି, ପରଦିନ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 18

संभोज्य ब्राह्मणान्भक्त्या व्रतसाकल्यमाप्नुयात् । निबव्रतं च तत्रेव तद्विधानं श्रृणुष्व मे ॥ १८ ॥

ଭକ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ବ୍ରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ସେଠାରେଇ ବ୍ରତ-ସମାପନ ନିୟମ କର; ତାହାର ବିଧି ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 19

निंबपत्रैः स्मृता पूजा भास्करस्य द्विजोत्तम । खखोल्कायेति मंत्रेण प्रणवाद्येन नारद ॥ १९ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଭାସ୍କରଙ୍କ ପୂଜା ନିମ୍ବପତ୍ରରେ କରିବାକୁ ସ୍ମୃତି କହେ। ହେ ନାରଦ! ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ପୂର୍ବକ ‘ଖଖୋଲ୍କାୟ’ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହା କରାଯାଏ।

Verse 20

निंबपत्रं ततोऽश्नीयाच्छयेद्भूमौ च वाग्यतः । द्विजान्परेऽह्नि संभोज्य स्वयं भुंजीत बंधुभिः ॥ २० ॥

ତାପରେ ନିମ୍ବପତ୍ର ଭକ୍ଷଣ କରି, ମୌନ ଧାରଣ କରି ଭୂମିରେ ଶୟନ କରିବ। ପରଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ପଛରେ ନିଜେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 21

निंबपत्रव्रतं चैतत्कर्तॄणां सर्वसौख्यदम् । सप्तमी शर्कराख्यैषा प्रोक्ता तच्चापि मे श्रृणु ॥ २१ ॥

ଏହି ‘ନିମ୍ବପତ୍ର ବ୍ରତ’ ପାଳନକାରୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସପ୍ତମୀ ‘ଶର୍କରା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଥି ମଧ୍ୟ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ।

Verse 22

अमृतं पिबतो हस्तात्सूर्यस्यामृतबिंदवः । निष्पेतुर्भुवि चोत्पन्नाः शालिमुद्गयवेक्षवः ॥ २२ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତ ପାନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ଅମୃତବିନ୍ଦୁ ଖସିପଡ଼ିଲା। ସେଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଧାନ, ମୁଗ, ଯବ ଓ ଇଖୁ ହେଲା।

Verse 23

शर्करा च ततस्तस्मादिक्षुसारामृतोपमा । इष्टा रवेरतः पुण्या शर्करा हव्यकव्ययोः ॥ २३ ॥

ସେଇ ଇଖୁସାରରୁ ଅମୃତସମ ଶର୍କରା ଜନ୍ମିଲା। ତେଣୁ ଶର୍କରା ରବିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ଦେବହବ୍ୟ ଓ ପିତୃକବ୍ୟ—ଦୁହିଁରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ।

Verse 24

शर्करासप्तमी चैव वाजिमेधफलप्रदा । सर्वदुःखोपशमनी पुत्रसंततिवर्धिनी ॥ २४ ॥

‘ଶର୍କରା-ସପ୍ତମୀ’ ବ୍ରତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶମନ କରେ ଏବଂ ପୁତ୍ର-ସନ୍ତତି ଓ ବଂଶବୃଦ୍ଧି କରେ।

Verse 25

अस्यांतु शर्करादानं शर्कराभोजनं तथा । कर्तव्यं हि प्रयत्नेन व्रतमेतद्रविप्रियम् ॥ २५ ॥

ଏହି ଦିନ ଶର୍କରା ଦାନ ଓ ଶର୍କରା ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହି ବ୍ରତ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 26

यः कुर्यात्परया भक्त्या स वै सद्गतिमाप्नुयात् । ज्येष्ठे तु शुक्लसप्तम्यां जात इंद्रो रविः स्वयम् ॥ २६ ॥

ଯେ ଏହାକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଦ୍ଗତି ପାଏ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ସ୍ୱୟଂ ଇନ୍ଦ୍ର ରବିରୂପେ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 27

तं संपूज्य विधानेन सोपवासो जितेंद्रियः । स्वर्गतिं लभते विप्र देवेंद्रस्य प्रसादतः ॥ २७ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଯେ ବିଧିଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜନ କରେ, ଉପବାସୀ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ କରେ, ସେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ପାଏ।

Verse 28

आषाढशुक्लसप्तम्यां विवस्वान्नाम भास्करः । जातस्तं तत्र संप्रार्च्य गन्धपुष्पादिभिः पृथक् ॥ २८ ॥

ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ଭାସ୍କର ‘ବିବସ୍ୱାନ୍’ ନାମରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତେଣୁ ସେଠାରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅର୍ପଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

लभते सूर्यसायुज्यं विप्रेंद्रात्र न संशयः । श्रावणे शुक्लसप्तम्यामव्यंगाख्यं व्रतं शुभम् ॥ २९ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ‘ଅବ୍ୟଙ୍ଗ’ ନାମକ ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସୂର୍ଯ୍ୟସାୟୁଜ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 30

कार्पासं तु चतुर्हस्तं सार्द्ध वस्त्रं हि गोपतेः । पूजांते प्रीतये देयं व्रतमेतच्छुभावहम् ॥ ३० ॥

ଗୋପତିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ପୂଜାନ୍ତେ ଚାରି ହସ୍ତ ପରିମାଣର କାର୍ପାସ ବସ୍ତ୍ର, ଯଥୋଚିତ ପରିଧାନ ସହିତ, ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଭଦାୟକ।

Verse 31

यदि चेद्धस्तयुक्तेयं तदा स्यात्पापनाशिनी । अस्यां दानं जपो होमः सर्वं चाक्षय्यतां व्रजेत् ॥ ३१ ॥

ଯଦି ଏହି ବ୍ରତ/ପୁଣ୍ୟକାଳ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ପାପନାଶିନୀ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଦାନ, ଜପ, ହୋମ—ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।

Verse 32

भाद्रे तु शुक्लसप्तम्याममुक्ताभरणव्रतम् । सोमस्य तु महेशस्य पूजनं चात्र कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

ଭାଦ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀରେ ‘ଅମୁକ୍ତାଭରଣ’ ନାମକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବ୍ରତରେ ସୋମ-ସ୍ୱରୂପ ମହେଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 33

गंगादिभिः षोडशभिरुपचारैः समर्चनम् । प्रार्थ्य प्रणम्य विसृजेत्सर्वकामसमृद्धये ॥ ३३ ॥

ଗଙ୍ଗାଜଳ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ (ଦେବଙ୍କ) ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ବିସର୍ଜନ/ସମାପନ କର—ସର୍ବକାମ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ।

Verse 34

फलसप्तमिका चेयं तद्विधानमुदीर्यते । नालिकेरं च वृंताकं नारंगं बीजपूरकम् ॥ ३४ ॥

ଏହା ‘ଫଳ-ସପ୍ତମୀ’; ଏବେ ଏହାର ବିଧାନ କୁହାଯାଉଛି—ନଡ଼ିଆ, ବେଗୁନ, କମଳା, ଏବଂ ବୀଜପୂରକ (ବଡ଼ ଲେମ୍ବୁ/ସିଟ୍ରନ) ଅର୍ପଣ/ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 35

कूष्मांडं बृहतीपूगमिति सप्त फलानि वै । महादेवस्य पुरतो विन्यस्यापरदोरकम् ॥ ३५ ॥

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ (ଆଶ୍‌ଗୋର୍ଡ), ବୃହତୀ-ଫଳ, ପୂଗ (ସୁପାରି) ଇତ୍ୟାଦି—ଏହି ସାତ ଫଳ ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖି, ପରେ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ରକ୍ଷାସୂତ୍ର ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ।

Verse 36

सप्ततन्तुकृतं सप्तग्रंथियुक्तं द्विजोत्तम । संपूज्य परया भक्त्या धारयेद्वामके करे ॥ ३६ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସାତ ତନ୍ତୁ ଓ ସାତ ଗଠିଯୁକ୍ତ ପବିତ୍ର ସୂତ୍ରକୁ ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜି ବାମ ହାତରେ ଧାରଣ କର।

Verse 37

स्त्री नरो दक्षिणे चैव यावद्वर्षं समाप्यते । संभोज्य विप्रान्सप्तैव पायसेन विसृज्यस तान् ॥ ३७ ॥

ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ନରକୁ ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ସାତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାୟସ ଭୋଜନ କରାଇ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ କର।

Verse 38

स्वयं भुंजीत मतिमान् व्रतसंपूर्तिहेतवे । फलानि तानि देयानि सप्तस्वपि द्विजेषु च ॥ ३८ ॥

ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିଜେ (ବ୍ରତାହାର) ଭୁଞ୍ଜିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସେହି ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ସାତେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

एवं तु सप्त वर्षाणि कृत्वोपास्य यथाविधि । सायुज्यं लभते विप्र महादेवस्य तद्व्रती ॥ ३९ ॥

ଏଭଳି ଭାବେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସାତ ବର୍ଷ ଉପାସନା କରି, ହେ ବିପ୍ର, ସେ ବ୍ରତୀ ମହାଦେବଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ (ଏକତ୍ୱ) ପାଏ।

Verse 40

आश्विने शुक्लपक्षे तु विज्ञेया शुभसप्तमी । तस्यां कृतस्नानपूजो वाचयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ४० ॥

ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଶୁଭ ସପ୍ତମୀ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସେଦିନ ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜା କରି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପାଠ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 41

आरभ्य कपिलांगां च संपूज्य प्रार्थयेत्ततः । त्वामहं दद्मि कल्याणि प्रीयतामर्यमा स्वयम् ॥ ४१ ॥

ବିଧି ଆରମ୍ଭ କରି କପିଲାଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ପରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ— “ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ମୁଁ ତୁମକୁ (ବିବାହରେ) ଦାନ କରୁଛି; ସ୍ୱୟଂ ଆର୍ୟମା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 42

पालय त्वं जगत्कृत्स्नं यतोऽसि धर्मसम्भवा । इत्युक्त्वा वेदविदुषे दत्त्वा कृत्वा च दक्षिणाम् ॥ ४२ ॥

“ତୁମେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପାଳନ କର; କାରଣ ତୁମେ ଧର୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ”— ଏପରି କହି ବେଦବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ।

Verse 43

नमस्कृत्य स्वयं विप्र विसृजेत्प्राशयेत्वरवयम् । पंचगव्यं व्रतं चेत्थं विधाय श्वो द्विजोत्तमान् ॥ ४३ ॥

ପ୍ରଥମେ ନମସ୍କାର କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରିବ, ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ତାହା ପ୍ରାଶନ କରାଇବ। ଏଭଳି ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ-ବ୍ରତ କରି ପରଦିନ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 44

भोजयित्वा स्वयं चाद्यात्तदन्नं द्विजशेषितम् । कृतं ह्येतद्व्रतं विप्र सुभाष्यं श्रद्धयान्वितः ॥ ४४ ॥

ପ୍ରଥମେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଛାଡ଼ିଥିବା ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବ। ହେ ବିପ୍ର! ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଭବାକ୍ୟ ସହ କରିଲେ ଏହି ବ୍ରତ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 45

देवदेवप्रसादेन भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् । अथ कार्तिकशुक्लायां शाकाख्यं सप्तमीव्रतम् ॥ ४५ ॥

ଦେବଦେବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ— ଉଭୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏବେ କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀରେ ପାଳିତ ‘ଶାକ’ ନାମକ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି।

Verse 46

तस्यां तु सप्तशाकानि सस्वर्णकमलानि च । प्रदद्यात्सप्तविप्रेभ्यः शाकाहारस्ततः स्वयम् ॥ ४६ ॥

ସେହି ଅବସରରେ ସାତ ପ୍ରକାର ଶାକ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳପୁଷ୍ପ ସହିତ ସାତଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବ; ପରେ ନିଜେ ଶାକାହାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବ।

Verse 47

द्वितीयेऽह्नि द्विजान्भोज्य दत्वा तेभ्योऽन्नदक्षिणाम् । विसृज्य बंधुभिः सार्द्धं स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ४७ ॥

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ; ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବ, ବାକ୍-ସଂଯମ ରଖି।

Verse 48

मार्गस्य सितसप्तम्यां मित्रव्रतमुदाहृतम् । यद्विष्णोर्दक्षिणं नेत्रं तदेव कृतवानिह ॥ ४८ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ‘ମିତ୍ରବ୍ରତ’ କୁହାଯାଇଛି; ଯେଉଁଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ନେତ୍ର, ସେହିଟି ଏଠାରେ ଏହାର ପବିତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ।

Verse 49

अदित्यां कश्यपाज्जज्ञे मित्रो नामा दिवाकरः । अतोऽस्यां पूजनं तस्य यथोक्तविधिना द्विज ॥ ४९ ॥

ଅଦିତିରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ମିତ୍ର’ ନାମକ ଦିବାକର ଜନ୍ମିଲେ; ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ଦିନ ତାଙ୍କ ପୂଜା ଯଥୋକ୍ତ ବିଧିରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

कृत्वा द्विजान्भोजयित्वा सप्तैव मधुरादिना । सुवर्णदक्षिणां दत्वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् ॥ ५० ॥

ବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସାତ ପ୍ରକାର ମଧୁର ପଦାର୍ଥ ଆଦି ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇବ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ କରି, ପରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 51

कृत्वैतद्विधिना लोकं सृर्य्यस्य व्रजति ध्रुवम् । द्विजो ब्राह्मं तथा शूद्रः सत्कुले जन्म चाप्नुयात् ॥ ५१ ॥

ଏହି ବିଧିରେ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପଦ ପାଏ, ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସତ୍କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।

Verse 52

पौषस्य शुक्लसप्तम्यां व्रतं चाभयसंज्ञितम् । उपोष्य भानुं त्रिःसन्ध्यं समभ्यर्च्य धरास्थितः ॥ ५२ ॥

ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ‘ଅଭୟ’ ନାମକ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଉପବାସ କରି, ଭୂମିରେ ରହି, ପ୍ରାତଃ-ମଧ୍ୟାହ୍ନ-ସାୟଂ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଭାନୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା।

Verse 53

क्षीरसिक्तान्नसंबद्धं मोदकं प्रस्थसंमितम् । द्विजाय दत्वा भोज्यान्यान्सप्ताष्टभ्यश्च दक्षिणाम् ॥ ५३ ॥

କ୍ଷୀରରେ ସିକ୍ତ ଅନ୍ନ ସହିତ ବନ୍ଧା, ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ପରିମାଣର ମୋଦକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଏକ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା। ଏବଂ ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦେବା।

Verse 54

पृथवी वा सुवर्णं वा विसृज्याश्नीत च स्वयम् । अभयाख्यं व्रतं त्वेतत्सर्वस्याभयदं स्मृतम् ॥ ५४ ॥

ଭୂମି କିମ୍ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରି, ପରେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା। ଏହି ‘ଅଭୟ’ ନାମକ ବ୍ରତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 55

मार्तंडाख्यं व्रतं नाम कथयंति द्विजाः परे । एकमेवेति च प्रोक्तमेकदैवतया बुधैः ॥ ५५ ॥

କିଛି ଅନ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ଦ୍ୱିଜ ‘ମାର୍ତଣ୍ଡ’ ନାମକ ବ୍ରତ କଥା କହନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହାକୁ ‘ଏକମାତ୍ର’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ଏକ ଦେବତାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ପାଳିତ।

Verse 56

माघे तु कृष्णसप्तम्यां व्रतं सर्वाप्तिसंज्ञकम् । समुपोष्य दिने तस्मिन्सम्पूज्यादित्यबिम्बकम् ॥ ५६ ॥

ମାଘମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀରେ ‘ସର୍ବାପ୍ତି’ ନାମକ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଦିନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ ରଖି ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବକୁ ପୂଜା କରିବ।

Verse 57

सौवर्णं गंधपुष्पाद्यैः कृत्वा रात्रौ च जागरम् । परेऽह्नि विप्रान्सम्भोज्य पायसेन तु सप्त वै ॥ ५७ ॥

ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଅର୍ପଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବ। ପରଦିନ ପାୟସ (ଖିର) ଦ୍ୱାରା ସାତ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବ।

Verse 58

दक्षिणां नालिकेराणि तेभ्यो दत्वा गुरुं ततः । सौवर्णं तु रवेर्बिम्बं युक्तं दक्षिणयान्यया ॥ ५८ ॥

ପ୍ରଥମେ ସେମାନଙ୍କୁ ନାଳିକେର (ନଡ଼ିଆ) ରୂପ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ରବିର ବିମ୍ବ ସୂଚକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ରକୁ ଅତିରିକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ସହ ସମର୍ପଣ କରିବ।

Verse 59

समर्प्य च भृशं प्रार्थ्य विसृज्याद्यात्स्वयं ततः । एतत्सर्वाप्तिदं नाम संप्रोक्तं सार्वकामिकम् ॥ ५९ ॥

ତାହା ସମର୍ପଣ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପରେ ବିସର୍ଜନ କରି ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବ। ଏହା ‘ସର୍ବାପ୍ତିଦ’ ନାମରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 60

व्रतस्यास्य प्रभावेण द्वैतं सिध्येद्धि सर्वथा । माघस्य शुक्लसप्तम्यामचलाख्यं व्रतं स्मृतम् ॥ ६० ॥

ଏହି ବ୍ରତର ପ୍ରଭାବରେ ଦ୍ୱୈତ ଫଳ ସର୍ବଥା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀରେ ‘ଅଚଳ’ ନାମକ ବ୍ରତ ସ୍ମୃତ।

Verse 61

त्रिलोचनजयंतीयं सर्वपापहरा स्मृता । रथाख्या सप्तमी चेयं चक्रवर्तित्वदायिनी ॥ ६१ ॥

ଏହି ତ୍ରିଲୋଚନ-ଜୟନ୍ତୀ ସର୍ବପାପହରା ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ‘ରଥା-ସପ୍ତମୀ’ ନାମକ ଏହି ସପ୍ତମୀ ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତିତ୍ୱ ଦାନ କରେ।

Verse 62

अस्यां समर्च्य सवितुः प्रतिमां तु हैमीं हैमाश्वयुक्तरथगां तु ददेत्सहेभाम् । यो भावभक्तिसहितः स गतो हि लोकं शम्भोः स मोदत इहापि च भुक्तभोगः ॥ ६२ ॥

ଏହି ଅବସରରେ ସବିତୃ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରଥକୁ ହାତୀ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଭାବଭକ୍ତି ସହିତ ଏହା କରେ, ସେ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଲୋକକୁ ପାଏ; ଏଠି ମଧ୍ୟ ଭୋଗ-ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।

Verse 63

भास्करी सप्तमी चेयं कोटिभास्वद्ग्रहोपमा । अरुणोदयवेलायामस्यां स्नानं विधीयते ॥ ६३ ॥

ଏହା ଭାସ୍କରୀ ସପ୍ତମୀ; କୋଟି କୋଟି ଦୀପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ୱୀ। ଏହି ଦିନ ଅରୁଣୋଦୟ ବେଳେ ସ୍ନାନ ବିଧିତ।

Verse 64

अर्कस्य च बदर्याश्च सप्त सप्त दलानि वै । निधाय शिरसि स्नायात्सप्तजन्माघशांतये ॥ ६४ ॥

ଅର୍କର ସାତଟି ପତ୍ର ଓ ବଦରୀର ସାତଟି ପତ୍ର ଶିର ଉପରେ ରଖି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 65

पुत्रप्रदं व्रतं चात्र प्राहादित्यः स्वयं प्रभुः । यो माघसितप्तम्यां पूजयेन्मां विधानतः ॥ ६५ ॥

ଏଠାରେ ପୁତ୍ରପ୍ରଦ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଆଦିତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି—ଯେ ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ମୋର ପୂଜା କରେ, ସେ ସନ୍ତାନ ପାଏ।

Verse 66

तस्याहं पुत्रतां यास्ये स्वांशेन भृशतोषितः । तस्माज्जितेंद्रियो भूत्वा समुपोष्य दिवानिशम् ॥ ६६ ॥

ତାହାର ପ୍ରତି ମୋର ସ୍ୱାଂଶଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୁଁ ତାହାର ପୁତ୍ରରୂପେ ଜନ୍ମ ନେବି। ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ଦିନରାତି ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 67

पूजयेदपरे चाह्नि होमं कृत्वा द्विजां स्ततः । दध्योदनेन पयसा पायसेन च भोजयेत् ॥ ६७ ॥

ତାପରେ ଅପରାହ୍ନରେ ହୋମ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ତଦନନ୍ତରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦହି-ଭାତ, ଦୁଧ ଓ ପାୟସ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 68

अनेन विधिना यस् कुरुते पुत्रसप्तमीः । लभते स तु सत्पुत्रं चिरायुषमनामयम् ॥ ६८ ॥

ଏହି ବିଧିରେ ଯେ ପୁତ୍ରସପ୍ତମୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ନିରାମୟ ସତ୍ପୁତ୍ର ପାଏ।

Verse 69

तपस्यशुक्लसप्तम्यां व्रतमर्कपुटं चरेत् । अर्कपत्रैर्यजेदर्कमर्कपत्राणि चाश्नुयात् ॥ ६९ ॥

ତପସ୍ୟା (ଫାଲ୍ଗୁନ) ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀରେ ‘ଅର୍କପୁଟ’ ନାମକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଅର୍କପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍କ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ପୂଜା କରି, ନିୟମାହାର ଭାବେ ଅର୍କପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 70

अर्कनाम जपेच्छश्वदित्थं चार्कपुटव्रतम् । धनदं पुत्रदं चैतत्सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ७० ॥

ଏହିପରି ସଦା ‘ଅର୍କ’ ନାମ ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ଏହାହିଁ ଅର୍କପୁଟ ବ୍ରତ। ଏହା ଧନ ଓ ପୁତ୍ର ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 71

त्रिवर्गदामिति प्राहुः केचिदेतद्वतं द्विज । यज्ञव्रतं तथाप्यन्ये विधिवद्धोमकर्मणा ॥ ७१ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! କେହି କେହି ଏହି ବ୍ରତକୁ ‘ତ୍ରିବର୍ଗଦା’ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ ତୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ହୋମକର୍ମରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ‘ଯଜ୍ଞବ୍ରତ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 72

सर्वासु सर्वमासेषु सप्तमीषु द्विजोत्तमः । भास्कराराधनं प्रोक्तं सर्वकामिकमित्यलम् ॥ ७२ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସମସ୍ତ ମାସର ସମସ୍ତ ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଆରାଧନା କୁହାଯାଇଛି—ଏହା ସ୍ୱୟଂ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ।

Verse 73

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितसप्तमीव्रतनिरूपणं नाम षोडशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११६ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶମାସସ୍ଥିତ ସପ୍ତମୀବ୍ରତ ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକଶେ ଷୋଳମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।