The Exposition of the Ṣaṣṭhī-vrata Observed Through the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि षष्ठ्याश्चैव व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायात्र लभेत्सर्वान्मनोरथान् ॥ १ ॥

ସନାତନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଷଷ୍ଠୀର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକ କହୁଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି କଲେ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 2

चैत्रमासे शुक्लषष्ठ्यां कुमारव्रतमुत्तमम् । तत्रेष्ट्वा षण्मुखं देवं नानापूजा विधानतः ॥ २ ॥

ଚୈତ୍ରମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀରେ ଉତ୍ତମ ‘କୁମାର-ବ୍ରତ’ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଦିନ ବିଧିଅନୁସାରେ ନାନା ଉପଚାରରେ ଷଣ୍ମୁଖ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

Verse 3

पुत्रं सर्वगुणोपेतं प्राप्नुयाच्चिरजीविनम् । वैशाखशुक्लषष्ठ्यां च पूजयित्वा च कार्तिकम् ॥ ३ ॥

ବୈଶାଖମାସର ଶୁକ୍ଲ ଷଷ୍ଠୀରେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ) ପୂଜି, ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକମାସକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ମାନ୍ୟ କଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୁତ୍ର ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 4

लभते मातृजं सौख्यं नात्र कार्या विचारणा । ज्येष्ठमासे शुक्लषष्ठ्यां विधिनेष्ट्वा दिवाकरम् ॥ ४ ॥

ମାତୃଜ ସୁଖ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାସର ଶୁକ୍ଲ ଷଷ୍ଠୀରେ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ପୂଜିଲେ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

Verse 5

लभते वांछितान्कामांस्तत्प्रसादान्न संशयः । आषाढशुक्लषष्ठ्यां वै स्कंदव्रतमनुत्तमम् ॥ ५ ॥

ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଆଷାଢ଼ମାସର ଶୁକ୍ଲ ଷଷ୍ଠୀରେ ଅନୁତ୍ତମ ‘ସ୍କନ୍ଦ-ବ୍ରତ’ ପାଳିତ ହୁଏ।

Verse 6

उपोष्य पूजयित्वैनं शिवोमाप्रियमात्मजम् । लभतेऽभीप्सितान्कामान्पुत्रपौत्रादिसंततीः ॥ ६ ॥

ଉପବାସ କରି ପରେ ଶିବ-ଉମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଭକ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ—ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର ଆଦି ସନ୍ତତି ମଧ୍ୟ।

Verse 7

श्रावणे शुक्लषष्ठ्यां तु शरजन्मानमर्चयेत् । उपचारैः षोडशभिर्भक्त्या परमयान्वितः ॥ ७ ॥

ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀରେ ଶରଜନ୍ମାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ; ଷୋଳ ଉପଚାର ସହ, ପରମ ଭକ୍ତିରେ।

Verse 8

लभतेऽभीप्सितानर्थान्षण्मुखस्य प्रसादतः । भाद्रमासे कृष्णषष्ट्यां ललिताव्रतमुच्यते ॥ ८ ॥

ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀରେ କରାଯାଉଥିବା ଏହି ବ୍ରତ ‘ଲଲିତା-ବ୍ରତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 9

प्रातः स्नात्वा विधानेन नारी शुक्लाम्बरावृता । शुक्लमाल्ययधरा वापि नद्याः संगमवालुकाम् ॥ ९ ॥

ପ୍ରାତଃକାଳେ ବିଧିଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ନାରୀ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶ୍ୱେତ ମାଳା ଧାରଣ କରି, ନଦୀ-ସଙ୍ଗମର ବାଲୁକାତଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 10

गृहीत्वा वंशपात्रे तु धृत्वा पिंडाकृतिं च ताम् । पञ्चधा ललितां तत्र ध्यायेद्वनविलासिनीम् ॥ १० ॥

ବାଁଶ ପାତ୍ର ନେଇ ତାହାରେ ସେହି ପିଣ୍ଡାକୃତିକୁ ରଖି, ସେଠାରେ ବନବିଲାସିନୀ ଲଲିତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଧା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

पङ्कजं करवीरं च नेपालीं मालतीं तथा । नीलोत्पलं केतकीं च संगृह्य तगरं तथा ॥ ११ ॥

ପଦ୍ମ, କରବୀର, ନେପାଳୀ ଓ ମାଳତୀ, ଏବଂ ନୀଳୋତ୍ପଳ ଓ କେତକୀ—ଏସବୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ତଗର ମଧ୍ୟ ନେବା ଉଚିତ।

Verse 12

एकैकाष्टशतं ग्राह्यमष्टाविंशतिरेव च । अक्षताः कलिका गृह्य ताभिर्देवीं प्रपूजयेत् ॥ १२ ॥

ଏକେକ କରି ଏକଶେ ଆଠଟି, ଏବଂ ଅଠାଇଶଟି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅକ୍ଷତ ଓ କଳିକା ନେଇ ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 13

प्रार्थयेदग्रतः स्थित्वा देवीं तां गिरिशप्रियाम् । गंगाद्वारे कुशावर्त्ते विल्वके नीलपर्वते ॥ १३ ॥

ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ଗିରୀଶ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ବିଲ୍ୱକ ଓ ନୀଳପର୍ବତରେ।

Verse 14

स्नात्वा कनखले देवि हरिं लब्धवती पतिम् । ललिते सुभगं देवि सुखसौभाग्यदायिनि ॥ १४ ॥

ହେ ଦେବୀ! କନଖଲରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ହରିଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା। ହେ ଲଲିତେ, ହେ ସୁଭଗେ ଦେବୀ, ହେ ସୁଖ-ସୌଭାଗ୍ୟଦାୟିନୀ!

Verse 15

अनंतं देहि सौभाग्ये मह्यं तुभ्यं नमोऽनमनः । मंत्रेणानेन कुसुमैश्वंपकस्य सुशोभनैः ॥ १५ ॥

ହେ ଅନନ୍ତ! ମୋତେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦିଅ; ତୁମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ସୁଶୋଭିତ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା (ତୁମ) ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

अभ्यर्च्य विधिवत्तस्या नैवेद्यं पुरतो न्यसेत् । त्रपुषैरपि कूष्माण्डैर्नालिकेरैः सुदाडिमैः ॥ १६ ॥

ତାହାଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୈବେଦ୍ୟ ରଖିବା ଉଚିତ। କାକୁଡ଼ି, କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ, ନଡ଼ିଆ ଓ ଉତ୍ତମ ଡାଳିମ୍ବ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା॥୧୬॥

Verse 17

बीजपूरैः सुतुंडीरैः कारवेल्लैः सचिर्भटैः । फलैस्तत्कालसंभूतैः कृत्वा शोभां तदग्रतः ॥ १७ ॥

ବୀଜପୂର (ସିଟ୍ରନ), ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଡାଳିମ୍ବ, କରେଲା ଓ କାକୁଡ଼ି—ଏବଂ ସେହି ଋତୁରେ ପକ୍କ ହୋଇଥିବା ଫଳଗୁଡ଼ିକ ସହ—ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଶୋଭା କରି ସଜାଇବା॥୧୭॥

Verse 18

विरूढधान्यांकुरकैः सुदीपावलिभिस्तथा । सार्द्धै सर्गणकैधूपः सौहालककरंजकैः ॥ १८ ॥

ମୋଲାଇଥିବା ଧାନ୍ୟାଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୀପମାଳାର ପଙ୍କ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ସୌହାଲକ ଓ କରଞ୍ଜ ଆଦି ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିବା॥୧୮॥

Verse 19

गुडपुष्पैः कर्णवेष्टैर्मोदकैरुपमोदकैः । बहुप्रकारैर्नैवेद्यैर्यथा विभवसारतः ॥ १९ ॥

ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ପୁଷ୍ପାର୍ପଣ, କର୍ଣ୍ଣବେଷ୍ଟ, ମୋଦକ ଓ ଉପମୋଦକ, ଏବଂ ବହୁ ପ୍ରକାର ନୈବେଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା—ନିଜ ବିଭବ ଅନୁସାରେ—ପୂଜା କରିବା॥୧୯॥

Verse 20

एवमभ्यर्च्य विधिवद्रात्रौ जागरणोत्सवम् । गीतवाद्यनटैर्नृत्यैः प्रोक्षणीयैरनेकधा ॥ २० ॥

ଏଭଳି ବିଧିମତେ ପୂଜା କରି, ରାତିରେ ଜାଗରଣୋତ୍ସବ ପାଳନ କରିବା। ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ନଟ-ନର୍ତ୍ତକଙ୍କ ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ନାନା ପ୍ରକାର ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ପବିତ୍ରୀକରଣ) ସହିତ॥୨୦॥

Verse 21

सखीभिः सहिता साध्वी तां रात्रिं प्रसभं नयेत् । न च संमीलयेन्नेत्रे नारीयामचतुष्टयम् ॥ २१ ॥

ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସାଧ୍ବୀ ନାରୀ ସେଇ ରାତିକୁ ଜାଗରଣରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ କାଟିବ; ରାତିର ଚାରି ପ୍ରହରରେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦିବ ନାହିଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଜାଗ୍ରତ ରହିବ।

Verse 22

दुर्भगा दुष्कृता वंध्या नेत्रसंमीलनाद्भवेत् । एवं जागरणं कृत्वा सप्तम्यां सरितं नयेत् ॥ २२ ॥

ଜାଗରଣ ସମୟରେ ଯଦି ଚକ୍ଷୁ ମୁଦିଯାଏ (ନିଦ୍ରା ଆସେ), ତେବେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ପାପ ଓ ବନ୍ଧ୍ୟତ୍ୱ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତେଣୁ ଏଭଳି ଜାଗରଣ କରି ସପ୍ତମୀରେ ନଦୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 23

गन्धपुष्पैस्तथाभ्यर्च्य गीतवाद्यपुरःसरैः । तच्च दद्याद्द्विजेन्द्राय नैवेद्यादि द्विजोत्तम ॥ २३ ॥

ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ସହିତ। ପରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଆଦି ସହ ତାହାକୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।

Verse 24

स्नात्वा गृहं समागत्य हुत्वा वैश्वानरं ततः । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च पूजयित्वा सुवासिनीः ॥ २४ ॥

ସ୍ନାନ କରି ଘରକୁ ଫେରି, ପରେ ବୈଶ୍ୱାନର (ଗୃହାଗ୍ନି)ରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଦେବ, ପିତୃ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସୁବାସିନୀ (ସଧବା) ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

कन्यकाश्चैव संभोज्य ब्राह्मणान्दश पंच च । भक्ष्यभोज्यैर्बहुविधैर्दत्वा दानानि भूरिशः ॥ २५ ॥

କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପନ୍ଦର ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ବହୁ ପ୍ରକାର ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ଦେଇ, ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଉଦାରଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

ललिता मेऽस्तु सुप्रीता इत्युक्त्वा तान्विसर्जयेत् । यः कश्चिदाचरेदेतद्व्रतं सौभाग्यदं परम् ॥ २६ ॥

“ଲଲିତା ଦେବୀ ମୋ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେ କେହି ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରେ, ସେ ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଏ।

Verse 27

नरो वा यदि वा नारी तस्य पुण्यफलं श्रृणु । यद्व्रतैश्च तपोभिश्च दानैर्वा नियमैरपि ॥ २७ ॥

ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ—ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ। ବ୍ରତ, ତପ, ଦାନ ଓ ନିୟମାଚରଣରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହାଦ୍ୱାରା ସେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 28

तदेतेनेह लभ्येत किं बहूक्तेन नारद । मृतेरनंतरं प्राप्य शिवलोकं सनातनम् ॥ २८ ॥

ଏହି ଏକାଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ସବୁ ଲଭ୍ୟ—ଅଧିକ କହି କ’ଣ, ହେ ନାରଦ! ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସତ୍ୱର ସନାତନ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 29

मोदते ललितादेव्या शैवे वै सखिवच्चिरम् । नभस्ये मासि या शुक्ला षष्ठी सा चंदनाह्वया ॥ २९ ॥

ନଭସ୍ୟ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀ ‘ଚନ୍ଦନା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହା ପାଳନ କଲେ ଶିବଲୋକରେ ଲଲିତା ଦେବୀଙ୍କ ସଖୀ ପରି ଦୀର୍ଘକାଳ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 30

तस्यां देवीं समभ्यर्च्य लभते तत्सलोकताम् । रोहिणी पातभौमैस्तु संयुता कपिला भवेत् ॥ ३० ॥

ସେହି ତିଥିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ତାଙ୍କର ଲୋକରେ ବାସ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏବଂ ରୋହିଣୀ ଯେତେବେଳେ ‘ପାତ-ଭୌମ’ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ (ବ୍ରତ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ) ‘କପିଳା’—ଶୁଭ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣା—ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 31

तस्यां रविं समभ्यर्च्य व्रती नियमतत्परः । लभते वांछितान्कामान्भास्करस्य प्रसादतः ॥ ३१ ॥

ସେଇ ଶୁଭକ୍ଷଣରେ ବ୍ରତଧାରୀ ନିୟମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ରବିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ, ଭାସ୍କରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଏ।

Verse 32

अन्नदानं जपो होमं पितृदेवर्षितर्पणम् । सर्वमेवाक्षयं ज्ञेयं कृतं देवर्षिसत्तम ॥ ३२ ॥

ଅନ୍ନଦାନ, ଜପ, ହୋମ ଓ ପିତୃ-ଦେବ-ଋଷି ତର୍ପଣ—ଏସବୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ, ହେ ଦେବର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 33

कपिलां धेनुमभ्यर्च्य वस्त्रमाल्यानुलेपनैः । प्रदद्याद्वेदविदुषे द्वादशात्मप्रतुष्टये ॥ ३३ ॥

କପିଳା ଧେନୁକୁ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଅନୁଲେପନରେ ପୂଜି, ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମାଙ୍କ ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ତାହାକୁ ବେଦବିଦଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

अथेषुशुक्लषष्ठ्यां तु पूज्या कात्यायनी द्विज । गंधाद्यैर्मंङ्गलद्रव्यैर्नैवेद्यैर्विविधैस्तथा ॥ ३४ ॥

ତାପରେ ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାତ୍ୟାୟନୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଗନ୍ଧାଦି ମଙ୍ଗଳଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୈବେଦ୍ୟରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 35

ततः क्षमाप्य देवेशीं प्रणिपत्य विसर्जयेत् । पूज्यात्र सैकती मूर्तिर्यद्वा द्विजसती मुदा ॥ ३५ ॥

ତାପରେ ଦେବେଶୀଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ପ୍ରଣାମ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଧିରେ ବାଲିର ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜ୍ୟ; କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ୱିଜସତୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଉ।

Verse 36

वस्त्रालंकरणैर्भव्यैः कात्यायिन्याः प्रतुष्टये । कन्या वरं प्राप्नुयाच्च वांचितं पुत्रमंगना ॥ ३६ ॥

ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟିନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଅର୍ପଣ କଲେ କନ୍ୟା ବର ପାଏ, ଏବଂ ସୁହାଗିନୀ ଇଚ୍ଛିତ ପୁତ୍ର ପାଏ।

Verse 37

कात्यायिनीप्रसादाद्वै नात्र कार्या विचारणा । कार्तिके शुक्लषष्ठ्यां तु षण्मुखेन महात्मना ॥ ३७ ॥

କାତ୍ୟାୟିନୀଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏଠାରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ଅଧିକ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀରେ ମହାତ୍ମା ଷଣ୍ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

Verse 38

देवसेना महाभागा लब्धा सर्वुसुरार्पिता । अतस्तस्यां सुरश्रेष्ठां देवसेनां च षण्मुखम् ॥ ३८ ॥

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବସେନା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଣ୍ମୁଖ (ସ୍କନ୍ଦ) ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 39

संपूज्य निखिलैरेव उपचारैर्मनोहरैः । प्राप्नुयादतुलां सिद्धिं मनोभीष्टां द्विजोत्तम ॥ ३९ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ସମସ୍ତ ମନୋହର ଉପଚାରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ମନୋଭୀଷ୍ଟ ଅତୁଳ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 40

अत्रैव वह्निपूजोक्तां तां च सम्पक्समाचरेत् । विविधद्रव्यहोमैश्च वह्निपूजापुरः सरम् ॥ ४० ॥

ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିପୂଜା ବୋଲି ଯାହା କୁହାଯାଇଛି ସେହି ବିଧିକୁ ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟର ହୋମାହୁତି ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିପୂଜାର କ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 41

मार्गशीर्षे शक्लषष्ठ्यां निहतस्तारकासुरः । स्कंदेन सत्कृतिः प्राप्ता ब्रहमाद्यैः परिकल्पिता ॥ ४१ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ସ୍କନ୍ଦ ତାରକାସୁରକୁ ବଧ କଲେ। ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ସ୍କନ୍ଦ ଯଥୋଚିତ ସତ୍କାର ପାଇଲେ॥

Verse 42

ततोऽस्यां पूजयेत्स्कंदं गंधपुष्पाक्षतैः फलैः । वस्त्रैराभूषणश्चापि नैवेद्यैर्विविधैस्तथा ॥ ४२ ॥

ତାପରେ ସେହି ବିଧିରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ ଓ ନାନାବିଧ ନୈବେଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 43

रविवारेण संयुक्ता तथा शतभिषान्विता । यदि चेत्सा समुद्दिष्टा चंपाह्वा मुनिसत्तम ॥ ४३ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଦି ସେ (ତିଥି/ଯୋଗ) ରବିବାର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଓ ଶତଭିଷା ନକ୍ଷତ୍ରଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ, ତେବେ ତାହାକୁ ‘ଚମ୍ପା’ ନାମରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି॥

Verse 44

तस्यां विश्वेश्वरो देवो द्रष्टव्यः पापनाशनः । पूजनीयो वेदनीयः स्मर्तव्यः सौख्यमिच्छता ॥ ४४ ॥

ସେଠାରେ ପାପନାଶକ ଦେବ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ସୁଖ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା, ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଜାଣିବା ଓ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 45

स्नानदानादिकं चात्र सर्वमक्षय्यमुच्यते । पौषमासे शुक्लषष्ठ्यां देवो दिनपतिर्द्विज ॥ ४५ ॥

ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି ସମସ୍ତ କର୍ମ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀରେ ଦେବତା ‘ଦିନପତି’—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଟନ୍ତି॥

Verse 46

विष्णुरूपी जगत्त्राता प्रदुर्भूताः सनातनः ॥ ४६ ॥

ସନାତନ ଜଗତ୍ତ୍ରାତା ବିଷ୍ଣୁରୂପ ଧରି ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 47

स तस्मात्पूजनीयोऽस्यां द्रव्यैर्गंधपुरस्कृतैः । नैवेद्यैर्वस्त्त्रभूषाद्यैः सर्वसौख्यमभीप्सुभिः ॥ ४७ ॥

ଏହେତୁ ଏହି ବିଧିରେ ସର୍ବସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ଆକାଂକ୍ଷୀମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟ, ନୈବେଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଭୂଷଣ ଆଦିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 48

माघमासे सिता षष्ठी वरुणाह्वा स्मृता तु सा । तस्यां वरुणमभ्यर्च्येद्विष्णुरूपं सनातनम् ॥ ४८ ॥

ମାଘମାସର ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀ ‘ବରୁଣା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ସେହି ଦିନ ବିଷ୍ଣୁରୂପ ସନାତନ ବରୁଣଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

रक्तैर्गंधांशुकैः पुष्पैर्नैवेद्यैर्धूपदीपकैः । एवमभ्यर्च्य विधिवद्यद्यच्चाभिलषेन्नरः ॥ ४९ ॥

ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ପଣ, ସୁଗନ୍ଧିତ ବସ୍ତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଧୂପ-ଦୀପ ଦ୍ୱାରା—ଏଭଳି ବିଧିବଦ୍ଧ ପୂଜା କଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ତାହା ପାଏ।

Verse 50

तत्तच्च फलतो लब्ध्वा मोदते तत्प्रसादतः । फाल्गुने शुक्लषष्ठ्यां तु देवं पशुपतिं द्विज ॥ ५० ॥

ସେ ସେ ଫଳ ପାଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳ ଷଷ୍ଠୀରେ ଦେବ ପଶୁପତିଙ୍କୁ (ପୂଜିବା ଉଚିତ)।

Verse 51

मृन्मयं विधिना कृत्त्वा पूजयेदुपचारकैः । संस्नाप्य शतरुद्रेण पृथक्पंचामृतैर्जलैः ॥ ५१ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ମାଟିର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ଉପଚାରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରି ପୃଥକ୍ ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଜଳରେ ସ୍ନାନ (ଅଭିଷେକ) କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 52

गन्धैरालिप्य सुश्वेतैरक्षतैः श्वेतपुष्पकैः । बिल्वपत्रैश्च धत्तूरकुसुमैश्च फलैस्तथा ॥ ५२ ॥

ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଲେପନ କରି ଅତି ଶୁଭ୍ର ଅକ୍ଷତ ଓ ଶୁଭ୍ର ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସହିତ ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଧତୁରା ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଫଳ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 53

सम्पूज्य नानानैवेद्यैर्नीराज्य विधिवत्ततः । क्षमाप्य प्रणिपत्यैनं कैलासाय विसर्जयेत् ॥ ५३ ॥

ନାନା ପ୍ରକାର ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ବିଧିଅନୁସାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ପରେ ନିୟମମତେ ନୀରାଜନ (ଆରତି) କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପ୍ରଣାମ କରି, ତାଙ୍କୁ କୈଲାସକୁ ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

एवं कृत शिवार्चस्तु नरो नार्यथवा मुने । इह भुक्त्वा वरान्भोगानन्ते शिवगतिं लभेत् ॥ ५४ ॥

ହେ ମୁନି, ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ, ଯେ ଏଭଳି ଶିବାର୍ଚ୍ଚନା କରେ ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ଶିବଗତି ଲାଭ କରେ।

Verse 55

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितषष्ठीव्रतनिरूपणं नाम पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११५ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ, ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶମାସସ୍ଥିତ ଷଷ୍ଠୀବ୍ରତ ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକଶ ପନ୍ଦରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।