The exposition of the Pañcamī vow to be observed in the twelve months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पंचम्यास्ते व्रतान्यहम् । यानि भक्त्या समास्थाय सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

ସନାତନ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ଶୁଣ; ମୁଁ ପଞ୍ଚମୀର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ କହିବି। ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 2

प्रोक्ता मत्स्यजयंती तु पंचमी मधुशुक्लगा । अस्यां मत्स्यावतारार्चा भक्तैः कार्या महोत्सवा ॥ २ ॥

ମଧୁ (ଚୈତ୍ର) ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀକୁ ‘ମତ୍ସ୍ୟଜୟନ୍ତୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମତ୍ସ୍ୟାବତାରର ଅର୍ଚ୍ଚନାକୁ ମହୋତ୍ସବ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

श्रीपंचमीति चैषोक्ता तत्र कार्यं श्रियोऽर्चनम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु नैवेद्यैः पायसादिभिः ॥ ३ ॥

ଏହି ବ୍ରତକୁ ‘ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଦିନ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜା କରି, ଗନ୍ଧାଦି ଉପଚାର ଓ ପାୟସ (ଖୀର) ଆଦି ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 4

यो लक्ष्मीं पूजयेच्चात्र तं वै लक्ष्मीर्न मुंचति । पृथ्वीव्रतं तथा चांद्रं हयग्रीवव्रतं तथा ॥ ४ ॥

ଏଠାରେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି ପୃଥ୍ୱୀ-ବ୍ରତ, ଚାନ୍ଦ୍ର-ବ୍ରତ ଓ ହୟଗ୍ରୀବ-ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ବିଧିତ।

Verse 5

कार्यं तत्तद्विधानेन तत्तत्सिद्धिमभीप्सुभिः । अथ वैशाखपंचम्यां शेषं चाभ्यर्च्य मानवः ॥ ५ ॥

ଯେଉଁମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତାହାର ବିଧି ଅନୁସାରେ କରିବେ। ପରେ ବୈଶାଖ ପଞ୍ଚମୀରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶେଷ (ଅନନ୍ତ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବ।

Verse 6

सर्वैर्नागगणैर्युक्तमभीष्टं लभते फलम् । तथा ज्येष्ठस्य पंचम्यां पितॄनभ्यर्चयेत्सुधीः ॥ ६ ॥

ସମସ୍ତ ନାଗଗଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏହିପରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ପଞ୍ଚମୀରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 7

सर्वकामफलावाप्तिर्भवेद्वै विप्रभोजनैः । अथाषाढस्य पंचम्यां वायुं सर्वगतं मुने ॥ ७ ॥

ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ପରେ, ହେ ମୁନେ, ଆଷାଢ ମାସର ପଞ୍ଚମୀରେ ସର୍ବଗତ ବାୟୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 8

ग्रामाद्बहिर्विनिर्गत्य धरोपस्थे समास्तितः । ध्वजं च पंचवर्णं तु वंशदंडाग्रसंस्थितम् ॥ ८ ॥

ଗାଁରୁ ବାହାରକୁ ଯାଇ ସେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ। ସେଠାରେ ବାଁଶଦଣ୍ଡର ଶିଖରେ ସ୍ଥାପିତ ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଜ ଉଠାଇଲେ॥

Verse 9

समुच्छ्रितं निदध्यात्तु कल्पिताब्जे तु मध्यतः । ततस्तन्मूलदेशे तु दिक्षु सर्वासु नारद ॥ ९ ॥

ସେଇ ଧ୍ୱଜକୁ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠିଥିବା ଭାବେ, କଳ୍ପିତ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, ହେ ନାରଦ, ତାହାର ମୂଳଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭାବନା କର॥

Verse 10

लोकपालान्समभ्यर्च्य कुर्याद्वायुपरीक्षणम् । प्रथमादिषु यामेषु यो यो वायुः प्रवर्तते ॥ १० ॥

ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ବାୟୁ-ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମ ଆଦି ଯାମମାନେ କେଉଁ କେଉଁ ବାୟୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ନିରୀକ୍ଷଣ କର॥

Verse 11

तस्मै तस्मै दिगीशाय पूजां सम्यक् प्रकल्पयेत् । एवं स्थित्वा निराहारस्तत्र यामचतुष्टयम् ॥ ११ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗୀଶଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା ପ୍ରକଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହି, ନିରାହାର ହୋଇ, ସେଠାରେ ଚାରି ଯାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହ॥

Verse 12

सायमागत्य गेहं स्वं भुक्त्वा स्वल्पं समाहितः । लोकपालान्नमस्कृत्य स्वप्याद्भूमितले शुचौ ॥ १२ ॥

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଅଳ୍ପ ଭୋଜନ କର। ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶୁଚି ଭୂମିତଳେ ଶୋଇବା ଉଚିତ॥

Verse 13

यः स्वप्नो जायते तस्यां रात्रौ यामे चतुर्थके । स एव भविता नूनं स्वप्न इत्याह वै शिवः ॥ १३ ॥

ରାତିର ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରହରରେ ଯେ ସ୍ୱପ୍ନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ ହୋଇ ଫଳିବ—ସ୍ୱପ୍ନ ବିଷୟରେ ଶିବ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।

Verse 14

अशुभे तु समुत्पन्ने शिवपूजापरायणः । सोपवासो नयेदष्टयामं तद्दिनमेव वा ॥ १४ ॥

ଅଶୁଭ ଘଟିଲେ ଶିବପୂଜାରେ ପରାୟଣ ଭକ୍ତ ଉପବାସ ସହିତ ନିୟମରେ ଅଷ୍ଟ ଯାମ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନ) କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ସେହି ଦିନଟି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ କାଟିବ।

Verse 15

भोजयित्वा द्विजानष्टौ ततः शुभफलं लभेत् । व्रतमेतत्समुदितं शुभाशुभनिदर्शनम् ॥ १५ ॥

ଆଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ପରେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଉଭୟର ନିଦର୍ଶନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 16

नृणां सौभाग्यजनकमिह लोके परत्र च । श्रावणे कृष्णपंचम्यां व्रतं ह्यन्नसमृद्धिदम् ॥ १६ ॥

ଏହି ବ୍ରତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପଞ୍ଚମୀରେ କଲେ ଏହା ଅନ୍ନସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 17

चतुर्थ्यां दिनशेषे तु सर्वाण्यन्नानि नारद । पृथक् पात्रेषु संस्थाप्य जलैराप्लावयेत्सुधीः ॥ १७ ॥

ହେ ନାରଦ, ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ଦିନର ଶେଷ ଅଂଶ ଥିବାବେଳେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଅନ୍ନକୁ ପୃଥକ୍ ପାତ୍ରରେ ରଖି ଜଳଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଛିଟାଇ ସିଞ୍ଚନ କରିବ।

Verse 18

ततो पात्रांतरे तत्तु निष्कास्यांबु निधापयेत् । प्रातर्भानौ समुदिते पितॄंश्चैव तथा ऋषीन् ॥ १८ ॥

ତାପରେ ସେଇ ଜଳକୁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଢାଳି ଅଲଗା ରଖିବ। ପ୍ରଭାତେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ ସେଇ ଜଳଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ।

Verse 19

देवांश्चाभ्यर्च्य सुस्नातं कृत्वा नैवेद्यमग्रतः । तदन्नं याचकेभ्यस्तु प्रयच्छेत्प्रीतमानसः ॥ १९ ॥

ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟା କରି, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଆଗରେ ନୈବେଦ୍ୟ ରଖି, ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ଦେବ।

Verse 20

सर्वं दिनं क्षिपेदेवं प्रदोषे तु शिवालये । गत्वा संपूजयेद्देवं लिंगरूपिणमीश्वरम् ॥ २० ॥

ଏଭଳି ସମଗ୍ର ଦିନ କାଟି, ପ୍ରଦୋଷ ସମୟରେ ଶିବାଳୟକୁ ଯାଇ, ଲିଙ୍ଗରୂପୀ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 21

गंधपुष्पादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महेश्वरम् । जपेत्पञ्चाक्षरी विद्यां शतं चापि सहस्रकम् ॥ २१ ॥

ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରି, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟାକୁ ଶତବାର କିମ୍ବା ସହସ୍ରବାର ଜପ କରିବ।

Verse 22

जपं निवेद्य देवाय भवाय भवरूपिणे । स्तुत्वा सर्वैर्वौदिकैश्च पौराणैश्चाप्यनाकुलः ॥ २२ ॥

ନିଜ ଜପକୁ ଭବରୂପୀ ଭବଦେବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, ଅନାକୁଳ ମନରେ ସମସ୍ତ ବୈଦିକ ଓ ପୌରାଣିକ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତବ କରିବ।

Verse 23

प्रार्थयेद्देवमीशानं शश्वत्सर्वान्नसिद्धये । शारदीयानि चान्नानि तथा वासंतिकान्यपि ॥ २३ ॥

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ନସିଦ୍ଧି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବା ପାଇଁ ଈଶାନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ—ଶରତ୍କାଳୀନ ଅନ୍ନ ଓ ବସନ୍ତକାଳୀନ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ।

Verse 24

यानि स्युस्तैः समृद्धोऽहं भूयां जन्मनि जन्मनि । एवं संप्रार्थ्य देवेशं गृहमागत्य वै स्वकम् ॥ २४ ॥

“ସେହି ଆଶୀର୍ବାଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ।” ଏଭଳି ଦେବେଶଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲା।

Verse 25

दत्वान्नं ब्राह्मणादिभ्यः पक्वं भुञ्जीत वाग्यतः । एतदन्नव्रतं विप्र विधिनाऽचरितं नृभिः ॥ २५ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦିଙ୍କୁ ପକ୍କା ଅନ୍ନ ଦାନ କରି, ବାକ୍‌ସଂଯମ ରଖି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପକ୍କା ଅନ୍ନ ହିଁ ଭୋଜନ କରିବ। ହେ ବିପ୍ର, ଏହି ଅନ୍ନବ୍ରତକୁ ଲୋକେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 26

सर्वान्नसंपज्जनकं परलोके गतिप्रदम् । श्रावणे शुक्लपञ्चजम्यां नृभिरास्तिक्यतत्परैः ॥ २६ ॥

ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ, ଆସ୍ତିକ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ ଲୋକେ ସେହି ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିବେ, ଯାହା ସର୍ବାନ୍ନ ସମୃଦ୍ଧି ଜନକ ଓ ପରଲୋକରେ ଶୁଭ ଗତିଦାୟକ।

Verse 27

द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः । गंधाद्यैः पूजयेत्तांश्च तथेंद्राणीमनंतरम् ॥ २७ ॥

ଦ୍ୱାରର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷନିବାରକ ମଙ୍ଗଳ ରେଖା/ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କନ କରିବ। ପରେ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଉପଚାରରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୂଜା କରି, ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବ।

Verse 28

संपूज्य स्वर्णरूप्यादिदध्यक्षतकुशांबुभिः । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यसंचयैः ॥ २८ ॥

ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୌପ୍ୟାଦି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଦହି, ଅକ୍ଷତ, କୁଶ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ପ୍ରଚୁର ନୈବେଦ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କର।

Verse 29

ततः प्रदक्षिणीकृत्य तद्द्रव्यं संप्रणम्य च । संप्रार्थ्य भक्तिभावेन विप्राग्र्येषु समर्पयेत् ॥ २९ ॥

ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପ୍ରଣାମ କର; ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କର।

Verse 30

यदिदं स्वर्णरौप्यादि द्रव्यं वै विप्रसात्कृतम् । तदनंतफलं भूयान्मम जन्मनि जन्मनि ॥ ३० ॥

ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରୌପ୍ୟାଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଯାହା ସତ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ ପୁଣ୍ୟ ହେଉ।

Verse 31

इत्येवं ददतो द्रव्यं भक्तिभावेन नारद । प्रसन्नः स्याद्धनाध्यक्षः स्वर्णादिकसमृद्धिदः ॥ ३१ ॥

ହେ ନାରଦ! ଏଭଳି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରେ, ଧନର ଅଧିପତି ପ୍ରଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 32

एतद्व्रतं नरः कृत्वा विप्रान्संभोज्य भक्तितः । पश्चात्स्वयं च भुञ्जीत दारापत्यसुहृद्दृतः ॥ ३२ ॥

ଏହି ବ୍ରତ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉ; ପରେ ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ସହିତ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୁଞ୍ଜୁ।

Verse 33

भाद्रे तु कृष्णपंचम्यां नागान् क्षीरेण तर्पयेत् ॥ ३३ ॥

ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ନାଗମାନଙ୍କୁ କ୍ଷୀରଦ୍ୱାରା ତର୍ପଣ କରି ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

यस्तस्याऽसप्तमं यावत्कुलं सर्पात्सुनिर्भयम् । भाद्रस्य शुक्लपंचम्यां पूजयेदृषिसत्तमान् ॥ ३४ ॥

ଯେ ଭାଦ୍ରପଦର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ଋଷିସତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତାହାର କୁଳ ସପ୍ତମ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ପଭୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭୟ ହୁଏ।

Verse 35

प्रातर्नद्यादिके स्नात्वा कृत्वा नित्यमतंद्रितः । गृहमागत्य यत्नेन वेदिकां कारयेन्मृदा ॥ ३५ ॥

ପ୍ରାତଃକାଳେ ନଦୀ ଆଦିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଳସତା ଛାଡ଼ି ନିତ୍ୟକର୍ମ ସମ୍ପାଦନ କରି, ଘରକୁ ଫେରି ଯତ୍ନରେ ମୃତ୍ତିକାର ବେଦିକା ତିଆରି କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 36

गोमयेनोपलिप्याथ कृत्वा पुष्पोपशोभिताम् । तत्रास्तीर्य कुशान्विप्रऋषीन्सप्त समर्चयेत् ॥ ३६ ॥

ତାପରେ ଗୋମୟରେ ଲେପନ କରି ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ କରିବା; ସେଠାରେ କୁଶ ପତ୍ରାଇ ସପ୍ତ ବିପ୍ର-ଋଷିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା।

Verse 37

गन्धैश्च विविधैः पुष्पैर्धूपैर्दीपैः सुशोभनेः । कश्यपोऽत्रिर्भरद्वाजौ विश्वामित्रोऽथ गौतमः ॥ ३७ ॥

ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ, ନାନା ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଦୀପରେ ଅତି ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ, ଅତ୍ରି, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଗୌତମ ଋଷି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 38

जमदग्निर्वसिष्ठश्च सप्तैते ऋषयः स्मृताः । एतैभ्योऽघ्य च विधिवत्कल्पयित्वा प्रदाय च ॥ ३८ ॥

ଜମଦଗ୍ନି ଓ ବଶିଷ୍ଠ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏମାନେ ସପ୍ତର୍ଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ବିଧିମତେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 39

नैवेद्यं विपचेद्वीमान्श्यामाकाद्यैरकृष्टकैः । तन्निवेद्य विसृज्येमान्स्वयं चाद्यात्तदेव हि ॥ ३९ ॥

ଶ୍ୟାମାକ ଆଦି ଅକୃଷ୍ଟ ଧାନ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ-ଆସନ (ବୀମାନ) ପାଇଁ ନୈବେଦ୍ୟ ପକାଅ। ତାହା ନିବେଦନ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର, ଏବଂ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପ୍ରସାଦ ଭୋଗ କର।

Verse 40

अनेन विधिना सप्त वर्षाणि प्रतिवत्सरम् । कृत्वा व्रतांते वरयेदाचार्यान् सप्त वैदिकान् ॥ ४० ॥

ଏହି ବିଧିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସାତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବ୍ରତ କର। ବ୍ରତାନ୍ତେ ସାତ ଜଣ ବୈଦିକ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଅ।

Verse 41

प्रतिमाः सप्तकुर्वींत सुवर्णेन स्वशक्तितः । जटिलाः साक्षसूत्राश्च कमण्डलुसमन्विताः ॥ ४१ ॥

ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ସାତଟି ପ୍ରତିମା କରାଅ—ଜଟାଧାରୀ, ଯଜ୍ଞୋପବୀତସହିତ ଓ କମଣ୍ଡଲୁଯୁକ୍ତ।

Verse 42

संस्थाप्य कलशेष्वेतांस्ताम्रेषु मृन्मयेषु वा । स्नापयेद्विधिवद्भक्त्या पृथक्पंचामृतैरपि ॥ ४२ ॥

ଏମାନଙ୍କୁ ତାମ୍ର କିମ୍ବା ମୃଣ୍ମୟ କଳଶରେ ସଂସ୍ଥାପନ କରି, ବିଧିମତେ ଭକ୍ତିରେ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଅ।

Verse 43

उपचारैः षोडशभिस्ततः संपूज्य भक्तितः । अर्घ्यं दत्वा ततो होमं तिलव्रीहियवादिभिः ॥ ४३ ॥

ତାପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଷୋଡଶ ଉପଚାରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ତିଳ, ଧାନ, ଯବ ଆଦିଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବ।

Verse 44

। सहस्तोमाइति ऋखा नामनन्त्रैस्तु वा पृथक् । पुण्यैर्मन्त्रैस्तथैवान्यैर्हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ४४ ॥

‘ସହସ୍ତୋମା’ ନାମକ ଋକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, କିମ୍ବା ପୃଥକ୍ ଭାବେ ନିଜ ନାମମନ୍ତ୍ରରେ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ବିଧିମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେଇ, ଶେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି କରିବ।

Verse 45

ततस्तु सप्त गा दद्याद्वस्त्रालंकारसंयुताः । आचार्यं पूजयेज्जैव वस्त्रालंकारभूषणैः ॥ ४५ ॥

ତାପରେ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରସହିତ ସପ୍ତ ଗାଈ ଦାନ କରିବ; ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ଭୂଷଣଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ।

Verse 46

अनुज्ञया गुरोः पश्चान्मूर्तीर्विप्रेषु चार्पयेत् । भोजयित्वा तु तान्भक्त्या प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥ ४६ ॥

ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ପାଇ ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ପଣ କରିବ; ଭକ୍ତିସହିତ ଭୋଜନ କରାଇ, ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ ଦେବ।

Verse 47

ततश्चेष्टैः सहासीनः स्वयं ब्राह्मणशेषितम् । भुंक्त्वा वै षड्रसोपेतं प्रमुद्यात्सह बंधुभिः ॥ ४७ ॥

ତାପରେ ନିଜ ସହଚରମାନଙ୍କ ସହ ବସି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଷଡ୍ରସଯୁକ୍ତ ପ୍ରସାଦକୁ ନିଜେ ଭୋଗ କରି, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରିବ।

Verse 48

एतत्कृत्वा व्रतं गांगं भोगान्भुक्त्वाथ वाञ्छितान् । सप्तर्षीणां प्रसादेन विमानवरगो भवेत् ॥ ४८ ॥

ଏହି ଗଙ୍ଗା-ବ୍ରତ କରି ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଭୋଗିଲା ପରେ, ସପ୍ତର୍ଷିଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ବିମାନର ଯାତ୍ରୀ ହୁଏ।

Verse 49

आश्विने शुक्लपञ्चम्यामुपांगललिताव्रतम् ॥ ४९ ॥

ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ‘ଉପାଙ୍ଗ-ଲଲିତା ବ୍ରତ’ ବିଧିପୂର୍ବକ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

तस्याः स्वर्णमयीं मूर्तिं शक्त्या निर्माय नारद । उपचारैः षोडशभिः पूजयेत्तां विधानतः ॥ ५० ॥

ହେ ନାରଦ! ଯଥାଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରି, ଷୋଡଶୋପଚାରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

पक्वान्नं फलसंयुक्तं सघृतं दक्षिणान्वितम् । द्विजवर्याय दातव्यं व्रतसंपूर्तिहेतवे ॥ ५१ ॥

ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ଫଳସହିତ ପକ୍ୱାନ୍ନ, ଘୃତସହିତ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

सवाहना शक्तियुता वरदा पूजिता मया । मातर्मामनुगृह्याथ गम्यतां निजमंदिरम् ॥ ५२ ॥

ହେ ମାତା! ତୁମେ ବାହନସହିତ, ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତା ଓ ବରଦାୟିନୀ; ମୋର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ କର, ତାପରେ ନିଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଗମନ କର।

Verse 53

कार्तिके शुक्लपंचम्यां जयाव्रतमनुत्तमम् । कर्तव्यं पापनाशाय श्रद्धया द्विजसत्तम ॥ ५३ ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀରେ ‘ଜୟା-ବ୍ରତ’ ନାମକ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାପନାଶ ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 54

पूजयित्वा जयां विप्र यथाविधि समाहितः । उपचारैः षोडशभिस्ततः शुचिरलंकृतः ॥ ५४ ॥

ହେ ବିପ୍ର, ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଜୟାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ଶୁଚି ଓ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ଷୋଡଶୋପଚାର ଅର୍ପଣ କର।

Verse 55

विप्रैकं भोजयेच्चापि तस्मै दत्त्वा च दक्षिणाम् । विसर्जयेत्ततः पश्चात्स्वयं भुञ्जीत वाग्यतः ॥ ५५ ॥

ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପରେ ସମ୍ମାନରେ ବିଦାୟ କର। ତାପରେ ବାକ୍-ସଂଯମ ରଖି ସ୍ୱୟଂ ଭୁଞ୍ଜ।

Verse 56

यस्तु वै भक्तिसंयुक्तः स्नानं कुर्य्याज्जयादिने । नश्यन्ति तस्य पापानि सिंहाक्रांता मृगा यथा ॥ ५६ ॥

ଯେ ଭକ୍ତିସହ ଜୟାଦିନରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ପାପ ସିଂହ ଆକ୍ରମଣେ ମୃଗ ଯେପରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେପରି ନଶିଯାଏ।

Verse 57

यदश्वमेधावभृथे फलं स्नानेन कीर्तितम् । तत्फलं प्राप्यते विप्रस्नानेनापि जयादिने ॥ ५७ ॥

ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ-ସ୍ନାନରେ ଯେ ଫଳ କଥିତ, ହେ ବିପ୍ର, ଜୟାଦିନର ସ୍ନାନରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 58

अपुत्रो लभते पुत्रं वंध्या गभ च विंदति । रोगी रोगात्प्रमुच्येत बद्धो मुच्येत बंधनात् ॥ ५८ ॥

ଅପୁତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି ପୁତ୍ର ଲାଭ କରେ; ବନ୍ଧ୍ୟା ନାରୀ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରେ। ରୋଗୀ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ବନ୍ଧିତ ବ୍ୟକ୍ତି ବନ୍ଧନରୁ ଛୁଟିଯାଏ।

Verse 59

मार्गशुक्ले च पञ्चम्यां नागानिष्ट्वा विधानतः । नागेभ्यो ह्यभयं लब्ध्वा मोदते सह बांधवैः ॥ ५९ ॥

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପଞ୍ଚମୀରେ ବିଧିମତେ ନାଗଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ନାଗମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଭୟ ଲାଭ କରି ସେ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।

Verse 60

पौषेऽपि शुक्लपञ्चम्यां सम्पूज्य मधुसूदनम् । लभते बाञ्छितान्कामान्नात्र कार्या विचारणा ॥ ६० ॥

ପୌଷ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଶୁକ୍ଳ ପଞ୍ଚମୀରେ ମଧୁସୂଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏଥିରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 61

पंचम्यां प्रतिमासे तु शुक्ले कृष्णे च नारद । पितॄणां पूजनं शस्तं नागानां चापि सर्वथा ॥ ६१ ॥

ହେ ନାରଦ! ପ୍ରତି ମାସର ପଞ୍ଚମୀରେ—ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ—ପିତୃମାନଙ୍କ ପୂଜା ଶୁଭକର, ଏବଂ ନାଗମାନଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ ସର୍ବଥା ହିତକର।

Verse 62

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थपञ्चमीव्रतनिरूपणं नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११४ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ, ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶମାସସ୍ଥ ପଞ୍ଚମୀବ୍ରତ ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକଶେ ଚୌଦହତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।