The Exposition of the Pratipadā Vrata for the Twelve Months

Verse 1

नारद उवाच । पुराणसूत्रमखिलं श्रुतं तव मुखाद्विभो । मरीचये यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଭୋ! ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ମରୀଚିଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ମୁଁ ସମଗ୍ର ପୁରାଣସୂତ୍ର ଶୁଣିଛି।

Verse 2

अधुना तु महाभाग तिथीनां वै कथानकम् । क्रमतो मह्यमाख्याहि यथा स्याद्वतनिश्चयः ॥ २ ॥

ଏବେ, ହେ ମହାଭାଗ! ତିଥିମାନଙ୍କର କଥା ମୋତେ କ୍ରମକ୍ରମେ କହନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ-ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।

Verse 3

यस्मिन्मासे तु या पुण्या तिथिर्येन उपासिता । यद्विधानं च पूजादेस्तत्सर्वं वद सांप्रतम् ॥ ३ ॥

ଯେଉଁ ଯେଉଁ ମାସରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ତିଥି ଉପାସ୍ୟ, ଏବଂ ଯେହି ବିଧିରେ ତାହାକୁ ଭକ୍ତିସହ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ—ପୂଜା ଆଦି କର୍ମର ସମସ୍ତ ବିଧାନ ଏବେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तिथीनां ते व्रतं पृथक् । तिथीशानुक्रमादेव सर्वसिद्धिविधायकम् ॥ ४ ॥

ସନାତନ କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ; ମୁଁ ତିଥିମାନଙ୍କର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କହିବି। ତିଥି-ଅଧିପତିଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିବା ହିଁ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ।

Verse 5

चैत्रे मासि जगद्ब्रह्मा ससज प्रथमेऽहनि । शुक्लपक्षे समग्रं वै तदा सूर्योदये सति ॥ ५ ॥

ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଜଗଦ୍-ବ୍ରହ୍ମା ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 6

वत्सरादौ वसंतादौ बलिराज्ये तथैव च । पूर्वविद्धैव कर्तव्या प्रतिपत्सर्वदा बुधैः ॥ ६ ॥

ବର୍ଷାରମ୍ଭରେ, ବସନ୍ତାରମ୍ଭରେ, ଏବଂ ବଲିରାଜ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାଳରେ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରତିପଦା ତିଥି ସଦା ‘ପୂର୍ବବିଦ୍ଧା’ ନିୟମାନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 7

तत्र कार्या महाशांतिः सर्वकल्मषनाशिनी । सर्वोत्पातप्रशमनी कलिदुष्कृतहारिणी ॥ ७ ॥

ସେଠାରେ ମହାଶାନ୍ତି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ—ଯାହା ସମସ୍ତ କଲ୍ମଷକୁ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପାତକୁ ପ୍ରଶମିତ କରେ, ଏବଂ କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍କୃତଫଳକୁ ହରିନେଇଥାଏ।

Verse 8

आयुः प्रदापुष्टिकरी धनसौभाग्यवर्द्धिनी । मंगल्या च पवित्रा च लोकद्वयमुखावहा ॥ ८ ॥

ଏହା ଆୟୁ ଦାନ କରେ, ପୁଷ୍ଟି ଆଣେ, ଧନ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ। ଏହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପବିତ୍ର, ଏବଂ ଇହଲୋକ-ପରଲୋକ ଉଭୟର କଲ୍ୟାଣକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 9

तस्यामादौ तु संपूज्यो ब्रह्मा वह्निवपुर्धरः । पाद्यार्ध्यपुष्पधूपैश्च वस्त्रालंकारभोजनैः ॥ ९ ॥

ସେହି ବିଧିରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିସ୍ୱରୂପ ଦେହଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା।

Verse 10

होमैर्बल्युपहारैश्च तथा ब्राह्मणतर्पणैः । ततः क्रमेण देवेभ्यः पूजा कार्या पृथक्पृथक् ॥ १० ॥

ହୋମ, ବଳି-ଉପହାର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ତର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା; ତାପରେ କ୍ରମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

कृत्वोंकार नमस्कारं कुशोदकतिलाक्षतैः । सवस्त्रं सहिरण्यं च ततो दद्याद्दिजातये ॥ ११ ॥

ଓଁକାର ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, କୁଶାଯୁକ୍ତ ଜଳ, ତିଳ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦ୍ୱାରା; ତାପରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ବସ୍ତ୍ର ସହ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 12

दक्षिणां वेदविदुषे व्रतसंपूर्तिहेतवे । एवं पूजाविशेषेण व्रतं स्यात्सौरिसंज्ञकम् ॥ १२ ॥

ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ ବେଦବିଦ୍ୱାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ବିଶେଷ ପୂଜାବିଧି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବ୍ରତ ‘ସୌରି-ବ୍ରତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୁଏ।

Verse 13

आरोग्यदं नृणां विप्र तस्मिन्नेव दिने मुने । विद्याव्रतमपि प्रोक्तमस्यामेव तिथौ मुने ॥ १३ ॥

ହେ ବିପ୍ର, ହେ ମୁନେ! ଏହି ବ୍ରତ ସେହି ଦିନେଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆରୋଗ୍ୟ ଦାନ କରେ। ହେ ମୁନେ! ଏହି ତିଥିରେ ଜ୍ଞାନ-ଲାଭ ପାଇଁ ‘ବିଦ୍ୟା-ବ୍ରତ’ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 14

तिलकं नाम च प्रोक्तं कृष्णेनाजातशत्रवे । अथ ज्येष्ठे सिते पक्षे पक्षत्यां दिवसोदये ॥ १४ ॥

‘ତିଲକ’ ନାମକ ବିଧି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଏହା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ, ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 15

देवोद्यानभवं हृद्यं करवीरं समर्चयेत् । रक्ततन्तुरीधानं गंधधूपविलेपनैः ॥ १५ ॥

ଦେବୋଦ୍ୟାନରେ ଜନ୍ମିତ ହୃଦୟହର କରବୀର ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିସହିତ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ। ଲାଲ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧା ସମିଧା, ସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନ କର।

Verse 16

प्ररूढसप्तधान्यैश्च नारगैर्बीजपूरकैः । अभ्युक्ष्याक्षततोयेन मंत्रेणेत्थं क्षमापयेत् ॥ १६ ॥

ମୋଳିଥିବା ସପ୍ତ ଧାନ୍ୟ, ଦାଡ଼ିମ୍ବ ଓ ବୀଜପୂରକ (ଲେମ୍ବୁ) ସହ; ଅକ୍ଷତ ମିଶ୍ରିତ ଜଳରେ ଅଭ୍ୟୁକ୍ଷଣ/ଛିଟା ଦେଇ, ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କ୍ଷମା ଯାଚି ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

करवीर वृषावास नमस्ते भानुवल्लभ । दंभोलिमृडदुर्गादिदेवानां सततं प्रिय ॥ १७ ॥

ହେ କରବୀର, ହେ ବୃଷାବାସ! ହେ ଭାନୁବଲ୍ଲଭ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ଦୁର୍ଗା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କର ତୁମେ ସଦା ପ୍ରିୟ।

Verse 18

आकृष्णेनेति वेदोक्तमंत्रेणेत्थं क्षमापयेत् । एवं भक्त्या समभ्यर्च्य दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् ॥ १८ ॥

‘ଆକୃଷ୍ଣେନେତି’ ବେଦୋକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି ଏହିପରି କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବ। ପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବ।

Verse 19

प्रदक्षिणं ततः कुर्यात्पश्चात्स्वभवनं व्रजेत् । नभः शुक्ले प्रतिपदि लक्ष्मीबुद्धिप्रदायकम् ॥ १९ ॥

ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପଛରେ ନିଜ ଘରକୁ ଯିବ। ନଭସ୍ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପ୍ରତିପଦାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ବ୍ରତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 20

धर्मार्थकाममोक्षाणां निदानं परमं व्रतम् । सोमवारं समारभ्य सार्धमासत्रयं द्विज ॥ २० ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଏହି ପରମ ବ୍ରତ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ମୂଳ ନିଦାନ। ସୋମବାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାଢେ ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନ କର।

Verse 21

कार्तिकासितभूतायामुपोष्यं व्रततत्परः । पूर्णायां शिवमभ्यर्च्य सुवण वंशसंयुतम् ॥ २१ ॥

କାର୍ତ୍ତିକ ଅମାବାସ୍ୟା ରାତିରେ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଉପବାସ କରିବ। ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ବଂଶ (ସୁନା ବାଁଶ/ଦଣ୍ଡ) ସହ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 22

वायनं सुमहत्पुण्यं देवताप्रीतिवर्धकम् । दद्याद्विप्राय संकल्प्य धनवृद्ध्यै मुनीश्वर ॥ २२ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ‘ବାୟନ’ ନାମକ ଦାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପୁଣ୍ୟକର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଏ। ଧନବୃଦ୍ଧିର ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବ।

Verse 23

भाद्रशुक्लप्रतिपदि व्रतं नाम्ना महत्तमम् । व्रतं मौनाह्वयं केचित्प्राहुरत्र शिवोऽर्च्यते ॥ २३ ॥

ଭାଦ୍ରପଦ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପ୍ରତିପଦା ଦିନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଏକ ବ୍ରତ ଅଛି। କେହି ଏହାକୁ ‘ମୌନ ବ୍ରତ’ କହନ୍ତି; ଏହି ବ୍ରତରେ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ।

Verse 24

नैवेद्यं तु पचेन्मौनी षोडशत्रिगुणानि च । फलानि पिष्टपक्वानि दद्याद्विप्राय षोडश ॥ २४ ॥

ମୌନ ଧାରଣ କରି ନୈବେଦ୍ୟକୁ ଷୋଳର ତିନିଗୁଣ ପରିମାଣରେ ପକାଇବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଷୋଳ ଫଳ ଓ ଷୋଳ ପିଷ୍ଟପକ୍ୱ ପଦାର୍ଥ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

देवाय षोडशान्यानि भुज्यंते षोडशात्मना । सौवर्णं शिवमभ्यर्च्य कुम्भोपरि विधानवित् ॥ २५ ॥

ବିଧାନଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଭିଷିକ୍ତ କୁମ୍ଭ ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଷୋଳଶାତ୍ମକ ଭାବରେ ଦେବଙ୍କୁ ଷୋଳ ଉପଚାର ନିବେଦନ କରି, ପ୍ରସାଦରୂପେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

तत्सर्वं धेनुसहितमाचार्य्याय प्रदापयेत् । इदं कृत्वा व्रतं विप्र देव देवस्य शूलिनः ॥ २६ ॥

ସେ ସବୁକିଛି—ଗାଈ ସହିତ—ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ବିପ୍ର! ଏଭଳି ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ କଲେ ଦେବଦେବ ଶୂଲିନ (ଶିବ)ଙ୍କ କୃପା ମିଳେ।

Verse 27

चतुर्दशाब्दं देहांतं भुक्तभोगः शिवं व्रजेत् । आश्विने सितपक्षत्यां कृत्वाशोकव्रतं नरः ॥ २७ ॥

ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର (ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ) ତିଥିରେ ଯେ ନର ଅଶୋକ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଭୋଗସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ; ଏବଂ ଦେହାନ୍ତେ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 28

अशोको जायते विप्रधनधान्यसमन्वितः । अशोकपूजनं तत्र कार्यं नियमतत्परैः ॥ २८ ॥

ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟସମୃଦ୍ଧିସହିତ ଅଶୋକବୃକ୍ଷ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ସେଇ ସ୍ଥାନରେ ନିୟମନିଷ୍ଠମାନେ ଅଶୋକବୃକ୍ଷର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

व्रतांते द्वादशे वर्षे मूर्तिं चाशोकशाखिनः । समर्प्य गुरवे भक्त्या शिवलोके महीयते ॥ २९ ॥

ବ୍ରତାନ୍ତେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ଅଶୋକବୃକ୍ଷସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭକ୍ତିସହ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ, ସେ ଶିବଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ।

Verse 30

अस्यामेव प्रतिपदि नवरात्रं समारभेत् । पूर्वाह्णे पूजयेद्देवीं घटस्थापनपूर्वकम् ॥ ३० ॥

ଏହି ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରେ ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଘଟସ୍ଥାପନ କରି ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 31

अंकुरारोपणं कृत्वा यवैर्गोधूममिश्रितैः । ततः प्रतिदिनं कुर्यादेकभुक्तमयाचितम् ॥ ३१ ॥

ଯବ ସହ ଗହମ ମିଶାଇ ଅଙ୍କୁରାରୋପଣ କରି, ତାପରେ ପ୍ରତିଦିନ ଏକବାର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଭୋଜନ ଅଯାଚିତ—ଅର୍ଥାତ୍ ନ ମାଗି ପ୍ରାପ୍ତ—ହେବା ଦରକାର।

Verse 32

उपवासं यथाशक्ति पूजापाठजपादिकम् । मार्कंण्डेय पुराणोक्तं चरितत्रितयं द्विज ॥ ३२ ॥

ଯଥାଶକ୍ତି ଉପବାସ କରି, ପୂଜା, ପାଠ, ଜପ ଇତ୍ୟାଦି ଆଚରଣ କର। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣରେ କଥିତ ଚରିତ୍ରତ୍ରୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।

Verse 33

पठनीयं नवदिनं भुक्तिमुक्ती अभीप्सता । कुमारीपूजनं तत्र प्रशस्तं भोजनादिभिः ॥ ३३ ॥

ଯେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହିଁକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ, ସେ ନବଦିନ ଏହା ପାଠ କରୁ। ସେହି ବ୍ରତରେ ଭୋଜନାଦି ସତ୍କାର ସହ କୁମାରୀପୂଜା ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 34

इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र सर्वसिद्ध्यालयो नरः । जायते भुवि दुर्गायाः प्रसादान्नात्र संशयः ॥ ३४ ॥

ହେ ବିପ୍ର! ଏହିପରି ଭାବେ ବ୍ରତ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଆଶ୍ରୟ ହୋଇଯାଏ। ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 35

अथोर्जसितपक्षत्यां नवरात्रोदितं चरेत् । विशेषादन्नकूटाख्यं विष्णुप्रीतिविवर्धनम् ॥ ३५ ॥

ତାପରେ ଊର୍ଜ (ଆଶ୍ୱିନ) ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ନବରାତ୍ରିରେ ଉକ୍ତ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁ। ବିଶେଷକରି ‘ଅନ୍ନକୂଟ’ ନାମକ ନୈବେଦ୍ୟ କରୁ, ଯାହା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଏ।

Verse 36

सर्वपाकैः सर्ददोहैः सर्वैः सर्वार्थसिद्धये । कर्तव्यमन्नकूटं तु गोवर्द्धनसमर्चने ॥ ३६ ॥

ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୋବର୍ଧନ-ସମର୍ଚ୍ଚନାରେ ଅନ୍ନକୂଟ କରିବା ଉଚିତ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପାକ ଓ ଦୁଗ୍ଧଜ ପଦାର୍ଥ ସହିତ।

Verse 37

सायं गोभिः सह श्रीमद्गोवर्द्धनधराधरम् । समर्च्य दक्षिणीकृत्य भुक्तिमुक्ती समाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଗୋମାତାମାନଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଗୋବର୍ଧନଧାରୀ, ଧରାଧର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରୁ। ପରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହିଁକୁ ପାଉ।

Verse 38

अथ मार्गसिताद्यायां धनव्रतमनुत्तमम् । नक्तं विष्ण्वर्चनं होमैः सौवर्णीं हुतभुक्तनुम् ॥ ३८ ॥

ଏବେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ତିଥିରେ ଅନୁତ୍ତମ ଧନବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ରାତିରେ ହୋମ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିମା/ହବିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 39

रक्तवस्त्रयुगाच्छन्नां द्विजाय प्रतिपादयेत् । एवं कृत्वा धनैर्धान्यैः समृद्धो जायते भुवि ॥ ३९ ॥

ଲାଲ ବସ୍ତ୍ରର ଏକ ଯୁଗଳ (ଆବରଣରୂପେ) ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି କଲେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 40

वह्निना दग्धपापस्तु विष्णुलोके महीयते । पौषशुक्लप्रतिपदि भानुमभ्यर्च्य भक्तितः ॥ ४० ॥

ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଯାହାର ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପୌଷ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପ୍ରତିପଦାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ଭାନୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 41

एकभक्तव्रतो मर्त्यो भानुलोकमवाप्नुयात् । माघशुक्लाद्यदिवसे वह्निं साक्षान्महेश्वरम् ॥ ४१ ॥

ଏକଭକ୍ତ ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ ମର୍ତ୍ୟ ଭାନୁଲୋକ (ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକ) ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷର ପ୍ରଥମ ଦିନ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶ୍ୱରସ୍ୱରୂପ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 42

समभ्यर्च्य विधानेन समृद्धो जायते भुवि । अथ फाल्गुनशुक्लादौ देवदेवं दिगंबरम् ॥ ४२ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ। ତାପରେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ ଦେବଦେବ ଦିଗମ୍ବର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 43

धूलिधूसरसर्वांगं जलैरुक्षेत्समंततः । कर्मणा लौकिकेनापि संतुष्टो हि महेश्वरः ॥ ४३ ॥

ଯାହାର ସମଗ୍ର ଶରୀର ଧୂଳିରେ ଢାକା, ତାକୁ ସବୁଦିଗରୁ ଜଳ ଛିଟାଇ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ସାଧାରଣ ଲୋକିକ ସେବାକର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 44

स्वसायुज्यं प्रदिशति भक्त्या सम्यक्समर्चितः । वैशाखे तु सिताद्यायां विष्णुं विश्वविहारिणम् ॥ ४४ ॥

ଭକ୍ତିସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିଶ୍ୱବିହାରୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କଲେ—ବିଶେଷତଃ ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ ଦିନରେ—ସେ ନିଜ ସାୟୁଜ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 45

समभ्यर्च्य विधानेन विप्रान्संभोजयेद्वती । एवं शुचिसिताद्यायां ब्रह्माणं जगतां गुरुम् ॥ ४५ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି ଭକ୍ତା ସ୍ତ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉ। ଏଭଳି ପବିତ୍ର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ ତିଥିରେ ସେ ଜଗତଗୁରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ।

Verse 46

विष्णुना सहितो ब्रह्मा सर्वलोकेश्वरेश्वरः । स्वसायुज्यं प्रदिशति सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ४६ ॥

ବିଷ୍ଣୁ ସହିତ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା—ସମସ୍ତ ଲୋକାଧିପତିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିପତି—ଭକ୍ତକୁ ନିଜ ସାୟୁଜ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ତାହା ପାଇଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ ହୁଏ।

Verse 47

आसु द्वादशमासानां प्रतिपत्सु द्विजोत्तम । व्रतानि तुभ्यं प्रोक्तानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च ॥ ४७ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ମାସର ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରେ ପାଳନୀୟ ବ୍ରତମାନ କହିଲି; ସେଗୁଡିକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦାନ କରେ।

Verse 48

व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु ब्रह्मचर्यं विधीयते । भोजने तु हविष्यान्नं सामान्यत उदाहृतम् ॥ ४८ ॥

ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରତରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପାଳନ ବିଧିରୂପେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଭୋଜନ ବିଷୟରେ ସାଧାରଣ ନିୟମ ଭାବେ ହବିଷ୍ୟାନ୍ନ—ସରଳ ଯଜ୍ଞୀୟ ଆହାର—ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 49

इति श्रीबृहन्ननारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासप्रतिपद्व्रतनिरूपणं नाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ ११० ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ‘ଦ୍ୱାଦଶମାସ ପ୍ରତିପଦା-ବ୍ରତ-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକଶେ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।