The Description of the Brahmāṇḍa Purāṇa’s Table of Contents (Anukramaṇī)
ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମା ମରୀଚିଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣର ବିଷୟବ୍ୟାପ୍ତି ଓ ଅନ୍ତର୍ବିଭାଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଅନୁଷଙ୍ଗ, ଉପୋଦ୍ଘାତ, ଉପସଂହାର—ଏହି ଚାରି ପାଦକୁ ପୂର୍ବ-ମଧ୍ୟ-ଉତ୍ତର ଭାଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରି ଅନୁକ୍ରମଣୀ ଦିଆଯାଏ। କର୍ମ-ଧର୍ମ, ନୈମିଷ କଥା, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଓ ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମ, କଳ୍ପ-ମନ୍ୱନ୍ତର, ମାନସସୃଷ୍ଟି, ରୁଦ୍ରଜନ୍ମ, ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରକାଶ, ଋଷିସୃଷ୍ଟି; ଭୁବନକୋଶ (ଭାରତାଦି, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ, ପାତାଳ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକ), ଗ୍ରହଗତି, ସୂର୍ଯ୍ୟରଚନା; ଯୁଗଧର୍ମ ଓ ଯୁଗାନ୍ତ; ବୈଦିକ ବିପତ୍ତି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବାଦି ମନୁ, ପୃଥିବୀଦୋହନ; ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ରାଜର୍ଷି ବଂଶ (ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଅତ୍ରିବଂଶ, ଯୟାତି, ଯଦୁ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ଯ୍ୟ, ପରଶୁରାମ, ବୃଷ୍ଣି, ସଗର), ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାବତାର, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ବଲିବଂଶ; କଳିଯୁଗ ଭବିଷ୍ୟ ବିଷୟ; ପରେ ପ୍ରଳୟ, କାଳମାନ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ, ନରକ, ମନୋମୟ ନଗର, ପ୍ରକୃତିଲୟ, ଶୈବ ପୁରାଣ ସଙ୍କେତ, ଗୁଣାନୁସାର ଗତି, ଏବଂ ଅନ୍ୱୟ-ବ୍ୟତିରେକରେ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଆସେ। ଶେଷରେ ପୁରାଣ ପରମ୍ପରା, ଶ୍ରବଣ-ପାଠ-ଲେଖନ ଫଳ ଓ ଦାନ/ଉପଦେଶର ଆଚାରନିୟମ କୁହାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि ब्रह्मांडाख्यं पुरातनम् । यच्च द्वादशसाहस्रमादिकल्पकथायुतम् ॥ १ ॥
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବତ୍ସ, ଶୁଣ; ମୁଁ ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ’ ନାମକ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି। ଏହା ଦ୍ୱାଦଶ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଆଦିକଳ୍ପ କଥାରେ ସମୃଦ୍ଧ।
Verse 2
प्रक्रियाख्योऽनुषंगाख्य उपोद्घातस्तृतीयकः । चतुर्थ उपसंहारः पादाश्चत्वार एव हि ॥ २ ॥
ପ୍ରଥମ ପାଦ ‘ପ୍ରକ୍ରିୟା’, ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ଅନୁଷଙ୍ଗ’। ତୃତୀୟ ‘ଉପୋଦ୍ଘାତ’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ‘ଉପସଂହାର’—ନିଶ୍ଚୟ ଚାରି ପାଦ ଅଛି।
Verse 3
पूर्वपादद्वयं पूर्वो भागोऽत्र समुदाहृतः । तृतीयो मध्यमो भागश्चतुर्थस्तूत्तरो मतः ॥ ३ ॥
ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ପାଦ ‘ପୂର୍ବ ଭାଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତୃତୀୟ ‘ମଧ୍ୟ ଭାଗ’ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ‘ଉତ୍ତର ଭାଗ’ ଭାବେ ମନାଯାଏ।
Verse 4
आदौ कृत्यसमुद्देशो नैमिषाख्यानकं ततः । हिरण्यगर्भोत्पत्तिश्च लोककल्पनमेव च ॥ ४ ॥
ପ୍ରଥମେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ବିଧିମାନଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ; ପରେ ନୈମିଷ ଆଖ୍ୟାନ। ତାପରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ରଚନା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 5
एष वै प्रथमः पादो द्वितीयं श्रृणु मानद । कल्पमन्वन्तराख्यानं लोकज्ञानं ततः परम् ॥ ५ ॥
ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଥମ ପାଦ; ଏବେ, ହେ ମାନଦ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦ ଶୁଣ। ତାହାରେ କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଆଖ୍ୟାନ ଅଛି, ଏବଂ ପରେ ଲୋକବିଷୟକ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
Verse 6
मानसीसृष्टिकथनं रुद्रप्रसववर्णनम् । महादेवविभूतिश्च ऋषिसर्गस्ततः परम् ॥ ६ ॥
ଏଥିରେ ମାନସୀ ସୃଷ୍ଟିର କଥନ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବର ବର୍ଣ୍ଣନା, ମହାଦେବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିଭୂତିର ମହିମା, ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ଋଷିସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅଛି।
Verse 7
अग्नीनां विजयश्चाथ कालसद्भाववर्णनम् । प्रियव्रतान्वयोद्देशः पृथिव्यायामविस्तरः ॥ ७ ॥
ତାପରେ ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କ ବିଜୟ, କାଳର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପର ବର୍ଣ୍ଣନା, ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ବଂଶର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଆୟାମ-ବିସ୍ତାରର ବିଶଦ ବିବରଣୀ ଅଛି।
Verse 8
वर्णनं भारतस्यास्य ततोऽन्येषां निरूपणम् । जम्ब्वादिसप्तद्वीपाख्या ततोऽधोलोकवर्णनम् ॥ ८ ॥
ଏହି ଭାରତବର୍ଷର ବର୍ଣ୍ଣନା, ପରେ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳମାନଙ୍କ ନିରୂପଣ, ତାପରେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ ଆଦି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର କଥା, ଏବଂ ଶେଷରେ ଅଧୋଲୋକମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି।
Verse 9
उर्द्ध्वलोकानुकथनं ग्रहचारस्ततः परम् । आदित्यव्यूहकथनं देवग्रहानुकीर्तनम् ॥ ९ ॥
ତାପରେ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଲୋକମାନଙ୍କ କଥନ, ପରବର୍ତ୍ତୀରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଗତିବିବରଣୀ; ତଦନନ୍ତରେ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ବ୍ୟୂହର କଥା ଏବଂ ଦେବଗ୍ରହମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ଅଛି।
Verse 10
नीलकंठाह्वयाख्यानं महादेवस्य वैभवम् । अमावास्यानुकथनं युगतत्त्वनिरूपणम् ॥ १० ॥
ଏଥିରେ “ନୀଳକଣ୍ଠ” ନାମକ ଆଖ୍ୟାନ, ମହାଦେବଙ୍କ ବୈଭବ, ଅମାବାସ୍ୟାର କଥନ, ଏବଂ ଯୁଗତତ୍ତ୍ୱର ନିରୂପଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
Verse 11
यज्ञप्रवर्तनं चाथ युगयोरंत्ययोः कृतिः । युगप्रजालक्षणं च ऋषिप्रवरवर्णनम् ॥ ११ ॥
ଏଥିରେ ଯଜ୍ଞପ୍ରବର୍ତ୍ତନ, ଯୁଗମାନଙ୍କ ଅନ୍ତ୍ୟକାଳରେ ଘଟୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ପ୍ରଜାଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି-ପ୍ରବରମାନଙ୍କ ବଂଶବର୍ଣ୍ଣନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 12
वेदानां व्यसनाख्यानं स्वायम्भुवनिरूपणम् । शेषमन्वंतराख्यानं पृथिवीदोहनं ततः ॥ १२ ॥
ଏଥିରେ ବେଦମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସିଥିବା ବିପଦର ଆଖ୍ୟାନ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ଯୁଗନିରୂପଣ, ଶେଷ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କ କଥା ଏବଂ ପରେ ପୃଥିବୀ-ଦୋହନର ବର୍ଣ୍ଣନ ଅଛି।
Verse 13
चाक्षुषेऽद्यतने सर्गे द्वितीयोऽङ्घ्रिः पुरोदले । अथोपोद्घातपादे तु सप्तर्षिपरिकीर्तनम् ॥ १३ ॥
ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଙ୍ଘ୍ରିର ବିବରଣୀ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାଗରେ ଅଛି; ପରେ ଉପୋଦ୍ଘାତ-ପାଦରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି।
Verse 14
प्रजापत्यन्वयस्तस्माद्देवादीनां समुद्भवः । ततो जयाभिलाषश्च मरुदुत्पत्तिकीर्तनम् ॥ १४ ॥
ତାହାଠାରୁ ପ୍ରଜାପତି-ବଂଶ ଏବଂ ଦେବାଦିମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବର ବର୍ଣ୍ଣନ ହୁଏ; ପରେ ଜୟାଭିଲାଷ ଓ ମରୁତମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର କୀର୍ତ୍ତନ ଅଛି।
Verse 15
काश्यपेयानुकथनं ऋषिवंशनिरूपणम् । पितृकल्पानुकथनं श्राद्धकल्पस्ततः परम् ॥ १५ ॥
ତାପରେ କାଶ୍ୟପବଂଶୀୟମାନଙ୍କ ଅନୁକଥନ, ଋଷିବଂଶର ନିରୂପଣ, ପିତୃକଳ୍ପର ବିବରଣ ଏବଂ ତାହାପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପର ବିଧିମାନ ଉକ୍ତ।
Verse 16
वैवस्वतसमुत्पत्तिः सृष्टिस्तस्य ततः परम् । मनुपुत्रान्वयश्चांतो गान्धर्वस्य निरूपणम् ॥ १६ ॥
ଏଠାରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାପରେ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିବୃତ୍ତାନ୍ତ, ମନୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବଂଶାନୁକ୍ରମ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଗାନ୍ଧର୍ବ ପରମ୍ପରାର ନିରୂପଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 17
इक्ष्वाकुवंशकथनं वंशोऽत्रेः सुमहात्मनः । अमावसोरन्वयश्च रजेश्चरितमद्भुतम् ॥ १७ ॥
ଏଠାରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶକଥା, ମହାତ୍ମା ଅତ୍ରି ଋଷିଙ୍କ ଗୌରବମୟ ବଂଶ, ଅମାବସୁଙ୍କ ବଂଶାନୁକ୍ରମ, ଏବଂ ରଜେଶ ରାଜାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 18
ययातिचरितं चाथ यदुवंशनिरूपणम् । कार्तवीर्यस्य चरितं जामदग्न्यं ततः परम् ॥ १८ ॥
ତାପରେ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ, ପରେ ଯଦୁବଂଶର ନିରୂପଣ; ତାହାପରେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଜୀବନବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଏବଂ ପରେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ)ଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 19
वृष्णिवंशानुकथनं सगरस्याथ संभवः । भार्गवस्यानुचरितं पितृकार्यवधाश्रयम् ॥ १९ ॥
ଏଠାରେ ବୃଷ୍ଣି ବଂଶର ଅନୁକଥନ, ପରେ ସଗରଙ୍କ ଜନ୍ମ; ତାପରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଅନୁଚରିତ—ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣାର୍ଥେ କୃତ ବଧକୁ ଆଧାର କରି—ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 20
सगरस्याथ चरितं भार्गवस्य कथा पुनः । देवासुराहवकथा कृष्णाविर्भाववर्णनम् ॥ २० ॥
ତାପରେ ସଗରଙ୍କ ଚରିତ, ପୁନଃ ଭାର୍ଗବ କଥା; ଦେବ-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧକଥା, ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ (ଅବତାର)ର ବର୍ଣ୍ଣନ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 21
इंद्रस्य तु स्तवः पुण्यः शुक्रेण परिकीर्तितः । विष्णुमाहात्म्यकथनं बलिवंशनिरूपणम् ॥ २१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ତବ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥନ ଓ ବଲି-ବଂଶର ନିରୂପଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 22
भविष्यराजचरितं संप्राप्तेऽथ कलौ युगे । समुपोद्धातपादोऽयं तृतीयो मध्यमे दले ॥ २२ ॥
ତାପରେ କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ଭବିଷ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଚରିତ କଥିତ ହୁଏ। ଏହା ତୃତୀୟ ବିଭାଗ—ଉପୋଦ୍ଘାତ ଭାଗ—ମଧ୍ୟ ଖଣ୍ଡରେ ସ୍ଥିତ।
Verse 23
चतुर्थमुपसंहारं वक्ष्ये खण्डे तथोत्तरे । वैवस्वतांतराख्यानं विस्तरेण यथातथाम् ॥ २३ ॥
ତାପରେ ଉତ୍ତର ଖଣ୍ଡରେ ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ ଉପସଂହାର କହିବି; ଏବଂ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଆଖ୍ୟାନକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Verse 24
पूर्वमेव समुद्दिष्टं संक्षेपादिह कथ्यते । भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम् ॥ २४ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଯାହା ସୂଚିତ ହୋଇଥିଲା, ସେହିଟି ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଉଛି; ତାପରେ ଭବିଷ୍ୟତ ମନୁମାନଙ୍କ ଚରିତ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ କଥିତ ହେବ।
Verse 25
कल्पप्रलयनिर्देशः कालमानं ततः परम् । लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः ॥ २५ ॥
ତାପରେ କଳ୍ପ ଓ ପ୍ରଳୟର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଆସେ; ପରେ କାଳମାନର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ। ତା’ପରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଲୋକ ସ୍ୱଲକ୍ଷଣ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
Verse 26
वर्णनं नरकाणां च विकर्माचरणैस्ततः । मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः ॥ २६ ॥
ତଦନନ୍ତରେ ନରକମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମାଚରଣର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସେ; ପରେ ମନୋମୟପୁରର ଆଖ୍ୟାନ, ତାପରେ ପ୍ରକୃତି-ଲୟ (ପ୍ରଳୟ) କଥିତ ହୁଏ।
Verse 27
शैवस्याथ पुरस्यापि वर्णनं च ततः परम् । त्रिविधा गुणसंबंधाज्जंतूनां कीर्तिता गतिः ॥ २७ ॥
ତାପରେ ଶୈବ ପୁରାଣର ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ପରେ ତ୍ରିଗୁଣ-ସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଜୀବମାନଙ୍କର ତ୍ରିବିଧ ଗତି କୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
Verse 28
अनिर्देश्याप्रतर्क्यस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम् ॥ २८ ॥
ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଓ ତର୍କାତୀତ ପରମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ବିଷୟରେ, ପରେ ଅନ୍ୱୟ-ବ୍ୟତିରେକ ପଦ୍ଧତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
Verse 29
इत्येष उपसंहारपादो वृत्तः सहोत्तरः । चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम् ॥ २९ ॥
ଏହିପରି ଉତ୍ତରଭାଗ ସହିତ ଉପସଂହାର-ପାଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ଏଭଳି ଚାରି ପାଦବିଶିଷ୍ଟ ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ’ ତୁମକୁ ଘୋଷିତ ହେଲା।
Verse 30
अष्टादशमनौपम्यं सारात्सारतरं द्विज । ब्रह्मांडं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन पठ्यते ॥ ३० ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଅନୁପମ—ସାରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସାରଭୂତ; ଏହା ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକ ପରିମାଣର ପୁରାଣ ବୋଲି ପଠିତ ହୁଏ।
Verse 31
तदेतदस्य गदितमत्राष्टादशधा पृथक् । पाराशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद ॥ ३१ ॥
ହେ ମାନଦ! ଏଠାରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭାଗରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କରି ପାରାଶର୍ୟ ମୁନି (ବ୍ୟାସ) ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ କହିଛନ୍ତି।
Verse 32
वस्तुतस्तूपदेष्ट्राथ मुनीनां भावितात्मनाम् । मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे ॥ ३२ ॥
ବାସ୍ତବରେ ମୁଁ ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କର ଉପଦେଷ୍ଟା ହେଲି; ମୋଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣି ସେମାନେ ତାହାକୁ ଲୋକଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ।
Verse 33
मुनयो धर्मशीलास्ते दीनानुग्रहकारिणः । मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम् ॥ ३३ ॥
ସେ ମୁନିମାନେ ଧର୍ମଶୀଳ ଓ ଦୀନମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରୁଥିବା। ଏହି ପୁରାଣକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଥିଲି।
Verse 34
तेन शक्तिसुतायोक्तं जातूकर्ण्याय तेन च । व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभंजनमुखोद्गतम् ॥ ३४ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶକ୍ତିପୁତ୍ରଙ୍କୁ କୁହାଗଲା, ଏବଂ ସେ ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ। ପରେ ପ୍ରଭଞ୍ଜନଙ୍କ ମୁଖରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଏହି ପୁରାଣବିଦ୍ୟାକୁ ବ୍ୟାସ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
Verse 35
प्रमाणीकृत्य लोकेऽस्मिन्प्रावर्तयदनुत्तमम् । य इदं कीर्तयेद्वत्स श्रृणोति च समाहितः ॥ ३५ ॥
ଏହି ଲୋକରେ ଏହାକୁ ପ୍ରମାଣ ରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ଏହି ଅନୁତ୍ତମ ଉପଦେଶକୁ ପ୍ରଚଳିତ କଲେ। ହେ ବତ୍ସ! ଯେ ଏହାକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ କିମ୍ବା ସମାହିତଚିତ୍ତେ ଶୁଣେ।
Verse 36
स विधूयेह पापानि याति लोकमनामयम् । लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम् ॥ ३६ ॥
ସେ ଏଠିଏ ପାପକୁ ଝାଡ଼ି ନିରାମୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ପୁରାଣ ଲେଖି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନସ୍ଥ ପଦ ପାଏ।
Verse 37
वस्त्रेणाच्छादितं यस्तु ब्राह्मणाय प्रयच्छति । स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥ ३७ ॥
ଯେ ଜଣେ ବସ୍ତ୍ରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର ନାହିଁ।
Verse 38
मरीचेऽष्टादशैतानि मया प्रोक्तानि यानि ते । पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात् ॥ ३८ ॥
ହେ ମରୀଚି! ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଥିବା ଏହି ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ସଂକ୍ଷେପରେ ମଧ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତାରରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 39
अष्टादश पुराणानि यः श्रृणोति नरोत्तमः । कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते ॥ ३९ ॥
ଯେ ନରୋତ୍ତମ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ବିଧାନାନୁସାରେ କଥନ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।
Verse 40
सूत्रमेतत्पुराणानां यन्मयोक्तं तवाधुना । तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता ॥ ४० ॥
ଏହା ପୁରାଣମାନଙ୍କର ସୂତ୍ର, ଯାହା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିଲି। ପୁରାଣଫଳ ଇଚ୍ଛୁକ ଲୋକ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 41
न दांभिकाय पापाय देवगुर्वनुसूयवे । देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च ॥ ४१ ॥
ଦମ୍ଭୀ, ପାପୀ, ଦେବ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବାକୁ କେବେ ଦାନ କିମ୍ବା ଉପଦେଶ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସାଧୁଦ୍ୱେଷୀ ଓ ଛଳକୁ ମଧ୍ୟ କଦାପି ନୁହେଁ।
Verse 42
शांताय शमचित्ताय शुश्रूषाभिरताय च । निर्मत्सराय शुचये देयं सद्वैष्णवाय च ॥ ४२ ॥
ଶାନ୍ତ, ସଂୟମିତ ଚିତ୍ତ, ସେବାରେ ରତ, ନିର୍ମତ୍ସର, ଶୁଚି—ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
Verse 43
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्रह्माण्डपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नाम नवोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०९ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥପାଦରେ ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପୁରାଣ ଅନୁକ୍ରମଣୀ-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଏକଶ ନବମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
It functions as a canonical navigation scheme: Prakriyā and Anuṣaṅga establish foundational creation-and-time doctrines, Upodghāta frames the narrative-historical materials (Manus, dynasties, yugas), and Upasaṃhāra consolidates eschatology, pralayas, and philosophical closure.
Anvaya–vyatireka (concomitance and exclusion) is a classical interpretive method used to indicate Brahman by identifying what consistently accompanies the Real and what is negated as non-essential; its presence signals that Purāṇic cosmology culminates in discriminative metaphysics, not mere mythology.
By cataloguing an entire Purāṇa’s modules—ritual duties, cosmology, yuga theory, lineages, sectarian narratives, and liberation-oriented doctrine—it models encyclopedic indexing (anukramaṇikā), a hallmark feature of the Naradīya’s broader project of summarizing and systematizing Purāṇic knowledge.