Kūrmāpurāṇa-Anukramaṇikā (Index/Summary of the Kūrma Purāṇa)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स मरीचे त्वं पुराणं कूर्मसंज्ञकम् । लक्ष्मीकल्पानुचरितं यत्र कूर्मवपुर्हरिः ॥ १ ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବତ୍ସ ମରୀଚି, କୂର୍ମସଂଜ୍ଞକ ପୁରାଣ ଶୁଣ; ଏହା ଲକ୍ଷ୍ମୀକଲ୍ପାନୁଚରିତ, ଯେଉଁଠାରେ ହରି କୂର୍ମରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।

Verse 2

धर्मार्थकाममोक्षाणां माहात्म्यं च पृथक्पृथक् । इंद्रद्युम्नप्रसंगेन प्राहर्षिभ्यो दयान्वितः ॥ २ ॥

ଦୟାସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଆଧାର କରି, ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ପ୍ରତ୍ୟେକର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 3

तत्सप्तदशसाहस्रं सुचतुः संहितं शुभम् । यत्र ब्राह्माः पुरा प्रोक्ता धर्मा नानाविधा मुने ॥ ३ ॥

ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥ ସପ୍ତଦଶ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକର, ଚାରି ସଂହିତାରେ ସୁସଂଗଠିତ ଓ ଶୁଭ; ହେ ମୁନେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଜନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପୁରାତନକାଳେ ନାନାବିଧ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 4

नाननाकथाप्रसंगेन नृणां सद्गतिदायकाः । तत्र पूर्वविभागे तु पुराणोपक्रमः पुरा ॥ ४ ॥

ନାନା କଥାପ୍ରସଙ୍ଗର ସଂଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସଦ୍ଗତି ଦେଇଥାଏ। ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥର ପୂର୍ବ ବିଭାଗରେ ପୁରାଣର ପ୍ରାଚୀନ ଉପକ୍ରମ (ଆରମ୍ଭ ଢାଞ୍ଚା) ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 5

लक्ष्मींद्रद्युम्नसंवादः कूर्म्मर्षिगणसंकथा । वर्णाश्रमाचारकथा जगदुत्पत्तिकीर्तनम् ॥ ५ ॥

ଏଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସଂବାଦ, କୂର୍ମାବତାରସଂପୃକ୍ତ ଋଷିଗଣଙ୍କ କଥା, ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମାଚାରର ଉପଦେଶ, ଏବଂ ଜଗତ୍‌ ଉତ୍ପତ୍ତିର କୀର୍ତ୍ତନ ଅଛି।

Verse 6

कालसंख्या समासेन लयांते स्तवनं विभोः । ततः संक्षेपतः सर्गः शांकरं चरितं तथा ॥ ६ ॥

ସଂକ୍ଷେପରେ କାଳସଂଖ୍ୟା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପ୍ରଳୟାନ୍ତେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ତବନ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତାପରେ ସର୍ଗ (ସୃଷ୍ଟି)ର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ଏବଂ ଶଙ୍କର (ଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରିତ କଥିତ।

Verse 7

सहस्रनाम पार्वत्या योगस्य च निरूपणम् । भृगुवंशसमाख्यानं ततः स्वायम्भुवस्य च ॥ ७ ॥

ଏଥିରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହସ୍ରନାମ, ଯୋଗର ନିରୂପଣ, ଭୃଗୁବଂଶର ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ (ମନୁ)ଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 8

देवादीनां समुत्पत्तिर्दक्षयज्ञाहतिस्ततः । दक्षसृष्टिकथा पश्चात्कश्यपान्वयकीर्तनम् ॥ ८ ॥

ଏଠାରେ ଦେବାଦିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତତ୍ପରେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞର ବିଧ୍ୱଂସ, ପରେ ଦକ୍ଷସୃଷ୍ଟିକଥା, ଏବଂ ଶେଷେ କଶ୍ୟପବଂଶକୀର୍ତ୍ତନ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 9

आत्रेयवंशकथनं कृष्णस्यं चरितं शुभम् । मार्तंडकृष्णसंवादो व्यासपाण्डवसंकथा ॥ ९ ॥

ଏଥିରେ ଆତ୍ରେୟବଂଶକଥା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୁଭ ଚରିତ, ମାର୍ତଣ୍ଡ–କୃଷ୍ଣ ସଂବାଦ, ଏବଂ ବ୍ୟାସ–ପାଣ୍ଡବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 10

युगधर्मानुकथनं व्यासजैमिनिकीर्तनम् । वाराणस्याश्च माहात्म्यं प्रयागस्य ततः परम् ॥ १० ॥

ତାପରେ ଯୁଗଧର୍ମର ଅନୁକଥନ, ବ୍ୟାସ ଓ ଜୈମିନିଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ, ତଦନନ୍ତରେ ବାରାଣସୀର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଏବଂ ପରେ ପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଘୋଷିତ।

Verse 11

त्रैलोक्यवर्णनं चैव वेदशाखानिरूपणम् । उत्तरेऽस्या विभागे तु पुरा गीतैश्वरी ततः ॥ ११ ॥

ଏଥିରେ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣନ ଓ ବେଦଶାଖାର ନିରୂପଣ ଅଛି; ଏବଂ ଉତ୍ତରବିଭାଗରେ ପୁରାତନ ‘ଐଶ୍ୱରୀ’ ନାମକ ଗୀତା ମଧ୍ୟ ନିବଦ୍ଧ।

Verse 12

व्यासगीता ततः प्रोक्ता नानाधर्मप्रबोधिनी । नानाविधानां तीर्थानां माहात्म्यं च पृथक् ततः ॥ १२ ॥

ତାପରେ ନାନାଧର୍ମ ପ୍ରବୋଧିନୀ ବ୍ୟାସଗୀତା ଉପଦେଶିତ; ତଦନନ୍ତରେ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ନାନା ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 13

प्रतिसर्गप्रकथनं ब्राह्मीयं संहिता स्मृता । अतः परं भागवतीसंहितार्थ निरूपणम् ॥ १३ ॥

ପ୍ରତିସର୍ଗର ପ୍ରକଥନ ‘ବ୍ରାହ୍ମୀୟ ସଂହିତା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହା ପରେ ‘ଭାଗବତୀ ସଂହିତା’ର ଅର୍ଥ ନିରୂପଣ କରାଯିବ॥୧୩॥

Verse 14

कथिता यत्र वर्णानां पृथक्वृत्तिरुदाहृता । पादऽस्याः प्रथमे प्रोक्ता ब्राह्मणानां व्यवस्थितिः ॥ १४ ॥

ଯେଉଁଠି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବୃତ୍ତି (ଆଚାର-ଜୀବିକା) କଥିତ; ଏହାର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଉଦ୍ଧୃତ ହୋଇଛି॥୧୪॥

Verse 15

सदा चागत्मिका वत्स भोगसौख्यविवर्द्धनी । द्वितीये क्षत्त्रियाणां तु वृत्तिः सम्यक्प्रकीर्तिता ॥ १५ ॥

ବତ୍ସ! ଏହା ସଦା ‘ଆଗତି/ଆୟ’ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଭୋଗ ଓ ସୁଖ ବଢ଼ାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଯଥାଯଥ ବୃତ୍ତି ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି॥୧୫॥

Verse 16

यया त्वाश्रितया पापं विधूयेह व्रजेद्दिवम् । तृतीये वैश्यजातीनां वृत्तिरुक्ता चतुर्विधा ॥ १६ ॥

ଯାହାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠିଏ ପାପ ଧୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ। ତୃତୀୟ ପାଦରେ ବୈଶ୍ୟଜାତିମାନଙ୍କର ଚତୁର୍ବିଧ ବୃତ୍ତି କୁହାଯାଇଛି॥୧୬॥

Verse 17

यया चरितया सम्यग्लभे गतिमुत्तमाम् । चतुर्थेऽस्यास्तथा पादे शूद्रवृत्तिरुदाहृता ॥ १७ ॥

ଯାହାନୁସାରେ ସମ୍ୟକ୍ ଆଚରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଏ। ଏହିପରି ଏହାର ଚତୁର୍ଥ ପାଦରେ ଶୂଦ୍ରର ବୃତ୍ତି ମଧ୍ୟ ଉଦାହୃତ ହୋଇଛି॥୧୭॥

Verse 18

यया संतुष्यति श्रीशो नृणां श्रेयोविवर्द्धनः । पंचमेऽस्यास्ततः पादे वृत्तिः संकरजोदिता ॥ १८ ॥

ଯେ ସାଧନାଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଶ୍ରୀଶ (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପରମ ଶ୍ରେୟସ୍ ବଢ଼ାଏ—ତାହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପରେ ପଞ୍ଚମ ପାଦରେ ସଂକରରାଜ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି।

Verse 19

यया चरितयाप्नोति भाविनीं गतिमुत्तमाम् । इत्येषा पंचपद्युक्ता द्वितीया संहिता मुने ॥ १९ ॥

ଏହାକୁ ଆଚରଣ କଲେ ସାଧକ ଭବିଷ୍ୟତରେ ପରମ ଉତ୍ତମ ଗତି ପାଏ—ହେ ମୁନେ, ଏଭଳି ପାଞ୍ଚ ପଦ୍ୟଯୁକ୍ତ ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂହିତା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 20

तृतीयात्रोदिता सौरी नॄणां कार्यविधायिनी । षोढा षट्कर्मसिर्द्धि बोधयन्ती च कामिनाम् ॥ २० ॥

ଏଠାରେ କହାଯାଇଥିବା ତୃତୀୟ ଶାଖା ‘ସୌରୀ’; ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟବିଧି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ ଏବଂ ଛଅ ପ୍ରକାର ହୋଇ ଫଳକାମୀମାନଙ୍କୁ ଷଟ୍କର୍ମ-ସିଦ୍ଧି ବୋଧ କରାଏ।

Verse 21

चतुर्थीवैष्णवो नाम मोक्षदा परिकीर्तिता । चतुष्पदी द्विजातीनां साक्षाद्ब्रह्मस्वरूरिणी ॥ २१ ॥

ଚତୁର୍ଥୀ ‘ବୈଷ୍ଣବୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଚତୁଷ୍ପଦୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ, ସାକ୍ଷାତ୍ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପିଣୀ।

Verse 22

ताः क्रमात्षट्चतुर्द्वीषुसाहस्राः परिकीर्तिताः ॥ २२ ॥

ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମକ୍ରମେ ଛଅ ହଜାର, ଚାରି ହଜାର ଏବଂ ଦୁଇ ହଜାର ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 23

एतत्कूर्मपुराणं तु चतुर्वर्गफलप्रदम् । पठतां श्रृण्वतां नॄणां सर्वोत्कृष्टगतिप्रदम् ॥ २३ ॥

ଏହି କୂର୍ମପୁରାଣ ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଯେମାନେ ଏହା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପରମଗତି ପାଆନ୍ତି।

Verse 24

लिखित्वैतत्तु यो भक्त्या हेमकूर्मसमन्वितम् । ब्राह्मणायायने दद्यात्स याति परमां गतिम् ॥ २४ ॥

ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଲେଖାଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୂର୍ମଚିହ୍ନ ସହିତ ଅୟନକାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ପରମଗତି ପାଏ।

Verse 25

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे कूर्मपुराणानुक्रमणीकथनं नाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १०६ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥପାଦରେ ‘କୂର୍ମପୁରାଣାନୁକ୍ରମଣୀକଥନ’ ନାମକ ୧୦୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।