The Description of the Skanda Purāṇa’s Anukramaṇī (Index/Summary)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम् । यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः ॥ १ ॥

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ହେ ବତ୍ସ, ଶୁଣ; ମୁଁ ସ୍କନ୍ଦ-ସଂଜ୍ଞକ ପୁରାଣ କହୁଛି; ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତି ପଦେ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାଦେବ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ॥୧॥

Verse 2

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया । लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः ॥ २ ॥

ଶତକୋଟି ଶ୍ଲୋକବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ପୁରାଣରେ ମୁଁ ଯେ ଶୈବ ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିଛି, ତାହାର ଅର୍ଥସମୂହର ସାରକୁ ବ୍ୟାସ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି ॥୨॥

Verse 3

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः । एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम् ॥ ३ ॥

ସ୍କନ୍ଦ ନାମକ ସେହି ପୁରାଣରେ ସାତଟି ଖଣ୍ଡ ମାତ୍ର ପରିକଳ୍ପିତ। ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକବିଶିଷ୍ଟ ସ୍କାନ୍ଦ ସମସ୍ତ ପାପ-ତାପର ଓଘକୁ ଛେଦନ କରେ ॥୩॥

Verse 4

यः श्रृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः । यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः ॥ ४ ॥

ଯେ ଏହାକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ, ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବସ୍ୱରୂପେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ; କାରଣ ଏଠାରେ ମାହେଶ୍ୱର ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଷଣ୍ମୁଖ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ॥୪॥

Verse 5

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः । तस्य माहेश्वरश्चाथ खंडः पापप्रणाशनः ॥ ५ ॥

ତତ୍ପୁରୁଷ ନାମକ କଳ୍ପରେ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବୃତ୍ତାନ୍ତମାନେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତାହାରେ ପାପନାଶକ ମାହେଶ୍ୱର ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଅଛି॥୫॥

Verse 6

किंचिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः । सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः ॥ ६ ॥

ବୃହତ୍କଥା ଅଳ୍ପ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରୁ କମ୍, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ; ଶତଶତ ସୁଚରିତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦମାହାତ୍ମ୍ୟ ସୂଚକ॥୬॥

Verse 7

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा । दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिंगार्चने फलम् ॥ ७ ॥

ସେଠାରେ କେଦାରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ପୁରାତନ ରୀତିରେ ପୁରାଣର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ପରେ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକଥା, ତାପରେ ଶିବଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନର ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣିତ॥୭॥

Verse 8

समुद्रमथनाख्यानं देवेंद्रचरितं ततः । पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनंतरम् ॥ ८ ॥

ତାପରେ ସମୁଦ୍ରମଥନର ଆଖ୍ୟାନ ଓ ଦେବେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ଚରିତ; ତଦନନ୍ତରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ବିବାହ॥୮॥

Verse 9

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः । ततः पाशुपताख्यानं चंडाख्यानसमन्वितम् ॥ ९ ॥

ତାପରେ କୁମାର (ସ୍କନ୍ଦ) ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା, ତଦନନ୍ତରେ ତାରକ ସହ ସଙ୍ଗ୍ରାମ; ପରେ ଚଣ୍ଡାଖ୍ୟାନସହିତ ପାଶୁପତ ଆଖ୍ୟାନ ଅଛି॥୯॥

Verse 10

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः । ततः कुमारमाहात्म्ये पंचतीर्थकथानकम् ॥ १० ॥

ଏଠାରେ ଦ୍ୟୂତ (ଜୁଆ) ପ୍ରବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରସଙ୍ଗ, ପରେ ନାରଦଙ୍କ ସହ ସମାଗମ; ତଦନନ୍ତରେ ସନତ୍କୁମାର-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 11

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम् । इंद्रद्युम्नकथा पस्चान्नाडीजंघकथान्वितम् ॥ ११ ॥

ଏଠାରେ ଧର୍ମବର୍ମ ରାଜାଙ୍କ କଥା, ନଦୀ ଓ ସାଗରର କୀର୍ତ୍ତନ; ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କଥା—ସହିତ ନାଡୀଜଂଘ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 12

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च । महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः ॥ १२ ॥

ତାପରେ ପୃଥିବୀର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କଥା, ଏବଂ ଦମନକର ଚରିତ; ପରେ ମହୀ–ସାଗର ସଂଯୋଗ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ତଦନନ୍ତରେ କୁମାରେଶ କଥା।

Verse 13

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम् । वधश्च तारकस्याथ पंचलिंगनिवेशनम् ॥ १३ ॥

ତାପରେ ନାନା ଉପାଖ୍ୟାନସହିତ ତାରକ ଯୁଦ୍ଧ; ପରେ ତାରକ ବଧ, ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ପଞ୍ଚଲିଙ୍ଗ ନିବେଶନ (ସ୍ଥାପନ) ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 14

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः । ब्रह्मांडस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम् ॥ १४ ॥

ତାପରେ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଲୋକମାନଙ୍କ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥା; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗଠନ ଓ ପ୍ରମାଣର ବର୍ଣ୍ଣନା, ଏବଂ ବର୍କରେଶ କଥା ଆସେ।

Verse 15

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता । वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम् ॥ १५ ॥

ତାପରେ ମହାକାଳଙ୍କ ଉଦ୍ଭବର ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ କଥା ଆସେ; ପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଏବଂ ତାହାପରେ ପରମ ପୁଣ୍ୟ କୋଟିତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ।

Verse 16

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम् । पांडवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम् ॥ १६ ॥

ଗୁପ୍ତକ୍ଷେତ୍ର ସନ୍ଦର୍ଭରେ ନାନା ତୀର୍ଥର ଆଖ୍ୟାନ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକଥା ମହାବିଦ୍ୟା ସାଧନର ସାଧନ ଅଟେ।

Verse 17

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम् । अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा ॥ १७ ॥

ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣନର ସମାପ୍ତି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୌମାର ଉପଦେଶ, ଅରୁଣାଚଳର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଏବଂ ସନକ–ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପବିତ୍ର ସଂବାଦ—ଏସବୁ ଅଛି।

Verse 18

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम् । माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः ॥ १८ ॥

ଗୌରୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଆଖ୍ୟାନ, ସେ ସେ ତୀର୍ଥର ନିରୂପଣ, ମହିଷାସୁରର କଥା, ଏବଂ ତାହାର ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ବଧ—ଏସବୁ ଏଥିରେ ଅଛି।

Verse 19

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम् । इत्येष कथितः स्कांदे खंडो माहेश्वरोऽद्भुतः ॥ १९ ॥

ଦ୍ରୋଣାଚଳରେ ଶିବଙ୍କ ଧାମ ନିତ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏହିପରି ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣରେ ଅଦ୍ଭୁତ ମାହେଶ୍ୱର-ଖଣ୍ଡ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 20

द्वितीयो वैष्णवः खंडस्तस्याख्यानानि मे शुणु । प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥

ଦ୍ୱିତୀୟ ଖଣ୍ଡଟି ବୈଷ୍ଣବ-ଖଣ୍ଡ; ତାହାର ଆଖ୍ୟାନଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିବା ବରାହାବତାରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି॥২০॥

Verse 21

यत्र वेंकटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम् । कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः ॥ २१ ॥

ସେଠାରେ ୱେଙ୍କଟ ପର୍ବତର ପାପନାଶକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଛି; କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ କଥା ଅଛି; ତାପରେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଧାମର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି॥২১॥

Verse 22

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा । नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता ॥ २२ ॥

ଏଠାରେ ‘କୁଲ-ଆଖ୍ୟାନକ’ ନାମକ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣମୁଖରୀ’ କଥା, ଏବଂ ନାନା ଆଖ୍ୟାନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମଧ୍ୟ ଅଛି॥২২॥

Verse 23

मतंगांजनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः । पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः ॥ २३ ॥

ମତଙ୍ଗ ଓ ଅଞ୍ଜନାଙ୍କ ପାପନାଶକ ସଂବାଦ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ତାପରେ ଉତ୍କଳ (ଓଡ଼ିଶା)ରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି॥২৩॥

Verse 24

मार्कंडेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः । इंद्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा ॥ २४ ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ, ଭୂପତି ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ କଥା, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାପତିଙ୍କ ଶୁଭ କଥା (ଏଠାରେ) ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି॥২৪॥

Verse 25

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव । नीलकंठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम् ॥ २५ ॥

ହେ ବାଡବ! ଏଠାରେ ଜୈମିନିଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ, ନାରଦଙ୍କ ଚରିତ, ନୀଳକଣ୍ଠ କଥା ଏବଂ ଭଗବାନ ନରସିଂହଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 26

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा । रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा ॥ २६ ॥

ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞକଥା, ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗମନ; ପରେ ରଥୟାବ୍ରା ବିଧି ଏବଂ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ନିୟମ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 27

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुंडिवाख्यानकं ततः । रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम् ॥ २७ ॥

ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗୁଣ୍ଡିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ, ରଥରକ୍ଷା ବିଧାନ ଏବଂ ଶୟନୋତ୍ସବ କୀର୍ତ୍ତନ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 28

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम् । दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम् ॥ २८ ॥

ଏଠାରେ ଶ୍ୱେତ ଉପାଖ୍ୟାନ, ପୃଥୁ ଉତ୍ସବର ନିରୂପଣ; ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ଦୋଳୋତ୍ସବ ସହ ‘ସାଂବତ୍ସର’ ନାମକ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶିତ।

Verse 29

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः । योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम् ॥ २९ ॥

ଏଠାରେ ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ନିୟୋଗାନୁସାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅକାମିକ (ନିଷ୍କାମ) ପୂଜା; ଏବଂ ଯୋଗସାଧନ ସହ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗର ନିରୂପଣ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦିତ।

Verse 30

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम् । ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम् ॥ ३० ॥

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶାବତାର କଥା ଓ ସ୍ନାନାଦି ବିଧିର କୀର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଏ; ତଦନନ୍ତରେ ପାପନାଶିନୀ ବଦରିକା (ବଦ୍ରୀନାଥ) ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 31

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम् । कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम् ॥ ३१ ॥

ଅଗ୍ନ୍ୟାଦି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶିଳାରୁ ଉଦ୍ଭବ—ସେଠାରେ ଭଗବାନଙ୍କ ବାସର କାରଣ; ଏବଂ ‘କାପାଳମୋଚନ’ ନାମକ ପାପମୋଚକ ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 32

पंचधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा । ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम् ॥ ३२ ॥

ପରେ ‘ପଞ୍ଚଧାରା’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଓ ମେରୁ-ସଂସ୍ଥାପନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ତାପରେ କାର୍ତ୍ତିକ-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ମଦନାଲସ’ ନାମକ ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 33

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कार्तिके । पंचभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम् ॥ ३३ ॥

ଧୂମ୍ରକେଶ ଉପାଖ୍ୟାନ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦିନକୃତ୍ୟ, ଏବଂ ପଞ୍ଚଭୀଷ୍ମ ବ୍ରତର କଥା—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟଦାୟକ—ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 34

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा । पुंड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम् ॥ ३४ ॥

ତାପରେ ମାର୍ଗ-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ବିଧିବିଧାନ ଓ ସ୍ନାନଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଦି ଚିହ୍ନର କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ମାଳାଧାରଣର ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 35

पंचामृतस्नानपुण्यं घंटानादादिजं फलम् । नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम् ॥ ३५ ॥

ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଇବାର ପୁଣ୍ୟ, ଘଣ୍ଟାନାଦ ଆଦିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫଳ, ନାନା ପୁଷ୍ପରେ ଅର୍ଚ୍ଚନାର ଫଳ, ଏବଂ ତୁଳସୀଦଳ ଅର୍ପଣଜନିତ ଫଳ—ଏସବୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 36

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम् । अखंडैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च ॥ ३६ ॥

ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ହରିବାସର କୀର୍ତ୍ତନ, ଅଖଣ୍ଡ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ, ଏବଂ ଜାଗରଣର ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 37

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम् । ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ ३७ ॥

ଯେଉଁଥିରେ ଉତ୍ସବବିଧାନ, ପବିତ୍ର ନାମର ମାହାତ୍ମ୍ୟ-କୀର୍ତ୍ତନ, ଧ୍ୟାନାଦି ପୁଣ୍ୟକଥନ ଅଛି—ସେଇ ମଥୁରାସମ୍ଭବ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରତିପାଦିତ।

Verse 38

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम् । वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः ॥ ३८ ॥

ତାପରେ ମଥୁରା-ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପୃଥକ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବନର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 39

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम् । वज्रशांडिल्यसंवाद अंतर्लीलाप्रकाशकम् ॥ ३९ ॥

ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି—ବଜ୍ର ଓ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟଙ୍କ ସଂବାଦ ଦ୍ୱାରା, ଯାହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଲୀଳାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 40

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम् । नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम् ॥ ४० ॥

ତତ୍ପରେ ମାଘମାସର ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଜପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟସହ—ନାନା ଉପାଖ୍ୟାନସମେତ ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ନିରୂପିତ ହୋଇଛି।

Verse 41

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम् । जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम् ॥ ४१ ॥

ତାପରେ ବୈଷ୍ଣବ-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଶୟ୍ୟାଦାନ ଆଦି ଦାନରୁ ମିଳୁଥିବା ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପରେ ଜଳଦାନ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବିଧିମାନ, ତାହାପରେ କାମାଖ୍ୟାନ ପ୍ରସଙ୍ଗ।

Verse 42

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम् । तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम् ॥ ४२ ॥

ଶ୍ରୁତଦେବଙ୍କ ଚରିତ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ବ୍ୟାଧ-ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କଥିତ; ଏବଂ ଅକ୍ଷୟତୃତୀୟା ଆଦି ବ୍ରତମାନଙ୍କର ବିଶେଷ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି।

Verse 43

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके । सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम् ॥ ४३ ॥

ତାପରେ ଅଯୋଧ୍ୟା-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଚକ୍ରବ୍ରହ୍ମାହ୍ୱ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ‘ସୁରାପାପବିମୋକ୍ଷ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ‘ଆଧାର-ସହସ୍ରକ’ ମଧ୍ୟ ନିରୂପିତ।

Verse 44

स्वर्गद्वारं चंद्रहरिधर्महर्युपवर्णनम् । स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः ॥ ४४ ॥

ସେଥିରେ ‘ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର’ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଚନ୍ଦ୍ରହରି ଓ ଧର୍ମହରିଙ୍କ ଉପବର୍ଣ୍ଣନ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣବୃଷ୍ଟିର ଉପାଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ସରୟୂସହିତ ତିଲୋଦାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 45

सीताकुंडं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः । गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुंडादिपञ्चकम् ॥ ४५ ॥

ସୀତାକୁଣ୍ଡ, ଗୁପ୍ତ-ହରି-ସରସ, ଯୁଘର୍ଘରା ନାମକ ପବିତ୍ର ଧାରା/ପରମ୍ପରା, ଗୋପ୍ରତାର ଓ ଦୁଗ୍ଧୋଦ—ଗୁରୁକୁଣ୍ଡାଦି ପଞ୍ଚକ ସହ—ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 46

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम् । गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम् ॥ ४६ ॥

ତାପରେ ସୋମାର୍କ ଆଦି ତ୍ରୟୋଦଶ ତୀର୍ଥ; ତଦନନ୍ତରେ ଗୟାକୂପର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ନିବାରଣ କରେ।

Verse 47

मांडव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम् । अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च ॥ ४७ ॥

ତଦନନ୍ତରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟାଶ୍ରମ ଆଦି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପରେ ଅଜିତ ଆଦି ଏବଂ ମାନସାଦି ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 48

इत्येष वैष्णवः खंडो द्वितीयः परिकीर्तितः । अतः परं ब्रह्मखंडं मरीचे श्रृणु पुण्यदम् ॥ ४८ ॥

ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ବୈଷ୍ଣବ-ଖଣ୍ଡ ସମ୍ୟକ୍ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ଏବେ, ହେ ମରୀଚି, ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ବ୍ରହ୍ମ-ଖଣ୍ଡକୁ ଶୁଣ।

Verse 49

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम् । गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः ॥ ४९ ॥

ସେଠାରେ ସେତୁ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ନାନର ଫଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ପରେ ଗାଲବଙ୍କ ତପଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟା, ତଦନନ୍ତରେ ରାକ୍ଷସ-ଆଖ୍ୟାନ।

Verse 50

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते । वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम् ॥ ५० ॥

ଦେବୀପଟ୍ଟଣ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ ଆଦିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ବେତାଳତୀର୍ଥର ମହିମା—ଯାହା ପାପନାଶ କରି ପୁଣ୍ୟଫଳ ଦେଏ—ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 51

मंगलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुंडादिवर्णनम् । हनुमत्कुंडमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम् ॥ ५१ ॥

ମଙ୍ଗଳାଦିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ ଆଦି ପୁଣ୍ୟକୁଣ୍ଡମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନା, ହନୁମତ୍କୁଣ୍ଡର ମହିମା ଏବଂ ଅଗସ୍ତ୍ୟତୀର୍ଥଜ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଏଠାରେ ନିରୂପିତ।

Verse 52

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम् । शंखादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः ॥ ५२ ॥

ରାମତୀର୍ଥ ଆଦିର କଥନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀତୀର୍ଥର ନିରୂପଣ, ଶଙ୍ଖ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା, ଏବଂ ସାଧ୍ୟାମୃତ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ—ଏସବୁ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 53

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुंडादिजं तथा । गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम् ॥ ५३ ॥

ଏଠାରେ ଧନୁଷ୍କୋଟି ଆଦିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, କ୍ଷୀରକୁଣ୍ଡ ଆଦି ସ୍ଥଳମହିମା, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 54

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम् । यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ ५४ ॥

ରାମନାଥଙ୍କ ମହିମା, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନର ଉପଦେଶ, ଯାତ୍ରାବିଧାନର କଥନ, ଏବଂ ସେତୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ—ଏହା ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 55

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम् । स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत् ॥ ५५ ॥

ତତ୍ପରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟର ପରମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି—ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଭଗବାନ୍ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ) ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

Verse 56

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम् । कर्म्मसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम् ॥ ५६ ॥

ଏଠାରେ ଧର୍ମାରଣ୍ୟସଂବନ୍ଧୀୟ ଶୁଭ ଉତ୍ପତ୍ତି, ସେହି ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତନ, କର୍ମସିଦ୍ଧିର କଥା, ଏବଂ ଋଷିବଂଶର ନିରୂପଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 57

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम् । वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम् ॥ ५७ ॥

ସେଠାରେ ଅପ୍ସରସ୍ତୀର୍ଥ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ନିରୂପିତ।

Verse 58

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा । छत्रानन्दा तथा शांता श्रीमाता च मतंगिनी ॥ ५८ ॥

ଏହାସହ ଦିବ୍ୟଲୋକମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନବିଭାଗ, ବକୁଳ–ଅର୍କର ଶୁଭ କଥା, ଏବଂ ଛତ୍ରାନନ୍ଦା, ଶାନ୍ତା, ଶ୍ରୀମାତା, ମତଙ୍ଗିନୀଙ୍କ କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 59

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः । इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम् ॥ ५९ ॥

ସେହି ସ୍ଥାନ ‘ପୁଣ୍ୟଦା’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀମାନେ ଅଧିଷ୍ଠିତ। ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର ଆଦିର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଦ୍ୱାରକା ଆଦି ତୀର୍ଥର ନିରୂପଣ ଅଛି।

Verse 60

लोहासुरसमाख्यानं गंगाकूपनिरूपणम् । श्रीरामचरितं चैव सत्यमंदिरवर्णनम् ॥ ६० ॥

ଏଥିରେ ଲୋହାସୁରର ଉପାଖ୍ୟାନ, ଗଙ୍ଗାକୂପର ନିରୂପଣ, ଶ୍ରୀରାମଚରିତର ପବିତ୍ର କଥା ଏବଂ ସତ୍ୟମନ୍ଦିରର ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି।

Verse 61

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम् । जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम् ॥ ६१ ॥

ଏଥିରେ ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାରର ବିଧାନ, ଆସନ-ନିୟମର ପ୍ରତିପାଦନ, ଜାତିଭେଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଏବଂ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଧର୍ମର ନିରୂପଣ ଅଛି।

Verse 62

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः । चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधर्मनिरूपणम् ॥ ६२ ॥

ତାପରେ ନାନା ଉପାଖ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ବୈଷ୍ଣବଧର୍ମ ଉଦ୍ଦୀରିତ; ତଦନନ୍ତରେ ପୁଣ୍ୟ ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତରେ ସର୍ବଧର୍ମର କ୍ରମବଦ୍ଧ ନିରୂପଣ ଅଛି।

Verse 63

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः । तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः ॥ ६३ ॥

ତାପରେ ଦାନର ପ୍ରଶଂସା, ପରେ ବ୍ରତର ମହିମା, ତଦନନ୍ତରେ ତପ ଓ ପୂଜାବିଧି—ସହିତ ତାହାର ଦୋଷ-ଛିଦ୍ରର କଥନ ଅଛି।

Verse 64

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम् । भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा ॥ ६४ ॥

ତାପରେ ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତମାନଙ୍କର ଭେଦବର୍ଣ୍ଣନ, ଶାଳଗ୍ରାମର ନିରୂପଣ, ଭାରକବଧର ଉପାୟ ଏବଂ ବୃକ୍ଷାଚମନ (ଆଚମନ)ର ମହିମା ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

Verse 65

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः । हरस्य तांडवं नृत्यं रामनामनिरूपणम् ॥ ६५ ॥

ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶାପରେ ବୃକ୍ଷତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି, ତଦନନ୍ତରେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ହରଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରୀରାମନାମର ନିରୂପଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 66

हरस्य लिंगपतनं कथा बैजवनस्य च । पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधोऽद्भुतः ॥ ६६ ॥

ଏଥିରେ ହରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗପତନ କଥା, ବୈଜବନଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଜନ୍ମଚରିତ ଏବଂ ତାରକଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ବଧ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 67

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः । दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम् ॥ ६७ ॥

ଏଠାରେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ)ର ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରମ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ, ପୁନଃ ତାରକଚରିତ, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞର ସମାପ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ଭକ୍ତିର ଭୂଷଣ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି।

Verse 68

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः । श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम् ॥ ६८ ॥

ଜ୍ଞାନଯୋଗର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା, ଏବଂ ଶ୍ରବଣାଦି ସାଧନରୁ ଜନିତ ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦେଇଥାଏ।

Verse 69

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः । पंचाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः ॥ ६९ ॥

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମୋତ୍ତର ଭାଗରେ ଶିବଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା, ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ମହିମା, ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ପାବନ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 70

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्रतकीर्तनम् । सोमवारव्रतं चापि सीमंतिन्याः कथानकम् ॥ ७० ॥

ଏଠାରେ ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତର ମହିମା, ପ୍ରଦୋଷ ବ୍ରତର କୀର୍ତ୍ତନ, ସୋମବାର ବ୍ରତ ଏବଂ ସୀମନ୍ତିନୀ ନାମକ ନାରୀଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 71

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम् । शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम् ॥ ७१ ॥

ଏଠାରେ ଭଦ୍ରାୟୁଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା, ସଦାଚାରର ନିରୂପଣ, ଶିବବର୍ମଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଏବଂ ଭଦ୍ରାୟୁଙ୍କ ବିବାହବର୍ଣ୍ଣନ ରହିଛି।

Verse 72

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम् । शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम् ॥ ७२ ॥

ଏଠାରେ ଭଦ୍ରାୟୁଙ୍କ ମହିମା, ଭସ୍ମର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ, ଶବର ଆଖ୍ୟାନ ଏବଂ ଉମା–ମାହେଶ୍ୱର ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 73

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम् । श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखंडोऽयमीरितः ॥ ७३ ॥

ଏହି ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡରେ—ରୁଦ୍ରାକ୍ଷର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ରୁଦ୍ରାଧ୍ୟାୟର ପୁଣ୍ୟତା, ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 74

अतः परं चतुर्थँ तु काशीखंडमनुत्तमम् । विंध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः ॥ ७४ ॥

ଏହା ପରେ ଚତୁର୍ଥ ଅନୁତ୍ତମ କାଶୀଖଣ୍ଡ ଆସେ; ଯେଉଁଠାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଓ ନାରଦଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 75

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः । पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम् ॥ ७५ ॥

ଏଠାରେ ସତ୍ୟଲୋକର ମହିମା, ଅଗସ୍ତ୍ୟାଶ୍ରମକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗମନ, ପତିବ୍ରତା ନାରୀର ଆଦର୍ଶ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରଶଂସା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 76

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम् । बुधस्य च तथेंद्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः ॥ ७६ ॥

ତାପରେ ‘ସପ୍ତପୁରୀ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ ସାତ ପବିତ୍ର ନଗରର ବର୍ଣ୍ଣନା, ସଂୟମିନୀର ନିରୂପଣ, ବୁଧଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନିଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ବିବରଣ ଆସେ।

Verse 77

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः । गंधवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः ॥ ७७ ॥

ଏକ ରୂପ କେବଳ ଅଗ୍ନିରୁ ଉଦ୍ଭବିତ; କ୍ରବ୍ୟାଦ (ମାଂସଭକ୍ଷୀ) ଅଗ୍ନି ବରୁଣରୁ ଜନ୍ମେ। ଗନ୍ଧବତୀ ଓ ଅଲକାପୁରୀରୁ ମଧ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଉଦ୍ଭବ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 78

चंद्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात् । मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम् ॥ ७८ ॥

କ୍ରମକ୍ରମେ ମୁଁ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଧଙ୍କ ଲୋକ, ଏବଂ କୁଜ, ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଭୁବନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି; ମୋର ଲୋକ, ବିଷ୍ଣୁଲୋକ, ଧ୍ରୁବଲୋକ ଓ ତପୋଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ କହିଛି।

Verse 79

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम् । स्कंदागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः ॥ ७९ ॥

ଧ୍ରୁବଲୋକର ପୁଣ୍ୟ କଥା, ସତ୍ୟଲୋକର ଦର୍ଶନ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ବାଦ, ଏବଂ ମଣିକର୍ଣୀର ଉଦ୍ଭବ—ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 80

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः ॥ ८० ॥

ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ମହିମା, ‘ଗଙ୍ଗା-ସହସ୍ରନାମ’, ବାରାଣସୀର ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ଭୈରବଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 81

दंडपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनंतरम् । ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम् ॥ ८१ ॥

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦଣ୍ଡପାଣି ଓ ଜ୍ଞାନବାପୀର ଉଦ୍ଭବବୃତ୍ତାନ୍ତ; ପରେ କଳାବତୀ ଆଖ୍ୟାନ ଓ ସଦାଚାର ନିରୂପଣ ଆସେ।

Verse 82

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम् ॥ ८२ ॥

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀର ଆଖ୍ୟାନ, ସ୍ତ୍ରୀଲକ୍ଷଣ, କରଣୀୟ–ଅକରଣୀୟର ସ୍ପଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଏବଂ ଅବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନ ଆସେ।

Verse 83

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम् । दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः ॥ ८३ ॥

ପରେ ଗୃହସ୍ଥ-ଯୋଗୀଙ୍କ ଧର୍ମ, ତାପରେ କାଳଜ୍ଞାନର ଉଚ୍ଚ ଉପଦେଶ, ତଦନନ୍ତରେ ଦିବୋଦାସଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକଥା, ଏବଂ ପଛେ କାଶିକାର ବର୍ଣ୍ଣନ।

Verse 84

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोऽथ दिवोदासविमोक्षणम् ॥ ८४ ॥

ତାପରେ ଭୂମିରେ ମାୟା-ଗଣପତିଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ, ତଦନନ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁମାୟାର ବିସ୍ତାର, ଏବଂ ପରେ ଦିବୋଦାସଙ୍କ ବିମୋକ୍ଷଣ (ମୁକ୍ତି) ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 85

ततः पंचनदोत्पर्त्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः ॥ ८५ ॥

ତତଃ ପଞ୍ଚନଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନ୍ଦୁମାଧବଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ। ପରେ ‘ବୈଷ୍ଣବ-ତୀର୍ଥ’ ନାମକ ପ୍ରକରଣ ଏବଂ ଶୂଲିନ (ଶିବ)ଙ୍କ କାଶୀ-ଆଗମନ କଥିତ।

Verse 86

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः । क्षेत्राख्यानं कंदुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः ॥ ८६ ॥

ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କ ସହ ସଂବାଦ, ମହେଶଙ୍କ ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠେଶ’ ନାମକ ରୂପର ବର୍ଣ୍ଣନ; ଏବଂ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କନ୍ଦୁକେଶ କ୍ଷେତ୍ରାଖ୍ୟାନ କଥିତ।

Verse 87

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः । देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः ॥ ८७ ॥

ଶୈଲେଶ ଓ ରତ୍ନେଶ୍ୱର, ଏବଂ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ଉଦ୍ଭବକଥା; ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନର ବର୍ଣ୍ଣନ; ଏବଂ ଦୁର୍ଗା-ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧର ପରାକ୍ରମ କଥିତ।

Verse 88

दुर्गाया विजयश्चाथ ॐकारेशस्य वर्णनम् । पुनरोंकार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः ॥ ८८ ॥

ତାପରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ବିଜୟକଥା ଓ ଓଂକାରେଶଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନ। ପୁନର୍ବାର ପବିତ୍ର ‘ଓଂ’ର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ତ୍ରିଲୋଚନ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କଥିତ।

Verse 89

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा । वीरेश्वरसमाख्यानं गंगामाहात्म्यकीर्तनम् ॥ ८९ ॥

କେଦାର ନାମକ ପ୍ରକରଣ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭୁଜାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଧର୍ମେଶଙ୍କ କଥା; ବୀରେଶ୍ୱର ଆଖ୍ୟାନ; ଏବଂ ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କଥିତ।

Verse 90

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा । सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे ॥ ९० ॥

ହେ ପରାଶର, ଏଠାରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହିମା, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଏବଂ ସତୀପତି ଓ ଅମୃତେଶ ଆଦିଙ୍କ ଭୁଜ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହେବାର କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 91

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा । विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः ॥ ९१ ॥

ତାପରେ କ୍ଷେତ୍ର-ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସମୁଚ୍ଚୟ, ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପର କଥା, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଭବ, ଏବଂ ପରେ ଯାତ୍ରା-ପରିକ୍ରମାର ବିଧାନ ଆସେ।

Verse 92

अतः परं त्ववंत्याख्यं श्रृणु खंड च पंचमम् । महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः ॥ ९२ ॥

ଏବେ ପରେ ‘ଅବନ୍ତୀ’ ନାମକ ପଞ୍ଚମ ଖଣ୍ଡଟି ଶୁଣ; ତାପରେ ମହାକାଳବନର ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶିର ଛେଦନର କଥା ଆସେ।

Verse 93

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः । देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम् ॥ ९३ ॥

ଏଥିରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧି, ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଦେବ-ଆଗମ ପରମ୍ପରା; ଦେବଦୀକ୍ଷା, ଶିବସ୍ତୋତ୍ର, ଏବଂ ନାନା ପାପ ନାଶକ ଉପାୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି।

Verse 94

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः । तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९४ ॥

ମହାକାଳବନରେ ଅବସ୍ଥିତ କପୋଳମୋଚନର ଆଖ୍ୟାନ—କନଖଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବପାପ ପ୍ରଣାଶକ।

Verse 95

कुंडमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम् । कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम् ॥ ९५ ॥

‘ଅପ୍ସରା’ ନାମକ କୁଣ୍ଡ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ସରୋବର; ତଥା କୁଡବେଶ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ମର୍କଟେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ (ସେଠାରେ) ଅଛି।

Verse 96

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शंकरवापिका । शंकराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ ९६ ॥

ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଚତୁଃସିନ୍ଧୁ ନାମକ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ, ଶଙ୍କରବାପିକା ନାମକ ପବିତ୍ର ବାପି, ଏବଂ ଶଙ୍କରାକ-ଗନ୍ଧବତୀ ନାମକ ତୀର୍ଥ—ଏ ସବୁ ପାପନାଶକ।

Verse 97

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम् । पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ ॥ ९७ ॥

ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକା ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଶତୀର୍ଥ, ଏବଂ ହରିଭକ୍ତିରେ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ (ସ୍ଥାନ); ତଥା ପିଶାଚ ଆଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାତ୍ରାବିଧାନ, ହନୁମାନ, କବଚ ଓ ଈଶ୍ୱର (ବିଷୟ) ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 98

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम् । शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः ॥ ९८ ॥

ମହାକାଳେଶ ଯାତ୍ରା, ବଲ୍ମୀକେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ; ଏବଂ କୁଶସ୍ଥଳୀର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା—ଶୁକ୍ରବାର ଓ ‘ପଞ୍ଚମୀ’ ନାମକ ପଞ୍ଚମ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ—(କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 99

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चंद्रार्कवैभवम् । करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम् ॥ ९९ ॥

ଅକ୍ରୂର ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏକପାଦ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟର ବୈଭବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧାମ; କରଭେଶ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଲଟୁକେଶ ଆଦି ତୀର୍ଥସ୍ଥଳମାନେ ମଧ୍ୟ (ଉଲ୍ଲେଖିତ)।

Verse 100

मार्कंडेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकांतकम् । केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम् ॥ १०० ॥

ମାର୍କଣ୍ଡେଶ, ଯଜ୍ଞବାପୀ, ସୋମେଶ, ନରକାନ୍ତକ, କେଦାରେଶ୍ୱର, ରାମେଶ, ସୌଭାଗ୍ୟେଶ ଓ ନରାର୍କକ—ଏହି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ନାମ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 101

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च । ॐकारेशादितीर्थानि अंधकश्रुतिकीर्तनम् ॥ १०१ ॥

କେଶବାର୍କର ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ, ଶକ୍ତିଭେଦର ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ‘ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣସାର’ ଆରମ୍ଭ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ; ଏବଂ ଓଁକାରେଶ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ‘ଅନ୍ଧକ-ଶ୍ରୁତି’ ପରମ୍ପରାର କୀର୍ତ୍ତନ—ଏହାମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 102

कालारण्ये लिंगसंख्या स्वर्णश्रृंगाभिधानकम् । कुशस्थल्या अवंत्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम् ॥ १०२ ॥

କାଳାରଣ୍ୟରେ ‘ଲିଙ୍ଗସଂଖ୍ୟା’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ‘ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏବଂ କୁଶସ୍ଥଳୀ—ଅବନ୍ତୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାମ; ତାହାକୁ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 103

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम् । विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशांतिकम् ॥ १०३ ॥

ପଦ୍ମାବତୀ, କୁମୁଦ୍ୱତୀ ଓ ଅମରାବତୀ ନାମରେ; ଏହିପରି ବିଶାଳା ଓ ପ୍ରତିକଳ୍ପ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ (ସ୍ଥାନ/ପ୍ରଭାବ) ଜ୍ୱର-ଶାନ୍ତିକର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 104

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः । हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुंडकम् ॥ १०४ ॥

ଶିବନାମ ଜପର ଆଦି ଫଳ, ନାଗଙ୍କ ଗୀତ ସ୍ତୋତ୍ର, ଶିବସ୍ତୁତି, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷବଧ ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ‘ସୁନ୍ଦରକୁଣ୍ଡ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ—ଏହି ସବୁ ଏଠାରେ ବିଷୟ।

Verse 105

नीलगंगापुष्कराख्यं विंध्यवासनतीर्थकम् । पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम् ॥ १०५ ॥

ନୀଳଗଙ୍ଗା–ପୁଷ୍କର ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟବାସନ ଭାବେ ପରିଚିତ ସେଇ ତୀର୍ଥ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ପାପନାଶକ।

Verse 106

गोमती वामनं कुंडो विष्णोर्नामसहस्रकम् । वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम् ॥ १०६ ॥

ଗୋମତୀ ନଦୀ, ବାମନ ତୀର୍ଥ, ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହସ୍ରନାମ, ବୀରେଶ୍ୱର ସରୋବର ଏବଂ କାଳଭୈରବ ତୀର୍ଥ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 107

महिमा नागपंचम्या नृसिंहस्य जयंतिका । कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम् ॥ १०७ ॥

ନାଗପଞ୍ଚମୀର ମହିମା, ନୃସିଂହ ଜୟନ୍ତୀ, କୁଟୁମ୍ବେଶ୍ୱର ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଦେବସାଧକମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 108

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम् । रुंद्रकुंडप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम् ॥ १०८ ॥

କର୍କରାଜ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ବିଘ୍ନେଶ ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପବିତ୍ର ଆରୋହଣ-ସ୍ଥଳ, ଏବଂ ରୁଦ୍ରକୁଣ୍ଡ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବହୁ ତୀର୍ଥର ନିରୂପଣ କରାଯାଇଛି।

Verse 109

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते । धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कंडेयेन संगमः ॥ १०९ ॥

ଆଠ ତୀର୍ଥର ଯାତ୍ରାରୁ ଜନ୍ମିତ ପୁଣ୍ୟକୁ ରେବା (ନର୍ମଦା)ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଧର୍ମପୁତ୍ର (ଯୁଧିଷ୍ଠିର)ଙ୍କ ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗମ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 110

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम् । कल्पे कल्पे पृथङ् नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम् ॥ ११० ॥

ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଅନୁଭବ-ଆଖ୍ୟାନ, ଅମୃତସଦୃଶ କୀର୍ତ୍ତନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ନର୍ମଦା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 111

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः । महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता ॥ १११ ॥

ତାପରେ ‘ଆର୍ଷ-ସ୍ତବ’ ନାମକ ଋଷିମୁନିଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର; ତଦନନ୍ତରେ କାଳରାତ୍ରି କଥା। ପରେ ମହାଦେବଙ୍କ ସ୍ତୁତି, ଏବଂ ତା’ପରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କଳ୍ପର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା।

Verse 112

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा । गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः ॥ ११२ ॥

ତା’ପରେ ବିଶଲ୍ୟା ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ଜାଲେଶ୍ୱର କଥା। ପରେ ଗୌରୀ-ବ୍ରତର ସମାଖ୍ୟାନ, ତଦନନ୍ତରେ ତ୍ରିପୁର ଦହନର ବର୍ଣ୍ଣନା।

Verse 113

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः । दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम् ॥ ११३ ॥

ଦେହପାତର ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତା’ପରେ କାବେରୀ-ସଙ୍ଗମ। ଦାରୁ-ତୀର୍ଥ ଓ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ—ଯେଉଁଠାରେ ଈଶ୍ୱର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପବିତ୍ର କଥା କୁହାଯାଏ।

Verse 114

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम् । देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करंजकम् ॥ ११४ ॥

ଅଗ୍ନି-ତୀର୍ଥ, ରବି-ତୀର୍ଥ, ମେଘନାଦ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ ଦାରୁକ-ସ୍ଥାନ; ଦେବ-ତୀର୍ଥ, ନର୍ମଦା-ଦେଶ, କପିଲା ନାମକ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ ଏବଂ କରଞ୍ଜକ—ଏସବୁ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 115

कुंडलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित् । शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः ॥ ११५ ॥

ସେଠାରେ କୁଣ୍ଡଲେଶ, ପିପ୍ପଲାଦ ଓ ବିମଲେଶଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ତଥା ଶୂଳଭିତଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ; ଶଚୀହରଣ କଥା ଏବଂ ପରେ ନମଭ୍ରକବଧ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 116

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः । आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यश्रृंगकथा ततः ॥ ११६ ॥

ସେଠାରେ ଶୂଳଭେଦର ଉଦ୍ଭବ କଥିତ, ଏବଂ ଦାନଧର୍ମର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପରେ ଦୀର୍ଘତପସ ଆଖ୍ୟାନ, ତାପରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କ କଥା।

Verse 117

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम् । ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम् ॥ ११७ ॥

ତାପରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଚିତ୍ରସେନ କଥା, କାଶୀରାଜ୍ୟର ଲକ୍ଷଣବର୍ଣ୍ଣନ; ପରେ ଦେବଶିଲା ଆଖ୍ୟାନ, ଶବରୀ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ତୀର୍ଥସହିତ।

Verse 118

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम् । आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम् ॥ ११८ ॥

ତାପରେ ପୁଣ୍ୟଦାୟୀ ବ୍ୟାଧ (ଶିକାରୀ) ଆଖ୍ୟାନ, ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ଅର୍କତୀର୍ଥ; ଏବଂ ଆପ୍ରେତ୍ୟେଶ୍ୱରତୀର୍ଥ, ଶକ୍ରତୀର୍ଥ, କରୋଟିକ ନାମକ ପବିତ୍ରସ୍ଥାନ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 119

कुमारेशमगस्त्येशमानंदेशं च मातृजम् । लोकेशं धनदेशं च मंगलेशं च कामजम् ॥ ११९ ॥

କୁମାରେଶ, ଅଗସ୍ତ୍ୟେଶ, ମାତୃଜ ଆନନ୍ଦେଶ; ଏବଂ ଲୋକେଶ, ଧନଦେଶ, କାମଜ ମଙ୍ଗଲେଶ—ଏମାନଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି।

Verse 120

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शंखचूडकम् । नारदेशं नंदिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम् ॥ १२० ॥

ତଥା ନାଗେଶ, ଗୋପାର, ଗୌତମ ଓ ଶଂଖଚୂଡକ; ପୁନଶ୍ଚ ନାରଦେଶ, ନନ୍ଦିକେଶ ଏବଂ ବରୁଣେଶ୍ୱର—ବରୁଣେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 121

दधिस्कंदादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः । रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिंगलेश्वरम् ॥ १२१ ॥

ତାପରେ ଦଧିସ୍କନ୍ଦ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନ, ତଦନନ୍ତରେ ହନୂମତେଶ୍ୱର; ଏବଂ ରାମେଶ୍ୱର ଆଦି ତୀର୍ଥମାନ, ସହିତ ସୋମେଶ ଓ ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱର।

Verse 122

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम् । चंडार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके ॥ १२२ ॥

ବନ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ଋଣମୋକ୍ଷ, କପିଲେଶ, ପୂତିକେଶ, ଜଲେଶୟ; ଚଣ୍ଡାର୍କ, ଯମତୀର୍ଥ ଓ କାଲ୍ହୋଡୀଶ—ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ/ଦେବନାମ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 123

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम् । नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम् ॥ १२३ ॥

ଏବଂ ନାରାୟଣ, କୋଟୀଶ, ବ୍ୟାସତୀର୍ଥ, ପ୍ରଭାସକ; ନାଗେଶ, ସଙ୍କର୍ଷଣକ ଓ ପ୍ରଶ୍ରୟେଶ୍ୱର-ତୀର୍ଥ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ/ପାଠଯୋଗ୍ୟ।

Verse 124

ऐरंडीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम् । करंजं कामहं तीर्थं भांडीरो रोहिणीभवम् ॥ १२४ ॥

ଐରଣ୍ଡୀ ନାମକ ସଙ୍ଗମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଶିଲା-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ତଥା କରଞ୍ଜ, କାମହ-ତୀର୍ଥ ଓ ରୋହିଣୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଭାଣ୍ଡୀର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 125

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कंदमांगिरसाह्वयम् । कोटितीर्थमयोन्यख्यमंगाराख्यं त्रिलोचनम् ॥ १२५ ॥

ଏଠାରେ ଚକ୍ରତୀର୍ଥ, ପାପହର ଦୌତପାପ-ତୀର୍ଥ, ଆଙ୍ଗିରସ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍କନ୍ଦ, କୋଟିତୀର୍ଥ, ଅୟୋନ୍ୟା ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଅଙ୍ଗାର ନାମକ ତୀର୍ଥ ଏବଂ ତ୍ରିଲୋଚନ—ଏ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥନାମ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 126

इंद्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम् । नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम् ॥ १२६ ॥

ଇନ୍ଦ୍ରେଶ, କମ୍ବୁକେଶ ଓ ସୋମେଶ; କୋହନ ଓ ଶକ; ନାର୍ମଦ; ଏବଂ ଆର୍କ ଓ ଆଗ୍ନେୟ—ଏମାନଙ୍କ ସହ ଉତ୍ତମ ଭାର୍ଗବେଶ୍ୱର—ଏ ସମସ୍ତ ନାମ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 127

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम् । रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कंकटेश्वरम् ॥ १२७ ॥

ବ୍ରାହ୍ମ, ଦୈବ, ମାର୍ଗେଶ, ଆଦି-ବରାହକେଶ୍ୱର; ରାମେଶ; ପରେ ସିଦ୍ଧେଶ; ଆହଲ୍ୟା; ଏବଂ କଙ୍କଟେଶ୍ୱର—ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକ କୀର୍ତ୍ତନୀୟ।

Verse 128

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम् । योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम् ॥ १२८ ॥

ଶାକ୍ର, ସୌମ୍ୟ, ନାଦେଶ, ତୋୟେଶ, ରୁକ୍ମିଣୀଭବ; ଯୋଜନେଶ, ବରାହେଶ; ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ-ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପବିତ୍ର ଶିବତୀର୍ଥ—ଏ ସବୁ ଭକ୍ତିରେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 129

सिद्धेशं मंगलेशं च लिंगवाराहतीर्थकम् । कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम् ॥ १२९ ॥

ସିଦ୍ଧେଶ ଓ ମଙ୍ଗଳେଶ; ଲିଙ୍ଗ-ବରାହ ତୀର୍ଥ; କୁଣ୍ଡେଶ; ଶ୍ୱେତ-ବରାହ; ଗର୍ଭାବେଶ; ଏବଂ ରବୀଶ୍ୱର—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ନାମ, ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 130

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुंकारस्वामितीर्थकम् । संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम् । नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डांक्रूरतीर्थके ॥ १३० ॥

ଶୁକ୍ଲାଦି ତୀର୍ଥମାନେ ଓ ହୁଂକାରସ୍ୱାମୀ-ତୀର୍ଥ; ସଙ୍ଗମେଶ, ନହୁଷେଶ, ମୋକ୍ଷଣ, ପଞ୍ଚଗୋପକ; ନାଗଶାବ ଓ ସିଦ୍ଧେଶ—ଏ ସବୁ ମାର୍କଣ୍ଡ-କ୍ରୂର ତୀର୍ଥରେ ଅଛି।

Verse 131

कामोदशूलारोपाख्ये मांडव्यं गोपकेश्वरम् । कपिलेशं पिंगलेशं भूतेशं गांगगौतमे ॥ १३१ ॥

କାମୋଦ ଓ ଶୂଳାରୋପ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଓ ଗୋପକେଶ୍ୱର; ଏବଂ କପିଲେଶ, ପିଙ୍ଗଲେଶ, ଭୂତେଶ ଓ ଗାଙ୍ଗ-ଗୌତମ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ (ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 132

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत् । कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम् ॥ १३२ ॥

ଆଶ୍ୱମେଧ, ଭୃଗୁକଚ୍ଛ, ପାପନାଶକ କେଦାରେଶ; କଲକଲେଶ, ଜାଲେଶ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଓ ବରାହକ—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ/ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 133

चंद्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम् । मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम् ॥ १३३ ॥

ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାସ, ସମାଦିତ୍ୟ, ଶ୍ରୀପତି ନାମକ (ତୀର୍ଥ) ଓ ହଂସକ; ଏହାସହ ମୂଲ୍ୟସ୍ଥାନ, ଶୂଲେଶ, ଉଗ୍ରାଖ୍ୟ ଓ ଚିତ୍ରଦୈବକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 134

शिखीशं कोटितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम् । ऋणमोक्षं भारभूति पुंखां मुडिं च डिंडिमम् ॥ १३४ ॥

ଶିଖୀଶ, କୋଟିତୀର୍ଥ, ଦଶକନ୍ୟା, ସୁବର୍ଣ୍ଣକ; ଋଣମୋକ୍ଷ, ଭାରଭୂତି, ପୁଂଖା, ମୁଡି ଓ ଡିଣ୍ଡିମ—(ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ/ଦେବସ୍ଥାନ)।

Verse 135

आमलेशं कपालेशं शृंगैरंडीभवं ततः । कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम् ॥ १३५ ॥

ତାପରେ ସେ ଆମଲେଶ, କପାଲେଶ ଓ ଶୃଙ୍ଗୈରଣ୍ଡୀଭବଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ପରେ କୋଟିତୀର୍ଥ ଓ ଲୋଟଣେଶ—ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଫଳସ୍ତୁତିରେ ସେ ପରମ ରତ।

Verse 136

दृमिजंगलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः । धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततोऽस्य वै ॥ १३६ ॥

ଦୃମିଜଙ୍ଗଲ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ପରେ ରୋହିତାଶ୍ୱଙ୍କ କଥା ଆସେ। ତାପରେ ଧୁନ୍ଧୁମାରଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପଛରେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ବଧର ଉପାୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 137

वधौ धुंधोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः । महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः ॥ १३७ ॥

ତାପରେ ଧୁନ୍ଧଙ୍କ ବଧକଥା; ପଛରେ ଚିତ୍ରବହଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ବର୍ଣ୍ଣନା। ତାପରେ ତାହାର ମହିମା; ଏବଂ ପରେ Ḍୀଶଙ୍କ ପ୍ରଭାବ-ପ୍ରତାପ ଓ ରତୀଶ୍ୱର ପ୍ରସଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ।

Verse 138

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम् । मुखारं च्यवनांधास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः ॥ १३८ ॥

ତାପରେ କେଦାରେଶ ଓ ଲକ୍ଷତୀର୍ଥ; ପରେ ବିଷ୍ଣୁପଦୀଭବ ନାମକ ସ୍ଥାନ। ଆଉ ମୁଖାର, ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଅନ୍ଧାସ୍ୟ ଏବଂ ପଛରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସରୋବର କଥା ହୁଏ।

Verse 139

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम् । रुद्रावर्तं च मर्कंडं तीर्थं पापप्रणाशनम् ॥ १३९ ॥

ସେ ଚକ୍ରାଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଲଲିତାଖ୍ୟାନ ନାମକ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ଓ ବହୁଗୋମୟ ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ରୁଦ୍ରାବର୍ତ୍ତ ଓ ମର୍କଣ୍ଡ ତୀର୍ଥ—ପାପପ୍ରଣାଶକ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 140

श्रवणेशं शुद्धपटं देवांधुप्रेततीर्थकम् । जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भंदं फलस्तुतिः ॥ १४० ॥

ଏହି ଖଣ୍ଡରେ ଶ୍ରବଣେଶ, ଶୁଦ୍ଧପଟ, ଦେବାନ୍ଧୁ-ପ୍ରେତ-ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଜିହ୍ୱୋଦା-ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଶିବୋଦ୍ଭଣ୍ଡର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଏବଂ ଦର୍ଶନ/ପାଠର ଫଳସ୍ତୁତି ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 141

एष खंडो ह्यवंत्याख्यः श्रृण्वतां पापनाशनः । अतः परं नागराख्यः खंडः षष्ठोऽभिधीयते ॥ १४१ ॥

ଏହି ଅଂଶ ‘ଅବନ୍ତ୍ୟ-ଖଣ୍ଡ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରେ। ଏହା ପରେ ‘ନାଗର-ଖଣ୍ଡ’ ନାମକ ଷଷ୍ଠ ଖଣ୍ଡ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 142

लिंगोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा । विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशंकुस्वर्गतिस्तथा ॥ १४२ ॥

ଏଥିରେ ଲିଙ୍ଗୋତ୍ପତ୍ତିର ଆଖ୍ୟାନ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଭ କଥା, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ତ୍ରିଶଙ୍କୁଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗଗତିର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 143

हाटकेश्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा । नागबिलं शंखतीर्थमचलेश्वरवर्णनम् ॥ १४३ ॥

ଏଥିରେ ହାଟକେଶ୍ୱରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ବୃତ୍ରାସୁରବଧ, ନାଗବିଲ (ସର୍ପଗୁହା), ଶଙ୍ଖ-ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଅଚଲେଶ୍ୱରର ବର୍ଣ୍ଣନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।

Verse 144

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम् । गयशीर्षं बालशाख्यं वालमंडं मृगाह्वयम् ॥ १४४ ॥

‘ଚମତ୍କାରପୁର’ ନାମକ ଆଖ୍ୟାନ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ-ଫଳଦାୟକ; ସହିତ ଗୟାଶୀର୍ଷ, ‘ବାଳ’ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ବାଳମଣ୍ଡ ଏବଂ ‘ମୃଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥଳର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 145

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः । सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम् ॥ १४५ ॥

ବିଷ୍ଣୁପାଦ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଯୁଗରୂପ, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର, ନାଗସର, ସପ୍ତାର୍ଷେୟ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟକ—ଏହି ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ ଭକ୍ତ ପାବନତା ପାଏ।

Verse 146

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम् । शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम् ॥ १४६ ॥

ତାପରେ କ୍ରମେ ଭ୍ରୂଣଗର୍ତ୍ତ, ନଲେଶ, ଭୈଷ୍ମ, ବୈଡୁର-ମାର୍କକ, ଶାରମିଷ୍ଠ, ସୋମନାଥ ଓ ଦୌର୍ଗ-ମାତର୍ଜକେଶ୍ୱର—ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

Verse 147

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम् । रामह्रदं नागपुरं ष़ड्लिंगं चैव यज्ञभूः ॥ १४७ ॥

ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟବଧର ଆଖ୍ୟାନ, ନୈଃକ୍ଷତ୍ରିୟ (କ୍ଷତ୍ରିୟ-ନାଶ) କଥା, ରାମହ୍ରଦ, ନାଗପୁର, ଷଡ୍ଲିଙ୍ଗ ଓ ଯଜ୍ଞଭୂ—ଏସବୁ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 148

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम् । रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम् ॥ १४८ ॥

ମୁଣ୍ଡୀର ଆଦି, ତ୍ରିକାର୍କ, ‘ସତୀ-ପରିଣୟ’ ନାମକ ଭାଗ, ରୁଦ୍ରଶୀର୍ଷ, ଯାଗେଶ, ବାଲଖିଲ୍ୟ ଓ ଗାରୁଡ—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରକରଣ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 149

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च । अंबाबद्धं पांडुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुंडकम् ॥ १४९ ॥

‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଶାପ’ ନାମକ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ‘ସପ୍ତବିଂଶ ସୋମ-ପ୍ରାସାଦ’ ମନ୍ଦିର-ତୀର୍ଥ, ଅମ୍ବାବଦ୍ଧ, ପାଣ୍ଡୁକ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଆଗ୍ନେୟ ତୀର୍ଥ ଓ ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ—ଏସବୁର ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି।

Verse 150

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा । शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः ॥ १५० ॥

(ଏଠାରେ) ଗୋମୁଖ, ଲୋହୟଷ୍ଟି ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଏବଂ ଅଜାପାଲେଶ୍ୱରୀ; ଶନୈଶ୍ଚର, ରାଜବାପୀ, ରାମେଶ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଶ୍ୱର—(ଏହିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ)।

Verse 151

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिंगं सर्वोत्तमोत्तमम् । अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयंत्यास्त्रिजातकम् ॥ १५१ ॥

‘କୁଶେଶାଖ୍ୟ’ ଓ ‘ଲବେଶାଖ୍ୟ’; ସର୍ବୋତ୍ତମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସେ ଲିଙ୍ଗ; ‘ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଟି’ ନାମକ ଆଖ୍ୟାନ; ଏବଂ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ତ୍ରିବିଧ ଜନ୍ମକଥା—(ଏହିମାନେ)।

Verse 152

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः । क्षेमंकरी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम् ॥ १५२ ॥

ତାପରେ ଏଠାରେ ରେବତୀ ଓ ଭକ୍ତିକା—ତୀର୍ଥରୂପେ ଉଦ୍ଭୂତ—ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏବଂ କ୍ଷେମଙ୍କରୀ ଓ କେଦାର, ଯାହା ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 153

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा । अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च ॥ १५३ ॥

ସତ୍ୟସନ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ କର୍ଣୋତ୍ପଲାର କଥା; ଅଟେଶ୍ୱର, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ, ଗୌର୍ୟର ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ଗାଣେଶଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟ (ଏଠାରେ ଅଛି)।

Verse 154

ततो वास्तुपदाऽख्यानमजागृहकथानकम् । सौभाग्यांधुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम् ॥ १५४ ॥

ତାପରେ ‘ବାସ୍ତୁପଦ’ ନାମକ ଆଖ୍ୟାନ, ‘ଅଜାଗୃହ’ କଥାନକ, ଏବଂ ‘ସୌଭାଗ୍ୟାନ୍ଧୁ’; ପରେ ଶୂଲେଶଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ ଓ ଧର୍ମରାଜ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥାନକ (ଆସେ)।

Verse 155

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः । जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः ॥ १५५ ॥

ତତ୍ପରେ ମିଷ୍ଟାନ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ତାପରେ ଗଣପତି-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତିନି ପ୍ରସଙ୍ଗ; ଅନନ୍ତରେ ଜାବାଲିଙ୍କ ଚରିତ ଏବଂ ପରେ ମକରେଶ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 156

कालेश्वर्यंधकाख्यानं कुंडमाप्यरसं तथा । पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम् ॥ १५६ ॥

ଏଥିରେ କାଲେଶ୍ୱର୍ୟା ଓ ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, କୁଣ୍ଡମାପ୍ୟ ନାମକ ପୁଣ୍ୟକୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଅରସର ବର୍ଣ୍ଣନା; ସହିତ ପୁଷ୍ୟାଦିତ୍ୟ, ରୌହିତାଶ୍ୱ ଓ ନାଗରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି-କୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 157

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम् । सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैंडकम् ॥ १५७ ॥

ଏହାସହ ଭାର୍ଗବ ଚରିତ, ତାପରେ ବୈଶ୍ୱାମୈତ୍ର; ପରେ ସାରସ୍ୱତ ଓ ପୈପ୍ପଲାଦ; ଏବଂ କଂସାରୀଶ ଓ ପୈଣ୍ଡକ ଆଖ୍ୟାନମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 158

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम् । रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम् ॥ १५८ ॥

ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞଚରିତ, ସାବିତ୍ରୀ ଆଖ୍ୟାନ ସହିତ; ‘ଭାର୍ତ-ଯଜ୍ଞ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରୈବତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ନିରୀକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 159

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम् । पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम् ॥ १५९ ॥

କୌରବ, ହାଟକେଶ ଓ ପ୍ରଭାସ—ଏହି ତିନିଟି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର-ତ୍ରୟ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ; ଏବଂ ପୌଷ୍କର, ନୈମିଷ ଓ ଧର୍ମ-ଅରଣ୍ୟ—ଏହି ତିନିଟି ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟ-ତ୍ରୟ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 160

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम् । बृन्दावनं खांडवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम् ॥ १६० ॥

ପବିତ୍ର ନଗରର ତ୍ରୟ—ବାରାଣସୀ, ଦ୍ୱାରକା-ନାମକ ଓ ଅବନ୍ତୀ-ନାମକ—ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ବନର ତ୍ରୟ—ବୃନ୍ଦାବନ, ଖାଣ୍ଡବ-ବନ ଓ ଅଦ୍ୱୈକ-ବନ—ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 161

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम् । असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम् ॥ १६१ ॥

କଳ୍ପ, ଶାଳ ଏବଂ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମ-ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ତ୍ରୟ—ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ‘ଅସି’, ‘ଶୁକ୍ଲ’, ‘ପିତୃ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ତିନି ତୀର୍ଥ ଘୋଷିତ।

Verse 162

श्र्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम् । नदीनां त्रितयं गंगा नर्मदा च सरस्वती ॥ १६२ ॥

ଶ୍ରୀ-ଅର୍ବୁଦ ଓ ରୈବତ—ଏହିଦୁଇ ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ-ତ୍ରୟରେ ଗଣ୍ୟ। ନଦୀମାନଙ୍କ ତ୍ରୟ—ଗଙ୍ଗା, ନର୍ମଦା ଓ ସରସ୍ୱତୀ।

Verse 163

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम् । कूषिका शंखतीर्थं चामरकं बालमण्डनम् ॥ १६३ ॥

ଏହାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକର ଫଳ ସାର୍ଦ୍ଧ-ତିନି କୋଟି ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ସେଗୁଡିକ—କୂଷିକା, ଶଙ୍ଖ-ତୀର୍ଥ, ଚାମରକ, ବାଳ-ମଣ୍ଡନ।

Verse 164

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम् । सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथांधकम् ॥ १६४ ॥

ହାଟକେଶ-କ୍ଷେତ୍ରର ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଚତୁଷ୍ଟୟ କୁହାଯାଇଛି—ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ-କଳ୍ପ, ଯୌଧିଷ୍ଠିର ଏବଂ ପରେ ଆନ୍ଧକ (ପ୍ରକରଣ)।

Verse 165

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम् । मंकणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम् ॥ १६५ ॥

ଜଳଶାୟୀ ବ୍ରତ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତ, ଅଶୂନ୍ୟ-ଶୟନ ବ୍ରତ, ମଙ୍କଣେଶଙ୍କ ପୂଜା, ଶିବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ଓ ତୁଳାପୁରୁଷ ଦାନ—ଏସବୁ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।

Verse 166

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम् । पापपिंडं मासलैंगं युगमानादिकीर्तनम् ॥ १६६ ॥

‘ପୃଥ୍ୱୀଦାନ’, ‘ବାନକେଶ’, ‘କପାଳମୋଚନେଶ୍ୱର’, ‘ପାପପିଣ୍ଡ’, ‘ମାସଲୈଙ୍ଗ’ ଏବଂ ‘ଯୁଗମାନ’ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଆଖ୍ୟାନ—ଏସବୁ କୀର୍ତ୍ତନୀୟ।

Verse 167

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम् । दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम् ॥ १६७ ॥

ନିମ୍ବେଶ ଓ ଶାକମ୍ଭରୀଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ, ଦାନମାହାତ୍ମ୍ୟର କଥନ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ—ଏହି ସବୁ ଏଠାରେ ଅଛି।

Verse 168

इत्येषनागरः खंडः प्रभासाख्योऽधुनोच्यते । सोमेशो यत्र विश्वेशोऽर्कस्थलं पुण्यदं महत् ॥ १६८ ॥

ଏହିପରି ‘ନାଗର-ଖଣ୍ଡ’ ସମାପ୍ତ; ଏବେ ‘ପ୍ରଭାସ’ ନାମକ ଖଣ୍ଡ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି—ଯେଉଁଠାରେ ସୋମେଶ, ବିଶ୍ୱେଶ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଅର୍କସ୍ଥଳ ଅଛି।

Verse 169

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम् । अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम् ॥ १६९ ॥

ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଆଦିଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କୀର୍ତ୍ତିତ—ଅଗ୍ନିତୀର୍ଥ, କପଦ୍ଦର୍ଶି ଏବଂ ପରମ ଗତିଦାତା କେଦାରେଶ।

Verse 170

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः । बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः ॥ १७० ॥

ସେମାନେ ଭୀମ, ଭୈରବ, ଚଣ୍ଡୀଶ, ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ଇନ୍ଦୁ (ଚନ୍ଦ୍ର), କୁଜ (ମଙ୍ଗଳ), ବୁଧ, ଇଜ୍ୟ (ବୃହସ୍ପତି), ଭୃଗୁ (ଶୁକ୍ର), ସୌର (ଶନି), ଏବଂ ରାହୁ, ଶିର, ବୀଶ—ଏସବୁ ହର (ଶିବ)ଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ବିଗ୍ରହରୂପ।

Verse 171

सिद्धेश्वराद्याः पंचान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः । वरारोहा ह्यजा पाला मंगला ललितेश्वरी ॥ १७१ ॥

ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ଆଦି ଆଉ ପାଞ୍ଚ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରି ବରାରୋହା, ଅଜା, ପାଳା, ମଙ୍ଗଳା ଓ ଲଲିତେଶ୍ୱରୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ବିରାଜିତ।

Verse 172

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा । गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम् ॥ १७२ ॥

ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ, ବାଡବାଗ୍ନିର ଈଶ୍ୱର, ପୃଥିବୀଶ, ଏବଂ କାମେଶ୍ୱର; ଗୌରୀଶ, ବରୁଣେଶ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦୁର୍ବାସେଶ ଓ ଗଣେଶ୍ୱର—ଗଣମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ—ମଧ୍ୟ ସେଇ।

Verse 173

कुमारेशं चंडकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम् । ततः प्रोक्तोऽथ कोटीशबालब्रह्यादिसत्कथा ॥ १७३ ॥

ତାପରେ କୁମାରେଶ, ଚଣ୍ଡକଳ୍ପ ଏବଂ ଶକୁଲୀଶ୍ୱର ନାମକ ରୂପର କଥା କୁହାଯାଇଛି; ତଦନନ୍ତରେ କୋଟୀଶ, ବାଳ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପବିତ୍ର ସତ୍କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 174

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः । बलभद्रेश्वरस्याथ गंगाया गणपस्य च ॥ १७४ ॥

ତାପରେ ନରକେଶ, ସଂବର୍ତ୍ତେଶ ଓ ନିଧୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ଆସେ; ତଦନନ୍ତରେ ବଳଭଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଗଣପ (ଗଣେଶ)ଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 175

जांबवत्याख्यसरितः पांडुकूपस्य सत्कथा । शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा ॥ १७५ ॥

ଜାମ୍ବବତୀ ନାମକ ନଦୀର ପବିତ୍ର କଥା, ପାଣ୍ଡୁ-କୂପର ସତ୍କଥା, ଏବଂ ଶତ-ଅଶ୍ୱମେଧ, ଲକ୍ଷ-ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ କୋଟି-ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 176

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा । नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः ॥ १७६ ॥

ଏଠାରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା, ଅର୍କର କଥା, ଘଟ-ସ୍ଥାନର ପବିତ୍ର ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ହିରଣ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଆସଙ୍ଗମର ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ନଗରାର୍କ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ସଙ୍କର୍ଷଣ ଓ ସମୁଦ୍ରର କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 177

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्येशस्य कथा पृथक् । पिंगलासंगमेशस्य शंकरार्कघटेशयोः ॥ १७७ ॥

କୁମାରୀ, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମ୍ୟେଶଙ୍କ କଥା ପୃଥକ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ପିଙ୍ଗଳା-ସଙ୍ଗମେଶ, ସହିତ ଶଙ୍କର, ଅର୍କ ଓ ଘଟେଶଙ୍କ କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 178

ऋषितीर्थस्य नंदार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम् । ससोपानस्य पर्णार्कन्यंकुमत्योः कथाद्भुता ॥ १७८ ॥

ଏଥିରେ ଋଷି-ତୀର୍ଥର କଥା, ନନ୍ଦାର୍କର ତିନି କୂପର କୀର୍ତ୍ତନ, ଏବଂ ସ-ସୋପାନ, ପର୍ଣାର୍କ ଓ ନ୍ୟଙ୍କୁମତୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।

Verse 179

वाराहस्वामिवृत्तांतं छायालिंगाख्यगुल्फयोः । कथा कनकनंदायाः कुतीगंगेशयोस्तथा ॥ १७९ ॥

ବରାହସ୍ୱାମୀଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଛାୟାଲିଙ୍ଗ ଓ ଗୁଲ୍ଫ ନାମକ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ କଥା, କନକନନ୍ଦାର କଥା, ଏବଂ କୁଟୀ ଓ ଗଙ୍ଗେଶଙ୍କ କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 180

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः । मंकणेशत्रैपुरेशषंडतीर्थकथास्तथा ॥ १८० ॥

ତାପରେ ଚମସୋଦ୍ଭେଦ ଓ ବିଦୁରଙ୍କ କଥା, ତଦନନ୍ତରେ ତ୍ରିଲୋକେଶଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ; ଏହିପରି ମଙ୍କଣେଶ, ତ୍ରୈପୁରେଶ ଓ ପବିତ୍ର ଷଣ୍ଡତୀର୍ଥର କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 181

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा । भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा ॥ १८१ ॥

ସୂର୍ୟପ୍ରାଚୀର କଥା, ତଥା ଉମା ଓ ତ୍ର୍ୟକ୍ଷଣ (ତ୍ରିନେତ୍ର) ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ; ଏବଂ ଭୂଦ୍ଧାର, ଶୂଳସ୍ଥଳ, ତଥା ଚ୍ୟବନ ଓ ଆର୍କେଶଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 182

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा । ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम् ॥ १८२ ॥

ଅଜାପାଲେଶ, ବାଲାର୍କ ଓ କୁବେରସ୍ଥଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପବିତ୍ର କଥାମାନେ; ଋଷିତୋୟାର ପୁଣ୍ୟକଥା; ଏବଂ ସଙ୍ଗାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 183

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम् । तप्तकुंडस्य माहात्म्यं मूलचंडीशवर्णनम् ॥ १८३ ॥

ଏଠାରେ ନାରଦ ଓ ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ୟ)ଙ୍କ କଥନ, ନାରାୟଣଙ୍କ ନିରୂପଣ; ତପ୍ତକୁଣ୍ଡର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଏବଂ ମୂଳ-ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିପାଦିତ।

Verse 184

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा । गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा ॥ १८४ ॥

ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ର, ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ ଓ କଲମ୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା; ଏବଂ ଗୋପାଳସ୍ୱାମୀ ଓ କୁଲସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା, ମରୁତମାନଙ୍କ ସହିତ, ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 185

क्षेमार्कोन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः । कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः ॥ १८५ ॥

ତତ୍ପରେ କ୍ଷେମାର୍କ, ଉନ୍ନତ, ବିଘ୍ନେଶ ଓ ଜଳସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା; ତାପରେ କାଳମେଘ, ରୁକ୍ମିଣୀ, ଦୁର୍ବାସେଶ୍ୱର ଓ ଭଦ୍ରଙ୍କ ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ।

Verse 186

शंखावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम् । जालेश्वरस्य हुंकारेश्वरचंडीशयोः कथा ॥ १८६ ॥

ଶଂଖାବର୍ତ୍ତ, ମୋକ୍ଷତୀର୍ଥ, ଗୋଷ୍ପଦ ଓ ଅଚ୍ୟୁତସଦ୍ମର କଥା ମଧ୍ୟ; ଜାଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ହୁଂକାରେଶ୍ୱର ଓ ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।

Verse 187

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुंडकथाद्भुता । कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च ॥ १८७ ॥

ଆଶାପୁରରେ ଥିବା ବିଘ୍ନେଶ ଓ କଳାକୁଣ୍ଡର ଅଦ୍ଭୁତ କଥା; ଏବଂ କପିଲେଶଙ୍କ କଥା, ଜରଦ୍ଗବ-ଶିବଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 188

नलकर्कोटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा । नारदेशयंत्रभूषादुर्गकूटगणेशजा ॥ १८८ ॥

ନଳ ଓ କର୍କୋଟେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା, ହାଟକେଶ୍ୱର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଖ୍ୟାନ; ଏବଂ ନାରଦେଶ, ଯନ୍ତ୍ରଭୂଷା, ଦୁର୍ଗକୂଟ-ଗଣେଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

Verse 189

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा । कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च ॥ १८९ ॥

ସୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ ଏଲା ନାମକ ଭୈରବୀମାନଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ; ଭଲ୍ଲତୀର୍ଥରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଆଖ୍ୟାନ; ଏବଂ କର୍ଦମାଳର କୀର୍ତ୍ତନ, ଗୁପ୍ତ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ମରଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 190

बहुस्वर्णेशश्रृंगेशकोटीश्वरकथा ततः । मार्कंडेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा ॥ १९० ॥

ତତ୍ପରେ ବହୁ-ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣେଶ, ଶୃଙ୍ଗେଶ ଓ କୋଟୀଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା; ତା’ପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର, କୋଟୀଶ ଏବଂ ଦାମୋଦର-ଭଗବାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଗୃହଧାମର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 191

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुंडं कुंतीभीमेश्वरौ तथा । मृगीकुंडं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम् ॥ १९१ ॥

ବସ୍ତ୍ରାପଥ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣରେଖା, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡ, କୁନ୍ତୀଦେବୀ ଓ ଭୀମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦେଉଳ, ଏବଂ ମୃଗୀକୁଣ୍ଡ—ଏସବୁକୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥରୂପେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 192

दुर्गाभिल्लेशगंगेशरैवतानां कथाद्भुता । ततोऽर्बुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम् ॥ १९२ ॥

ଦୁର୍ଗାଭିଲ୍ଲେଶ, ଗଙ୍ଗେଶ ଓ ରୈବତଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା; ତା’ପରେ ଅର୍ବୁଦେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଅଚଲେଶ୍ୱରଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ (ମହିମାଗାନ) ହୁଏ।

Verse 193

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम् । भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम् ॥ १९३ ॥

ନାଗତୀର୍ଥର କଥା, ବସିଷ୍ଠାଶ୍ରମର ବର୍ଣ୍ଣନା; ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ତା’ପରେ ତ୍ରିନେତ୍ରର କଥା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 194

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थांगमनकीर्तनम् । कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः ॥ १९४ ॥

କେଦାରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର କୀର୍ତ୍ତନ; ତା’ପରେ କୋଟୀଶ୍ୱର ଓ ରୂପ-ତୀର୍ଥର କଥା, ସହିତ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ଆସେ।

Verse 195

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम् । पंगुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम् ॥ १९५ ॥

ଏହି ଖଣ୍ଡରେ ସିଦ୍ଧେଶ ଓ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ସ୍ତୁତି, ମଣିକର୍ଣ୍ଣୀଶଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ପଙ୍ଗୁ-ତୀର୍ଥ, ଯମ-ତୀର୍ଥ, ବରାହ-ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି।

Verse 196

चंद्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम् । कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिंडारकस्य च ॥ १९६ ॥

ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ସର୍ପିଡୋଦ, ଶ୍ରୀମାତା, ଶୁକ୍ଲତୀର୍ଥ ଆଦି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳର ବର୍ଣ୍ଣନା, ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ପରେ ପିଣ୍ଡାରକର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 197

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः । कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबंधजा ॥ १९७ ॥

ତାପରେ କନଖଲର କଥା, ଚକ୍ରମ-ତୀର୍ଥ ଓ ମନୁଷ-ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ଣନା, କପିଲାଗ୍ନି-ତୀର୍ଥକଥା ଏବଂ ରକ୍ତାନୁବନ୍ଧ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଆସେ।

Verse 198

गणेशपार्थेश्वरयोर्यांत्रायामुज्ज्वलस्य च । चंडीस्थाननागोद्भवशिवकुंडमहेशजा ॥ १९८ ॥

ଏଠାରେ ଗଣେଶ ଓ ପାର୍ଥେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ରସ୍ଥାନକଥା, ଯାଂତ୍ରା-ବିଧି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳର ବର୍ଣ୍ଣନା; ଏବଂ ଚଣ୍ଡୀସ୍ଥାନ, ନାଗୋଦ୍ଭବ, ଶିବକୁଣ୍ଡ, ମହେଶଜା ଆଦିର କଥନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 199

कामेश्वरस्य मार्कंडेयोत्पत्तेश्च कथा ततः । उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक् ॥ १९९ ॥

ତାପରେ କାମେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ; ଏବଂ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ଉଦ୍ଦାଲକ, ଈଶ ଓ ସିଦ୍ଧେଶ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତୀର୍ଥକଥା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 200

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः । कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः ॥ २०० ॥

ଏଥିରେ ଶ୍ରୀଦେବରବାତ ତୀର୍ଥର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବ୍ୟାସ-ତୀର୍ଥ ଓ ଗୌତମ-ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ, କୁଲସନ୍ତାରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଏବଂ ରାମକୋଟି ନାମକ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ।