The Exposition of the Table of Contents of the Brahmavaivarta Purāṇa

Verse 1

श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं दशमं तव । ब्रह्मवैवर्तकं नाम वेदमार्गानुदर्शकम् ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବତ୍ସ, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶମ ପୁରାଣ କହିବି। ତାହାର ନାମ ‘ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତକ’; ଏହା ବେଦମାର୍ଗ ପ୍ରଦର୍ଶକ ॥ ୧ ॥

Verse 2

सावर्णिर्यत्र भगवान्साक्षाद्देवर्षये स्थितः । नारदाय पुराणार्थं प्राह सर्वमलौकिकम् ॥ २ ॥

ସେଠାରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି—ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ—ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ନାରଦଙ୍କୁ ପୁରାଣର ସମଗ୍ର ଅର୍ଥ ଅଲୌକିକ ଭାବେ କହିଲେ ॥ ୨ ॥

Verse 3

धर्मार्थकाममोक्षाणां सारः प्रीतिर्हरौ हरे । तयोरभेदसिद्ध्यर्थं ब्रह्मवैवर्तमुत्तमम् ॥ ३ ॥

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ—ଏହାଙ୍କ ସାର ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମଭକ୍ତି। ଏହି ଦୁଇର (ପୁରୁଷାର୍ଥ ଓ ହରିପ୍ରୀତି) ଅଭେଦ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ପ୍ରବଚିତ ॥ ୩ ॥

Verse 4

रथंतरस्य कल्पस्य वृत्तांतं यन्मयोदितम् । शतकोटिपुराणे तत्संक्षिप्य प्राह वेदवित् ॥ ४ ॥

ରଥନ୍ତର କଳ୍ପର ଯେ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ କହିଛି, ସେହିଟିକୁ ବେଦବିଦ୍ ମୁନି ‘ଶତକୋଟି ପୁରାଣ’ରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ॥ ୪ ॥

Verse 5

व्यासश्चतुर्द्धा संव्यस्य ब्रह्मवैवर्तसंज्ञिते । अष्टादशसहस्रं तत्पुराणं परिकीर्तितम् ॥ ५ ॥

ବ୍ୟାସ ଏହି ପୁରାଣକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିନ୍ୟସି ‘ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରଚାର କଲେ; ଏହା ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକମୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 6

ब्रह्मप्रकृतिविघ्नेशकृष्णखंडसमन्वितम् । तत्र सूतर्षिसंवादे पुराणोपक्रमस्ततः ॥ ६ ॥

ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରକୃତି, ବିଘ୍ନେଶ (ଗଣେଶ) ଓ କୃଷ୍ଣ-ଖଣ୍ଡ ଭାଗଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସୂତ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସଂବାଦରେ ପୁରାଣର ଉପକ୍ରମ ହୁଏ।

Verse 7

सृष्टिप्रकरणं त्वाद्यं ततो नारदवेधसोः । विवादः सुमहान्यत्र द्वयोरासीत्पराभवः ॥ ७ ॥

ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରକରଣ ଆସେ; ତାପରେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ନାରଦ ଓ ବେଧସ୍ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ବିବାଦ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପରାଜିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 8

शिवलोकगतिः पश्चाज्ज्ञानलाभः शिवात्मने । शिववाक्येन तत्पश्चान्मरीचेर्नारदस्य तु ॥ ८ ॥

ତାପରେ ଶିବଲୋକଗତି, ଏବଂ ଶିବପରାୟଣ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଥିବା ଜନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନଲାଭ ହୁଏ। ତଦନନ୍ତରେ ଶିବବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ମରୀଚି-ପୁତ୍ର ନାରଦଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼େ।

Verse 9

गमनं चैव सावर्णेर्ज्ञानार्थँ सिद्धसेविते । आश्रमे सुमहापुण्ये त्रैलोक्याश्चर्यकारिणी ॥ ९ ॥

ଏବଂ ଜ୍ଞାନାର୍ଥେ ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ଗମନ ବର୍ଣ୍ଣିତ—ସିଦ୍ଧମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଆଶ୍ରମକୁ; ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକାରୀ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 10

एतद्धि ब्रह्मखंडं हि श्रुतं पापविनाशनम् । ततः सावर्णिसंवादो नारदस्य समीरितः ॥ १० ॥

ଏହି ବ୍ରହ୍ମଖଣ୍ଡ ଶ୍ରୁତ ହୋଇଛି, ଯାହା ପାପବିନାଶକ। ତଦନନ୍ତରେ ନାରଦ କଥିତ ସାବର୍ଣ୍ଣି-ସଂବାଦ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 11

कृष्णमाहात्म्यसंयुक्तो नानाख्यानकथोत्तरम् । प्रकृतेरंशभूतानां कलानां चापि वर्णितम् ॥ ११ ॥

ଏହା କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ୟସହିତ ଯୁକ୍ତ, ନାନା ଆଖ୍ୟାନ-କଥାର ଉପସଂହାର ଥାଏ; ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ଅଂଶଭୂତ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାହାର କଳାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।

Verse 12

माहात्म्यं पूजनाद्यं च विस्तरेण यथास्थितम् । एतत्प्रकृतिखंडं हि श्रुतं भूतिविधायकम् ॥ १२ ॥

ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ପୂଜାଦି ବିଧି ଯଥାସ୍ଥିତ ବିସ୍ତାରରେ କଥିତ। ଏହି ‘ପ୍ରକୃତି-ଖଣ୍ଡ’ ଶ୍ରୁତ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧି ଓ କଲ୍ୟାଣ ଦାୟକ।

Verse 13

गणेशजन्मसंप्रश्नः सपुण्यकमहाव्रतम् । पार्वत्याः कार्तिकेयेन सह विघ्नेशसंभवम् ॥ १३ ॥

ଏଥିରେ ଗଣେଶଜନ୍ମ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶ୍ନ, ଅତିପୁଣ୍ୟଦାୟକ ମହାବ୍ରତ ସହ; ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସହିତ ବିଘ୍ନେଶଙ୍କ ସମ୍ଭବ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 14

चरितं कार्तवीर्यस्य जामदग्र्यस्य चाद्भुतम् । विवादः सुमहानासीज्जामदग्र्यगणेशयोः ॥ १४ ॥

କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଓ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଅଛି; ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଓ ଗଣେଶଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ମହାନ ବିବାଦ ହୋଇଥିଲା।

Verse 15

एतद्विघ्नेशखंडं हि सर्वविघ्नविनाशनम् । श्रीकृष्णजन्मसंप्रश्नो जन्माख्यानं ततोऽद्भुतम् ॥ १५ ॥

ଏହି ବିଘ୍ନେଶ-ଖଣ୍ଡ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକୁ ନାଶ କରେ। ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ-ପ୍ରଶ୍ନ, ଏବଂ ପରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମର ଅଦ୍ଭୁତ ଆଖ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ।

Verse 16

गोकुले गमनं गश्चात्पूतनादिवदाद्भूताः । बाल्यकौमारजा लीला विविधास्तत्र वर्णिताः ॥ १६ ॥

ସେଠାରେ ଗୋକୁଳଗମନ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତାପରେ ପୂତନା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାମାଳା; ଏବଂ ବାଲ୍ୟ-କୌମାରର ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 17

रासक्रीडा च गोपीभिः शारदी समुदाहृता । रहस्ये राधया क्रीडा वर्णिता बहुविस्तरा ॥ १७ ॥

ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହ ଶାରଦୀୟ ରାସକ୍ରୀଡା ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ। ଏବଂ ରହସ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ରାଧା ସହ କ୍ରୀଡା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 18

सहाक्रूरेण तत्पश्चान्मथुरागमनं हरेः । कंसादीनां वधे वृत्ते कृष्णस्य द्विजसंस्कृतिः ॥ १८ ॥

ତାପରେ ଅକ୍ରୂର ସହ ହରିଙ୍କ ମଥୁରାଗମନ ହେଲା। କଂସ ଆଦିଙ୍କ ବଧ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱିଜ-ସଂସ୍କାର (ଉପନୟନାଦି) ହେଲା।

Verse 19

काश्यसांदीपनेः पश्चाद्विद्योपादानमद्भुतम् । यवनस्य वधः पश्चाद्द्वारकागमनं हरेः ॥ १९ ॥

ତାପରେ କାଶ୍ୟ-ସାନ୍ଦୀପନି ପ୍ରସଙ୍ଗ ପରେ ବିଦ୍ୟା-ଲାଭର ଅଦ୍ଭୁତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ତଦନନ୍ତରେ ଯବନ ବଧ, ଏବଂ ପରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରକାଗମନ କୁହାଯାଏ।

Verse 20

नरकादिवधस्तत्र कृष्णेन विहितोऽद्भुतः । कृष्णखंडमिदं विप्र नृणां संसारखंडनम् ॥ २० ॥

ସେଠାରେ ନରକ ଆଦିଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ବଧ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କରିଥିଲେ। ହେ ବିପ୍ର, ଏହି କୃଷ୍ଣଖଣ୍ଡ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସଂସାରବନ୍ଧନ ଛେଦକ॥

Verse 21

पठितं च श्रुतं ध्यातं पूजितं चाभिवंदितम् । इत्येतद्ब्रह्मवैवर्तपुराणं चात्यलौकिकम् ॥ २१ ॥

ଏହିପରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା, ଶୁଣିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା, ପୂଜା କରି ଅଭିବନ୍ଦନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ—ଏହା ପରମ ଅଲୌକିକ ପୁରାଣ॥

Verse 22

व्यासोक्तं चादि संभूतं पठञ्छृण्वन्विमुच्यते । विज्ञानाज्ञानशमनाद्धोरात्संसारसागरात् ॥ २२ ॥

ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉକ୍ତ ଏବଂ ଆଦିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ପଢ଼ି ଓ ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହା ଜ୍ଞାନ-ଅଜ୍ଞାନ ଶମନ କରି ଘୋର ସଂସାରସାଗରରୁ ତାରେ॥

Verse 23

लिखित्वेदं च यो दद्यान्माध्यां धेनुसमन्वितम् । ब्रह्मलोकमवाप्नोति स मुक्तोऽज्ञानबंधनात् ॥ २३ ॥

ଯେ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଲେଖାଇ ଦାନ କରେ ଏବଂ ସହିତ ଦୁଧାଳୁ ଗାଈ ଦିଏ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପାଏ ଓ ଅଜ୍ଞାନବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ॥

Verse 24

यश्चानुक्रमणीं चापि पठेद्वा श्रृणुयादपि । सोऽपि कृष्णप्रसादेन लभते वांछितं फलम् ॥ २४ ॥

ଯେ ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣୀକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ ମାତ୍ର, ସେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦରେ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ॥

Verse 25

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने ब्रह्मवैवर्तपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामैकोत्तरशततमोऽध्यायाः ॥ १०१ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନରେ “ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତପୁରାଣର ଅନୁକ୍ରମଣୀ-ନିରୂପଣ” ନାମକ ଏକଶେ ଏକତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ॥୧୦୧॥