The Exposition of the Contents (Anukramaṇī) of the Bhaviṣya Purāṇa

Verse 1

श्रीब्रह्मोवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि पुराणं सर्वसिद्धिदम् । भविष्यं भवतः सर्वलोकाभीष्टप्रदायकम् ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ପୁରାଣ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପ୍ରବଚନ କରିବି; ଏହା ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାୟକ, ତୁମ ଭବିଷ୍ୟତ୍ ହିତାର୍ଥେ ଏବଂ ସର୍ବଲୋକର ଅଭୀଷ୍ଟ ପ୍ରଦାନକାରୀ ॥ ୧ ॥

Verse 2

यत्राहं सर्वदेवानामादिकर्ता समुद्गतः । सृष्ट्यर्थं तत्र संजातो मनुः स्वार्थभुवः पुरा ॥ २ ॥

ଯେଉଁ ସ୍ରୋତରୁ ମୁଁ ସର୍ବଦେବମାନଙ୍କର ଆଦିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇଥିଲି, ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ସେଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ସ୍ୱାର୍ଥଭୁବ ମନୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ॥ ୨ ॥

Verse 3

स मां प्रणम्य पप्रच्छ धर्मं सर्वाथसाधकम् । अहं तस्मै तदा प्रीतः प्रावोचं धर्मसंहिताम् ॥ ३ ॥

ସେ ମୋତେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସର୍ବ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସାଧନକାରୀ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲା। ତେବେ ମୁଁ ତାହାପ୍ରତି ପ୍ରୀତ ହୋଇ ଧର୍ମସଂହିତା ପ୍ରବଚନ କଲି ॥ ୩ ॥

Verse 4

पुराणानां यदा व्यासो व्यासं चक्रे महामतिः । तदा तां संहितां सर्वां पंचधा व्यभजन्मुनिः ॥ ४ ॥

ଯେତେବେଳେ ମହାମତି ବ୍ୟାସ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ସଂଗ୍ରହ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମୁନି ସମଗ୍ର ସଂହିତାକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ॥ ୪ ॥

Verse 5

अधोरकल्पवृत्तांतं नानाश्चर्यकथान्वितम् । तत्रादिमं स्मृतं पर्वं ब्राह्मं यत्रास्त्युपक्रमः ॥ ५ ॥

ଏଠାରେ ଅଧୋର-କଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନାନା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥାସହିତ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାହାର ପ୍ରଥମ ପର୍ବ ‘ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ, ଯେଉଁଠି ଗ୍ରନ୍ଥର ଉପକ୍ରମ (ଆରମ୍ଭ) ଅଛି॥

Verse 6

सूतशौनकसंवादे पुराणप्रश्नसंक्रमः । आदित्यचरितप्रायः सर्वाख्यानसमन्वितः ॥ ६ ॥

ସୂତ-ଶୌନକ ସଂବାଦରେ ପୁରାଣ-ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରର କ୍ରମ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ଏହା ପ୍ରାୟଃ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ଚରିତକୁ ଆଧାର କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆଖ୍ୟାନରେ ସମନ୍ୱିତ॥

Verse 7

सृष्ट्यादिलक्षणोपेतः शास्त्रसर्वस्वरूपकः । पुस्तलेखकलेखानां लक्षणं च ततः परम् ॥ ७ ॥

ଏହା ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାରସ୍ୱରୂପ। ତାପରେ ପୁସ୍ତକ-ଲେଖନ ଓ ତାଳପତ୍ର-ଲେଖନର ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ॥

Verse 8

संस्काराणां च सर्वेषां लक्षणं चात्र कीर्तितम् । पक्षस्यादितिथीनां च कल्पाः सप्त च कीर्तिताः ॥ ८ ॥

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାରର ଲକ୍ଷଣ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ। ଏବଂ ପକ୍ଷ ଓ ପ୍ରଥମ ତିଥି ଆଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସାତଟି କଳ୍ପବିଧି ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ॥

Verse 9

अष्टम्याद्याः शेषकल्पा वैष्णवे पर्वणि स्मृताः । शैवे च कायतो भिन्नाः सौरे चांत्यकथान्वयः ॥ ९ ॥

ଅଷ୍ଟମୀ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଶେଷ କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ବୈଷ୍ଣବ ପର୍ବରେ ସ୍ମୃତ। ଶୈବ ପରମ୍ପରାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାଭେଦରେ ଭିନ୍ନ, ଏବଂ ସୌର ପରମ୍ପରାରେ ସେମାନେ ଅନ୍ତ୍ୟକଥାର କ୍ରମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି॥

Verse 10

प्रतिसर्गाह्वयं पश्चान्नानाख्यानसमन्वितम् । पुराणस्योपसंहारसहितं पर्व पंचमम् ॥ १० ॥

ତଦନନ୍ତରେ ‘ପ୍ରତିସର୍ଗ’ ନାମକ ପଞ୍ଚମ ପର୍ବ ଆସେ; ଏହା ନାନା ଆଖ୍ୟାନସମନ୍ୱିତ ଏବଂ ପୁରାଣର ଉପସଂହାରସହିତ।

Verse 11

एषु पंचसु पूर्वस्मिन् ब्रह्मणो महिमाधिकाः । धर्मे कामे च मोक्षे तु विष्णोश्चापि शिवस्य च ॥ ११ ॥

ଏହି ପାଞ୍ଚଟିରେ ପ୍ରଥମରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମହିମା ପ୍ରାଧାନ୍ୟରେ କଥିତ; ଧର୍ମ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ—ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ମଧ୍ୟ—ମହିମା ଘୋଷିତ।

Verse 12

द्वितीयं च तृतीये च सौरे वर्गचतुष्टये । प्रतिसर्गाह्वयं त्वंत्यं प्रोक्तं सर्वकथान्वितम् ॥ १२ ॥

ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ଭାଗରେ, ସୌର ବିଭାଗର ଚାରି ବର୍ଗ ମଧ୍ୟରେ, ‘ପ୍ରତିସର୍ଗ’ ନାମକ ଅନ୍ତିମ ଭାଗ ସମସ୍ତ କଥାସହିତ ପ୍ରୋକ୍ତ।

Verse 13

सभविष्यं विनिर्द्दिष्टं पर्व व्यासेन धीमता । चतुर्द्दशसहस्रं तु पुराणं परिकीर्तितम् ॥ १३ ॥

ଭବିଷ୍ୟ (ପୁରାଣ) ଉପାଙ୍ଗସହିତ ଧୀମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବରୂପେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହି ପୁରାଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକର ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 14

भविष्यं सर्वदेवानां साम्यं यत्र प्रकीर्तितम् । गुणानां तारतम्येन समं ब्रह्मेति हि श्रुतिः ॥ १४ ॥

ସେଠାରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ସାମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ; କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୁତି କହେ—‘ବ୍ରହ୍ମ ସମ’—ଏହି ସମତା ଗୁଣତାରତମ୍ୟର ଅର୍ଥରେ।

Verse 15

तं लिखित्वा तु यो दद्यात्पौष्यां विद्वान्विमत्सरः । गुडधेनुयुतं हेमवस्त्रमाल्यविभूषणैः ॥ १५ ॥

ଯେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହୋଇ ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଲେଖାଇ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରଦିନେ ଗୁଡ଼ଧେନୁ ସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଦାନ କରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 16

वाचकं पुस्तकं चापि पूजयित्वा विधानतः । गंधाद्यैर्भोज्यभक्ष्यैश्च कृत्वा नीराजनादिकम् ॥ १६ ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ବାଚକ ଓ ପବିତ୍ର ପୁସ୍ତକ—ଦୁହିଁକୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ଗନ୍ଧାଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଭୋଜ୍ୟ-ଭକ୍ଷ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ନୀରାଜନ (ଆରତି) ଆଦି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

यो वै जितेंद्रियो भूत्वा सोपवासः समाहितः । अथ वैकहविष्याशी कीर्तयेच्छृणुयादपि ॥ १७ ॥

ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଉପବାସ କରେ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ହବିଷ୍ୟ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ (ଏହି ନାମ/ଉପଦେଶ) କୀର୍ତ୍ତନ କରୁ ଓ ଶ୍ରବଣ ମଧ୍ୟ କରୁ।

Verse 18

स मुक्तः पातकैर्घोरैः प्रयाति ब्रह्मणः पदम् । योऽप्यनुक्रमणीमेतां भविष्यस्य निरूपिताम् ॥ १८ ॥

ସେ ଘୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଯେ କେହି ଆଗାମୀରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବାକୁ ଥିବା ବିଷୟର ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣୀକୁ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପଢ଼େ।

Verse 19

पठेद्वा श्रृणुयाच्चैतां भुक्तिं मुक्तिं च विंदति ॥ १९ ॥

ଯେ ଏହାକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହିଁକୁ ପାଏ।

Verse 20

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे भविष्यपुराणानुक्रमणी निरूपणं नाम शततमोऽध्यायः ॥ १०० ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ଚତୁର୍ଥପାଦରେ ‘ଭବିଷ୍ୟପୁରାଣାନୁକ୍ରମଣୀ ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ॥ ୧୦୦ ॥