Adhyaya 51: Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions
यक्षानुशासन (Yakṣānuśāsana)
Jaimini Returns
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯକ୍ଷାନୁଶାସନ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଗ୍ରହ-ଶିଶୁ ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀଭୂତ/ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ, ଉପଦ୍ରବର କାରଣ, ଏବଂ ଶାନ୍ତି, ରକ୍ଷା, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧି ଧର୍ମମତେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି।
Divine Beings
Celestial Realms
Key Content Points
Focus Keywords
Shlokas in Adhyaya 51
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे यक्षानुशासनो नाम पञ्चाशोऽध्यायः । एकपञ्चाशोऽध्यायः- ५१ मार्कण्डेय उवाच दुःसहस्याभवद्भार्या निर्माष्टिर्नाम नामतः । जाता कलॆस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात् ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣରେ ‘ଯକ୍ଷୋପଦେଶ’ ନାମକ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏକାଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ଦୁଃସହର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନିର୍ମାଷ୍ଟି ନାମରେ ଥିଲା। କଳିଯୁଗରେ, ଋତୁକାଳରେ, ଚାଣ୍ଡାଳ ଦର୍ଶନ ହେତୁ ସେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲା।
Verse 2
तयोरपत्यान्यभवने जगद्व्यापीनि षोडश । अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः ॥
ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ଭ୍ରମଣରେ ଜଗତ୍ବ୍ୟାପୀ ଷୋଳଟି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଆଠ ‘କୁମାର’ (ଶିଶୁପୀଡକ) ଏବଂ ସେହିପରି ଆଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ‘କନ୍ୟା’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 3
तन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्तस्तथापरः । अङ्गध्रुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा ॥
ସେମାନଙ୍କ ନାମ—ତନ୍ତାକୃଷ୍ଟି, ତଥୋକ୍ତି, ପରିବର୍ତ୍ତ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଜଣ (ଅପର); ତଥା ଅଙ୍ଗଧୃକ୍, ଶକୁନି, ଓ ଗଣ୍ଡପ୍ରାନ୍ତରତି।
Verse 4
गर्भहा सस्यहा चान्यः कुमारास्तनयास्तयोः । कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु ॥
ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ—ସେଇ କୁମାରମାନଙ୍କ—ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଭହା, ସସ୍ୟହା, ଓ ଅନ୍ୟଜଣ ଥିଲେ; ଏହିପରି ଆଉ ଆଠ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
Verse 5
नियोजिका वै प्रथमा तथैवान्या विरोधिनी । स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका ॥
ପ୍ରଥମା ନିୟୋଜିକା; ଦ୍ୱିତୀୟା ବିରୋଧିନୀ; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂହାରକରୀ, ଭ୍ରାମଣୀ, ଓ ଋତୁହାରିକା।
Verse 6
स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्ये 'तिदारुणे । विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा ॥
ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ସ୍ମୃତିବୀଜହରେ—ସେଇ ଦୁଇ କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର। ଅଷ୍ଟମ କନ୍ୟାର ନାମ ବିଦ୍ୱେଷଣୀ; ସେ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ।
Verse 7
एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् । अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम ॥
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ କର୍ମ ଏବଂ ଦୋଷ/ଉପଦ୍ରବ ଶମନର ଉପାୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଷ୍ଟକୁମାର ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
Verse 8
दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः । करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुःसहागमम् ॥
ଦନ୍ତାକୃଷ୍ଟି ନାମକ (କୁମାରୀ) ଶୁଅଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦାନ୍ତ ଘଷାଇଥାଏ, ଅସହ୍ୟ ଉପଦ୍ରବ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।
Verse 9
तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः । शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि ॥
ତାହାର ଶାନ୍ତି ଶୁଅଥିବା (ଶିଶୁ) ପାଇଁ ଧଳା ସୋରିଷ ଦାଣାଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ—ଲୋକେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଏବଂ ଦାନ୍ତ ଉପରେ/ଦାନ୍ତରେ ଛିଟାଇବେ।
Verse 10
सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् । उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात् ॥
ସୁବାର୍ଚ୍ଚଲା ଔଷଧରେ ସ୍ନାନ କରିବାଦ୍ୱାରା, ସତ୍ଶାସ୍ତ୍ର ଜପ/ପାଠ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଖଦିର-କଣ୍ଟକ, ଅସ୍ଥି-ଶୂଳ (ହାଡ଼ର ତାବିଜ) ଓ କ୍ଷୌମ-ବସ୍ତ୍ର (ଲିନେନ) ଧାରଣ କରିବାଦ୍ୱାରା (ଉପଦ୍ରବ) ଶମିତ ହୁଏ।
Verse 11
तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद्ब्रुवन् । शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा ॥
ଅନ୍ୟ ଜଣେ କୁମାର ଅଛନ୍ତି; ସେ ପୁନଃପୁନଃ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭାଶୁଭ ଫଳ ନିୟୋଜନ କରନ୍ତି—ସେଇ ତଥୋକ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି।
Verse 12
तस्माददुष्टं माङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा । दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः ॥
ଏହିହେତୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସଦା ନିର୍ମଳ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାକ୍ୟ ମାତ୍ର କହିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କିଛି ଅମଙ୍ଗଳ ଶୁଣାଯାଏ କିମ୍ବା କୁହାଯାଏ, ତେବେ ସତ୍ୱରେ ଜନାର୍ଦନ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ସ୍ତୁତି କରିବା ଉଚିତ।
Verse 13
चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता । अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन् ॥
ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଗୁରୁ। ଯାହାଙ୍କର କୁଳଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ (ପ୍ରଭାବ) ରହେ, ଯାହା ସଦା ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଯୋନି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପଥକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦିଏ।
Verse 14
रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् । परिवर्तकसंज्ञो 'यं तस्यापि सितसर्षपैः ॥
ବକ୍ତାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ଯାଏ, ଏବଂ କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକର ଶବ୍ଦମାନେ ମଧ୍ୟ ‘ଅନ୍ୟ କିଛି’ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହାକୁ ‘ପରିବର୍ତ୍ତକ’ କୁହାଯାଏ; ଏହାର ପ୍ରତିକାର ମଧ୍ୟ ଧଳା ସୋରିଷ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଛି।
Verse 15
रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षाṃ कुर्वोत तत्त्ववित् । अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम् ॥
ହାନିକର ଭୂତମାନଙ୍କୁ ନାଶ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରଜପ ଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ରକ୍ଷାକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ଆଉ ଏକ ଲକ୍ଷଣ ପବନ ପରି ଉଠେ—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ସ୍ଫୁରଣ/ଫଡ଼କା ଦେଖାଯାଏ।
Verse 16
शुभाशुभं समाचष्टे कुशैस्तस्याङ्गताडनम् । काकादिपक्षिसंस्थो 'न्यः श्वादेरङ्गगतो 'पि वा ॥
କୁଶ ଘାସ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଶରୀରରେ ଆଘାତ ଲାଗିବା ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭର ସୂଚକ। ଆଉ ଏକ ଅପଶକୁନ କାକ ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ; ଏବଂ କୁକୁର ଆଦିର ଶରୀରସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
Verse 17
शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारो 'न्यो ब्रवीति वै । तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च ॥
ଶକୁନପକ୍ଷୀ ଶୁଭାଶୁଭ ସୂଚାଏ; ଅନ୍ୟ ‘କୁମାର’ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କହି (ସଙ୍କେତ ଦେଇ) ଫଳ ଜଣାଏ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ନିମିତ୍ତ ଅଶୁଭ ହୁଏ, ତାହାର ପ୍ରତିକାର କରି ଆରମ୍ଭ କରା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 18
शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः । गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम ॥
ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ନିମିତ୍ତ ଶୁଭ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକ ଶୀଘ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଗଣ୍ଡର ଅନ୍ତଭାଗରେ ଅନ୍ୟ ଏକ (ଦୋଷ/ଅବସ୍ଥା) ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।
Verse 19
सर्वारम्भान् कुमारो 'त्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् । विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज ॥
‘କୁମାର’ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭକ୍ଷ/ନଷ୍ଟ କରେ; ଏବଂ ସୁଭାଷିତରେ ଦୋଷ ଖୋଜିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ଦ୍ୱିଜ! ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ, ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ, ଏବଂ ବିଷୟକୁ ମୂଳରୁ ଉପାଡ଼ି ଦେଲେ (ଏହି ଦୋଷ) ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 20
गोमूत्रसर्षपस्त्राणैस्तदृक्षग्रहपूजनैः । पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः ॥
ଗୋମୂତ୍ର ଓ ସରିଷା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାବିଧିରେ, ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହପୂଜାରେ, ପୁନଶ୍ଚ ‘ଧର୍ମର ଗୁହ୍ୟସାର’ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରୟୋଗରେ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର-ପରାମର୍ଶରେ (ସେହି ଦୋଷ/ପୀଡା) ପ୍ରଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 21
अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् । गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः ॥
ଅନୁଜ୍ଞା (ଯଥୋଚିତ ଅନୁମତି/ଆଶୀର୍ବାଦ) ଓ ଜାତକର୍ମ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଗଣ୍ଡପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶାନ୍ତି ପାଏ। କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ (ଦୋଷ) ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର; ତାହା ଫଳ (ଭ୍ରୂଣ) ନାଶକାରୀ।
Verse 22
तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनि सेवनात् । प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात् ॥
ତାହାର ରକ୍ଷା ସଦା କରିବା ଉଚିତ—ନିରନ୍ତର ଶୌଚାଚରଣରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ (ସ୍ୱୀକୃତ) ମନ୍ତ୍ର ଲେଖନରେ, ଏବଂ ମଙ୍ଗଳମାଳା ଆଦି ଧାରଣରେ।
Verse 23
विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज । तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଶୁଦ୍ଧ ଘରେ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବାସସ୍ଥାନରେ ବସିବାରେ, ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଲେଶ/ଶ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବାରେ (ରକ୍ଷା ରହେ); ଏହିପରି ଆଉ ଜଣେ—ଶସ୍ୟନାଶକ—ସେ ଫସଲର ସମୃଦ୍ଧିକୁ କ୍ଷତି କରେ।
Verse 24
तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् । तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशणात् ॥
ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ—ଜୀର୍ଣ୍ଣ ପାଦୁକା ନ ପିନ୍ଧିବାରେ, ଅପଥ୍ୟ/ଅମଙ୍ଗଳ ଗମନ-ଆଚରଣ ପରିହାରରେ, ଏବଂ ରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଣ୍ଡାଳର ପ୍ରବେଶ ନିଷେଧରେ।
Verse 25
बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् । परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान् ॥
ବାହାରେ ବଳି ଦାନ କରିବାରେ, ଏବଂ ସୋମ-ଜଳର ନାମୋଚ୍ଚାରଣ/ଜପରେ; ପରସ୍ତ୍ରୀ ସମୀପଗମନ, ପରଦ୍ରବ୍ୟ ଚୋରି ଆଦି କର୍ମରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିବାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଅପରାଧରୁ ମଧ୍ୟ।
Verse 26
नियोजयति चैवाऽन्यान् कन्या सा च नियोजिका । तस्याः पवित्रपठनात् क्रोधलोभादिवर्जनात् ॥
ଯେ କନ୍ୟା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କର୍ମରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଏ, ସେ ‘ପ୍ରେରିକା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ ରକ୍ଷା ଶୁଦ୍ଧି-ସୂକ୍ତ ଜପରେ ଏବଂ କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଆଦି ତ୍ୟାଗରେ ହୁଏ।
Verse 27
नियोजयति मामिष्टविरोधाच्च विवर्जनम् । आक्रुष्टोऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका ॥
‘ସେ ମୋତେ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି’ ବୋଲି ଭାବି, ଯାହା ପ୍ରିୟ (ଅନ୍ୟର କିମ୍ବା ନିଜ ହିତ), ତାହା ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କେହି ଗାଳି ଦେଲେ କିମ୍ବା ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପ୍ରେରକର କାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 28
नियोजयत्येनमिति न गच्छेत् तद्वशं बुधः । परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च ॥
‘ସେ ତାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରୁଛି’ ବୋଲି ଭାବି ଜ୍ଞାନୀ ତାହାର ବଶରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପରସ୍ତ୍ରୀ-ସଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ପର୍କରେ ମନକୁ—ଏବଂ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ—ସତର୍କତାରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।
Verse 29
नियोजयत्यत्र सा मामिति प्राज्ञो विचिन्तयेत् । विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः ॥
ବିବେକୀ ଭାବିବ—‘ଏଠାରେ ସେ ମୋତେ ନିୟୋଜିତ କରୁଛି।’ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରେରକ, ସ୍ନେହଶୀଳ ପତି-ପତ୍ନୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ଜନ୍ମାଏ।
Verse 30
बन्धूनां सुहृदां पित्रोः पुत्रैः सावर्णिकैश्च या । विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा ॥
ଯେ ଶକ୍ତି ବାନ୍ଧବ, ମିତ୍ର, ପିତାମାତା, ସନ୍ତାନ ଏବଂ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ଜନ୍ମାଏ, ତାହାର ପ୍ରତିଷେଧ ପାଇଁ ବଳି-ଅର୍ପଣ ବିଧିଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
तथातिवादसहनाच्छास्त्राचारनिषेवणात् । धान्यं खलाद् गृहाद् गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा ॥
ସେହିପରି କଠୋର ବାକ୍ୟ ସହିବାରୁ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଲୋକାଚାର ପାଳନରୁ ମଧ୍ୟ (ରକ୍ଷା ମିଳେ)। ଖଳିହାଣରୁ ଧାନ୍ୟ ଓ ଘରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଗାଈଠାରୁ ଦୁଧ ଓ ଘିଅ—ଏଭଳି ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 32
समृद्धिमृद्धिमद्रव्यादपहिन्ति च कन्यका । सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा ॥
ଏକ କନ୍ୟାରୂପିଣୀ ଭୂତନୀ ମନୁଷ୍ୟର ଧନସମ୍ପତ୍ତିରୁ ଶ୍ରୀ ଓ ବୃଦ୍ଧି ହରଣ କରେ। ସେ ‘ସ୍ୱୟଂହାରିକା’ ବୋଲି ପରିଚିତ, ସଦା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନରେ ତତ୍ପର।
Verse 33
महानसादर्धसिद्धमन्नागारस्थितं तथा । परिविश्यमाणञ्च सदासार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता ॥
ସେ ରନ୍ଧନଶାଳାରୁ ଅର୍ଧପକ୍କ ଅନ୍ନ ନେଇଯାଏ, ଏବଂ କୋଠାରରେ ରଖା ଖାଦ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ। ଭୋଜନ ପରିବେଶନ ସମୟରେ ସେ ସଦା ଭୋକ୍ତାଙ୍କ ସହିତେ ଭୋଜନ କରେ।
Verse 34
उच्छेषणं मनुष्याणां हरत्यन्नञ्च दुर्हरा । कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज ॥
ତାକୁ ରୋକିବା ଦୁର୍ଲଭ; ସେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଓ ଭୋଜନକୁ ମଧ୍ୟ ଅପହରଣ କରେ। କର୍ମଶାଳା ଓ ଶିଳ୍ପଶାଳାରୁ ସିଦ୍ଧି ଓ ବୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ହରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
Verse 35
गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा । दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम् ॥
ସେ ସଦା କ୍ଷୀର ଚୋରାଏ—ଗାଈର କ୍ଷୀର ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସ୍ତନ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ। ଦହିରୁ ଘିଅ, ତିଳରୁ ତେଲ, ଏବଂ ସୁରାଗୃହରୁ ସୁରାକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରେ।
Verse 36
रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च । सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज ॥
ସେ କୁସୁମ୍ଭ ଆଦିର ରଙ୍ଗ ଓ କପାସରୁ ସୂତାକୁ ମଧ୍ୟ ହରଣ କରେ। ସେ ‘ସ୍ୱୟଂହାରିକା’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ଅନବରତ ଚୋରି କରିଚାଲେ।
Verse 37
कुर्याच्छिखण्डिनोर्द्वन्द्वं रक्षार्थं कुट्रिमां स्त्रियम् । रक्षाश्चैव गृहे लेख्या वर्ज्याचोच्छिष्टता तथा ॥
ରକ୍ଷାର୍ଥେ ‘ଶିଖଣ୍ଡିନୀ’ ଯୁଗଳରୂପେ ଏକ କୃତ୍ରିମ ନାରୀ-ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଘରେ ରକ୍ଷାଚିହ୍ନ ଅଙ୍କନ କରିବା ଓ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଜନ୍ୟ ଅଶୌଚ/ଦୂଷଣକୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।
Verse 38
होमाग्निदेवताधूपभस्मना च परिष्क्रिया । कार्याः क्षीरादिभाण्डानामेवं तद्रक्षणं स्मृतम् ॥
ହୋମାଗ୍ନି-ଦେବତାଙ୍କ ପାବନ୍ୟ, ଧୂପ ଓ ଭସ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ କ୍ଷୀର ଆଦିର ପାତ୍ରମାନଙ୍କର। ଏହିପରି ତାହାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଶିଖାଯାଇଛି।
Verse 39
उद्वेगं जनयत्यन्या एकस्थाननिवासिनः । पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका ॥
ଅନ୍ୟ ଏକ (ଦୋଷ) ଏକେ ସ୍ଥାନରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମନେ ଚିନ୍ତା ଜନ୍ମାଏ। ପୁରୁଷ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଯାହାକୁ ‘ଭ୍ରାମଣୀ’ କୁହାଯାଇଛି, ସେ ମଧ୍ୟ ‘କନ୍ୟକା’ (କନ୍ୟାରୂପ ବାଧା) ଅଟେ।
Verse 40
तस्याथ रक्षां कुर्वोत विक्षिप्तैः सितसर्षपैः । आसने शयने चोर्व्यां यत्रास्ते स तु मानवः ॥
ସେ (ଭ୍ରାମଣୀ) ବିରୋଧରେ ଶ୍ୱେତ ସରିଷ ଦାଣା ଛିଟାଇ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ—ଆସନରେ, ଶୟନରେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସେ ସେଠାରେ।
Verse 41
चिन्तयेच्च नरः पापा मामेषा दुष्टचेतना । भ्रामयत्यसकृज्जप्यं भुवः सूक्तं समाधिना ॥
ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ ଚିନ୍ତା କରୁ—‘ଏହି ପାପିଣୀ, ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତା ମୋତେ ଭ୍ରମିତ/ଭ୍ରମଣ କରାଉଛି।’ ପରେ ଏକାଗ୍ରତାରେ ପୁନଃପୁନଃ ‘ଭୂଃ-ସୂକ୍ତ’ ଜପ କରୁ।
Verse 42
स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका । तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका ॥
ଆଉ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟାଦୋଷ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ‘ପୁଷ୍ପ’ (ଅର୍ଥାତ୍ ରଜଃସ୍ରାବ) କୁ ହରିନେଇଥାଏ; ସେ ଦୁର୍ଧର୍ଷା ‘ଋତହାରିକା’—ରଜଃ-ଅପହାରିଣୀ—ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
Verse 43
कुर्वोत तीर्थदेवौकश्चैत्यपर्वतसानुषु । नदीसङ्गमखातेषु स्त्रपनं तत्प्रशान्यते ॥
ତୀର୍ଥରେ, ଦେବାଳୟରେ, ମନ୍ଦିରରେ, ପର୍ବତ ଢାଳରେ, ଏବଂ ନଦୀ-ସଙ୍ଗମ ଓ ପୁଣ୍ୟ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ/ଅଭିଷେକ କଲେ ସେ (ଦୋଷ) ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 44
मन्त्रवित् कृततत्त्वज्ञः पर्वसूषसि च द्विज । चिकित्साज्ञश्च वै वैद्यः संप्रयुक्तैर्वरौषधैः ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ! ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ସ୍ଥାପିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବୁଝୁଥିବା, ଏବଂ ଚିକିତ୍ସାରେ କୁଶଳ ବୈଦ୍ୟ—ଉତ୍ତମ ଔଷଧ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରି (ତାହାର) ଶମନ/ପ୍ରତିକାର କରୁ।
Verse 45
स्मृतिं चापहरत्यन्या स्त्रीणां सा स्मृतिहारिका । विविक्तदेशसेवित्वात्तस्याश्चोपशमो भवेत् ॥
ଆଉ ଗୋଟିଏ (ଦୋଷ) ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସ୍ମୃତି ହରିନେଇଥାଏ; ସେ ‘ସ୍ମୃତିହାରିକା’—ସ୍ମୃତି-ଅପହାରିଣୀ—ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏକାନ୍ତବାସରେ ତାହାର ଉପଦ୍ରବ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 46
बीजापहारिणी चान्या स्त्रीपुंसोरतिभीषणाः । मेध्यान्नभोजनैः स्नानैस्तस्याश्चोपशमो भवेत ॥
ଆଉ ଗୋଟିଏ (ଦୋଷ) ‘ବୀଜାପହାରିଣୀ’ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, କାରଣ ସେ ବୀଜ (ସନ୍ତାନଶକ୍ତି) ହରିନେଇଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଆହାର ସେବନ ଓ ସ୍ନାନରେ ତାହାର ଉପଦ୍ରବ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 47
अष्टमी द्वेषणी नाम कन्या लोकभयावहा । या करोति जनद्विष्टं नरं नारीमथापि वा ॥
ଅଷ୍ଟମୀ କନ୍ୟା ‘ଦ୍ୱେଷଣୀ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ସେ ଜଗତକୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ। ସେ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ—ଉଭୟଙ୍କୁ—ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୃଣିତ କରେ।
Verse 48
मधुक्षीरघृताक्तांस्तु शान्त्यर्थं होमयेत् तिलान् । कुर्वोत मित्रविन्दांश्च तथेष्टिं तत्प्रशान्यते ॥
ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମଧୁ, କ୍ଷୀର ଓ ଘୃତରେ ଅଭ୍ୟକ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ତିଳ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ମିତ୍ରତା ଜିତାଏ ଏମିତି କର୍ମ ଓ ଇଷ୍ଟି-ଯଜ୍ଞ କରିଲେ—ସେହି ପୀଡା ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 49
एतेषान्तु कुमाराणां कन्यानां द्विजसत्तम । अष्टत्रिंशदपत्यानि तेषां नामानि मे शृणु ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି କନ୍ୟାମାନଙ୍କର ଅଠତ୍ରିଂଶତି ‘ସନ୍ତାନ’ (ଉଦ୍ଭୂତ ରୂପ/ପ୍ରଭାବ) ଅଛି। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
Verse 50
दन्ताकृष्टेरभूत् कन्या विजल्पा कलहा तथा । अवज्ञानृतदुष्टोक्तिर्विजल्पा तत्प्रशान्तये ॥
ଦନ୍ତାକୃଷ୍ଟି ନାମକ ଦୋଷରୁ ‘ବିଜଲ୍ପା’ ଏବଂ ‘କଲହା’ ନାମର କନ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଅବଜ୍ଞା, ମିଥ୍ୟା ଓ ପାପବାକ୍ୟ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ବିଜଲ୍ପାର ଲକ୍ଷଣ; ତାହାର ଶାନ୍ତି ଉପାୟ କୁହାଯାଏ।
Verse 51
तामेव चिन्तयेत् प्राज्ञः प्रयतश्च गृही भवेत् । कलहा कलहं गेहे करोत्यविरतं नृणाम् ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ ଏକାଗ୍ର ଧ୍ୟାନ କରୁ, ଏବଂ ଗୃହସ୍ଥ ସଂଯମୀ ହେଉ। ‘କଲହା’ ଘରଭିତରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିରନ୍ତର ବିବାଦ ଜନ୍ମାଏ।
Verse 52
कुटुम्बनाशहेतुः सा तत्प्रशान्तिं निशामय । दूर्वाङ्कुरान्मधुघृतक्षीराक्तान् बलिकर्मणि ॥
ସେ ଗୃହବିନାଶର କାରଣ; ତାହାର ଶାନ୍ତିବିଧି ଶୁଣ। ବଲିକର୍ମରେ ମଧୁ, ଘିଅ ଓ କ୍ଷୀର ଲେପିତ ଦୂର୍ବା ଅଙ୍କୁର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 53
विक्षिपेज्जुहुयाच्चैवानलं मित्रञ्च कीर्तयेत् । भूतानां मातृभिः सार्धं बालकानान्तु शान्तये ॥
ବଲିକୁ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ, ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମିତ୍ରଙ୍କ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଭୂତମାତୃକାମାନଙ୍କ ସହ—ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଶାନ୍ତି ଓ ରକ୍ଷାର୍ଥେ।
Verse 54
विद्यानां तपसाञ्चैव संयमस्य यमस्य च । कृष्यां वाणिज्यलाभे च शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा ॥
ଅଧ୍ୟୟନ, ତପସ୍ୟା, ନିୟମ-ସଂୟମରେ, ଏବଂ କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟଲାଭରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସଦା ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 55
पूजिताश्च यथान्यायं तुष्टिं गच्छन्तु सर्वशः । कुष्माण्डा यातुधानाश्च ये चान्ये गणसंज्ञिताः ॥
ବିଧିମତେ ପୂଜିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ—କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଯାତୁଧାନ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟ ଗଣ ଭାବେ ପରିଚିତ।
Verse 56
महादेवप्रसादेन महेश्वरमतेन च । सर्व एते नृणां नित्यं तुष्टिमाशु व्रजन्तु ते ॥
ମହାଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶୀଘ୍ର ସଦା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।
Verse 57
तुष्टाः सर्वं निरस्यन्तु दुष्कृतं दुरनुष्ठितम् । महापातकजं सर्वं यच्चान्यद्विघ्नकारणम् ॥
ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଓ କୁକର୍ମ, ମହାପାପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସବୁକିଛି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନକାରଣ—ସବୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ।
Verse 58
तेषामेव प्रसादेन विघ्ना नश्यन्तु सर्वशः । उद्वाहेषु च सर्वेषु वृद्धिकर्मंसु चैव हि ॥
ସେମାନଙ୍କର ନିଜ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିଯାଉ—ସମସ୍ତ ବିବାହରେ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି-ସମୃଦ୍ଧି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର କର୍ମରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 59
पुण्यानुष्ठानयोगेषु गुरुदेवार्चनेषु च । जपयज्ञविधानेषु यात्रासु च चतुर्दश ॥
ଶୁଭ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ, ଗୁରୁ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ, ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞର ବିଧିରେ, ଏବଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାରେ—ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 60
शरीरारोग्यभोग्येषु सुखदानधनेषु च । वृद्धबालातुरेष्वेव शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा ॥
ଦେହର ଆରୋଗ୍ୟରେ ଓ ଭୋଗରେ, ସୁଖରେ, ଦାନ ଓ ଧନରେ—ବିଶେଷତଃ ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ରୋଗୀମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ—ସେମାନେ ମୋତେ ସଦା ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 61
सोमाम्बुपौ तथाम्भोधिः सविता चानिलानलौ । तथोक्तेः कालजिह्वोऽभूत् पुत्रस्तालनिकेतनः ॥
ସୋମ, ଅମ୍ବୁପା ଏବଂ ସାଗର; ସବିତା, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି। ସେହି ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଉକ୍ତି/ଉଚ୍ଚାରଣରୁ କାଳଜିହ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାର ପୁତ୍ର ଥିଲା ତାଳନିକେତନ।
Verse 62
सा येषां रसना-संस्थास्तानसाधून् विबाधते । परिवर्तसुतौ द्वौ तु विरूपविकृतौ द्विज ॥
ସେ (ଦେବୀ) ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କ ଜିଭାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛନ୍ତି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପରିବର୍ତ୍ତର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ବିକୃତ ଓ ବିକଳାଙ୍ଗ।
Verse 63
तौ तु वृक्षाग्र-परिखा-प्राकाराम्भोधि-संश्रयौ । गुर्विण्याः परिवर्तन्तौ कुरुतः पादपाणिषु ॥
ସେଇ ଦୁଇଜଣ ଗଛର ଶୀର୍ଷ, ଖାଇ, ପ୍ରାଚୀର ଓ ମହାସମୁଦ୍ର ଆଦିରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଗର୍ଭିଣୀ ନାରୀର ଭିତରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଓ ହାତରେ ପୀଡ଼ା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
Verse 64
क्रौष्टुके परिवर्तः स्यात् गर्भस्य अन्योदरात् ततः । न वृक्षं चैव नैवाद्रिं न प्राकारं महोदधिम् ॥
ପରିବର୍ତ୍ତ ପୁନର୍ବାର କ୍ରୌଷ୍ଟୁକର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେବ। ତାହା ପରେ ତାହାର ଗଛ, ପର୍ବତ, ପ୍ରାଚୀର କିମ୍ବା ମହାସମୁଦ୍ର ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ରହିବ ନାହିଁ।
Verse 65
परिखां वा समाक्रामेद् अबला गर्भधारिणी । अङ्गध्रुक् तनयं लेभे पिशुनं नाम नामतः ॥
କିମ୍ବା ଦୁର୍ବଳ ଗର୍ଭିଣୀ ଜଣେ ଖାଇ ଟପିଯାଏ। ତେବେ ଅଙ୍ଗଧୃକ ଜଣେ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ—ତାହାର ନାମ ‘ପିଶୁନ’ ରଖାଗଲା।
Verse 66
सोऽस्थिमज्जागतः पुंसां बलमत्त्यजितात्मनाम् । श्येन-काक-कपोताṃश्च गृध्रोलूकैश्च वै सुतान् ॥
ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଓ ମଜ୍ଜାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅସଂୟମୀମାନଙ୍କର ବଳକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ। ଏବଂ ବାଜ, କାଉ, କପୋତ, ଗୃଧ୍ର ଓ ଉଲୁକ ଆକାରର ପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 67
अवाप शकुनिः पञ्च जगृहुस्तान् सुरासुराः । श्येनं जग्राह मृत्युः च काकं कालो गृहीतवान् ॥
ପକ୍ଷୀ (ଶକୁନି) ପାଞ୍ଚଟି (ଏପରି ପ୍ରାଣୀ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲା, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକାର କଲେ । ମୃତ୍ୟୁ ବାଜପକ୍ଷୀକୁ ଏବଂ କାଳ କାଉକୁ ଗ୍ରାସ କଲା ।
Verse 68
उलूकं निरृतिश्चैव जग्राहातिभयावहम् । गृध्रं व्याधिस्तदीशोऽथ कपोतं च स्वयं यमः ॥
ନିରୃତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପେଚାକୁ, ବ୍ୟାଧି ଶାଗୁଣାକୁ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଯମରାଜ କପୋତକୁ ନିଜ ଅଧିକାରକୁ ନେଲେ ।
Verse 69
एतेषामेव चैवोक्ता भूताḥ पापोपपादने । तस्माच्छ्येनादयो यस्य निलीयेयुः शिरस्यथ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥାଆନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ତେଣୁ, ଯଦି ବାଜପକ୍ଷୀ ଆଦି କାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ବସନ୍ତି, ତେବେ...
Verse 70
तेनात्मरक्षणायालं शान्तिं कुर्याद्विजोत्तम । गेहे प्रसूतिर् एतेषां तद्वन् नीडनिवेशनम् ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନିଜର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶାନ୍ତି-କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ । ସେହିପରି ଯଦି ଏହି ଜୀବମାନେ ଘରେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରସବ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ବସା ବାନ୍ଧନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଅଟେ ।
Verse 71
नरस् तं वर्जयेद् गेहं कपोताक्रान्तमस्तकम् । श्येनः कपोतो गृध्रश्च काकोलूकौ गृहे द्विज ॥
ଯେଉଁ ଘରର ମୁଖିଆଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ କପୋତ ବସେ, ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ଘରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବାଜପକ୍ଷୀ, କପୋତ, ଶାଗୁଣା, କାଉ ଏବଂ ପେଚା (ଘରେ ରହିବା ଅଶୁଭ ଅଟେ) ।
Verse 72
प्रविष्टः कथयेदन्तं वसतां तत्र वेश्मनि । ईदृक् परित्यजेद् गेहं शान्तिं कुर्याच्च पण्डितः ॥
ଏପରି ପ୍ରାଣୀ କିମ୍ବା ଅପଶକୁନ ଯଦି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ତେବେ ସେ ଘରବାସୀଙ୍କର ଅନ୍ତକୁ ସୂଚାଏ। ତେଣୁ ଏମିତି ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଘର ତ୍ୟାଗ କରି ଶାନ୍ତିକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 73
स्वप्नेऽपि हि कपोतस्य दर्शनं न प्रशस्यते । षडपत्यानि कथ्यन्ते गण्डप्रान्तरतिस्तथा ॥
ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ କପୋତ ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ ନାହିଁ। ‘ଛଅ ସନ୍ତାନ’ ନାମକ ନିମିତ୍ତ ଏବଂ ଗାଲ/କପାଳର କୋଣାରେ ରତି (ଗଣ୍ଡ-ପ୍ରାନ୍ତ-ରତି) ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 74
स्त्रीणां रजस्यवस्थानं तेषां कालांश्च मे शृणु । चत्वार्यहानि पूर्वाणि तथैवाऽन्यत् त्रयोदश ॥
ନାରୀମାନଙ୍କର ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସମୟ-ପରିମାଣ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ—ପ୍ରଥମ ଚାରି ଦିନ, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ତେର ଦିନ।
Verse 75
एकादश तथैवाऽन्यदपत्यं तस्य वै दिने । अन्यद्दिनाभिगमने श्राद्धदाने तथाऽपरे ॥
ଏକାଦଶ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ ବିଶେଷ ପ୍ରକାର ସନ୍ତାନ ହେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଅନ୍ୟ ଦିନରେ ସଙ୍ଗମ ବିଷୟରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ (ବିଶେଷ ଫଳ କିମ୍ବା ଅଶୁଭତା) ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ।
Verse 76
पर्वस्वथाऽन्यत् तस्मात्तु वर्ज्यान्येतानि पण्डितैः । गर्भहन्तुः सुतो निघ्नो मोहनी चापि कन्यका ॥
ପର୍ବଦିନ ଏବଂ କିଛି ଅନ୍ୟ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ନହେଲେ ‘ଗର୍ଭହନ୍ତା’, ‘ସୁତନିଘ୍ନ’ ଏବଂ ‘ମୋହିନୀ କନ୍ୟା’ ପରି ଫଳ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 77
प्रविश्य गर्भमत्त्येको भुक्त्वा मोहयतेऽपरा । जायन्ते मोहनात् तस्याः सर्पमण्डूककच्छपाः ॥
ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଗୋଟିଏ ଶକ୍ତି ଭ୍ରୂଣକୁ ଭକ୍ଷଣ କରେ; ଅନ୍ୟଟି ଭୋଜନ କରି ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ସେଇ ମୋହରୁ ସର୍ପ, ବେଙ୍ଗ ଓ କଚ୍ଛପ ଜନ୍ମେ।
Verse 78
सरीसृपाणि चाऽन्यानि पुरीषमथवा पुनः । षण्मासान् गुर्विणीं मांसमश्नुवानामसंयताम् ॥
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରୀସୃପ—କିମ୍ବା ମଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ଏହା ଛଅ ମାସର ଗର୍ଭିଣୀ ମାଂସ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଓ ଅସଂଯମିତ ସ୍ତ୍ରୀ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 79
वृक्षच्छायाश्रयां रात्रावथवा त्रिचतुष्पथे । श्मशानकटभूमिष्ठामुत्तरीयविवर्जिताम् ॥
ରାତିରେ ଗଛଛାୟାର ଆଶ୍ରୟରେ, କିମ୍ବା ତିନି-ଚାରି ରାସ୍ତାର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ, କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନ ଝାଡ଼ିଝଙ୍କାର ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୋଇଥିବା; ଏବଂ ଉପର ବସ୍ତ୍ର ବିନା—ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଏଠାରେ ଅଶୁଭ ଓ ବିପଦଜନକ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 80
रुदमानाṃ निशीथेऽथ आविशेत्तामसौ स्त्रियम् । शस्यहन्तुस्तथैवैकः क्षुद्रको नाम नामतः ॥
ତାପରେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ସେ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ। ଏହିପରି ‘କ୍ଷୁଦ୍ରକ’ ନାମରେ ‘ସସ୍ୟନାଶକ’ ବୋଲି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 81
शस्यार्धिं स सदा हन्ति लब्ध्वा रन्ध्रं शृणुष्व तत् । अमङ्गल्यदिनारम्भे अतृप्तो वपते च यः ॥
ସେ ସଦା ଅବସର ପାଇଲେ ଫସଲର ଅର୍ଧାଂଶ ନଷ୍ଟ କରେ—ଏହା ଶୁଣ। ଯେ କେହି ଅମଙ୍ଗଳ ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ଅତୃପ୍ତ ହୋଇ (କିମ୍ବା ଯଥୋଚିତ ଶାନ୍ତି ବିନା) ବିଆ ବୁଣେ, ତାହାର ଏମିତି ହାନି ହୁଏ।
Verse 82
क्षेत्रेष्वनुप्रवेशं वै करोत्यान्तोपसङ्गिषु । तस्मात्कल्पः सुप्रशस्ते दिनेऽभ्यर्च्य निशाकरम् ॥
ଅସତ୍ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରବେଶ କରେ। ତେଣୁ ଚନ୍ଦ୍ରପୂଜା କରି ଅତି ଶୁଭ ଦିନରେ ଏହି ବିଧି ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 84
कुर्यादारम्भमुप्तिं च हृष्टतुष्टः सहायवान् । नियोजिकेति या कन्या दुःसहस्य मयोदिता ॥ जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् । मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा ॥
ହର୍ଷିତ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ସହାୟକମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ମନୁଷ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରୁ ଏବଂ ବୀଜ ବପନ ମଧ୍ୟ କରୁ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃସହଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିନୀ ବୋଲି କଥିତ ‘ନିୟୋଜିକା’ ନାମକ କନ୍ୟା ‘ପ୍ରଚୋଦିକା’ ନାମକାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା; ତାହାଠାରୁ ଚାରି କନ୍ୟା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସେମାନେ ସଦା ମତ୍ତ, ଉନ୍ମତ୍ତ ଓ ପ୍ରମତ୍ତ ଥାଇ, ନିରନ୍ତର ନର-ନାରୀଙ୍କୁ ଅନର୍ଥ ଦିଗକୁ ପ୍ରେରଣା କରନ୍ତି।
Verse 85
समाविशन्ति नाशाय चोदयन्तीह दारुणम् । अधर्मं धर्मरूपेण कामञ्चाकामरूपिणम् ॥
ସେମାନେ ବିନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରି ଏଠାରେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରେରଣା କରନ୍ତି—ଧର୍ମର ଛଦ୍ମରେ ଅଧର୍ମକୁ, ଏବଂ ବୈରାଗ୍ୟର ଛଦ୍ମରେ କାମନାକୁ।
Verse 86
अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् । दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान् ॥
ସେମାନେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ଲାଭ ପରି ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ଅମୋକ୍ଷର ପଥକୁ ମୋକ୍ଷ ପରି। ଅଶିଷ୍ଟ ଓ ଅଶୁଚି ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଭ୍ରମିତ କରନ୍ତି।
Verse 87
भ्रश्यन्त्याभिः प्रविष्टाभिः पुरुषार्थात् पृथङ्नराः । तासां प्रवेशश्च गृहे संध्यारक्ते ह्यथाम्बरे ॥
ସେମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଲୋକମାନେ ପୁରୁଷାର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦୂରେଇଯାନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆକାଶ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ଗୃହପ୍ରବେଶ ହୁଏ।
Verse 88
धाताविधात्रोश्च बलिर्यत्र काले न दीयते । भुञ्जतां पिबतां वापि सङ्गिभिर्जलविप्रुषैः ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଯଥାକାଳେ ଧାତା ଓ ବିଧାତାଙ୍କୁ ବଳି-ନୈବେଦ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ସହଭୋଜୀ-ସହପାନୀଙ୍କ ଜଳଛିଟାରେ ଭୋଜ୍ୟ-ପେୟରେ ବିଘ୍ନ ହୁଏ—ସେଠାରେ ଏପରି ଅନିଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 89
नवनारीषु संक्रान्तिस्तासामाश्वभिजायते । विरोधिन्यास्त्रयः पुत्राश्चोदको ग्राहकस्तथा ॥
ତାଙ୍କର ସଂକ୍ରମଣ ଶୀଘ୍ର ନବ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ। ବିରୋଧିନୀଠାରୁ ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି—ଚୋଦକ, ଗ୍ରାହକ ଏବଂ ଆଉ ଜଣେ।
Verse 90
तमः प्रच्छादकश्चान्यस्तत्स्वरूपं शृणुष्व मे । प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले ॥
ଆଉ ଜଣେ ‘ତମଃ-ପ୍ରଚ୍ଛାଦକ’; ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଦୀପ ଓ ତେଲର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଯେଉଁଠାରେ ବସ୍ତୁ ଦୂଷିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଲଂଘନ/ଅତିକ୍ରମଣର ନୀଚ କର୍ମ କରାଯାଏ—ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।
Verse 91
मुषलो लूखले यत्र पादुके वासने स्त्रियः । शूर्पदात्रादिकं यत्र पदाकृष्य तथासनम् ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଉଲୂଖଳ-ମୁସଳ, ପାଦତ୍ରାଣ, ନାରୀବସ୍ତ୍ର ଲଂଘନ କିମ୍ବା ଅବମାନ ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଶୂର୍ପ, ଦାତ୍ର/ହାସୁଆ ଆଦି ଓ ଆସନମାନେ ପାଦରେ ଟାଣି ନିଆଯାନ୍ତି—ସେଠାରେ ସେ ଆବରଣକାରୀ ଶକ୍ତି ଅବସର ପାଏ।
Verse 92
यत्रोपलिप्तञ्चानर्च्य विहारः क्रियते गृहे । दर्वोमुखेन यत्राग्निराहृतोऽन्यत्र नीयते ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଘରେ ଲେପାଯାଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପୂଜା ବିନା ଶୟନ/ବିହାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଦର୍ବୀର ମୁଖରେ ଅଗ୍ନି ଉଠାଇ ଅନ୍ୟତ୍ର ନିଆଯାଏ—ସେଠାରେ ଅମଙ୍ଗଳତା ପୋଷିତ ହୁଏ।
Verse 93
विरोधिनीसुतास्तत्र विजृम्भन्ते प्रचोदिताः । एको जिह्वागतः पुंसां स्त्रीणाञ्चालीकसत्यवान् ॥
ସେଠାରେ ବିରୋଧିନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ନର-ନାରୀଙ୍କ ଜିଭାରେ ବସି, ମିଥ୍ୟାକୁ ସତ୍ୟାଭାସ ସହ ମିଶାଇ କଥା କହେ।
Verse 94
चोदको नाम स प्रोक्तः पैशुन्यं कुरुते गृहे । अवध्यानगतश्चान्यः श्रवणस्थोऽतिदुर्मतिः ॥
ସେ ‘ଚୋଦକ’ (ପ୍ରେରକ) ବୋଲି ଖ୍ୟାତ; ସେ ଘରଭିତରେ ନିନ୍ଦା ଓ ଚୁଗୁଲି ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଆଉ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ମତି କାନରେ ବସି, ମଣିଷକୁ ପ୍ରମାଦ ଓ ଅବଧାନହୀନତାରେ ଟାଣିନେଇଯାଏ।
Verse 95
करोति ग्रहणन्तेषां वचसां ग्राहकस्तु सः । आक्रम्यान्यो मनो नॄणां तमसाच्छाद्य दुर्मतिः ॥
ସେ ତାଙ୍କ କଥାର ‘ଗ୍ରହଣ’କୁ ବିକୃତ କରେ; ବାଣୀକୁ ଭୁଲ ଭାବେ ଧରି ଉଲଟାଇଦେବା ତାହାର କାମ। ଆଉ ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମନକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ତମସ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଦିଏ।
Verse 96
क्रोधं जनयते यस्तु तमः प्रच्छादकस्तु सः । स्वयंहार्यास्तु चौर्येण जनितन्तनयत्रयम् ॥
ଯେ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମାଏ ସେଇ ତମସର ଆବରଣକାରୀ। ଏବଂ ଚୋରିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକ ତ୍ରୟୀ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେମାନେ ନିଜେ ଅପହୃତ (ଚୋରାଯାଇଥିବା) ବସ୍ତୁରୂପ ହୋଇଯାନ୍ତି।
Verse 97
सर्वहार्यर्धहारी च वीर्यहारी तथैव च । अनाचान्तगृहेष्वेते मन्दाचारगृहेषु च ॥
‘ସବୁକିଛି ଅପହରଣକାରୀ’, ‘ଅର୍ଧ ଅପହରଣକାରୀ’ ଏବଂ ‘ବୀର୍ୟ/ବଳ ଅପହରଣକାରୀ’ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଘରେ ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି ରହେନାହିଁ ଓ ଆଚରଣ ଶିଥିଳ, ସେଠାରେ ସେମାନେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।
Verse 98
अप्रक्षालितपादेषु प्रविशत्सु महानसम् । खलेषु गोष्ठेषु च वै द्रोहो येषु गृहेषु वै ॥
ଯେଉଁ ଘରେ ଲୋକେ ପାଦ ଧୋଇନଥାଇ ରନ୍ଧନଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ମଲିନ ସ୍ଥାନ ଓ ଗୋଶାଳାରେ ଦ୍ରୋହ ଥାଏ—ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଅନର୍ଥକାରୀ ଶକ୍ତିମାନେ ବସନ୍ତି।
Verse 99
तेषु सर्वे यथान्यायं विहरन्ति रमन्ति च । भ्रामण्यास्तनयस्त्वेकः काकजङ्घ इति स्मृतः ॥
ଏପରି ଘରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ଘୁରିବୁଲି ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏବଂ ଭ୍ରାମଣୀଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ‘କାକଜଙ୍ଘ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 100
तेनाविष्टो रतिं सर्वो नैव प्राप्नोति वै पुरे । भुञ्जन् यो गायते मैत्रे गायते हसते च यः ॥
ତାହାର ଆବେଶରେ ପଡ଼ିଲେ ମଣିଷ ନଗରରେ କାମସୁଖରେ ତୃପ୍ତି ପାଏ ନାହିଁ। ହେ ମୈତ୍ର! ଯେ ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଗାଏ, ଏବଂ ଯେ ଖାଇଖାଇ ଗାଏ ଓ (ଅନୁଚିତ ସମୟରେ) ହସେ…
Verse 101
सन्ध्यामैथुनिनञ्चैव नरमाविशति द्विज । कन्यात्रयं प्रसूता सा या कन्या ऋतुहारिणी ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ ମୈଥୁନ କରେ, ସେହି ପୁରୁଷରେ ସେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତି ତିନି କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ—ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ‘ଋତୁହାରିଣୀ’ (ଋତୁ/ରଜ ହରଣକାରିଣୀ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 102
एका कुचहरा कन्या अन्याव्यञ्जनहारिका । तृतीया तु समाख्याता कन्यका जातहारिणी ॥
ଜଣେ କନ୍ୟା ‘ସ୍ତନହାରିଣୀ’; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ‘ଅନ୍ନ-ବ୍ୟଞ୍ଜନହାରିଣୀ’ (ପକା ଖାଦ୍ୟ/ବ୍ୟଞ୍ଜନ ହରଣକାରିଣୀ); ତୃତୀୟ କନ୍ୟା ‘ନବଜାତହାରିଣୀ’ (ନବଜାତ ଶିଶୁ ହରଣକାରିଣୀ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 103
यस्यान न क्रियते सर्वः सम्यग् वैवाहिको विधिः । कालातीतोऽथवा तस्याः हरत्येका कुचद्वयम् ॥
ଯେ କନ୍ୟାର ବିବାହ-ସଂସ୍କାର ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯଥାକାଳ ଅତିକ୍ରମ ପରେ କରାଯାଏ—ତାହାର ସ୍ତନଯୁଗଳକୁ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୀଡିକା ହରିନେଇଥାଏ।
Verse 104
सम्यक् श्राद्धमदत्त्वा च तथानर्च्य च मातरम् । विवाहितायाः कन्यायाः हरति व्यञ्जनं तथा ॥
ଏବଂ ଯେ ଯଥାବିଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଦାନ କରିନାହିଁ, ତଥା ମାତୃପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ—ବିବାହିତ କନ୍ୟାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ତଦ୍ରୂପ ତାହାର ଅଲଙ୍କାର/ସୌନ୍ଦର୍ୟଚିହ୍ନ ହରିନେଇଥାଏ।
Verse 105
अग्न्यम्बुशून्ये च तथा विधूपे सूतिकागृहे । अदीपशस्त्रमुसले भूतिसर्षपवर्जिते ॥
ଯେ ସୂତିକାଗୃହ (ପ୍ରସବକକ୍ଷ) ରେ ଅଗ୍ନି ନାହିଁ, ଜଳ ନାହିଁ, ଧୂପ/ଧୂଆଁ ନାହିଁ, ଦୀପ ନାହିଁ, ଆୟୁଧ ଓ ମୁସଳ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭସ୍ମ ଓ ସରିଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—
Verse 106
अनुप्रविश्य सा जातमपहृत्यात्मसम्भवम् । क्षणप्रसविनी बालं तत्रैवोत्सृजते द्विज ॥
ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ନବଜାତ—ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ—ହରିନେଇଯାଏ; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେ କ୍ଷଣ-ପ୍ରସବିନୀ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ସେଠାରେଇ ପରିତ୍ୟାଗ କରେ।
Verse 107
सा जातहारीणी नाम सुघोरा पिशिताशना । तस्मात् संरक्षणं कार्यं यत्नतः सूतिकागृहे ॥
ସେ ‘ଜାତହାରିଣୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ଅତିଭୀଷଣ, ମାଂସଭକ୍ଷିଣୀ। ତେଣୁ ସୂତିକାଗୃହରେ ମହା ପ୍ରୟାସରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 108
स्मृतिं चाप्रयतानाञ्च शून्यागारनिषेवणात् । अपहन्ति सुतस्तस्याः प्रचण्डो नाम नामतः ॥
ଅସାବଧାନତା (ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶ) ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ଘରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବାରୁ ତାହାର ପୁତ୍ରକୁ ‘ପ୍ରଚଣ୍ଡ’ ନାମକ ଜଣେ ଅପହରଣ କଲା।
Verse 109
पौत्रेभ्यस्तस्य संभूता लीकाः शतसहस्रशः । चण्डालयोनयश्चाष्टौ दण्डपाशातिभीषणाः ॥
ତାହାର ପୌତ୍ରମାନଙ୍କଠାରୁ ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ଉକୁଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ଚାଣ୍ଡାଳ-ଯୋନିରୁ ଜନ୍ମିତ ଦଣ୍ଡ ଓ ପାଶ ଧାରଣକାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଆଠ ସତ୍ତ୍ୱ ହେଲେ।
Verse 110
क्षुधाविष्टास्ततो लीकास्ताश्च चण्डालयोनयः । अभ्यधावन्त चान्योन्यमत्तुकामाः परस्परम् ॥
ତାପରେ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ସେଇ ଉକୁଣିମାନେ ଏବଂ ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳଜାତ ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନ୍ୟକୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।
Verse 111
प्रचण्डो वारियित्वा तु तास्ताश्चण्डालयोनयः । समये स्थापयामास यादृशे तादृशं शृणु ॥
କିନ୍ତୁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ସେଇ ଚାଣ୍ଡାଳଜାତ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କୁ ରୋକି, ଯଥାକାଳ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲା। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ନିୟତ ହେଲା, ତାହା ଶୁଣ।
Verse 112
अद्यप्रभृति लीकानामावासं यो हि दास्यति । दण्डं तस्याहमतुलं पातयिष्ये न संशयः ॥
ଆଜିଠାରୁ ଯେ କେହି ଉକୁଣିମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ/ବାସସ୍ଥାନ ଦେବ, ତାହା ଉପରେ ମୁଁ ଅତୁଳ ଦଣ୍ଡ ଦେବି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 113
चण्डालयोन्योऽवसथे लीका या प्रसविष्यति । तस्याश्च सन्तिः पूर्वा सा च सद्यो नशिष्यति ॥
ଚାଣ୍ଡାଳ-ଯୋନିଜ ଲୋକର ଗୃହରେ ଲୀକା ନାମ୍ନୀ ଜଣେ ନାରୀ ପ୍ରସବ କରେ। ତାହାର ପୂର୍ବଜ ସନ୍ତାନ ‘ସନ୍ତିଃ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନଶିଯାଏ।
Verse 114
प्रसूते कन्यके द्वे तु स्त्रीपुंसोर्बोजहारिणी । वातरूपामरूपाञ्च तस्याः प्रहरणन्तु ते ॥
ସେ ଦୁଇ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ଯେମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ଜନନଶକ୍ତି ଚୋରାଇ ନେଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବାତରୂପା, ଅନ୍ୟଜଣେ ଅରୂପା; ଏହି ଦୁଇଜଣ ତାହାର ସାଧନ (ଆୟୁଧ/କାରକ) ଅଟନ୍ତି।
Verse 115
वातरूपा निषेकान्ते सा यस्मै क्षिपते सुतम् । स पुमान् वातशुक्रत्वं प्रयाति वनितापि वा ॥
ସମ୍ଭୋଗ/ଗର୍ଭାଧାନର ଶେଷରେ ବାତରୂପା ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ତାହାର ଉପରେ ଏକ ଶିଶୁକୁ ନିକ୍ଷେପ କରେ। ସେ ପୁରୁଷ ‘ବାତ-ବୀର୍ୟ’ (ନିଷ୍ଫଳ ଶୁକ୍ର) ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବିକଳ ହୁଏ।
Verse 116
तथैव गच्छतः सद्यो निर्बोजत्वमरूपया । अस्नाताशी नरो यो वै तथैव पिशिताशनः ॥
ସେହିପରି, ଯାତ୍ରାକ୍ରମେ ଅରୂପା ଜନନଶକ୍ତିର ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ କ୍ଷୟ କରେ। ଯେ ସ୍ନାନ ନ କରି ଭୋଜନ କରେ, ଏବଂ ଯେ ମାଂସ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ।
Verse 117
विद्वेषिणी तु या कन्या भृकुटीकुटिलानना । तस्या द्वौ तनयौ पुंसामपकारप्रकाशकौ ॥
ଏବେ ‘ବିଦ୍ୱେଷିଣୀ’ ନାମ୍ନୀ କନ୍ୟା, ଯାହାର ଭୃକୁଟି ଚୂଡ଼ା ହୋଇ ମୁହଁ ବାଙ୍କା, ତାହାର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହାନିକାରକ ଉପଦ୍ରବକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
Verse 118
निर्बोजत्वं नरो याति नारी वा शौचवर्जिता । पैशुन्याभिरतं लोलमसज्जननिषेवणम् ॥
ଯେ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଅଶୌଚରହିତ, ସେ ବୀର୍ୟହାନିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ନିନ୍ଦାରତ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦୁଷ୍ଟସଙ୍ଗପ୍ରିୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କ୍ଷୟ ପାଏ।
Verse 119
पुरुषद्वेषिणञ्चैतौ नारमाक्रम्य तिष्ठतः । मात्रा भ्रात्रा तथा मित्रैरभीष्टैः स्वजनैः परैः ॥
ଏହି ଦୁଇଟି ମନୁଷ୍ୟଦ୍ୱେଷୀ ପୁରୁଷକୁ ଧରି ତା’ଉପରେ ରହିଥାଏ; ତେଣୁ ସେ ମାତା, ଭ୍ରାତା, ମିତ୍ର, ପ୍ରିୟ, ସ୍ୱଜନ ଏବଂ ପରଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବିରୋଧିତ ହୁଏ।
Verse 120
विद्विष्टो नाशमायाति पुरुषो धर्मतोऽर्थतः । एकस्तु स्वगुणाँल्लोके प्रकाशयति पापकृत् ॥
ଯେ ପୁରୁଷ ଦ୍ୱେଷିତ, ସେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ—ଦୁହିଁରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସେ ଦୁଇଟିରୁ ଗୋଟିଏ ପାପକର୍ମୀର ନିଜ ଗୁଣଦୋଷକୁ ଲୋକେ ପ୍ରକାଶ କରାଏ।
Verse 121
द्वितीयस्तु गुणान् मैत्रीं लोकस्थामपकर्षति । इत्येते दुः सहाः सर्वे यक्ष्मणः सन्ततावथ । पापाचाराः समाख्याताः यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ॥
ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଗୁଣକୁ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମୈତ୍ରୀକୁ କ୍ଷୀଣ କରେ। ତେଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ‘ଦୁଃସହ’ ଯକ୍ଷ୍ମଣର ସନ୍ତତି/ପରମ୍ପରା ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଏମାନଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟାଚାର କୁହାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames household misfortune as a joint product of metaphysical affliction (graha-agency) and human vulnerability created by aśauca and anācāra. Its ethical inquiry is practical-normative: how disciplined conduct, auspicious speech, and properly performed domestic rites reduce susceptibility to disruptive forces.
It does not develop Manvantara chronology or Manu lineages. Instead, it functions as a prescriptive interlude—an applied ritual-legal catalogue of afflictions and pacifications—without anchoring the material to a specific Manvantara transition.
This Adhyāya is outside the Devi Māhātmya (Adhyāyas 81–93) and contains no Śākta battle narrative or stuti of the Devī. Its contribution is ancillary: it preserves a non-Śākta, yakṣa/graha-centered ritual taxonomy used for domestic śānti rather than Shakti theology.