Shloka 9

Adhyaya 26 — Madālasa Names Alarka and Reorients Him Toward Kshatriya Duty

Sanskrit

राजोवाच क्रियमाणेऽसकृन्नाम्नि कथ्यतां हास्यकारणम् ।

विक्रान्तश्च सुबाहुश्च तथान्यः शत्रुमर्दनः ॥

Transliteration

rājovāca kriyamāṇe 'sakṛn nāmni kathyatāṃ hāsyakāraṇam / vikrāntaś ca subāhuś ca tathānyaḥ śatrumardanaḥ

Translation

ରାଜା କହିଲେ—“ନାମ ଦେବା ସମୟରେ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ କାହିଁକି ହସୁଛ? ତୁମ ହସର କାରଣ ମୋତେ କୁହ। ମୁଁ ବିକ୍ରାନ୍ତ, ସୁବାହୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମର୍ଦ୍ଦନ ନାମ ଦେଇଛି।”

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rājan (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vac (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• क्रियमाणे: while (it is) being done
• क्रियमाणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु) + śāna (शानच्)
• Form: वर्तमानकर्मणि कृदन्त (शानच्), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative absolute sense ‘while being done’

• असकृत्: repeatedly
• असकृत्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: asakṛt (अव्यय)
• Form: अव्यय (frequency adverb)

• नाम्नि: in the name (naming)
• नाम्नि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: nāman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• कथ्यताम्: let it be told
• कथ्यताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kath (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive imperative)

• हास्यकारणम्: the cause of laughter
• हास्यकारणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: hāsya (प्रातिपदिक) + kāraṇa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हास्यस्य कारणम्)

• विक्रान्तः: Vikrānta
• विक्रान्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vikrānta (प्रातिपदिक/क्त from vi√kram)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; proper name/epithet

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• सुबाहुः: Subāhu
• सुबाहुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: subāhu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (सु बाही यस्य) used as name

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: tathā (अव्यय)
• Form: अव्यय (likewise)

• अन्यः: another
• अन्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective/pronominal

• शत्रुमर्दनः: Śatrumardana
• शत्रुमर्दनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śatru (प्रातिपदिक) + mardana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शत्रूणां मर्दनः) used as name

Speakers

• King (rājā) addressing Madālasa

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "hasya", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dialogue
• Royal naming conventions
• Ego and identity
• Questioning and reasoning

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The king’s pride in heroic names is natural to kṣatriya culture, yet the text sets up a critique: identity built on power-epithets is fragile and may miss the child’s higher welfare.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Upākhyāna used for Dharma teaching; tangentially related to Vaṃśānucarita (royal family narrative), but the focus is ethical/psychological rather than genealogical cataloguing.

What is the esoteric significance?

Names like Vikrānta/Subāhu/Śatrumardana symbolize outward force; the coming teaching will invert this, presenting inner mastery as the true ‘heroism’.