Shloka 47

Adhyaya 21 — Kuvalayashva’s Descent to Patala and the Rescue of Madalasa

Sanskrit

राज्ञः शत्रुजितः पुत्रः पित्रा सम्प्रेषितः शुभे ।

मुनिरक्षणमुद्दिश्य गालवाश्रममागतः ॥

Transliteration

rājñaḥ śatrujitaḥ putraḥ pitrā sampreṣitaḥ śubhe / munirakṣaṇamuddiśya gālavāśramamāgataḥ

Translation

ମୁଁ ରାଜା ଶତ୍ରୁଜିତଙ୍କ ପୁତ୍ର; ହେ ଶୁଭେ, ପିତା ମୋତେ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଋଷିମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗାଲବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛି।

Word by Word

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• शत्रुजितः: of Śatrujit
• शत्रुजितः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शत्रुजित् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: शत्रून् + जित् (तत्पुरुष: ‘conqueror of enemies’); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पित्रा: by (his) father
• पित्रा: Karana (करण/Instrument or agent in passive)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• सम्प्रेषितः: sent
• सम्प्रेषितः: Karta (कर्ता; predicate of पुत्रः)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-इष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘sent/despatched’

• शुभे: O auspicious lady
• शुभे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• मुनिरक्षणम्: protection of sages
• मुनिरक्षणम्: Karma (कर्म/Object of उद्दिश्य)
• Type: Noun
• Root: मुनि + रक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: समास: मुनि-रक्षण (षष्ठी/तत्पुरुष: ‘protection of sages’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उद्दिश्य: intending/for the sake of
• उद्दिश्य: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Verb
• Root: उद्-दिश् (धातु)
• Form: क्त्वा/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having aimed at/for the sake of’

• गालवाश्रमम्: Gālava’s hermitage
• गालवाश्रमम्: Karma (कर्म/Goal as object of motion)
• Type: Noun
• Root: गालव + आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: समास: गालवस्य आश्रमः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आगतः: has come
• आगतः: Karta (कर्ता; predicate of पुत्रः)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘come’

Speakers

• Kuvalayāśva to the young woman (kanyā)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Kshatriya duty
• Protection of ascetics
• Royal genealogy (vaṃśa hint)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse states a classic kṣatriya obligation: safeguarding those devoted to dharma (munis) so that tapas and teaching can proceed without obstruction.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Touches Vaṃśa/Vaṃśānucarita by naming the king and son, but functions mainly as episode-narration embedded in the Purāṇic discourse.

What is the esoteric significance?

‘Protecting sages’ symbolizes protecting the inner ‘ṛṣi’—discriminative wisdom—against disruptive impulses that break concentration and vow.