Shloka 4

Adhyaya 13 — The Son’s Account of Hell and the Question of Unseen Sin

Sanskrit

पात्यमानस्य मे तत्र साग्रं वर्षशतं गतम् ।

महातापार्तितप्तस्य तृष्णादाहान्वितस्य च ॥

Transliteration

pātyamānasya me tatra sāgraṃ varṣaśataṃ gatam / mahātāpārtitaptasya tṛṣṇādāhānvitasyaca

Translation

ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ସେଠାରେ ତଳକୁ ଫିଙ୍ଗା ଯାଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶହେ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ବିତିଗଲା—ମୁଁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଉତ୍ତାପରେ ଜଳୁଥିଲି ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶୋଷରେ ପୀଡିତ ଥିଲି |

Word by Word

• पात्यमानस्य: of (me) being hurled down
• पात्यमानस्य: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: पत्/पातय् (धातु) + यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present passive participle/शानच्-समकक्ष), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘मे’ इत्यस्य विशेषणम् (of me being made to fall)

• मे: of me/my
• मे: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• तत्र: there
• तत्र: देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• साग्रम्: a little more (than)
• साग्रम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः कर्मधारयः (अग्रेण सहितम् = with an excess)

• वर्षशतम्: a hundred years
• वर्षशतम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष-शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-समासार्थः (वर्षाणां शतम्)

• गतम्: passed
• गतम्: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) क्त-प्रत्यय (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘वर्षशतम्’ इत्यस्य विधेय (has passed)

• महातापार्तितप्तस्य: of (me) scorched, distressed by great heat
• महातापार्तितप्तस्य: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा-ताप-आर्ति-तप्त (प्रातिपदिक; तप्(धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (महता तापेन आर्तः; तेन तप्तः)

• तृष्णादाहान्वितस्य: of (me) afflicted with thirst and burning
• तृष्णादाहान्वितस्य: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तृष्णा-दाह-अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; द्वन्द्वः (तृष्णा च दाहः च) + अन्वित (endowed with)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

Speakers

• Putra

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Temporal measure of karmic suffering
• Heat and thirst motifs
• Consequences across extended time

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Karmic consequence is not trivialized: the text stresses duration and intensity, urging timely ethical correction and compassionate action (especially avoiding deprivation of essentials like water).

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Didactic karma narrative; not a pancalakṣaṇa unit.

What is the esoteric significance?

Thirst represents unfulfilled craving (tṛṣṇā) as a root of bondage; ‘heat’ mirrors tapas inverted—energy that could purify becomes torment when driven by wrongdoing.