Shloka 39

Adhyaya 12 — The Son Describes the Narakas: Mahāraurava, Tamas, Nikṛntana, Apratiṣṭha, Asipatravana, and Taptakumbha

Sanskrit

कृतावर्ते महातैले मथ्यन्ते पापकर्मिणः ।

एष ते विस्तरेणोक्तस्तप्तकुम्भो मया पितः ॥

Transliteration

kṛtāvarte mahātaile mathyante pāpakarmiṇaḥ / eṣa te vistareṇoktas taptakumbho mayā pitaḥ

Translation

ସେହି ବିଶାଳ ତୈଳରେ, ଘୂର୍ଣ୍ଣିବଳୟରେ ଘୂରାଇ, ପାପୀମାନଙ୍କୁ ମନ୍ଥନ କରାଯାଏ | ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ, ତୁମର ପିତା, ତୁମକୁ ତପ୍ତକୁମ୍ଭ ନରକ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଅଛି |

Word by Word

• कृतावर्ते: in the made whirlpool
• कृतावर्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कृत-आवर्त (प्रातिपदिक; कृत = कृ(धातु) क्त-प्रत्यय, आवर्त = प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे (contextual), सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन; समासः कर्मधारयः (कृतः आवर्तः = made whirlpool)

• महातैले: in the great oil
• महातैले: अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा-तैल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन; समासः कर्मधारयः (महद् तैलम्)

• मथ्यन्ते: are churned
• मथ्यन्ते: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मथ् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद (Ātmanepada)

• पापकर्मिणः: evil-doers
• पापकर्मिणः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप-कर्मिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पापं कर्म यस्य/पापकर्मा)

• एषः: this
• एषः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (Sampradāna/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (Dative/चतुर्थी), एकवचन; सर्वनाम

• विस्तरेण: in detail
• विस्तरेण: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial instrumental)

• उक्तः: told/said
• उक्तः: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) क्त-प्रत्यय (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः (passive sense)

• तप्तकुम्भः: the heated-pot (hell)
• तप्तकुम्भः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तप्त-कुम्भ (प्रातिपदिक; तप्(धातु) क्त + कुम्भ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (तप्तः कुम्भः)

• मया: by me
• मया: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम

• पितः: O father
• पितः: सम्बोधन (Sambodhana/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

Speakers

• Pitā concluding instruction to Putra

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bibhatsa", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Closure of naraka unit
• Karma maturation
• Didactic narrative

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The passage closes by emphasizing completeness and certainty: karmic results ‘churn’ the doer until the force of the deed is spent, motivating dharmic restraint and atonement.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

A moral-educational episode (upākhyāna-like didactic material) supporting dharma; not one of the five lakṣaṇas.

What is the esoteric significance?

Whirlpools represent saṃsāric turbulence; the ‘great oil’ is the medium of accumulated vāsanās, in which the psyche is agitated until clarity is regained through purification.