Adhyaya 256
जयद्रथ-निग्रहः — Jayadratha Restrained, Shamed, and Released
Upa-parva: Draupadī-parikleśa–Jayadratha-nigraha (Episode of Jayadratha’s humiliation and release)
Vaiśaṃpāyana narrates Jayadratha’s attempt to flee upon seeing the armed brothers. Bhīmasena dismounts, seizes Jayadratha by the hair, and forcefully subdues him—striking and pinning him when he tries to rise. Arjuna (Phalguna) restrains Bhīma’s anger, recalling the earlier context involving Duḥśalā and the Kaurava connection. Bhīma argues that Jayadratha’s misconduct toward Draupadī warrants severe penalty, then imposes a conditional reprieve: Jayadratha must publicly declare himself a servant (dāsa) of the Pāṇḍavas in assemblies, as the ‘rule’ of one defeated in combat. Jayadratha, weakened, agrees. The brothers bind him, place him on a chariot, and present him to Yudhiṣṭhira at the hermitage. Yudhiṣṭhira orders release; Bhīma instructs that Draupadī be informed of Jayadratha’s imposed servitude-status. Draupadī, looking to Yudhiṣṭhira, concurs that he be freed after the humiliation. Jayadratha, released, pays respects to Yudhiṣṭhira and the sages. Yudhiṣṭhira admonishes him against repeating such conduct and sends him away with his forces intact. Jayadratha departs ashamed toward Gaṅgādvāra, undertakes severe tapas to Rudra (Śiva), receives a boon: he may check the Pāṇḍavas in battle except Arjuna, who is protected by Kṛṣṇa; Jayadratha then returns home while the Pāṇḍavas remain in Kāmyaka.
Chapter Arc: कर्ण, दिग्विजय और वैभव-प्रदर्शन के उन्माद में, दुर्योधन से कहता है कि आज पृथ्वी उसके लिए ‘निःसपत्ना’ हो गई है—अब वह इन्द्र की भाँति निष्कण्टक राज्य करे। → कर्ण दुर्योधन को केवल शासन नहीं, यश-स्थापन का मार्ग दिखाता है: वेदपारग ऋत्विजों को बुलाकर शास्त्रोक्त विधि से महायज्ञ आरम्भ हो; अन्न-पान, सामग्री, गुण-समृद्धि और दान-दक्षिणा में कोई कमी न रहे। यह यज्ञ धर्म-आवरण में सत्ता का घोष बनता जाता है। → कर्ण की प्रेरणा पर दुर्योधन ‘राजसूय’ जैसे क्रतुश्रेष्ठ यज्ञ को ‘समाप्त-वर-दक्षिण’ करने का संकल्प करता है—यानी दान-दक्षिणा की पूर्णता से अपनी सार्वभौमता और प्रतिष्ठा को मुहर लगाना। → दुर्योधन पुरोहित को बुलाकर यज्ञ-समारम्भ की औपचारिक व्यवस्था करता है; ऋत्विजों को यथाशास्त्र कर्म करने का आदेश होता है और यज्ञभूमि/मण्डप की तैयारी (भूमि जोतना, संस्कार, सुरक्षा) नियमानुसार आगे बढ़ती है। → यज्ञ का आरम्भ तो हो जाता है, पर यह वैभव-यज्ञ किसके प्रति चुनौती है—और क्या यह पाण्डवों के वनवास-काल में अपमान/प्रतिस्पर्धा की अग्नि को और भड़काएगा?
Shlokas
Verse 1
#:2:.7 #:ड-. () हि २ 7 पजञ्चपज्चाशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: कर्ण और पुरोहितकी 3 धनकी वैष्णवयज्ञके वैशम्पायन उवाच जित्वा तु पृथिवीं राजन् सूतपुत्रो जनाधिप । अब्रवीत् परवीरघ्नो दुर्योधनमिदं वच:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ରାଜା ଜନମେଜୟ! ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଜୟ କରି, ଶତ୍ରୁବୀର-ସଂହାରକ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 2
कर्ण उवाच दुर्योधन निबोधेदं यत् त्वां वक्ष्यामि कौरव । श्रुत्वा वाचं तथा सर्व कर्तुमर्हस्थरिंदम
କର୍ଣ୍ଣ କହିଲେ—ହେ କୌରବ ଦୁର୍ୟୋଧନ! ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ବୁଝ। ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ! ମୋ କଥା ଶୁଣି ସେହିପରି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
Verse 3
तवाद्य पृथिवी वीर नि:ःसपत्ना नृपोत्तम | तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर्महामना:
ହେ ବୀର, ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଜି ପୃଥିବୀ ତୁମ ପାଇଁ ନିଃସପତ୍ନ ହୋଇଛି। ଯେପରି ମହାମନା ଶକ୍ର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କର।
Verse 4
वैशम्पायन उवाच एवमुक्तस्तु कर्णेन कर्ण राजाब्रवीत् पुन: । न किंचिद् दुर्लभं तस्य यस्य त्वं पुरुषर्षभ
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—କର୍ଣ୍ଣ ଏପରି କହିବା ପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ପୁନଃ କହିଲେ—“ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯାହାର ସହାୟ ତୁମେ, ତାହା ପାଇଁ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ।”
Verse 5
सहायद्नचानुरक्तश्न मदर्थ च समुद्यत: । अभिप्रायस्तु मे कश्चित् तं वै शूणु यथातथम्
“ତୁମେ ମୋର ସହାୟ, ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ, ଏବଂ ମୋ ହିତ ପାଇଁ ସଦା ଉଦ୍ୟତ। ମୋର ଏକ ଅଭିପ୍ରାୟ ଅଛି—ତାହା ଯଥାତଥ ଶୁଣ।”
Verse 6
राजसूयं पाण्डवस्य दृष्टवा क्रतुवरं महत् । मम स्पृहा समुत्पन्ना तां सम्पादय सूतज
ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସେଇ ମହାନ୍, କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଆକାଂକ୍ଷା ଜାଗିଉଠିଛି। ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ହେ ସୂତନନ୍ଦନ! ମୋର ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
Verse 7
एवमुक्तस्तत: कर्णो राजानमिदमत्रवीत् । तवाद्य पृथिवीपाला वश्या: सर्वे नृपोत्तम
ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ କର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଜି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଭୂପାଳ ତୁମ ବଶରେ ଅଛନ୍ତି।”
Verse 8
आहूयन्तां द्विजवरा: सम्भाराश्न यथाविधि । सम्श्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଡାକାଯାଉ, ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉ। ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯଜ୍ଞୋପକରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।
Verse 9
ऋत्विजश्न समाहूता यथोक्ता वेदपारगा: । क्रियां कुर्वन्तु ते राजन् यथाशास्त्रमरिंदम,“शत्रुदमन नरेश! तुम्हारे द्वारा आमन्त्रित शास्त्रोक्त योग्यतासे सम्पन्न वेदज्ञ ऋत्विक् विधिके अनुसार सब कार्य करें
ଅରିନ୍ଦମ ରାଜନ୍! ତୁମେ ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ଡାକିଥିବା ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଋତ୍ୱିଜମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରୁନ୍ତୁ।
Verse 10
बद्धन्नपानसंयुक्त: सुसमृद्धगुणान्वित: । प्रवर्ततां महायज्ञस्तवापि भरतर्षभ,“भरतश्रेष्ठ! तुम्हारा महायज्ञ भी प्रचुर अन्नपानकी सामग्रीसे युक्त और अत्यन्त समृद्धिशाली गुणोंसे सम्पन्न हो”
ହେ ଭରତର୍ଷଭ! ତୁମର ମହାଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନପାନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସୁସମୃଦ୍ଧ ଗୁଣସମ୍ପଦାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଶୁଭରୂପେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଉ।
Verse 11
एवमुक्तस्तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशाम्पते । पुरोहितं समानाय्य वचन चेदमब्रवीत्
କର୍ଣ୍ଣ ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ନିଜ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲା— “ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୋ ପାଇଁ କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଯଥାନ୍ୟାୟ, ଯଥାକ୍ରମ ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ, ଉତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ କରାଇଦିଅ।”
Verse 12
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम् । आहर त्वं मम कृते यथान्यायं यथाक्रमम्
“ଉତ୍ତମ ଦକ୍ଷିଣାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟକୁ ମୋ ପାଇଁ କରାଇଦିଅ; ତାହାକୁ ଯଥାନ୍ୟାୟ, ଯଥାକ୍ରମ ଓ ନିୟମାନୁସାରେ ସମ୍ପନ୍ନ କର।”
Verse 13
स एवमुक्तो नृपतिमुवाच द्विजसत्तम: । (ब्राह्मणै:ः सहितो राजन् ये तत्रासन् समागता: ।) न स शक््य: क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे
ଏପରି କହାଯାଇଲେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସମାଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ରାଜନ! ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ସେ କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।”
Verse 14
आहर्तु कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम । दीर्घायुर्जीवति च ते धृतराष्ट्र: पिता नृप
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “କୌରବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନୃପୋତ୍ତମ! ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ; କାରଣ, ହେ ନୃପ, ତୁମ କୁଳରେ ତୁମ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପିତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି।”
Verse 15
अतश्वापि विरुद्धस्ते क्रतुरेष नृपोत्तम । नरेश्वर! राजाके इस प्रकार आदेश देनेपर विप्रवर पुरोहितने वहाँ आये हुए अन्य ब्राह्मणोंके साथ इस प्रकार उत्तर दिया।--“कौरवश्रेष्ठ! नृपशिरोमणे! राजा युधिष्ठिरके जीते आपके कुलमें इस उत्तम क्रतु राजसूयका अनुष्ठान नहीं किया जा सकता। महाराज! अभी आपके दीर्घायु पिता धृतराष्ट्र भी जीवित हैं
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “ଏହି କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ, ନୃପୋତ୍ତମ, ଏହି କ୍ରତୁ ତୁମ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବିରୋଧ କରେ। ରାଜା ଏପରି ଆଦେଶ ଦେଲେ ପରେ, ବିପ୍ରବର ପୁରୋହିତ ସେଠାରେ ଆସିଥିବା ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ— ‘କୌରବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ନୃପଶିରୋମଣି! ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ତୁମ କୁଳରେ ଏହି କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତଦୁପରି, ମହାରାଜ, ତୁମ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପିତା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ମଧ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ; ସେହି କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯଜ୍ଞ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତଥାପି, ପ୍ରଭୋ, ରାଜସୂୟ ସମାନ ଏକ ଅନ୍ୟ ମହାନ୍ ସତ୍ରଯଜ୍ଞ ଅଛି।’”
Verse 16
तेन त्वं यज राजेन्द्र शुणु चेद॑ं वचो मम । य इमे पृथिवीपाला: करदास्तव पार्थिव
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଏହେତୁ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେହି ଉପାୟରେ ଯଜନ କର ଏବଂ ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣ। ପୃଥିବୀନାଥ! ଯେ ଭୂପାଳମାନେ ତୁମକୁ କର ଦେଉଛନ୍ତି, ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେମାନଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ।
Verse 17
ते करान् सम्प्रयच्छन्तु सुवर्ण च कृताकृतम् । तेन ते क्रियतामद्य लाड़लं नृपसत्तम
ସେମାନେ ତୁମକୁ କରରୂପେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦିଅନ୍ତୁ—ଗଢ଼ା ଓ ଅଗଢ଼ା ଉଭୟ। ନୃପସତ୍ତମ! ସେହି ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆଜି ଏକ ହଳ ତିଆରି କରାଅ।
Verse 18
यज्ञवाटस्थ ते भूमि: कृष्यतां तेन भारत । तत्र यज्ञो नृपश्रेष्ठ प्रभूतान्न: सुसंस्कृत:
ହେ ଭାରତ! ତୁମ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ଥିବା ଭୂମି ସେହି ହଳରେ ଚାଷ କରାଯାଉ। ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତେବେ ସେଠାରେ ସୁସଂସ୍କୃତ ଓ ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନସହିତ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ।
Verse 19
एष ते वैष्णवो नाम यज्ञ: सत्पुरुषोचित:
ଏହା ‘ବୈଷ୍ଣବ’ ନାମକ ଯଜ୍ଞ—ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ।
Verse 20
एतेन नेष्टवान् कश्रिदृते विष्णुं पुरातनम् । राजसूयं क्रतुश्रेष्ठ स्पर्धत्येष महाक्रतु:
ପୁରାତନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କେହି ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିନାହାନ୍ତି। ଏହି ମହାକ୍ରତୁ କ୍ରତୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜସୂୟ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରେ।
Verse 21
अस्माकं रोचते चैव श्रेयश्ष॒ तव भारत । निर्विघ्नश्च भवत्येष सफला स्यात् स्पृहा तव
ହେ ଭାରତ! ଆମକୁ ଏହି ଯଜ୍ଞଟି ହିଁ ରୁଚେ, ଏବଂ ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ହେବ। ଏହି ଯଜ୍ଞ ବିଘ୍ନବାଧା ବିନା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତେଣୁ ଯଜ୍ଞବିଷୟକ ତୁମ ଏହି ଆକାଙ୍କ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଏହାଦ୍ୱାରା ସଫଳ ହେବ।
Verse 22
(तस्मादेष महाबाहो तव यज्ञ: प्रवर्तताम् ।) एवमुक्तस्तु तैरविंप्रैर्धार्तराष्ट्री महीपति: । कर्ण च सौबल चैव क्रातृश्वैवेदमब्रवीत्
ଏହେତୁ, ହେ ମହାବାହୋ! ତୁମର ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଉ। ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ରାଜା (ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ) କର୍ଣ୍ଣ, ସୌବଳ (ଶକୁନି) ଏବଂ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ—
Verse 23
रोचते मे वच:ः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशय: । रोचते यदि युष्माकं तस्मात् प्रब्रूत मा चिरम्
ବନ୍ଧୁମାନେ! ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରୁଚେ—ଏଥିରେ କିଛିମାତ୍ର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ତୁମମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ନିଜ ମତ ପ୍ରକାଶ କର।
Verse 24
एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथेत्यूचुर्नराधिपम् । संदिदेश ततो राजा व्यापारस्थान् यथाक्रमम्
ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନରାଧିପଙ୍କୁ ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ରାଜା କାର୍ଯ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ତାଙ୍କ-ତାଙ୍କ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
Verse 25
हलस्य करणे चापि व्यादिष्टा: सर्वशिल्पिन: । यथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्व यथाक्रमम्
ହଳ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେପରି କୁହାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ସବୁକିଛି କ୍ରମକ୍ରମେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
Verse 183
प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो हरनिवारित: । “भारत! उसी हलसे आपके यज्ञमण्डपकी भूमि जोती जाय। नृपश्रेष्ठ) उस जोती हुई भूमिमें ही उत्तम संस्कारसे सम्पन्न
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ନ୍ୟାୟବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଉ; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ହରଣ-ଅପହରଣ ନିବାରିତ ରହୁ। ହେ ଭାରତ! ସେଇ ହଳରେ ତୁମ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପର ଭୂମି ଚାଷ ହେଉ; ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେଇ ଚାଷହୋଇଥିବା ଭୂମିରେ ଯଥାବିଧି ସଂସ୍କାରସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନପାନରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସର୍ବଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା ଯଜ୍ଞ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉ।
Verse 254
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें कर्णदिग्विजयसम्बन्धी दो सौ चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ବନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଘୋଷଯାତ୍ରାପର୍ବରେ କର୍ଣ୍ଣଦିଗ୍ବିଜୟ-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଦୁଇଶେ ଚଉବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 255
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि दुर्योधनयज्ञसमारम्भे पञ्चपञ्चाशदधिकद्वधिशततमो<ध्याय:
ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ବନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଘୋଷଯାତ୍ରାପର୍ବରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଯଜ୍ଞ-ସମାରମ୍ଭ ବିଷୟକ ଦୁଇଶେ ପଞ୍ଚାବନତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
Frequently Asked Questions
Whether righteous retaliation should proceed to maximum harm once the offender is helpless, or whether dharma requires restraint, conditional accountability, and measured punishment after victory.
Power is ethically valid only when governed by self-control: victory should culminate in deterrence and reform-oriented censure rather than uncontrolled escalation, aligning force with rāja-dharma.
No explicit phalaśruti is stated; the chapter’s meta-function is causal and ethical—explaining how humiliation, mercy, and subsequent tapas produce future constraints (the boon’s exception regarding Arjuna).