Shloka 29
उद्योगपर्व — अध्याय २५: संजयदूतवाक्यम्
Sañjaya’s Envoy-Speech on Peace
अद्यापि तत् तत्र तथैव वर्ततां शान्तिं गमिष्यामि यथा त्वमात्थ । इन्द्रप्रस्थे भवतु ममैव राज्यं सुयोधनो यच्छतु भारताग्रय:,अब भी वह सब कुछ पहलेके ही समान हो सकता है। जैसा तुम कह रहे हो, उसके अनुसार मैं शान्ति धारण कर लूँगा। परंतु इन्द्रप्रस्थमें पूर्ववत् मेरा ही राज्य रहे और भरतवंशशिरोमणि सुयोधन मेरा वह राज्य मुझे लौटा दे
adyāpi tat tatra tathaiva vartatāṃ śāntiṃ gamiṣyāmi yathā tvam āttha | indraprasthe bhavatu mamaiva rājyaṃ suyodhano yacchatu bhāratāgryaḥ ||
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସବୁକିଛି ପୂର୍ବବତ୍ ତଥାହି ରହୁ; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ମୁଁ ଶାନ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିବି। କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ପୂର୍ବବତ୍ ରାଜ୍ୟ ମୋର ହେଉ; ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ସୁୟୋଧନ ସେଇ ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରତ୍ୟର୍ପଣ କରୁ।
संजय उवाच
Educational Q&A
Peace is acceptable when grounded in justice: reconciliation is urged, but not at the cost of surrendering one’s rightful sovereignty. The verse frames śānti (peace) as compatible with dharma only if legitimate claims—here, Indraprastha—are restored.
In the diplomacy preceding war, a peace position is articulated: hostilities can cease and the prior arrangement can stand, provided that Indraprastha is returned to its rightful ruler and Suyodhana formally grants it back.