Shloka 41
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
Devanagari script
विहितं कालनानात्वमनादिनिधनं तथा । कीर्तितं तत्पुरस्तात् ते तत्सूते चात्ति च प्रजा:
Translation
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସତ୍ୟଯୁଗ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆଦି ରୂପରେ କାଳଭେଦର ବିଧାନ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା କରିଛନ୍ତି; ସେହି କାଳ ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ। ସେହି କାଳ ହିଁ ପ୍ରଜାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଏବଂ ସଂହାର ମଧ୍ୟ କରେ। ପୁତ୍ର! ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ କହିଛି।
Word by Word
विहितम्ordained, established
विहितम्:
TypeAdjective
Rootवि-धा (धातु) → विहित (कृदन्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
काल-नानात्वम्the diversity/variety of time (time-distinctions)
काल-नानात्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootनानात्व (प्रातिपदिक) (with काल)
FormNeuter, Nominative, Singular
अनादि-निधनम्beginningless and endless (lit. without beginning and end)
अनादि-निधनम्:
TypeAdjective
Rootनिधन (प्रातिपदिक) (with अनादि)
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाand also; likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
कीर्तितम्declared, stated
कीर्तितम्:
TypeAdjective
Rootकीर्त् (धातु) → कीर्तित (कृदन्त)
FormNeuter, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
पुरस्तात्formerly, earlier; in front
पुरस्तात्:
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात्
तेto you
ते:
Sampradana
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDative, Singular
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes