Shloka 113
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
परस्परवधे यत्तौ छिद्रान्वेषणतत्परौ । उस समय वहाँ पाण्डुपुत्र नकुल और कर्णकुमार चित्रसेनमें मुझे कोई अन्तर नहीं दिखायी देता था। दोनों ही अस्त्र-शस्त्रोंके विद्वान, बलवान् तथा रथयुद्धमें कुशल थे। परस्पर घातमें लगे हुए वे दोनों वीर एक-दूसरेके छिद्र (प्रहारके योग्य अवसर) ढूँढ़ रहे थे
parasparavadhe yattau chidra-anveṣaṇa-tatparau |
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ଦୁଇଜଣ ପରସ୍ପର ବଧକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରହାରଯୋଗ୍ୟ ଛିଦ୍ର ଖୋଜିବାରେ ମାତ୍ର ତନ୍ମୟ ଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ନକୁଳ ଓ କର୍ଣ୍ଣପୁତ୍ର ଚିତ୍ରସେନ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ଉଭୟେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବଳବାନ ଓ ରଥଯୁଦ୍ଧରେ କୁଶଳ ଥିଲେ। ପରସ୍ପର ଆଘାତରେ ଲିପ୍ତ ସେ ଦୁଇ ବୀର ଏକାପରକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚୁକ—ପ୍ରହାରର ସୁଯୋଗ—ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଥିଲେ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, equally matched warriors become absorbed in seeking the opponent’s ‘chidra’—a vulnerable opening. It implicitly points to the tension between kṣatriya duty (skillful, rule-bound combat) and the grim reality that even disciplined warfare is driven toward mutual destruction.
Sañjaya describes a chariot duel in which Nakula and Citraseṇa appear evenly matched. Both are powerful and expert in weapons, and they circle one another looking for a momentary weakness to land a decisive blow.