Adhyaya 42
सैन्धवविक्रमवर्णनम् / Description of Jayadratha’s Martial Display
Upa-parva: Saindhava-vikrama (Episode of Jayadratha’s Prowess within Droṇa-parva)
Sañjaya answers Dhṛtarāṣṭra’s inquiry about Sindhurāja Jayadratha’s prowess by detailing his chariot’s splendor and battlefield conduct. The chapter opens with a descriptive inventory of Jayadratha’s ratha: a city-like (gandharva-nagara) construction, crowned by a prominent boar-emblem banner, shaded by white parasols and marked by royal insignia; its fittings shine with pearls, diamonds, gems, and gold. The narrative then shifts from material description to kinetic action: Jayadratha rapidly releases dense volleys of arrows, striking several prominent Pāṇḍava-side warriors in measured counts (e.g., Sātyaki, Bhīma, Dhṛṣṭadyumna, Virāṭa, Drupada, Śikhaṇḍin, Kekayas, Draupadeyas, and Yudhiṣṭhira), creating an ‘arrow-net’ effect that forces withdrawal or delay. Yudhiṣṭhira counters by severing Jayadratha’s bow, but Jayadratha immediately takes up another, demonstrating speed and resilience. Exchanges continue—Bhīma brings down elements of insignia, Jayadratha retaliates—culminating in the report that Jayadratha, empowered by a divine boon, repeatedly checks those attempting to break Droṇa’s array, thereby controlling access and tempo in this sector of the engagement.
Chapter Arc: धृतराष्ट्र के प्रश्नों के बीच संजय युद्धभूमि का दृश्य खोलते हैं—अभिमन्यु के पीछे दौड़ते पाण्डवों की ज्वाला-सी गति, और सामने जयद्रथ का वर-बल से अकड़ता हुआ अवरोध। → पाण्डव-सेना व्यूहबद्ध होकर ‘परीप्सन्तः’—जयद्रथ तक पहुँचने को आतुर—आगे बढ़ती है। युधिष्ठिर, भीम, शिखण्डी, सात्यकि, नकुल-सहदेव, धृष्टद्युम्न, विराट, द्रुपद, केकय-राज आदि एक साथ धावा बोलते हैं; पर जयद्रथ को मिला वर (चार पाण्डवों को रोक सकने का) उसे क्षणिक साहस देता है और कौरव-पंक्तियाँ उसे ढाल बनकर घेरती हैं। → जयद्रथ ‘एवमस्तु’ कहकर वर-गौरव में युद्ध में उतरता है और पाण्डवों की अग्रगामी लहर को रोकने का प्रयत्न करता है—यही क्षण अध्याय का शिखर है: एक अकेला रथी, वर-समर्थित, पाण्डव-आक्रोश के सामने दीवार बनने का दावा करता है। → अध्याय का अंत निर्णायक वध/परिणाम पर नहीं, बल्कि पाण्डवों के संगठित आक्रमण और जयद्रथ के प्रतिरोध की स्थापना पर होता है—युद्ध की दिशा ‘जयद्रथ-युद्ध’ के रूप में स्पष्ट हो जाती है। → पाण्डवों का व्यूहबद्ध धावा जारी है—क्या जयद्रथ सचमुच चारों पाण्डुनन्दनों को रोक पाएगा, और अर्जुन के प्रतिशोध की घड़ी कब टूटेगी?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका $ “लोक मिलाकर कुल २६६ “लोक हैं।) #द-2ल्5 >> | आह ॥ #* द्विचत्वारिशोड ध्याय: अभिमन्युके पीछे जानेवाले पाण्डवोंको जयद्रथका वरके प्रभावसे रोक देना धृतराष्ट उवाच बालमत्यन्तसुखिनं स्वबाहुबलदर्पितम् । युद्धेषु कुशलं वीरं कुलपुत्र॑ तनुत्यजम्
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ଯେ ବାଳକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖୀ ଥିଲା, ନିଜ ବାହୁବଳର ଗର୍ବରେ ଦର୍ପିତ ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ କୁଶଳ, ବୀର, କୁଳପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା—
Verse 2
गाहमानमनीकानि सदश्नैश्न त्रिहायनै: । अपि यौधिष्ठिरात् सैन्यात् कश्चिदन््वपतद् बली
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ଓ ତିନି ବର୍ଷର ଘୋଡ଼ା ସହ ବ୍ୟୂହମାନଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭେଦି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରୁ କୌଣସି ବଳବାନ୍ ବୀର ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଧାଉଥିଲା କି?
Verse 3
धृतराष्ट्र बोले--संजय! अत्यन्त सुखमें पला हुआ वीर बालक अभिमन्यु युद्धमें कुशल था। उसे अपने बाहुबलपर गर्व था। वह उत्तम कुलमें उत्पन्न होनेके कारण अपने शरीरको निछावर करके युद्ध कर रहा था। जिस समय वह तीन सालकी अवस्थावाले उत्तम घोड़ोंके द्वारा मेरी सेनाओंमें प्रवेश कर रहा था
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସାତ୍ୟକି, ଯମଜ ଭାଇ ନକୁଳ-ସହଦେବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ ଓ କେକୟ-ରାଜକୁମାରମାନେ—ସମସ୍ତେ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ, ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ କରି—ଏକସାଥି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏବଂ ସେ ଖୋଲିଥିବା ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକାଠି ଧାଇଲେ।
Verse 4
धृष्टकेतुश्व संरब्धो मत्स्याश्वाभ्यपतन् रणे । तेनैव तु पथा यान्तः पितरो मातुलै: सह
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଅଶ୍ୱ-ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହ ରଣରେ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ। ଏବଂ ସେଇ ପଥରେ ଯାଇ, ପିତାମାନେ ଓ ମାତୁଳମାନେ—ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ କରି ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ—ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଏକସାଥି ଧାଇଲେ।
Verse 5
तान् दृष्टवा द्रवत: शूरांस्त्ववीया विमुखा5भवन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେଇ ଶୂରମାନେ ଧାଉଥିବାକୁ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କ ସେନା ମୁହଁ ଫେରାଇ ପଳାଇଲା। ତାପରେ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନା ସହ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ—ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆଘାତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ—ଅଧିକ ବେଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
Verse 6
ततस्तद् विमुखं दृष्टवा तव सूनोर्महद् बलम् । जामाता तव तेजस्वी संस्तम्भयिषुराद्रवत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନା ରଣରୁ ବିମୁଖ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାହାକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ତେଜସ୍ୱୀ ଜାମାତା ଜୟଦ୍ରଥ ଧାଇ ଆସିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନା ସହ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ—ଆଘାତ କରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉତ୍ସାହରେ—ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
Verse 7
सैन्धवस्य महाराज पुत्रो राजा जयद्रथ: । स पुत्रगृद्धिन: पार्थान् सहसैन्यानवारयत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ନିଜ ସେନା ସହିତ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ରୋକିଦେଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୀବ୍ର ଚିନ୍ତାରେ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରକୁ ଉଦ୍ୟତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେ ଖୋଲିଥିବା ପଥ ଦ୍ୱାରା ଚକ୍ରବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଏକାସାଥି ଧାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଜୟଦ୍ରଥ ଅଚଳ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଭଳି ଦାଁଡ଼ି ତାଙ୍କ ଗତି ଅଟକାଇଲେ। ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ବଳର ସଂଘର୍ଷ ରହିଲା ନାହିଁ—ଏହା ସଙ୍କଳ୍ପ, ସ୍ୱଜନଧର୍ମ ଓ ଯୁଦ୍ଧର କଠୋର ନୀତିର ପରୀକ୍ଷା ହେଲା, ଯେଉଁଠି ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ରୋକିବାକୁ ପଡ଼େ।
Verse 8
उग्रधन्वा महेष्वासो दिव्यमस्त्रमुदीरयन् । वार्थक्षत्रिरुपासेधत् प्रवणादिव कुज्जर:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଉଗ୍ରଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାଧନୁର୍ଧର ବୃଦ୍ଧକ୍ଷତ୍ରି (ଜୟଦ୍ରଥ) ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରି ତାଙ୍କ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ରୋକିଦେଲେ—ଯେପରି ଢାଳୁ ନିମ୍ନଭୂମିରେ ଦାଁଡ଼ିଥିବା ହାତୀ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଧରି ଶତ୍ରୁକୁ ଅଟକାଏ। ଏପଟେ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେ ସମସ୍ତ ବୀର ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ—ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ଖୋଲିଥିବା ପଥ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୂହ ଭେଦିବା ନିଶ୍ଚୟରେ।
Verse 9
धृतराष्ट्र रवाच अतिभारमहं मन्ये सैन्धवे संजयाहितम् । यदेक: पाण्डवान क्रुद्धान् पुत्रप्रेप्सूनवारयत्
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ସଞ୍ଜୟ! ମୋ ମତରେ ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାରୀ ଭାର ପଡ଼ିଥିଲା; କାରଣ ସେ ଏକା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରରକ୍ଷାକୁ ଆତୁର ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ।
Verse 10
अत्यद्भुतमहं मन्ये बल॑ शौर्य च सैन्धवे । तस्य प्रब्रूहि मे वीर्य कर्म चाग्र्यं महात्मन:
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ସଞ୍ଜୟ! ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ରଙ୍କ ବଳ ଓ ଶୌର୍ୟ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଛି। ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଓ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ମ ମୋତେ କହ। ତା’ପରେ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେ ସମସ୍ତ ବୀର ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ—ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ଖୋଲିଥିବା ପଥ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
Verse 11
सिंधुराजमें ऐसे बल और शौर्यका होना मैं अत्यन्त आश्चर्यकी बात मानता हूँ। महामना जयद्रथके बल और श्रेष्ठ पराक्रमका मुझसे विस्तारपूर्वक वर्णन करो ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କେଉଁ ଦାନ ଦିଆଗଲା, କେଉଁ ହୋମ କରାଗଲା, କେଉଁ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କିମ୍ବା କେଉଁ କଠୋର ତପ କରାଗଲା—ଯାହାର ଫଳରେ ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ ଏକା ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ପୁତ୍ରରକ୍ଷାକୁ ଆତୁର ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ; ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେ ବୀରମାନେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଖୋଲିଥିବା ପଥ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଧାଇଆସୁଥିଲେ?
Verse 12
(दमो वा ब्रह्मचर्य वा सूत यच्चास्य सत्तम । देवं कतममाराध्य विष्णुमीशानमब्जजम् ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ହେ ସୂତ, ସାଧୁଶିରୋମଣି! ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କର ସେ କେଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଥିଲା? ଏବଂ କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି—ବିଷ୍ଣୁ, ଈଶାନ (ଶିବ) କିମ୍ବା ପଦ୍ମଜ ବ୍ରହ୍ମା—ସିନ୍ଧୁରାଜ କ୍ରୋଧରେ, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ତତ୍ପର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ? ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ବୋଲି ମୋତେ ଜଣା ନାହିଁ। ରାଜନ, ଦ୍ରୌପଦୀହରଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଜୟଦ୍ରଥ ଭୀମସେନଙ୍କ ହାତରେ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ; ସେଇ ଅପମାନର ଦାହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ବର ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ମହାତପ କଲେ।
Verse 13
इन्द्रियाणीद्धरियार्थेभ्य: प्रियेभ्य: संनिवर्त्य सः । क्षुत्पिपासातपसह: कृशो धमनिसंततः
ପ୍ରିୟ ଭୋଗବିଷୟରୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଫେରାଇ, ଭୁଖ-ତିର୍ଷ୍ଣା ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧୂପ ସହି ସେ (ଜୟଦ୍ରଥ) ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃଶ ହୋଇଗଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହର ନାଡ଼ୀ-ଧମନୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏପଟେ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନାସହ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନକୁ ଧାଇଯାଇଲେ।
Verse 14
देवमाराधयच्छर्व॑ गृणन् ब्रह्म सनातनम् । भक्तानुकम्पी भगवांस्तस्य चक्रे ततो दयाम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ସେ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଆରାଧନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତେବେ ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପା କଲେ। ଏପଟେ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନାସହ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନକୁ ଆଗେଇଲେ।
Verse 15
स्वप्रान्तेडप्यथ चैवाह हर: सिन्धुपते: सुतम् । वरं वृणीष्व प्रीतो5स्मि जयद्रथ किमिच्छसि
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ହର (ଶିବ) ସିନ୍ଧୁପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ କହିଲେ—“ବର ଚାହ; ମୁଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ଜୟଦ୍ରଥ, ତୁମେ କ’ଣ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?” ଏପଟେ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନାସହ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନକୁ ଏକସାଥି ଆଗେଇଲେ।
Verse 16
एवमुक्तस्तु शर्वेण सिन्धुराजो जयद्रथ: । उवाच प्रणतो रुद्रं प्राजजलिरनियतात्मवान्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ଶର୍ବ (ରୁଦ୍ର) ଏପରି କହିବା ପରେ ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ ମନକୁ ସଂଯମ କରି ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ। ଏପଟେ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନାସହ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନକୁ ଆଗେଇ ଯାଉଥିଲେ।
Verse 17
पाण्डवेयानहं संख्ये भीमवीर्यपराक्रमान् | वारयेयं रथेनैक: समस्तानिति भारत
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ (ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର)! ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଏକା ରଥରେ ଦଢ଼ି ଭୀମସମ ବଳ-ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାରୁ ରୋକିଦେବି। ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଓ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନାମାନେ ଏକସାଥି ଧାଇଲେ—ଯେ ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶର ମାର୍ଗ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସେହି ପଥରେ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରିବାକୁ।
Verse 18
एवमुक्तस्तु देवेशो जयद्रथमथाब्रवीत् | ददामि ते वरं सौम्य विना पार्थ धनंजयम्
ଏପରି କହିବା ପରେ ଦେବେଶ୍ୱର ଶିବ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୌମ୍ୟ! ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ବର ଦେଉଛି—ପାର୍ଥ ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) ବ୍ୟତୀତ।”
Verse 19
वारयिष्यसि संग्रामे चतुरः पाण्डुनन्दनान् । एवमस्त्विति देवेशमुक्त्वाबुद्धात पार्थिव:
“ତୁମେ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଚାରି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରୋକିବ।” ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏପରି କହି ରାଜା “ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଇ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ।
Verse 20
स तेन वरदानेन दिव्येनास्त्रबलेन च । एक: संवारयामास पाण्डवानामनीकिनीम्
ସେହି ଦିବ୍ୟ ବରଦାନ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରବଳରେ ସମର୍ଥ ହୋଇ, ସେ ଏକା ହିଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ରୋକିଦେଲା।
Verse 21
तस्य ज्यातलघोषेण क्षत्रियान् भयमाविशत् | परांस्तु तव सैन्यस्य हर्ष: परमको5भवत्
ତାହାର ଧନୁଷ୍ୟର ଟଙ୍କାର ଶୁଣି ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ପ୍ରବେଶ କଲା; କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜନ, ଆପଣଙ୍କ ସେନାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ହର୍ଷ ଜାଗିଉଠିଲା।
Verse 22
दृष्टवा तु क्षत्रिया भारं सैन्धवे सर्वमाहितम् । उत्क्कुश्याभ्यद्रवन् राजन् येन यौधिष्ठिरं बलम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ସମଗ୍ର ପରିସ୍ଥିତିର ଭାର ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ପଡ଼ିଛି ବୋଲି ଦେଖି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନେ ମହା ରଣନାଦ କରି ଯେଉଁ ଦିଗରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା ଥିଲା ସେଇ ଦିଗକୁ ଧାଇଲେ। ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ସେନା ସହ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ୟସାଧନର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଯୁଦ୍ଧର ଘନଘଟାରେ ପଥ ଭେଦି ଆଗେଇଲେ।
Verse 23
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟୀ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ପାଣ୍ଡବ ବୀରମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଆଗେଇଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଧର୍ମବୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ପୂର୍ବେ ଯେ ପଥ ଖୋଲିଥିଲେ ସେଇ ପଥ ଧରି ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ସେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହେଲେ—ସଙ୍କଟକାଳରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଧର୍ମ ପାଳନ ପାଇଁ।
Verse 24
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବେଗରେ ଆଗେଇଲେ। ପାଣ୍ଡବ-ନେତାମାନେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ପୂର୍ବେ ଖୋଲିଥିବା ସେଇ ପଥ ଧରି ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରଣକୋଳାହଳରେ ସଖ୍ୟଧର୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଧର୍ମ ସ୍ମରି ଧାଇଲେ।
Verse 25
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରକ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବେଗରେ ଆଗେଇଲେ। ପାଣ୍ଡବ-ନେତାମାନେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଶିଷ୍ଟ ବ୍ୟୂହରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ—ସ୍ୱଜନ ରକ୍ଷାର ଧର୍ମବୋଧରେ ପ୍ରେରିତ ଓ ହିଂସାକୁ ଆବଶ୍ୟକ ବଳରେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଦୃଢ଼; ଯୁଦ୍ଧର ନୈତିକ ଭାର ମନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ରୁକିଲେ ନାହିଁ।
Verse 26
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଆଗେଇଲେ। ଯୁଦ୍ଧସଙ୍କଟରେ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଶିଷ୍ଟ ଅଗ୍ରଗତି କେବଳ କୌଶଳଗତ ଦୃଢତା ନୁହେଁ, ସ୍ୱଜନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉଠିଥିବା ଧର୍ମବେଗର ମଧ୍ୟ ସୂଚକ ଥିଲା; ନିର୍ଦୟ ରଣଭୂମିର ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ତ୍ୱରିତ ଗତିରେ ଆଗେଇଗଲେ।
Verse 27
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନରେ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବେଗରେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସାତ୍ୟକି, ନକୁଳ-ସହଦେବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, କେକୟ ରାଜକୁମାରମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ମତ୍ସ୍ୟଦେଶୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ—ସମସ୍ତେ ରଣଭୂମିରେ ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ତାଉ, କାକା ଓ ମାମାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ, ପ୍ରହାରକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଖୋଲିଥିବା ସେଇ ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାସାଥି ଧାଇପଡ଼ିଲେ।
Verse 28
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନରେ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ଘାତକ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବେଗରେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ମହାକାବ୍ୟର ଧର୍ମ-ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ଏହି ଧାବା ନିଷ୍ଠା ଓ ରକ୍ଷା-କର୍ତ୍ତବ୍ୟରୁ ପ୍ରେରିତ—ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପାଣ୍ଡବ ନେତାମାନେ ସେ ଖୋଲିଥିବା ସେଇ ପଥରେ ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହକୁ ଭେଦି ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧର କଠୋର ନିୟମ ମଧ୍ୟରେ ମହା ବିପଦକୁ ମଧ୍ୟ ଗଣିଲେ ନାହିଁ।
Verse 29
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନରେ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆଗକୁ ଝାପିପଡ଼ିଲେ। ପାଣ୍ଡବ ନେତାମାନେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ରଣଭୂମିରେ ବେଗରେ ଆଗେଇଲେ; ଅଭିମନ୍ୟୁ ଖୋଲିଥିବା ସେଇ ପଥରେ ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଧର୍ମ ଓ ଯୁଦ୍ଧସାଥୀତ୍ୱର ତତ୍କାଳ ନୀତିରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ବ୍ୟୂହ ଉପରେ ଧାଇପଡ଼ିଲେ।
Verse 30
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନରେ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବେଗରେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସାତ୍ୟକି, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, କେକୟ ରାଜକୁମାରମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟଦେଶୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ—ସମସ୍ତେ ରଣଭୂମିରେ ଏକାସାଥି ଆଗେଇଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ତାଉ, କାକା ଓ ମାମାମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ, ପ୍ରହାରକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଭିମନ୍ୟୁ କରିଥିବା ସେଇ ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାସାଥି ଧାଇପଡ଼ିଲେ।
Verse 31
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନରେ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ବଡ଼ ପରିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟରେ ପାଣ୍ଡବ ନେତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ରଣଭୂମିରେ ବେଗରେ ଆଗେଇଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଖୋଲା ଥିବା ସେଇ ପଥରେ ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଭେଦିବା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟଧର୍ମ ଓ ଯୁଦ୍ଧର କଠୋର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟରେ ସାଥୀତ୍ୱର ଧର୍ମ—ଏହି ସବୁରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଆଗକୁ ଧାଇଗଲେ।
Verse 32
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରେ ନିପୁଣ ବୀରମାନେ ଏକସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସାତ୍ୟକି, ନକୁଳ-ସହଦେବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, କେକୟ-ରାଜକୁମାରମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ମତ୍ସ୍ୟଦେଶୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ—ଏ ସମସ୍ତେ ରଣଭୂମିରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆତୁଳ, ପିତୃବ୍ୟ ଓ ମାତୁଳମାନେ ନିଜ ନିଜ ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେ ତିଆରି କରିଥିବା ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଏକସାଥି ଧାଇପଡ଼ିଲେ।
Verse 33
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ, ଯୁଦ୍ଧବ୍ୟୂହରେ ସଜା ଓ ପ୍ରହାରେ ନିପୁଣ ବୀରମାନେ ଏକସାଥି ଧାଇଗଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସାତ୍ୟକି, ନକୁଳ-ସହଦେବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, କେକୟ-ରାଜକୁମାରମାନେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ମତ୍ସ୍ୟଦେଶୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ—ସମସ୍ତେ ରଣଭୂମିରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଶତ୍ରୁପ୍ରହାରର ନିଶ୍ଚୟରେ, ତାଙ୍କ ଆତୁଳ-ପିତୃବ୍ୟ-ମାତୁଳମାନେ ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ, ସେ ପୂର୍ବେ କରିଥିବା ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଏକସାଥି ଧାଇପଡ଼ିଲେ।
Verse 34
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବୀରମାନେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଏହା କେବଳ ଆକ୍ରମଣ ନୁହେଁ; ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷର ଧର୍ମପ୍ରେରିତ, ଶିସ୍ତବଦ୍ଧ ପ୍ରୟାସ—ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟୂହକୁ ଭେଦି ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ସେହିପାଇଁ ସେମାନେ ଏକସାଥି, ସୁସଂଗଠିତ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 35
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାରେ ନିପୁଣ ବୀରମାନେ ଏକସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଏହା କେବଳ ଆକ୍ରମଣ ନୁହେଁ; ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ କଠିନ ରଣନୀତିକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜକୁ ସାମ୍ନା କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଦୃଢ଼, ସମନ୍ୱିତ ସଙ୍କଳ୍ପ।
Verse 36
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସୁସଂଗଠିତ ବ୍ୟୂହରେ ସଜା, ପ୍ରହାରେ ନିପୁଣ ବୀରମାନେ ଏକସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷାର ଧର୍ମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁର ବ୍ୟୂହବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେମାନେ ଶିସ୍ତରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ—ତାଙ୍କର ସାହସ ଓ ନିଷ୍ଠା ରଣଭୂମିରେ ସମନ୍ୱିତ କର୍ମ ହୋଇ ଉଠିଲା।
Verse 37
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଏହା କେବଳ ଆକ୍ରମଣ ନୁହେଁ; ରକ୍ଷାଧର୍ମରେ ପ୍ରେରିତ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଅଗ୍ରସରତା—ଅଭିମନ୍ୟୁ ଯେ ପଥ ଖୋଲିଥିଲେ, ସେହି ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ଘେରାଉରୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ।
Verse 38
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାଣ୍ଡବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ରକ୍ଷାଧର୍ମରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବରୁ ଖୋଲା ସେହି ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରି—ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
Verse 39
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାଣ୍ଡବ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତାଙ୍କ ପିତୃବ୍ୟ ଓ ସ୍ୱଜନମାନେ—ସେ ଖୋଲିଥିବା ସେହି ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ; ଧର୍ମପ୍ରେରଣାରେ, ସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ବୀର ଯୁବକକୁ ତ୍ୟାଗ ନ କରିବାର ନୈତିକ ତାତ୍କାଳିକତାରେ।
Verse 40
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ, ବ୍ୟୂହବଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରହାର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଏହି ଧାବନ ପାଣ୍ଡବପକ୍ଷର ଧର୍ମପ୍ରେରିତ ଆତୁରତାକୁ ଦର୍ଶାଇଲା—ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ମହା ଝୁମ୍ପ ନେଇ ମଧ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଭେଦିବାର ସମନ୍ୱିତ ପ୍ରୟାସ।
Verse 41
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिगनन््युवधपर्वमें आभिमन्युका पराक्रमविषयक इकतालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ସାତ୍ୟକି, ନକୁଳ-ସହଦେବ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, କେକୟ-ରାଜକୁମାରମାନେ, ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟଦେଶୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ—ଏ ସମସ୍ତେ ରଣଭୂମିରେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ତାଉ, ଚାଚା ଓ ମାମାମାନେ—ନିଜ ନିଜ ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ—ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେ ତିଆରି କରିଥିବା ସେହି ପଥରେ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକାସାଥି ଦୌଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ।
Verse 42
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि जयद्रथयुद्धे द्विचत्वारिंशो 5ध्याय:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ସେହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି, ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ସେ ତିଆରି କରିଥିବା ସେହି ପଥରେ ହିଁ ବ୍ୟୂହରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ଏକତ୍ର ଦୌଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ।
Verse 43
अभ्यद्रवन् परीप्सन्तो व्यूढानीका: प्रहारिण: । संजयने कहा--राजन! युधिष्ठिर
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି, ସେନାକୁ ବ୍ୟୂହରେ ସଜାଇ, ପ୍ରହାର ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ଥିବା ସେହି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକାସାଥି ଆଗକୁ ଧାଇଲେ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଘେରି ସଙ୍କଟ ଘନୀଭୂତ ହେବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡବ ବୀରମାନେ ଓ ସହଯୋଗୀମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ଶିସ୍ତବଦ୍ଧ ସଙ୍କଳ୍ପରେ, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ଶତ୍ରୁ-ବ୍ୟୂହ ଭେଦନ ପାଇଁ—ଭୟଙ୍କର ଝୁମ୍ପକୁ ମଧ୍ୟ ଅଗଣା କରି—ଆଗେଇଲେ।
Frequently Asked Questions
The chapter frames a strategic tension between collective advance and single-point denial: multiple heroes attempt to force passage, while Jayadratha’s concentrated defense—amplified by a boon—temporarily overrides numerical pressure.
Tactical outcomes in the Mahābhārata are frequently determined by positioning, tempo, and formation constraints as much as by individual valor; symbolic authority (insignia) and material readiness (spare weapons) also affect resilience.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its meta-function is archival and analytical—Sañjaya’s report documents how boons, equipment, and formation tactics interact within the war narrative.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.