Adhyaya 201
Chapter Arc: रणभूमि में द्रोणपुत्र अश्वत्थामा उन्मत्त वेग से शत्रु-सैन्य को भल्लों से काटता हुआ शवों के पर्वत-से ढेर लगा देता है; उसी क्षण वह नारायणास्त्र के प्रयोग का संकल्प कर युद्ध का स्वरूप ही बदल देता है। → नारायणास्त्र सर्वत्र फैलता है; उसके तेज से पाण्डव-सेना का बल क्षीण होने लगता है और धर्मपुत्र युधिष्ठिर भय व खेद से भर उठते हैं। भीमसेन जैसे महाबली भी उस दिव्यास्त्र की ज्वालामय बाण-वृष्टि में घिरते दिखते हैं; पाण्डव-पक्ष में हाहाकार मचता है। → श्रीकृष्ण उपाय बताते हैं—अस्त्रों का त्याग, शस्त्र नीचे रखना, विनयपूर्वक स्थिर रहना; जैसे ही पाण्डव-सेना शस्त्र छोड़ती है, नारायणास्त्र का प्रचण्ड वेग शान्त होने लगता है और अश्वत्थामा का संहार-उन्माद निष्फल पड़ता है। → पाण्डव-सेना कृष्ण-वचन से बच जाती है; युधिष्ठिर का त्रास उतरता है और युद्ध में यह स्पष्ट हो जाता है कि दिव्यास्त्र के सामने अहंकार नहीं, समर्पण ही रक्षा है। अश्वत्थामा की क्रूरता और पाण्डवों की विवेकशीलता का तीखा विरोध उभरता है। → अस्त्र-शमन के बाद भी रण की आग बुझती नहीं—अश्वत्थामा का क्रोध और प्रतिशोध-भाव आगे किस पर टूटेगा, यह अनिश्चित रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआ कराता छा अकाल नवनवरत्याधिकशततमो< ध्याय: अश्वत्थामाके द्वारा नारायणास्त्रका प्रयोग
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଶତ୍ରୁସେନାର ଭୟଙ୍କର ସଂହାର ଆରମ୍ଭ କଲା। ଯୁଗାନ୍ତରେ କାଳପ୍ରେରିତ ଅନ୍ତକ (ଯମ) ପରି ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ବିନାଶକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।
Verse 2
ध्वजद्रुमं शस्त्रशुड्रंं हतनागमहाशिलम् । अश्वकिम्पुरुषाकीर्ण शरासनलतावृतम्
ଧ୍ୱଜଗୁଡ଼ିକ ଯେନ ପର୍ବତର ବୃକ୍ଷ, ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତାହାର ଶିଖର, ଏବଂ ହତ ମହାହାତୀମାନେ ତାହାର ବିଶାଳ ଶିଳା ସମାନ ଦେଖାଗଲେ। ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏତେ ଭିଡ଼ କରିଥିଲେ ଯେ ଯେନ ସେ ପର୍ବତରେ କିମ୍ପୁରୁଷ ବସନ୍ତି; ଧନୁ ଓ ଧନୁର୍ଜ୍ୟା ଲତା ପରି ପସରି ତାହାକୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲା।
Verse 3
क्रव्यादपक्षिसंघुष्ट भूतयक्षगणाकुलम् । निहत्य शात्रवान् भल्लै: सोडचिनोदू देहपर्वतम्
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ୍ଲଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁବୀରମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି ସେ ଦେହମାନଙ୍କର ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଢେର ତିଆରି କଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଢେର କ୍ରବ୍ୟାଦ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଲରବରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା ଏବଂ ଭୂତ-ଯକ୍ଷଗଣରେ ଭରିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
Verse 4
ततो वेगेन महता विनद्य स नरर्षभ: । प्रतिज्ञां आ्रावयामास पुनरेव तवात्मजम्,नरश्रेष्ठ अश्वत्थामाने फिर बड़े वेगसे गर्जना करके आपके पुत्रको पुनः अपनी प्रतिज्ञा सुनायी
ତାପରେ ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାବେଗରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣାଇଲା।
Verse 5
यस्माद् युध्यन्तमाचार्य धर्मकञ्चुकमास्थित: । मुज्च शस्त्रमिति प्राह कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଧର୍ମରୂପ କଞ୍ଚୁକ ଧାରଣ କରି ଯୁଦ୍ଧରତ ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—“ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।”
Verse 6
तस्मात् सम्पश्यतस्तस्य द्रावयिष्यामि वाहिनीम् । विद्राव्य सर्वान् हन्तास्मि जाल्मं पाउ्चाल्यमेव तु
ଏହିପରି, ସେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତାହାର ସେନାକୁ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛିଟିକାଇ ଦେଇ ପରେ ସେଇ ନୀଚ ପାଞ୍ଚାଳକୁ ଏକାକୀ ବଧ କରିବି॥
Verse 7
'धर्मका चोला पहने हुए कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरने युद्धपरायण आचार्यसे “शस्त्र त्याग दीजिये” ऐसा कहा था और शस्त्र रखवा दिया; इसलिये मैं उसके देखते-देखते उनकी सारी सेनाको खदेड़ दूँगा और समस्त सैनिकोंको भगाकर उस नीच पांचालपुत्रको मार डालूँगा ।।
ଧର୍ମର ଚୋଲା ପିନ୍ଧିଥିବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯୁଦ୍ଧପରାୟଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ‘ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହି ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ର ରଖାଇଦେଇଥିଲେ; ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ଖେଦାଇଦେବି। ସମସ୍ତ ସୈନିକଙ୍କୁ ପଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରି ସେଇ ନୀଚ ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ରକୁ ବଧ କରିବି। ଯଦି ସେମାନେ ରଣଭୂମିରେ ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି—ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି କହୁଛି। ତେଣୁ ତୁମ ଵାହିନୀକୁ ଫେରାଇ ନିଅ॥
Verse 8
तच्छुत्वा तव पुत्रस्तु वाहिनी पर्यवर्तयत् | सिंहनादेन महता व्यपोहा[ सुमहद् भयम्,यह सुनकर आपके पुत्रने महान् सिंहनादके द्वारा अपनी सेनाका भारी भय दूर करके फिर उसे लौटाया
ଏହା ଶୁଣି ତୁମ ପୁତ୍ର ସେନାକୁ ସମ୍ଭାଳି ପୁନର୍ବାର ଫେରାଇଲେ। ମହା ସିଂହନାଦରେ ସେନାକୁ ଆବର୍ତ୍ତିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିଦେଲେ॥
Verse 9
ततः समागमो राजन् कुरुपाण्डवसेनयो: । पुनरेवाभवत् तीव्र: पूर्णसागरयोरिव
ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନେ ପୁନର୍ବାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ଏବଂ ସେଇ ସଂଘର୍ଷ ପୁନି ତୀବ୍ର ହେଲା—ଭରିଥିବା ଦୁଇ ମହାସାଗର ମିଶି ଗର୍ଜିବା ପରି॥
Verse 10
राजन! फिर भरे हुए दो महासागरोंके समान कौरव-पाण्डव-सेनाओंमें घोर संग्राम आरम्भ हो गया ।।
ହେ ରାଜନ୍, ପୁନର୍ବାର ଭରିଥିବା ଦୁଇ ମହାସାଗର ପରି କୌରବ–ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୋର ସଂଗ୍ରାମ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ କୌରବମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ସ୍ଥିର ଓ ଦୃଢ଼ ହେଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିଧନରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଉଗ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ଆଉ ଅଧିକ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇଉଠିଲେ॥
Verse 11
तेषां परमहृष्टानां जयमात्मनि पश्यताम् | संरब्धानां महावेग: प्रादुरासीद् विशाम्पते,प्रजानाथ! वे अत्यन्त हर्षोत्फुल्ल होकर अपनी ही विजय देख रहे थे। रोषावेषमें भरे हुए उन सैनिकोंका महान् वेग प्रकट हुआ
ସେମାନେ ପରମ ହର୍ଷରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ଜୟକୁ ନିଜର ହେବା ପରି ଦେଖୁଥିଲେ। କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଦୀପ୍ତ ସେହି ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ପ୍ରଜାନାଥ, ଏକ ମହାବେଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 12
यथा शिलोच्चये शैल: सागरे सागरो यथा । प्रतिहन्येत राजेन्द्र तथा55सन् कुरुपाण्डवा:
ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେପରି ଶିଳାଶିଖରରେ ଗୋଟିଏ ପର୍ବତ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ ସହ ଧକ୍କା ଖାଏ, ଏବଂ ସାଗରରେ ଗୋଟିଏ ସାଗର ଅନ୍ୟ ସାଗରକୁ ମୁହାଁ ଦେଉଛି, ସେପରି କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ପରସ୍ପର ଟକ୍କର ହେଲେ।
Verse 13
तत: शड्खसहस्राणि भेरीणामयुतानि च । अवादयन्त संहृष्टा: कुरुपाण्डवसैनिका:,तदनन्तर हर्षमग्न हुए कौरव-पाण्डव-सैनिक सहस्रों शंख और हजारों रणभेरियाँ बजाने लगे
ତାପରେ ହର୍ଷରେ ଉଲ୍ଲସିତ କୁରୁ–ପାଣ୍ଡବ ସେନାମାନେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଶଙ୍ଖ ଓ ଅୟୁତ ଅୟୁତ ରଣଭେରୀ ବଜାଇଲେ।
Verse 14
यथा निर्मथ्यमानस्य सागरस्य तु निःस्वनः । अभवत् तव सैन्यस्य सुमहानद्भुतोपम:,जैसे मथे जाते हुए समुद्रका महान् शब्द सब ओर गूँज उठा था, उसी प्रकार आपकी सेनाका महान् कोलाहल भी अद्भुत एवं अनुपम था
ମଥିତ ହେଉଥିବା ସାଗରର ମହାନାଦ ଯେପରି ସବୁଦିଗରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ, ସେପରି ତୁମ ସେନାର କୋଲାହଳ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ, ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅନୁପମ ଥିଲା।
Verse 15
प्रादुश्चक्रे ततो द्रौणिरस्त्रं नारायणं तदा । अभिसंधाय पाण्डूनां पञ्चालानां च वाहिनीम्
ତାପରେ ଦ୍ରୌଣି (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା) ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ସେହି ସମୟରେ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ କଲା।
Verse 16
प्रादुरासंस्ततो बाणा दीप्ताग्रा: खे सहस्रश: । पाण्डवान् क्षपयिष्यन्तो दीप्तास्था: पन्नगा इव
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ହଠାତ୍ ଆକାଶରେ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦୀପ୍ତାଗ୍ର ବାଣ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଅଗ୍ନିମୁଖ ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଧାଇ ଆସି ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ନାଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
Verse 17
0 ते दिश:ः खं च सैन्यं च समावृण्वन् महाहवे । मुहूर्ताद् भास्करस्येव लोके राजन् गभस्तय:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ! ସେଇ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ବାଣମାନେ ଦିଗ, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ଅଳ୍ପ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ।
Verse 18
तथापरे द्योतमाना ज्योतींषीवामलाम्बरे | प्रादुरासन् महाराज कार्ष्णायसमया गुडा:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ତାପରେ ଆଉ କିଛି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ତାରାମାନଙ୍କ ପରି ଦ୍ୟୋତିମାନ—କଳା ଲୋହା ରଙ୍ଗର ଭାରୀ ପିଣ୍ଡ ହଠାତ୍ ଦେଖାଦେଲା।
Verse 19
महाराज! इसी प्रकार वहाँ निर्मल आकाशमें प्रकाशित होनेवाले ज्योतिर्मय ग्रह- नक्षत्रोंके समान काले लोहेके चलते हुए गोले भी प्रकट हो-होकर गिरने लगे ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ସେଠାରେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଯେପରି ଦ୍ୟୋତିମାନ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର ଜ୍ଵଳେ, ସେପରି କଳା ଲୋହାର ସ୍ୱୟଂଚଳ ଗୋଲାମାନେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପୁଣି ଚାରିଚକିଆ ଓ ଦୁଇଚକିଆ ଶତଘ୍ନୀ, ଅନେକ ଗଦା, ଏବଂ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଛୁରୀଧାର ଲାଗିଥିବା ଅନେକ ଚକ୍ର—ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପରି ଦୀପ୍ତ—ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 20
शस्त्राकृतिभिराकीर्णमतीव पुरुषर्षभ । दृष्टवान्तरिक्षमाविग्ना: पाण्डुपाउ्चालसृज्जया:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ସମୟରେ ଆକାଶ ନାନା ଶସ୍ତ୍ରାକୃତି ପଦାର୍ଥରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭରିଯାଇଥିବା ଦେଖି ପାଣ୍ଡବ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ସୃଞ୍ଜୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଲେ।
Verse 22
अभश्रत्थामाके द्वारा पाण्डव-सेनापर नारायणास्त्रका प्रयोग जनेश्वर! पाण्डव-महारथी जैसे-जैसे युद्ध करते थे, वैसे-ही-वैसे उस अस्त्रका वेग बढ़ता जाता था ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଜନାଧିପ! ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପାଣ୍ଡବ-ସେନା ଉପରେ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ସହିତ, ପାଣ୍ଡବ ମହାରଥୀମାନେ ଯେତେ ଯେତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେତେ ସେତେ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରର ବେଗ ବଢ଼ୁଥିଲା। ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ସୈନିକମାନେ ରଣଭୂମିରେ ସବୁଦିଗରୁ ଏମିତି ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ, ଯେପରି ସମସ୍ତ ପଟେ ଅଗ୍ନିରେ ଝୁଲସୁଛନ୍ତି।
Verse 23
यथा यथा हायुध्यन्त पाण्डवानां महारथा: । तथा तथा तदस्त्र॑ वै व्यवर्धत जनाधिप
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ ଯେତେ ଯେତେ ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସେତେ ସେତେ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ବଢ଼ିଗଲା। ଯେପରି ଶୀତ ଶେଷ ହେଲାପରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପରେ ଜ୍ୱଳିଥିବା ଅଗ୍ନି ଶୁଖିଲା କାଠ ଓ ଝାଡ଼ଜଙ୍ଗଲକୁ ଜଳାଇଦିଏ, ସେପରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଧ୍ୱଜିନୀକୁ ଦହିବାକୁ ଲାଗିଲା।
Verse 24
आपूर्यमाणेनास्त्रेण सैन्ये क्षीयति च प्रभो । जगाम परम॑ त्रासं धर्मपुत्रो युधिष्ठिर:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ! ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ସବୁଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଗଲା ଏବଂ ତାହାରେ ସେନା କ୍ଷୀଣ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା; ତେବେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପରମ ଭୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
Verse 25
द्रवमाणं तु तत् सैन्यं दृष्टवा विगतचेतनम् । मध्यस्थतां च पार्थस्य धर्मपुत्रो5ब्रवीदिदम्,उन्होंने अपनी उस सेनाको जब अचेत होकर भागती और दुन्तीपुत्र अर्जुनको तटस्थभावसे खड़ा देखा, तब इस प्रकार कहा--
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେନାକୁ ଅଚେତନ ଭଳି ଭୟରେ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି, ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) କୁ ତଟସ୍ଥ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି କଥା କହିଲେ।
Verse 26
धृष्टद्युम्न पलायस्व सह पाज्चालसेनया । सात्यके त्वं च गच्छस्व वृष्ण्यन्धकवृतों गृहान्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—“ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ! ପାଞ୍ଚାଳ ସେନା ସହିତ ତୁରନ୍ତ ପଛକୁ ହଟ—ପଳାଇଯା। ଏବଂ ସାତ୍ୟକି! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକ ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ଗୃହକୁ ଚାଲିଯାଅ।”
Verse 27
वासुदेवो5पि धर्मात्मा करिष्यत्यात्मन: क्षमम् | श्रेयो हपदिशत्येष लोकस्य किमुतात्मन:
ବାସୁଦେବ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମା; ନିଜ ପାଇଁ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ଭାବିବେ, ସେହି କରିବେ। ଯିଏ ସମଗ୍ର ଲୋକକୁ ଶ୍ରେୟସର ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ କାହିଁକି କରିବେ ନାହିଁ?
Verse 28
संग्रामस्तु न कर्तव्य: सर्वसैन्यान् ब्रवीमि व: । अहं हि सह सोदर्य: प्रवेक्ष्य हव्यवाहनम्,“मैं तुम सभी सैनिकोंसे कह रहा हूँ, कोई भी युद्ध न करे। अब मैं भाइयोंके साथ अग्निमें प्रवेश कर जाऊँगा
ମୁଁ ସମସ୍ତ ସେନାଙ୍କୁ କହୁଛି—ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
Verse 29
भीष्पद्रोणार्णवं तीर्त्वा संग्रामे भीरुदुस्तरे । विमज्जिष्यामि सलिले सगणो द्रौणिगोष्पदे
ଭୀରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁସ୍ତର ଏହି ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣରୂପ ମହାସାଗରକୁ ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ମୁଁ ମୋ ଗଣ ସହ ଦ୍ରୌଣି—ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା—ରୂପ ଗୋଖୁରଚିହ୍ନମାତ୍ର ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବି।
Verse 30
काम: सम्पद्यतामस्य बी भत्सोराशु मां प्रति । कल्याणवृत्तिराचार्यो मया युधि निपातित:
ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ) ମୋ ପ୍ରତି ଯେ ଇଚ୍ଛା ରଖିଛି, ସେ ଶୀଘ୍ର ସଫଳ ହେଉ; କାରଣ କଲ୍ୟାଣବୃତ୍ତି ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତିତ କରିଛି।
Verse 31
“अर्जुनकी मेरे प्रति जो शुभ कामना है, वह शीघ्र पूरी हो जानी चाहिये; क्योंकि सदा अपने कल्याणमें संलग्न रहनेवाले आचार्यको मैंने युद्धमें मरवा दिया है ।।
ଅର୍ଜୁନ ମୋ ପ୍ରତି ଯେ ଶୁଭକାମନା ରଖିଛି, ସେ ଶୀଘ୍ର ସଫଳ ହେଉ; କାରଣ କଲ୍ୟାଣବୃତ୍ତି ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତିତ କରିଛି। ଏବଂ ସେ ବାଳ ସୌଭଦ୍ର—ଯୁଦ୍ଧକଳାରେ ଅବିଶାରଦ—ଅନେକ ସମର୍ଥ, କ୍ରୂର ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହେଲା; ତଥାପି ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରାଗଲା ନାହିଁ।
Verse 32
येनाविन्लुवता प्रश्न॑ तथा कृष्णा सभां गता । उपेक्षिता सपुत्रेण दासभावं नियच्छती
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦ୍ରୌପଦୀ (କୃଷ୍ଣା) କୁ ସଭାକୁ ଆଣାଯାଇଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁତ୍ତରିତ ରହିଲା; ଏବଂ ସେ—ପୁତ୍ରସହିତ—ତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅସହାୟ ରାଣୀ ନିଜ ଉପରେ ଥୋପାଯାଉଥିବା ଦାସ୍ୟଭାବକୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
Verse 33
(रक्षणे च महान् यत्न: सैन्धवस्य कृतो युधि । अर्जुनस्य विघातार्थ प्रतिज्ञा येन रक्षिता ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ସୈନ୍ଧବରାଜ (ଜୟଦ୍ରଥ) ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମହା ପ୍ରୟାସ କଲା ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିନାଶ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିଆ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ରକ୍ଷା କଲା। ଆମେ ବିଜୟଲୋଭରେ ଆଗେଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲୁ; କିନ୍ତୁ ସେ ବ୍ୟୂହଦ୍ୱାରରେ ଆମକୁ ଅଟକାଇଲା ଏବଂ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯଥାଶକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଆମ ବିଶାଳ ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ରୋକିଦେଲା। ଆଉ ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଅର୍ଜୁନବଧ ଇଚ୍ଛାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଦିବ୍ୟ କବଚରେ ତାକୁ ଆବୃତ କରି ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କଲା; ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କଲା।
Verse 34
येन ब्रह्मास्त्रविदुषा पज्चाला: सत्यजिन्मुखा: । कुर्वाणा मज्जये यत्नं समूला विनिपातिता:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ସେ, ମୋ ବିଜୟ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ସତ୍ୟଜିତ୍-ପ୍ରମୁଖ ପାଞ୍ଚାଳ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ମୂଳସହିତ ନିପାତ କରିଦେଲା।
Verse 35
येन प्रव्राज्यमानाश्न राज्याद् वयमधर्मतः । निवार्यमाणा नु वयं नानुयातास्तदेषिण:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଯାହାର ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ ହେଲୁ; ରୋକାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଖୋଜି ଆମେ କ’ଣ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିନଥିଲୁ?
Verse 36
“जब कौरव अधर्मपूर्वक हमें राज्यसे निर्वासित कर रहे थे, तब जिन्होंने हमें रोकने (शान्त करने)-की ही चेष्टा की थी; किंतु उनका हित चाहनेवाले हमलोगोंका उस समय उन्होंने साथ नहीं दिया था ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କୌରବମାନେ ଅଧର୍ମପୂର୍ବକ ଆମକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ କରୁଥିବାବେଳେ, କେତେକେ କେବଳ ରୋକିବା ଓ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଆମେ ତାଙ୍କ ହିତ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଆମ ସହ ଦଢ଼ି ହେଲେ ନାହିଁ। ଏବେ ଆମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଓ ପରମ ମୈତ୍ରୀ ରଖୁଥିବା ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ସହିତ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବରଣ କରିବି।
Verse 37
एवं ब्रुवति कौन्तेये दाशा्हस्त्वरितस्तत: । निवार्य सैन्यं बाहुभ्यामिदं वचनमब्रवीत्
କୌନ୍ତେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏପରି କହୁଥିବାବେଳେ, ଦାଶାର୍ହବଂଶର ଗୌରବ, ଶୀଘ୍ରକର୍ମା ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ଭୁଜାର ସଙ୍କେତରେ ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରୋକି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 38
शीघ्र॑ न््यस्यत शस्त्राणि वाहेभ्यश्षावरोहत । एष योगोऊत्र विहित: प्रतिषेधे महात्मना
ଶୀଘ୍ର ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ତଳେ ରଖ ଏବଂ ଯାନରୁ ଅବତର। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରତିଷେଧ ପାଇଁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଏହି ଉପାୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି।
Verse 39
'योद्धाओ! अपने अस्त्र-शस्त्र शीघ्र नीचे डाल दो और सवारियोंसे उतर जाओ। परमात्मा नारायणने इस अस्त्रके निवारणके लिये यही उपाय निश्चित किया है ।।
ହେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ! ଶୀଘ୍ର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ତଳେ ରଖି ଯାନରୁ ଅବତର। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ନିବାରଣ ପାଇଁ ପରମାତ୍ମା ନାରାୟଣ ଏହି ଉପାୟକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ତୁମେ ସମସ୍ତେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରୁ ଅବତରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆସ; ଏଭଳି ଭୂମିରେ ନିରାୟୁଧ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ମାରିପାରିବ ନାହିଁ।
Verse 40
यथा यथा हि युध्यन्ते योधा ह्ास्त्रमिदं प्रति । तथा तथा भवन््त्येते कौरवा बलवत्तरा:,“हमारे योद्धा जैसे-जैसे इस अस्त्रके विरुद्ध युद्ध करते हैं, वैसे-ही-वैसे ये कौरव अत्यन्त प्रबल होते जा रहे हैं!
ଆମ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯେତେ ଯେତେ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି, ସେତେ ସେତେ ଏହି କୌରବମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି।
Verse 41
निक्षेप्स्यन्ति च शस्त्राणि वाहनेभ्यो5वरुहाू ये । (ये5ज्जलिं कुर्वते वीरा नमन्ति च विवाहना: ।) तान्नैतदस्त्रं संग्रामे निहनिष्यति मानवान्
ଯେମାନେ ଯାନରୁ ଅବତରି ଶସ୍ତ୍ର ତଳେ ରଖିବେ, ଏବଂ ଯେ ବୀରମାନେ ଯାନବିହୀନ ହୋଇ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ନମସ୍କାର କରି ନମିବେ—ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ କରିବ ନାହିଁ।
Verse 42
ये त्वेतत्प्रतियोत्स्यन्ति मनसापीह केचन । निहनिष्यति तान् सर्वान् रसातलगतानपि,“जो कोई मनसे भी इस अस्त्रका सामना करेंगे, वे रसातलमें चले गये हों तो भी यह अस्त्र वहाँ पहुँचकर उन सबको मार डालेगा”
ଏଠାରେ ଯେ କେହି ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ, ସେ ରସାତଳକୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିହତ କରିଦେବ।
Verse 43
ते वचस्तस्य तच्छुत्वा वासुदेवस्य भारत । ईषु: सर्वे समुत्स्रष्ठं मनोभि: करणेन च,भारत! भगवान् वासुदेवका यह वचन सुनकर सब योद्धाओंने अन्यान्य इन्द्रियों तथा मनसे भी अस्त्रको त्याग देनेका विचार कर लिया
ହେ ଭାରତ! ବାସୁଦେବଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ—କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 44
तत उत्स्रष्टकामांस्तानस्त्राण्यालक्ष्य पाण्डव: | भीमसेनोडब्रवीद् राजन्निदं संहर्षयन् वच:
ହେ ରାଜନ! ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ହର୍ଷ ଓ ଉତ୍ସାହ ଜଗାଇ ଏହିପରି କହିଲେ।
Verse 45
न कथंचन शस्त्राणि मोक्तव्यानीह केनचित् । अहमावारयिष्यामि द्रोणपुत्रास्त्रमाशुगै:
ଏଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋର ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ବାଣଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରଣ କରିବି।
Verse 46
गदयाप्यनया गुर्व्या हेमविग्रहया रणे । कालवत् प्रहरिष्यामि द्रौणेरस्त्र विशातयन्,“इस सुवर्णमयी भारी गदासे रणभूमिमें द्रोणपुत्रके अस्त्रोंको चूर-चूर करनेके लिये मैं कालके समान प्रहार करूँगा
ଏହି ଭାରୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଗଦାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ରଣଭୂମିରେ ମୁଁ କାଳ ସମାନ ପ୍ରହାର କରିବି ଏବଂ ଦ୍ରୌଣିଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବି।
Verse 47
नहि मे विक्रमे तुल्य: कश्चिदस्ति पुमानिह | यथैव सवितुस्तुल्यं ज्योतिरन्यन्न विद्यते
ଏହି ସଂସାରରେ ମୋ ପରାକ୍ରମ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷ ନାହିଁ। ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଗୋଳ ନାହିଁ, ସେପରି ମୋ ଶୌର୍ୟର ସମକକ୍ଷ ନାହିଁ।
Verse 48
पश्यतेमौ हि मे बाहू नागराजकरोपमौ | समर्थो पर्वतस्यापि शैशिरस्य निपातने,“गजराजके शुण्डोंके समान मोटी मेरी इन भुजाओंको देखो तो सही, ये हिमालयपर्वतको भी धराशायी करनेमें समर्थ हैं
ଦେଖ—ମୋର ଏହି ଦୁଇ ଭୁଜା ନାଗରାଜଙ୍କ କର ସମାନ ଘନ ଓ ପ୍ରବଳ। ଶିଶିରକାଳରେ ପର୍ବତକୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରିବାକୁ ଏମାନେ ସମର୍ଥ।
Verse 49
नागायुतसमप्राणो हाहमेको नरेष्विह । शक्रो यथाप्रतिद्वन्द्ो दिवि देवेषु विश्रुतः
ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶହଜାର ହାତୀ ସମାନ ବଳ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ମୁଁ। ଯେପରି ଦେବଲୋକରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେପରି ମୁଁ।
Verse 50
अद्य पश्यत मे वीर्य बाह्दो: पीनांसयोर्युधि । ज्वलमानस्य दीप्तस्य द्रौणेरस्त्रस्य वारणे
ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ଏହି ଦୁଇ ପୀନ କାନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଭୁଜାର ବଳ ଦେଖ—ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଜ୍ୱଳମାନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଏମାନେ କିପରି ନିବାରଣ କରିପାରନ୍ତି।
Verse 51
यदि नारायणास्त्रस्य प्रतियोद्धा न विद्यते । अद्यैतत् प्रतियोत्स्यामि पश्यत्सु कुरुपाण्डुषु
ଯଦି ଏହି ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଯୋଦ୍ଧା ନ ମିଳିଥାଏ, ତେବେ ଆଜି କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଯୋଗ କରିବି।
Verse 52
अर्जुनार्जुन बीभत्सो न न्यस्यं गाण्डिवं त्वया । शशाड्कस्येव ते पड़को नैर्मल्यं पातयिष्यति
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— “ଅର୍ଜୁନ! ଅର୍ଜୁନ! ହେ ବୀଭତ୍ସ! ତୁମେ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ହାତରୁ ତଳେ ରଖିବ ନାହିଁ। ଯଦି ରଖିଦେବ, ତେବେ ଚନ୍ଦ୍ରର କଳଙ୍କ ପରି ତୁମ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଦାଗ ଲାଗିବ; ସେଇ ଦାଗ ତୁମ ନିର୍ମଳତା—ତୁମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ କ୍ଷାତ୍ରମାନ—କୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ।”
Verse 53
अजुन उवाच भीम नारायणास्त्रे मे गोषु च ब्राह्मणेषु च । एतेषु गाण्डिवं न्यस्यमेतद्धि व्रतमुत्तमम्
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ— “ଭାଇ ଭୀମ, ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ର ପ୍ରବୃତ୍ତ ଥିଲେ—ଏବଂ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ—ମୁଁ ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ତଳେ ରଖିଦେବି। ଏହିଏ ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ।”
Verse 54
एवमुक्तस्ततो भीमो द्रोणपुत्रमरिंदमम् । अभ्ययान्मेघघोषेण रथेनादित्यवर्चसा
ଅର୍ଜୁନ ଏପରି କହିବା ସହିତ ଭୀମ ଶତ୍ରୁଦମନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ। ସେ ଏକାକୀ ମେଘଗର୍ଜନା ପରି ଘୋଷ କରୁଥିବା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ତେଜସ୍ବୀ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଧାଇଗଲେ।
Verse 55
(कम्पयन् मेदिनीं सर्वा त्रासयंश्व॒ चमूं तव । शड्खशब्दं महत् कृत्वा भुजशब्दं च पाण्डव: ।।
ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ଭୀମ ଭୟଙ୍କର ଶଙ୍ଖନାଦ କରି ଏବଂ ଭୁଜା ଠୋକି ଗର୍ଜନ କରି, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପାଇ ଆପଣଙ୍କ ସେନାରେ ଆତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କରି ଆଗେଇଲେ। ସେଇ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି ଓ ଭୁଜାଘୋଷ ଶୁଣି ଆପଣଙ୍କ ସୈନିକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ଶରବର୍ଷା କଲେ। କିନ୍ତୁ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଭୀମ—ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଶୀଘ୍ରବିକ୍ରମୀ—ନିମେଷମାତ୍ରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାଣର ଜାଲ ପରି ପ୍ରହାର କରି ତାଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ।
Verse 56
ततो द्रौणि: प्रहस्यैनं द्रवन्तमभिभाष्य च । अवाकिर्त प्रदीप्ताग्रै: शरैस्तैरभिमन्त्रितै:
ତାପରେ ଦ୍ରୌଣି (ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା) ହସି ଉଠିଲେ। ଧାଇଆସୁଥିବା ଭୀମଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କଥା କହି, ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ବାଣମାନଙ୍କର ଝଡ଼ି ତାଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ।
Verse 57
पन्नगैरिव दीप्तास्यैर्वमद्धिज्वलनं रणे | अवकीर्णो5भवत् पार्थ: स्फुलिज्जैरिव काउ्चनै:
ରଣଭୂମିରେ ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ଦୀପ୍ତମୁଖ ସର୍ପମାନଙ୍କ ପରି ଅଗ୍ନି ଉଗାଳୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇଗଲେ—ଯେନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗର ବର୍ଷା ପଡ଼ୁଛି।
Verse 58
तस्य रूपमभूद् राजन् भीमसेनस्य संयुगे । खटद्योतैरावृतस्येव पर्वतस्य दिनक्षये,राजन्! उस समय युद्धस्थलमें भीमसेनका रूप संध्याके समय जुगुनुओंसे भरे हुए पर्वतके समान प्रतीत हो रहा था
ରାଜନ୍! ସେହି ସମରରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ରୂପ ଦିନାନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜୁଗୁନୁମାନେ ଢାକିଥିବା ପର୍ବତ ପରି ପ୍ରତୀତ ହେଉଥିଲା।
Verse 59
तदस्त्रं द्रोणपुत्रस्य तस्मिन् प्रतिसमस्यति । अवर्धत महाराज यथाग्निरनिलोद्धत:
ମହାରାଜ! ଭୀମସେନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରର ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କରିବାମାତ୍ରେ, ତାହା ଶାନ୍ତ ହେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ପବନରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଅଧିକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହୋଇ ବଢ଼ିଲା।
Verse 60
विवर्धमानमालक्ष्य तदस्त्रं भीमविक्रमम् | पाण्डुसैन्यमृते भीम॑ सुमहद् भयमाविशत्,उस अस्त्रको बढ़ते देख भयंकर पराक्रमी भीमसेनको छोड़कर शेष सारी पाण्डव- सेनापर महान् भय छा गया
ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ-ସେନାକୁ ମହାଭୟ ଆବେଶ କଲା।
Verse 61
ततः शस्त्राणि ते सर्वे समुत्सूज्य महीतले । अवारोहन रथेभ्यश्न हस्त्यश्रेभ्यश्व सर्वश:,तब वे समस्त सैनिक अपने अस्त्र-शस्त्रोंकोी धरतीपर डालकर रथ, हाथी और घोड़े आदि सभी वाहनोंसे उतर गये
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଇ, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯାନରୁ—ଅବତରିଲେ।
Verse 62
तेषु निक्षिप्तशस्त्रेषु वाहनेभ्यश्ष्युतेषु च तदस्त्रवीर्य विपुलं भीममूर्धन्यथापतत्,उनके हथियार डाल देने और वाहनोंसे उतर जानेपर उस अस्त्रकी विशाल शक्ति केवल भीमसेनके माथेपर आ पड़ी
ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ରଥାଦି ଯାନରୁ ଅବତରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରର ବିପୁଳ ଶକ୍ତି ଆସି କେବଳ ଭୀମସେନଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପଡ଼ିଲା।
Verse 63
हाहाकृतानि भूतानि पाण्डवाश्न विशेषतः । भीमसेनमपश्यन्त तेजसा संवृतं तथा,तब सभी प्राणी विशेषत: पाण्डव हाहाकार कर उठे। उन्होंने देखा, भीमसेन उस अस्त्रके तेजसे आच्छादित हो गये हैं
ତେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ବିଶେଷତଃ ପାଣ୍ଡବମାନେ—ହାହାକାର କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଭୀମସେନ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରର ତେଜରେ ଆବୃତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
Verse 198
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रमोक्षपर्वमें धृष्टदुम्न और सात्यकिका क्रोधविषयक एक सौ अद्ठदानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରମୋକ୍ଷପର୍ବରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ କ୍ରୋଧବିଷୟକ ଏକଶେ ଅଠାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 199
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि पाण्डवसैन्यास्त्रत्यागे नवनवत्यधिकशततमो< ध्याय:
ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବରେ, ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରମୋକ୍ଷପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ, ପାଣ୍ଡବସେନାର ଅସ୍ତ୍ରତ୍ୟାଗବିଷୟକ ଏକଶେ ନିରାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.