Adhyaya 193
Chapter Arc: संजय धृतराष्ट्र को स्मरण कराते हैं कि धृष्टद्युम्न वही अग्निज पुत्र है जिसे द्रुपद ने महान् यज्ञ में द्रोण-वध के हेतु पाया था—और अब वही प्रतिज्ञा रणभूमि में साक्षात् रूप लेती है। → धृष्टद्युम्न द्रोण पर टूट पड़ता है, पर आचार्य घायल होकर भी विचलित नहीं होते; वे तीक्ष्ण भल्ल से उसका धनुष काटते हैं और उसके रथ के ईषाबन्ध, चक्रबन्ध, रथबन्ध आदि को नष्ट कर युद्ध-यंत्र को ही अपंग कर देते हैं। साथ ही सात्यकि अपनी शिक्षित चपलता और शस्त्र-कौशल से रण को और उग्र बनाता है। → निकृष्ट/सन्निकट युद्ध में द्रोण का अद्वितीय शर-वर्ष धृष्टद्युम्न की रक्षा-व्यवस्था (ढाल-आदि) को चूर करता है; और जब शिष्य-पुत्रतुल्य धृष्टद्युम्न को मारने की इच्छा से आचार्य धनुष पर परम दृढ़ बाण चढ़ाते हैं, तब गुरु-शिष्य-वध की घड़ी रण के शिखर पर पहुँचती है। → धृष्टद्युम्न और उसके सहायक (विशेषतः सात्यकि) कौशल, निकटता और अवसर-हरण से द्रोण के निर्णायक प्रहार को टालते हैं; युद्ध का परिणाम तत्काल निष्कर्ष पर नहीं आता, पर यह स्पष्ट हो जाता है कि द्रोण की प्रचण्डता के सामने केवल असाधारण वीर ही टिक सकते हैं। → आचार्य का चढ़ा हुआ वह ‘परम सुदृढ़’ बाण—क्या वह शिष्य के प्राण लेगा, या रण-नीति फिर किसी अप्रत्याशित मोड़ पर द्रोण के हाथ बाँध देगी?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ “लोक मिलाकर कुल ५९ ६ “लोक हैं।) एकनवर्त्याधिकशततमो< ध्याय: द्रोणाचार्य और धृष्टद्युम्नका युद्ध तथा सात्यकिकी शूरवीरता और प्रशंसा संजय उवाच त॑ दृष्टवा परमोद्धिग्नं शोकोपहतचेतसम् । पाज्चालराजस्य सुतो धृष्टद्युम्न: समाद्रवत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଓ ଶୋକରେ ଆହତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଦେଖି, ପାଞ୍ଚାଳରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତୁରନ୍ତ ଧାଇଲେ।
Verse 2
य इष्ट्वा मनुजेन्द्रेण द्रुपदेन महामखे । लब्धो द्रोणविनाशाय समिद्धाद्धव्यवाहनात्
ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ରୁପଦ ମହାମଖ ଯଜ୍ଞ କରି, ସମିଧାରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିରୁ ଦ୍ରୋଣବିନାଶାର୍ଥେ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
Verse 3
संजय कहते हैं--राजन! राजा द्रपदने एक महान् यज्ञमें देवाराथन करके द्रोणाचार्यका विनाश करनेके लिये प्रज्वलित अग्निसे जिस पुत्रको प्राप्त किया था, उस पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्नने जब देखा कि आचार्य द्रोण बड़े उद्विग्न हैं और उनका चित्त शोकसे व्याकुल है, तब उन्होंने उनपर धावा कर दिया ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ରାଜା ଦ୍ରୁପଦ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଦେବାରାଧନ କରି ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବିନାଶାର୍ଥେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରୁ ଯେ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେଇ ପାଞ୍ଚାଳକୁମାର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଓ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲେ। ଦ୍ରୋଣବଧର ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେ ଦୃଢ ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚାଯୁକ୍ତ, ମେଘଗର୍ଜନା ସଦୃଶ ଗମ୍ଭୀର ନାଦ କରୁଥିବା, ଅଜର ଓ ବିଜୟପ୍ରଦ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରିଲେ; ଏବଂ ତାହାରେ ବିଷଧର ସର୍ପ ସମ ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିତୁଲ୍ୟ ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଜ୍ୱାଳାରେ ଦୀପ୍ତ ଏକ ବାଣ ଚଢ଼ାଇଲେ।
Verse 4
संदधे कार्मुके तस्मिंस्ततस्तमनलोपमम् | द्रोणं जिघांसु: पाउ्चाल्यो महाज्वालमिवानलम्
ତେବେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ସେହି ଦୃଢ଼ ପ୍ରତ୍ୟଞ୍ଚାଯୁକ୍ତ ଧନୁଷରେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ମହାଜ୍ୱାଲାମୟ ଶର ସଂଧାନ କଲା—ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅନଳ ପରି।
Verse 5
तस्य रूप॑ शरस्यासीद् धनुरज्यामण्डलान्तरे । द्योततो भास्करस्थेव घनान्ते परिवेषिण:
ଧନୁର୍ଜ୍ୟାର ବୃତ୍ତାକାର ଧନୁର୍ବକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଦୀପ୍ତ ଶରର ରୂପ ଏମିତି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲାଗୁଥିଲା—ଘନର ପ୍ରାନ୍ତରେ ପରିବେଷଘେରା ଶରତ୍କାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
Verse 6
पार्षतेन परामृष्टं ज्वलन्तमिव तद् धनु: । अन्तकालमनुप्राप्तं मेनिरे वीक्ष्य सैनिका:
ପାର୍ଷତ (ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ)ଙ୍କ ହାତରେ ଆସିଥିବା ସେହି ଧନୁଷ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳୁଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତ ସୈନିକ ଭାବିଲେ—‘ଆମ ଅନ୍ତକାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା’।
Verse 7
तमिषुं संहतं तेन भारद्वाज: प्रतापवान् | दृष्टवामन्यत देहस्य कालपर्यायमागतम्,द्रुपदपुत्रके द्वारा उस बाणको धनुषपर रखा गया देख प्रतापी द्रोणने भी यह मान लिया कि “अब इस शरीरका काल आ गया”
ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେହି ଶର ଧନୁଷରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ସଂଧାନ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ପ୍ରତାପବାନ ଭାରଦ୍ୱାଜ (ଦ୍ରୋଣ) ମଧ୍ୟ ଭାବିଲେ—‘ଏହି ଦେହର କାଳପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆସିଗଲା’।
Verse 8
ततः प्रयत्नमातिष्ठदाचार्यस्तस्य वारणे । न चास्यास्त्राणि राजेन्द्र प्रादुगासन्महात्मन:
ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତାପରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ରୋକିବାକୁ ପ୍ରୟତ୍ନ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ପୂର୍ବବତ୍ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପୁନଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 9
तस्य त्वहानि चत्वारि क्षपा चैकास्थतो गता । तस्य चाह्नस्त्रिभागेन क्षयं जग्मु: पतत्त्रिण:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ଅବିରତ ଶରବର୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ ସେହିପରି ଚାରି ଦିନ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ରାତି କଟିଗଲା। ଏବଂ ସେହି ଦିନର ପନ୍ଦର ଭାଗ ମଧ୍ୟରୁ ମାତ୍ର ତିନି ଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀସଦୃଶ ଶର ଶେଷ ହୋଇଗଲା।
Verse 10
स शरक्षयमासाद्य पुत्रशोकेन चार्दित: । विविधानां च दिव्यानामस्त्राणामप्रसादत:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଶରକ୍ଷୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଏବଂ ନାନାପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଅପ୍ରସନ୍ନ ଥିବାରୁ ପ୍ରକଟ ନ ହେଲେ, ଦ୍ରୋଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ବଚନ ମାନି ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ତେଣୁ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୂର୍ବପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ।
Verse 11
उत्स्रष्टकाम: शस्त्राणि ऋषिवाक्यप्रचोदित: । तेजसा पूर्यमाणश्न युयुधे न यथा पुरा
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଋଷିବାକ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଶସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ପୂର୍ବପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ।
Verse 12
भूयश्वान्यत् समादाय दिव्यमाज्डिरसं धनु: । शरांश्व ब्रह्म॒दण्डाभान् धृष्टद्युम्नमयोधयत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ପୁନଃ ‘ଆଙ୍ଗିରସ’ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ଶର ନେଇ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 13
ततस्तं शरवर्षेण महता समवाकिरत् | व्यशातयच्च संक्रुद्धों धृष्टद्युम्नममर्षणम्,उन्होंने अत्यन्त कुपित होकर अमर्षमें भरे हुए धृष्टद्युम्मको अपनी भारी बाणवर्षासे ढक दिया और उन्हें क्षत-विक्षत कर दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଅମର୍ଷରେ ଭରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମହା ଶରବର୍ଷାରେ ଢାକିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ କରିଦେଲେ।
Verse 14
शरांश्ष शतधा तस्य द्रोणश्रविच्छेद सायकै: । ध्वजं धनुश्चव निशितै: सारथिं चाप्पपातयत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଶରଛେଦକ ଅତିତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୋଣ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶତଧା ଛେଦ କଲେ; ପୁଣି ନିଶିତ ଶରରେ ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଓ ଧନୁଷକୁ ଭୂମିପତିତ କରି, ସାରଥିକୁ ମଧ୍ୟ ନିପାତ କଲେ।
Verse 15
धृष्टद्युम्न: प्रहस्यान्यत् पुनरादाय कार्मुकम् | शितेन चैनं बाणेन प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे,तब धृष्टद्युम्नने हँसकर फिर दूसरा धनुष उठाया और तीखे बाणद्वारा आचार्यकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ହସି ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରିଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 16
सो35तिविद्धो महेष्वासो5सम्भ्रान्त इव संयुगे । भल्लेन शितधारेण चिच्छेदास्य पुनर्धनु:,युद्धस्थलमें अत्यन्त घायल होकर भी महाथधनुर्धर द्रोणने बिना किसी घबराहटके तीखी धारवाले भल्लसे पुनः उनका धनुष काट दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଭଳି ରହିଲେ; ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ଭଲ୍ଲବାଣରେ ପୁଣି ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଛେଦ କଲେ।
Verse 17
यच्चास्य बाणविकृतं धनूंषि च विशाम्पते । सर्व चिच्छेद दुर्धर्षो गदां खड्गं च वर्जयन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ବିଶାମ୍ପତେ! ବାଣରେ ବିକୃତ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କ ଧନୁଷଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଦ୍ରୋଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଗଦା ଓ ଖଡ୍ଗକୁ ବର୍ଜନ କଲେ।
Verse 18
प्रजानाथ! धृष्टद्युम्मके जो-जो बाण, तरकस और धनुष आदि थे, उनमेंसे गदा और खड्गको छोड़कर शेष सारी वस्तुओंको दुर्धर्ष द्रोणाचार्यने काट डाला ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ବାଣ, ତରକସ, ଧନୁଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆୟୁଧମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗଦା ଓ ଖଡ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି, ଶେଷ ସବୁକୁ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛେଦ କରିଦେଲେ। ତାପରେ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଶତ୍ରୁସନ୍ତାପକ ଦ୍ରୋଣ, କ୍ରୁଦ୍ଧରୂପ ଧାରଣ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ନବ ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 19
धृष्टद्युम्नो5थ तस्याश्वान् स्वरथाश्वैर्महारथ: । व्यामिश्रयदमेयात्मा ब्राह्ममस्त्रमुदीरयन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଅମେୟାତ୍ମା ମହାରଥୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଦୀରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ନିଜ ରଥର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ମିଶାଇ ମୁହାଁମୁହିଁ କଲେ।
Verse 20
ते मिश्रा बह्दशो भन्त जवना वातरंहस: । पारावतसवर्णाशक्ष शोणाश्वा भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! वे वायुके समान वेगशाली, कबूतरके समान रंगवाले और लाल घोड़े परस्पर मिलकर बड़ी शोभा पाने लगे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାରର ମିଶ୍ର; ପବନ ସମ ବେଗଶାଳୀ, ପାରାବତ-ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୋଣ (ଲାଲ) ବର୍ଣ୍ଣର; ଯୁଦ୍ଧର ଭିଡ଼ରେ ମିଶି ସେମାନେ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
Verse 21
यथा सविद्युतो मेघा नदन्तो जलदागमे । तथा रेजुर्महाराज मिश्रिता रणमूर्थनि
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ବର୍ଷା ଆସିବାବେଳେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘମାନେ ଯେପରି ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧମୁଖରେ ମିଶିଥିବା ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
Verse 22
ईषाबन्धं चक्रबन्धं रथबन्धं तथैव च । प्रणाशयदमेयात्मा धृष्टद्युम्नस्य स द्विज:,उस समय अमेय बलसम्पन्न विप्रवर द्रोणाचार्यने धृष्टद्युम्मके रथके ईषाबन्ध, चक्रबन्ध तथा रथबन्धको नष्ट कर दिया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ଅମେୟାତ୍ମା ସେ ଦ୍ୱିଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ରଥର ଈଷାବନ୍ଧ, ଚକ୍ରବନ୍ଧ ଓ ରଥବନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।
Verse 23
स च्छिन्नधन्वा पाज्चाल्यो निकृत्तध्वजसारथि: । उत्तमामापदं प्राप्य गदां वीर: परामृशत्,धनुष, ध्वज और सारथिके नष्ट हो जानेपर भारी विपत्तिमें पड़कर पांचालराजकुमार वीर धृष्टद्युम्नने गदा उठायी
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଧନୁ ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଧ୍ୱଜ ଓ ସାରଥି ନିହତ ହେବା ପରେ, ପରମ ଆପଦରେ ପଡ଼ି ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ର ବୀର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଗଦାକୁ ଧରିଲେ।
Verse 24
तामस्य विशिखैस्ती&्ष्णै: क्षिप्पमाणां महारथ: । निजघान शरैद्रोण: क्रुद्ध:ः सत्यपराक्रम:,उसके द्वारा चलायी जानेवाली उस गदाको सत्यपराक्रमी महारथी द्रोणने कुपित हो बाणोंद्वारा नष्ट कर दिया
ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଉଥିବା ସେଇ ଗଦାକୁ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୋଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରମାନେ ଦ୍ୱାରା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭାଙ୍ଗି ପକାଇଲେ।
Verse 25
तां तु दृष्टवा नरव्याप्रो द्रोणेन निहतां शरै: । विमलं खड्गमादत्त शतचन्द्रं च भानुमत्
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଶରଦ୍ୱାରା ସେଇ (ଗଦା) ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ନରବ୍ୟାଘ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ନିର୍ମଳ ଖଡ୍ଗ ଓ ଶତଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଢାଳ ଧରିଲେ।
Verse 26
असंशयं तथाभूत: पाउ्चाल्य: साध्वमन्यत । वधमाचार्यमुख्यस्य प्राप्तकालं महात्मन:,उस अवस्थामें पांचालराजकुमारने यह निःसंदेह ठीक मान लिया कि अब आचार्यप्रवर महात्मा द्रोणके वधका समय आ पहुँचा है
ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ପାଞ୍ଚାଳ୍ୟ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ନିଃସନ୍ଦେହ ଏହାକୁ ଯଥାର୍ଥ ମନେ କଲେ—ମହାତ୍ମା ଆଚାର୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବଧର ସମୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।
Verse 27
ततः स रथनीडस्थं स्वरथस्य रथेषया । अगच्छदसिमुद्यम्य शतचन्द्रं च भानुमत्,उस समय उन्होंने तलवार और सौ चन्द्रचिह्"ोंवाली ढाल लेकर अपने रथकी ईषाके मार्गसे रथकी बैठकमें बैठे हुए द्रोणपर आक्रमण किया
ତାପରେ ସେ ଖଡ୍ଗ ଉଦ୍ୟମ କରି, ଶତଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଢାଳ ଧରି, ନିଜ ରଥର ଈଷାମାର୍ଗ ଦେଇ ରଥନୀଡରେ ଆସୀନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 28
चिकीर्षुर्दुष्करं कर्म धृष्टद्युम्नो महारथ: । इयेष वक्षो भेत्तुं स भारद्वाजस्य संयुगे
ତାପରେ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମହାରଥୀ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଭେଦିବାକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
Verse 29
सो&तिष्ठद् युगमध्ये वै युगसन्नहनेषु च । जघनार्थेषु चाश्वानां तत् सैन्या: समपूजयन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେ ରଥର ଯୁଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା; ଯୁଗବନ୍ଧନର ପଟିରେ ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି, ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପଛଭାଗ ନିକଟେ ପାଦ ଗଢ଼ି ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ରହିଲା। ଏହି ସାହସ ଓ କୌଶଳ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସେନା ତାହାକୁ ଭୂରି-ଭୂରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
Verse 30
तिष्ठतो युगपालीषु शोणानप्यधितिष्ठत: । नापश्यदन्तरं द्रोणस्तदद्भुतमिवाभवत्
ସେମାନେ ଯୁଗପାଳିରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଚାରିଦିଗେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ସଂହାର ଉତ୍ତାଳ ହେଉଥିଲା; ତଥାପି ଦ୍ରୋଣ କୌଣସି ଛିଦ୍ର ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା।
Verse 31
जैसे मांसके टुकड़ेके लोभसे विचरते हुए बाजका बड़े वेगसे आक्रमण होता है, उसी प्रकार रणभूमिमें द्रोणाचार्य और धृष्टद्युम्नके परस्पर वेगपूर्वक आक्रमण होते थे
ଯେପରି ମାଂସଖଣ୍ଡର ଲୋଭରେ ଘୁରୁଥିବା ବାଜ ମହାବେଗରେ ଝପଟି ପଡ଼େ, ସେପରି ରଣଭୂମିରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ପରସ୍ପର ଉପରେ ବାରମ୍ବାର ବେଗପୂର୍ବକ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 32
तस्य पारावतानश्चान् रथशक््त्या पराभिनत् | सवनिकैकशो द्रोणो रक्तानश्वान् विवर्जयन्,द्रोणाचार्यने लाल घोड़ोंको बचाते हुए रथशक्तिका प्रहार करके बारी-बारीसे कबूतरके समान रंगवाले सभी घोड़ोंको मार डाला
ଦ୍ରୋଣ ଲାଲ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରଥଶକ୍ତିର ପ୍ରହାର କରି, ଏକେକ କରି ପାରାବତବର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ଅଶ୍ୱକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ।
Verse 33
ते हता न््यपतन् भूमौ धृष्टद्युम्नस्य वाजिन: । शोणास्तु पर्यमुच्यन्त रथबन्धाद् विशाम्पते,प्रजानाथ! धृष्टद्युम्नके वे घोड़े मारे जाकर पृथ्वीपर गिर पड़े और लाल रंगवाले घोड़े रथके बन्धनसे मुक्त हो गये
ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ ହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଲାଲ ଅଶ୍ୱମାନେ ରଥବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
Verse 34
तान् हयान् निहतानू् दृष्टवा द्विजाग्रयेण स पार्षतः । नामृष्यत युधां श्रेष्ठो याज्ञसेनिर्महारथ:
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଘୋଡ଼ାମାନେ ନିହତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାର୍ଷତବଂଶୀ ମହାରଥୀ ଯାଜ୍ଞସେନି (ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର) ତାହା ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 35
विरथ: स गृहीत्वा तु खड्गं खड्गभृतां वर । द्रोणमभ्यपतद् राजन् वैनतेय इवोरगम्
ରାଜନ! ରଥହୀନ ହୋଇଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଖଡ୍ଗଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଖଡ୍ଗ ଧରି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ବୈନତେୟ ଗରୁଡ଼ ସର୍ପ ଉପରେ ଝପଟିବା ପରି ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ।
Verse 36
तस्य रूपं बभौ राजन् भारद्वाजं जिघांसत: । यथा रूपं पुरा विष्णोर्हिरण्यकशिपोर्वधे
ରାଜନ! ଭାରଦ୍ୱାଜପୁତ୍ର ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ରୂପ, ପୂର୍ବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବଧ ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଠିଲା।
Verse 37
नरेश्वर! द्रोणके वधकी इच्छा रखनेवाले धृष्टद्युम्नका रूप पूर्वकालमें हिरण्यकशिपुके वधके लिये उद्यत हुए नृसिंहरूपधारी भगवान् विष्णुके समान प्रतीत होता था ।।
ନରେଶ୍ୱର! ଦ୍ରୋଣବଧର ଇଚ୍ଛା ଧାରଣ କରିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ରୂପ, ପୂର୍ବେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବଧ ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ନୃସିଂହରୂପଧାରୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସଦୃଶ ଲାଗୁଥିଲା। ତାପରେ ରଣରେ ବିଚରଣ କରି, ହେ କୌରବ୍ୟ, ପାର୍ଷତପୁତ୍ର ସେ ସମୟରେ ଖଡ୍ଗର ଏକୋଇଶି ପ୍ରକାରର ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟୋଗ ଦେଖାଇଲେ।
Verse 38
भ्रान्तमुद्भ्रान्तमाविद्धमाप्लुतं प्रसृतं सृतम् । परिवृत्तं निवृत्तं च खड््गं॑ चर्म च धारयन्
ଖଡ୍ଗ ଓ ଚର୍ମ (ଢାଳ) ଧାରଣ କରି, ସେ ନିଜ ଶିକ୍ଷାନୁସାରେ ଭ୍ରାନ୍ତ, ଉଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ଆବିଦ୍ଧ, ଆପ୍ଲୁତ, ପ୍ରସୃତ, ସୃତ, ପରିବୃତ୍ତ, ନିବୃତ୍ତ ଇତ୍ୟାଦି ବହୁ ପ୍ରକାର ଚାଳ-ପ୍ରହାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 39
सम्पातं समुदीर्ण च दर्शयामास पार्षत: । भारतं कौशिक चैव सात्वतं चैव शिक्षया
ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ନିଜ ଶିକ୍ଷାନୁଶାସନ ଅନୁସାରେ ‘ସମ୍ପାତ’ ଓ ‘ସମୁଦୀର୍ଣ’ ଚଳନ, ଏବଂ ‘ଭାରତ’, ‘କୌଶିକ’, ‘ସାତ୍ୱତ’ ପ୍ରଣାଳୀ—ଢାଳ-ଖଡ୍ଗର ନିୟମବଦ୍ଧ କୌଶଳ ଭାବେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲା।
Verse 40
दर्शयन् व्यचरद् युद्धे द्रोणस्यान्तचिकीर्षया । चरतस्तस्य तान् मार्गान् विचित्रान् खड़्गचर्मिण:
ନିଜ ପରାକ୍ରମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅନ୍ତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଚରିଲା। ଢାଳ-ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସେ ଯୋଦ୍ଧା ଚାଲିଚାଲି ଆକ୍ରମଣର ଅନେକ ବିଚିତ୍ର ପଥ ରଚିଲା।
Verse 41
व्यस्मयन्त रणे योधा देवताश्न समागता: । वे द्रोणाचार्यका अन्त करनेकी इच्छासे युद्धमें तलवारके उपर्युक्त हाथ दिखाते हुए विचर रहे थे। ढाल-तलवार लेकर विचरते हुए धृष्टद्युम्नके उन विचित्र पैंतरोंको देखकर रणभूमिमें आये हुए योद्धा और देवता आश्वर्यचकित हो उठे थे || ४० ई ।।
ରଣଭୂମିରେ ଆସିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଓ ସମାଗତ ଦେବତାମାନେ ତାହାର ପାଇଁତରା ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ସହସ୍ର ଶରରେ ଶତଚନ୍ଦ୍ର-ଚିହ୍ନିତ (ଦୀପ୍ତ) ଲକ୍ଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପତିତ କଲା।
Verse 42
चर्म खड््गं च सम्बाधे धृष्टद्युम्नस्य स द्विज: । ये तु वैतस्तिका नाम शरा आसन्नयोधिन:
ଘନିଷ୍ଠ ସମରର ସମ୍ବାଧରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ (ଦ୍ରୋଣ) ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଢାଳ ଓ ଖଡ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଧରିଲେ; ଏବଂ ‘ବୈତସ୍ତିକା’ ନାମକ ଶରଗୁଡ଼ିକ ସମୀପ-ଯୁଦ୍ଧୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା।
Verse 43
निकृष्टयुद्धे द्रोणस्य नान्येषां सन्ति ते शरा: । तदनन्तर
ସମୀପ-ଯୁଦ୍ଧରେ ‘ବୈତସ୍ତିକ’ ଶର ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲା; ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖରେ ନୁହେଁ। ସେହି ଯୁଦ୍ଧ-ସଙ୍କଟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ସହସ୍ର ଶରରେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଶତଚନ୍ଦ୍ର-ଚିହ୍ନିତ ଢାଳ ଓ ତାଙ୍କ ଖଡ୍ଗକୁ କାଟି ପତିତ କଲେ; ଏକ ବିତ୍ତା-ପ୍ରମାଣର, ସମୀପରୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ ‘ବୈତସ୍ତିକ’ ଶର ଦ୍ରୋଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖରେ ନଥିଲା।
Verse 44
अथास्येषुं समाधत्त दृढे परमसम्मतम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ତାପରେ ସେ ଧନୁଷରେ ଗୋଟିଏ ବାଣ ସଂଯୋଜନ କଲା—ଦୃଢ଼, ଏବଂ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପରମସମ୍ମତ—ଯୁଦ୍ଧଧର୍ମର ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସଂଯମିତ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭଳି।
Verse 45
त॑ शरैर्दशभिस्ती &णैश्वचिच्छेद शिनिपुज्रव:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ତେବେ ଶିନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ସାତ୍ୟକି, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ତୁମ ପୁତ୍ର ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ବାଣକୁ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କରିଦେଲା; ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟପ୍ରବରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ମୁକ୍ତ କଲା।
Verse 46
पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च महात्मन: । ग्रस्तमाचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्मममोचयत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ତୁମ ପୁତ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା କର୍ଣ୍ଣ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶିନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାତ୍ୟକି ସେ କ୍ଷେପଣକୁ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ କାଟି ପକାଇଲା ଏବଂ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମୁଖ୍ୟ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରାଣସଙ୍କଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ ମୁକ୍ତ କଲା।
Verse 47
चरन्तं रथमार्गेषु सात्यकिं सत्यविक्रमम् । द्रोणकर्णान्तरगतं कृपस्थापि च भारत
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ହେ ଭାରତ! ସତ୍ୟବିକ୍ରମୀ ସାତ୍ୟକି ରଥମାର୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିତ ହୋଇ ଦ୍ରୋଣ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ତରରେ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଏବଂ କୃପଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 48
अपश्येतां महात्मानौ विष्वक्सेनधनंजयौ । अपूजयेतां वार्ष्णेयं ब्रवाणी साधु साध्विति
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ— ତେବେ ସେଇ ଦୁଇ ମହାତ୍ମା—ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ—ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବାର୍ଷ୍ଣେୟ (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ, “ସାଧୁ, ସାଧୁ!”
Verse 49
दिव्यान्यस्त्राणि सर्वेषां युधि निघ्नन्तमच्युतम् भारत! उस समय सत्यपराक्रमी सात्यकि द्रोण
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ସେହି ସମୟରେ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ସାତ୍ୟକି ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିର ରଥପଥରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ। ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି କହି ପୁନଃପୁନଃ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଚଳ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ରହି ସମସ୍ତ ପ୍ରତିପକ୍ଷଙ୍କ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରକୁ ନିବାରଣ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ଓ ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) ଶତ୍ରୁସେନା ଉପରେ ଝାପି ପଡ଼ିଲେ। ତେବେ ଅର୍ଜୁନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“କେଶବ! ଦେଖନ୍ତୁ, ମଧୁବଂଶର ଶିରୋମଣି ସାତ୍ୟକି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପ୍ରମୁଖ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନେ ହୁଏ ଖେଳୁଛନ୍ତି।”
Verse 50
धनंजयस्तत: कृष्णमब्रवीत् पश्य केशव । आचार्यरथमुख्यानां मध्ये क्रीडन् मधूद्गह:
ତେବେ ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“କେଶବ! ଦେଖନ୍ତୁ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପ୍ରମୁଖ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧୁବଂଶଜ ସେ ବୀର ମନେ ହୁଏ ଖେଳୁଛନ୍ତି।”
Verse 51
आनन्दयति मां भूय: सात्यकि: परवीरहा । माद्रीपुत्रो च भीमं च राजानं च युधिषछ्विरम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଶତ୍ରୁବୀରହନ୍ତା ସାତ୍ୟକି ମୋତେ ପୁନଃପୁନଃ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି; ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଦ୍ୱୟ, ଭୀମ ଓ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 52
यच्छिक्षयानुद्धत: सन् रणे चरति सात्यकि: । महारथानुपक्रीडन् वृष्णीनां कीर्तिवर्धन:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷାରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅହଙ୍କାରଶୂନ୍ୟ ସାତ୍ୟକି ରଣଭୂମିରେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି। ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ସହ ମନେ ହୁଏ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିବା ପରି ଥାଇ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଉଛନ୍ତି।
Verse 53
तमेते प्रतिनन्दन्ति सिद्धा: सैन्याश्न विस्मिता: । अजय्यं समरे दृष्टवा साधु साध्विति सात्यकिम् | योधाश्वो भयत:ः सर्वे कर्मभि: समपूजयन्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସମରରେ ଅଜୟ୍ୟ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଦେଖି ସିଦ୍ଧଗଣ ଓ ବିସ୍ମିତ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରୁଛନ୍ତି। “ସାଧୁ! ସାଧୁ!” ବୋଲି କହି ତାଙ୍କ କର୍ମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି; ଉଭୟ ପକ୍ଷର ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ତାଙ୍କର ବୀରୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି।
Verse 190
इस प्रकार श्रीमह्मा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत द्रोणवधपर्वमें युधिष्ठिरका असत्यभाषणविषयक एक सौ नब्बेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦ୍ରୋଣବଧପର୍ବରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅସତ୍ୟଭାଷଣବିଷୟକ ଏକଶେ ନିରାନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 191
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणवधपर्वणि संकुलयुद्धे एकनवत्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत द्रोणवधपर्वमें संकुलयुद्धविषयक एक सौ इक्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦ୍ରୋଣବଧପର୍ବରେ ‘ସଙ୍କୁଳ ଯୁଦ୍ଧ’ ବିଷୟକ ଏକଶେ ଏକାନବ୍ବେତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 331
वे जूएके मध्यभागमें और द्रोणाचार्यके लाल घोड़ोंकी पीठपर पैर रखकर खड़े थे। उस अवस्थामें द्रोणाचार्यको उनके ऊपर प्रहार करनेका कोई अवसर ही नहीं दिखायी देता था, यह एक अदभुत-सी बात हुई ।।
ସେମାନେ ଜୁଆର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଓ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଲାଲ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ପିଠି ଉପରେ ପାଦ ରଖି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବାକୁ କୌଣସି ସୁଯୋଗ ମିଳୁନଥିଲା—ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ହେଲା। ଯେପରି ଆମିଷଲୋଭୀ ପକ୍ଷୀକୁ ଅନୁସରି ଶ୍ୟେନ ଶୀଘ୍ର ଝପଟେ, ସେପରି ରଣରେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ପାର୍ଷତଙ୍କ ତୀବ୍ର ଅଭିସାର ଘଟିଲା।
Verse 433
प्रद्युम्नयुयुधानाभ्यामभिमन्योश्व॒ भारत । भारत! कृपाचार्य, अर्जुन, अश्वत्थामा, वैकर्तन, कर्ण, प्रद्युम्म, सात्यकि और अभिमन्युको छोड़कर और किसीके पास वैसे बाण नहीं थे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯୁୟୁଧାନ (ସାତ୍ୟକି) ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଏବଂ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନ, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ବୈକର୍ତ୍ତନ (କର୍ଣ୍ଣ) ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ବାଦ ଦେଲେ, ଅନ୍ୟ କାହା ପାଖରେ ଏପରି ବାଣ ନଥିଲା।
Verse 443
अन्तेवासिनमाचार्यों जिघांसु: पुत्रसम्मितम् । तत्पश्चात् पुत्रतुल्य शिष्यको मार डालनेकी इच्छासे आचार्यने धनुषपर परम उत्तम सुदृढ़ बाण रखा
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ପୁତ୍ରସମାନ ନିଜ ଅନ୍ତେବାସୀ ଶିଷ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ତାପରେ ପୁତ୍ରତୁଲ୍ୟ ସେଇ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିଦେବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଧନୁଷରେ ପରମ ଉତ୍ତମ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଦୃଢ଼ ବାଣ ରଖିଲେ।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.