Adhyaya 7
Karma-Phala Rahasya and the Ethics of Dāna (कर्मफल-रहस्यं दानधर्मश्च)
Upa-parva: Dāna-Dharma and Karma-Phala Anuśāsana (Instruction on Gifts and the Results of Action)
Yudhiṣṭhira requests Bhīṣma to explain the outcomes of auspicious actions. Bhīṣma responds with a ṛṣi-derived principle: karma does not perish; the agent experiences results through the same instrumentality by which actions are done, and deeds performed in particular life-states recur as corresponding experiences across births. The five senses are described as continual witnesses, with the self as a sixth, reinforcing moral accountability. The chapter then catalogs exemplary gifts and disciplines: ‘five-fee sacrifice’ analogies tied to offering one’s faculties (vision, mind, truthful speech), hospitality to travelers and strangers, and provisions for ascetics (shelter, bedding, clothing, conveyance). It further associates specific restraints (withdrawal from tastes, abstention from meat), austerities (fasting, vows, silence, continence), and truthfulness with defined benefits (well-being, social esteem, prosperity, desired posthumous destinations). A closing ethical hierarchy elevates honoring father, mother, and teacher as foundational; neglecting these renders other rites fruitless. Vaiśaṃpāyana notes the audience’s approval, and the unit ends with a caution that misapplied sacred speech renders ritual effort ineffective, inviting further questions on auspicious/inauspicious fruition.
Chapter Arc: युधिष्ठिर कर्मों के फल और उनकी अटलता का रहस्य पूछते हैं—क्या किया हुआ कर्म नष्ट होता है, और वह किस प्रकार जीव का पीछा करता है? → भीष्म ऋषियों के ‘रहस्य’ का उद्घाटन करते हैं: मनुष्य जिस-जिस शरीर/अवस्था (स्थूल-सूक्ष्म) से कर्म करता है, उसी-उसी स्तर पर उसका फल भोगता है; इन्द्रियाँ और आत्मा सदा साक्षी हैं, इसलिए कर्म का लेखा मिटता नहीं। दान-धर्म के सूक्ष्म भेद भी सामने आते हैं—थके, अपरिचित पथिक को अन्न देना महापुण्य है; पर मंत्र, सोम, अग्नि आदि का ‘वृथोपयोग’ (अर्थहीन/दिखावटी प्रयोग) निष्फल हो जाता है। → भीष्म का निर्णायक रूपक: जैसे हजारों गायों में बछड़ा अपनी माता को ढूँढ़ लेता है, वैसे ही पूर्वकृत कर्म अपने कर्ता को ढूँढ़कर ही फल देता है—कर्म का अनुगमन अचूक है। → भीष्म निष्कर्ष देते हैं कि शुभ-अशुभ फल-प्राप्ति कर्म-निष्ठ है; दान और आचरण का मूल्य ‘भाव’ और ‘उचित पात्र/समय’ से बढ़ता है, जबकि दिखावटी यज्ञ-क्रिया व्यर्थ हो जाती है। आगे सुनने की जिज्ञासा के लिए वे द्वार खोलते हैं—‘अब और क्या सुनना चाहते हो?’ → भीष्म का प्रश्न—‘शुभाशुभ फल-प्राप्ति के बाद अब क्या सुनना चाहते हो?’—अगले उपदेश (दान, आचार, गुरु/पितृ-तृप्ति आदि) की ओर ले जाता है।
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ५१ श्लोक हैं) ऑपन--#रात< बक। ] अत्शऑशाए:<ह सप्तमो<्ध्याय: कर्मोके फलका वर्णन युधिछिर उवाच कर्मणां च समस्तानां शुभानां भरतर्षभ । फलानि महतां श्रेष्ठ प्रब्रूहि परिपृच्छत:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ପଚାରୁଛି—ସମସ୍ତ ଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ କ’ଣ କ’ଣ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
Verse 2
भीष्म उवाच हन्त ते कथयिष्यामि यन्मां पृच्छसि भारत । रहस्यं यदृषीणां तु तच्छृणुष्व युधिष्ठिर । या गति: प्राप्यते येन प्रेत्यभावे चिरेप्सिता
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଭଲ, ହେ ଭାରତ! ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ମୁଁ ତାହା କହିବି। ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରହସ୍ୟ; ତଥାପି ଶୁଣ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେ ଚିରକାଙ୍କ୍ଷିତ ଗତି ପାଏ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ତାହା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ମୁଁ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Verse 3
येन येन शरीरेण यद् यत् कर्म करोति यः । तेन तेन शरीरेण तत् तत् फलमुपाश्चुते,मनुष्य जिस-जिस (स्थूल या सूक्ष्म) शरीरसे जो-जो कर्म करता है उसी-उसी शरीरसे उस-उस कर्मका फल भोगता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଯେଉଁ (ସ୍ଥୂଳ କିମ୍ବା ସୂକ୍ଷ୍ମ) ଶରୀରରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ କର୍ମ କରେ, ସେହି ସେହି ଶରୀରରେ ହିଁ ସେ ସେହି ସେହି କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
Verse 4
यस्यां यस्यामवस्थायां यत् करोति शुभाशुभम् | तस्यां तस्यामवस्थायां भुद्धक्ते जन्मनि जन्मनि,जिस-जिस अवस्थामें वह जो-जो शुभ या अशुभ कर्म करता है, प्रत्येक जन्मकी उसी- उसी अवस्थामें वह उसका फल भोगता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କର୍ମ କରେ, ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ସେହି ସେହି ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ସେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।
Verse 5
न नश्यति कृतं कर्म सदा पज्चेन्द्रियैरिह । ते हास्य साक्षिणो नित्यं पष्ठ आत्मा तथैव च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କୃତ କର୍ମ କେବେ ନଶେ ନାହିଁ। ସେଇ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାହାର ନିତ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଷଷ୍ଠ—ମନ/ଅନ୍ତଃକରଣ—ମଧ୍ୟ ସଦା ସାକ୍ଷୀ ରହେ।
Verse 6
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें दैव और पुरुषार्थका निर्देशविषयक छठा अध्याय पूरा हुआ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅତିଥି ଘରକୁ ଆସିଲେ ପ୍ରସନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ, ସେବାରେ ମନ ଦେ, ମଧୁର ଓ ସତ୍ୟ ବାଣୀ କହ; ସେ ଯିବାବେଳେ କିଛି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହଯାତ୍ରା କର ଏବଂ ସେ ଥିବାଯାଏଁ ସ୍ୱାଗତ-ସତ୍କାରରେ ନିବିଷ୍ଟ ରୁହ। ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପାଞ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତ ଯଜ୍ଞ।
Verse 7
यो दद्यादपरिक्लिष्टमन्नमध्वनि वर्तते | श्रान्तायादृष्टपूर्वाय तस्य पुण्यफलं महत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ଲୋକ ଯାତ୍ରାମାର୍ଗରେ, କ୍ଲେଶ ବିନା, ପୂର୍ବେ ଅଦେଖା ଶ୍ରାନ୍ତ ପଥିକକୁ ପ୍ରସନ୍ନତାରେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ମହାନ।
Verse 8
स्थण्डिलेषु शयानानां गृहाणि शयनानि च । चीरवल्कलसंवीते वासांस्याभरणानि च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେ ବାନପ୍ରସ୍ଥୀମାନେ ନିରାବରଣ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରଜନ୍ମରେ ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଓ ସୁଖଦ ଶୟ୍ୟା ପାଆନ୍ତି; ଯେମାନେ ଚୀର-ବଲ୍କଳ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶୋଭନ ଆଭୂଷଣ ପାଆନ୍ତି।
Verse 9
वाहनानि च यानानि योगात्मनि तपोधने । अग्नीनुपशयानस्य राज्ञ: पौरुषमेव च
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯୋଗରେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ତପୋଧନ ପୁରୁଷ ପରଜନ୍ମରେ ଉତ୍ତମ ବାହନ ଓ ଯାନ ପାଏ; ଏବଂ ଯେ ରାଜା ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିମାନଙ୍କର ଉପାସନା-ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ପୌରୁଷ—ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମ—ଲାଭ କରେ।
Verse 10
रसानां प्रतिसंहारे सौभाग्यमनुगच्छति । आमिषप्रतिसंहारे पशून् पुत्रांश्व विन्दति,रसोंका परित्याग करनेसे सौभाग्यकी और मांसका त्याग करनेसे पशुओं तथा पुत्रोंकी प्राप्ति होती है
ରସଭୋଗକୁ ସଂଯମ କରି ତ୍ୟାଗ କଲେ ସୌଭାଗ୍ୟ ଅନୁଗମନ କରେ। ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କଲେ ପଶୁଧନ ଓ ପୁତ୍ରଲାଭ ହୁଏ।
Verse 11
अवाक्शिरास्तु यो लम्बेदुदवासं च यो वसेत् । सततं चैकशायी य: स लभेतेप्सितां गतिम्
ଯେ ତପସ୍ବୀ ମୁଣ୍ଡ ତଳକୁ କରି ଲଟକି ରହେ, କିମ୍ବା ଜଳରେ ବାସ କରେ, ଏବଂ ଯେ ସଦା ଏକାକୀ ଶୟନ କରି—ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରେ—ସେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଗତି ପାଏ।
Verse 12
पाद्यमासनमेवाथ दीपमन्नं प्रतिश्रयम् । दद्यादतिथिपूजार्थ स यज्ञ: पजचदक्षिण:
ଅତିଥିପୂଜାର୍ଥେ ପାଦ୍ୟ (ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ), ଆସନ, ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଦୀପ, ଭୋଜନ ପାଇଁ ଅନ୍ନ, ଓ ରହିବା ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ‘ପଞ୍ଚଦକ୍ଷିଣ ଯଜ୍ଞ’ କୁହାଯାଏ।
Verse 13
वीरासनं वीरशय्यां वीरस्थानमुपागत: । अक्षयास्तस्य वै लोका: सर्वकामगमास्तथा
ଯେ ବୀରାସନ ଧାରଣ କରି ରଣଭୂମିରେ ବୀରଶୟ୍ୟା (ମୃତ୍ୟୁ) ପାଇ ବୀରସ୍ଥାନ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଯାଏ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପାଏ; ସେହି ଲୋକ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ କରେ।
Verse 14
धनं लभेत दानेन मौनेनाज्ञां विशाम्पते । उपभोगांश्व तपसा ब्रद्मचर्येण जीवितम्
ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ଦାନରେ ଧନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ମୌନବ୍ରତରେ ନିଜ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରାଇବାର ଶକ୍ତି ମିଳେ; ତପସ୍ୟାରେ ଭୋଗ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ଜୀବନ—ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ପ୍ରାଣବଳ—ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 15
रूपमैश्वर्यमारोग्यमहिंसाफलम श्षुते । फलमूलाशिनो राज्यं स्वर्ग: पर्णाशिनां भवेत्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଅହିଂସାର ଫଳ ହେଉଛି ରୂପ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ। ଫଳ-ମୂଳ ଭୋଜନକାରୀ ରାଜ୍ୟ ପାଏ, ଏବଂ ପତ୍ରାହାରୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।
Verse 16
प्रायोपवेशिनो राजन् सर्वत्र सुखमुच्यते । गवाढ्य: शाकदीक्षायां स्वर्गगामी तृणाशन:
ରାଜନ୍! ଯେ ପ୍ରାୟୋପବେଶ (ଆମରଣ ଅନଶନ) ବ୍ରତ ନେଇ ବସେ, ତାହା ପାଇଁ ସର୍ବତ୍ର ସୁଖ କୁହାଯାଇଛି। ଶାକାହାର ଦୀକ୍ଷାରେ ଗୋଧନ ମିଳେ, ଏବଂ ତୃଣାହାରୀ ପୁରୁଷ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହୁଏ।
Verse 17
स्त्रियस्त्रिषवर्णं स्नात्वा वायुं पीत्वा क्रतुं लभेत् । स्वर्ग सत्येन लभते दीक्षया कुलमुत्तमम्
ସ୍ତ୍ରୀସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରି, ତ୍ରିକାଳ ସ୍ନାନ କରି, ବାୟୁପାନ ସଦୃଶ କଠୋର ସଂଯମରେ ରହିଲେ ଯଜ୍ଞଫଳ ମିଳେ। ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ, ଦୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତମ କୁଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 18
सलिलाशी भवेद् यस्तु सदाग्नि: संस्कृतो द्विज: । मनुं साधयतो राज्यं नाकपृष्ठमनाशके
ଯେ ସଂସ୍କୃତ ଦ୍ୱିଜ ସଦା ଜଳାହାରୀ, ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଳନକାରୀ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରସାଧନାରେ ନିମଗ୍ନ, ସେ ମନୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲି ରାଜ୍ୟ ପାଏ; ଏବଂ ନିରାହାର ବ୍ରତରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 19
उपवासं च दीक्षायामभिषेकं च पार्थिव । कृत्वा द्वादश वर्षाणि वीरस्थानाद् विशिष्यते
ପାର୍ଥିବ! ଯେ ପୁରୁଷ ବ୍ରତଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରି ଉପବାସରେ ତତ୍ପର ରହେ ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରି କରି ବାରହ ବର୍ଷ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ରଣଭୂମିରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ବୀରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପାଏ।
Verse 20
अधीत्य सर्ववेदान् वै सद्यो दुःखादू विमुच्यते । मानसं हि चरन् धर्म स्वर्गलोकमुपाश्ुते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଯେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ମନସଂଯମରେ ଅନ୍ତରେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 21
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्य॑ति जीर्यत: । योडसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजत: सुखम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଯେ ତୃଷ୍ଣା ଦୁର୍ମତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିବା କଠିନ, ମନୁଷ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ନିଜେ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ପ୍ରାଣାନ୍ତକ ରୋଗ ପରି ସଦା କ୍ଲେଶ ଦେଇଥାଏ— ସେହି ତୃଷ୍ଣାକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ମାତ୍ର ନିଜ ସୁଖ ପାଏ।
Verse 22
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् | एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଯେପରି ହଜାର ଗାଈଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଛଡ଼ା ନିଜ ମାଆକୁ ଖୋଜି ପାଏ, ସେପରି ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତାକୁ ଚିହ୍ନି ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
Verse 23
अचोटद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च । स्वकाल नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुरा कृतम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଫୁଲ ଓ ଫଳ କାହାର ପ୍ରେରଣା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ନାହିଁ; ଯଥାସମୟରେ ଫୁଟେ ଓ ପାକେ। ସେପରି ପୂର୍ବକୃତ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସମୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
Verse 24
जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यत: । चक्षु:श्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका न तु जीर्यते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ମନୁଷ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ କେଶ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଝଡ଼ିଯାଏ; ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶ୍ରୋତ୍ର ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତୃଷ୍ଣା ଏକା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ— ସେ ସଦା ନବୀନ ରହେ।
Verse 25
येन प्रीणाति पितरं तेन प्रीत: प्रजापति: । प्रीणाति मातरं येन पृथिवी तेन पूजिता
ଯେହି ଆଚରଣରେ ମନୁଷ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେହି ଆଚରଣରେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ଯେହି ଆଚରଣରେ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେହି ଆଚରଣରେ ପୃଥିବୀଦେବୀ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 26
सर्वे तस्यादृता धर्मा यस्यैते त्रय आदृता: । अनादूृतास्तु यस्यैते सर्वास्तस्याफला: क्रिया:
ଯେ ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଆଦର କରେ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଆଦୃତ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଏହି ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଅନାଦର କରେ, ତାହାର ଯଜ୍ଞାଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।
Verse 27
वैशम्पायन उवाच भीष्मस्यैतद् वचःश्रुत्वा विस्मिता: कुरुपुड्रवा: । आसन प्रहृष्टमनस: प्रीतिमन्तो5भवंस्तदा
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଜନମେଜୟ! ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି କୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ହେଲେ।
Verse 28
भीष्म उवाच यन्मन्त्रे भवति वृथोपयुज्यमाने यत् सोमे भवति वृथाभिषूयमाणे । यच्चाग्नौ भवति वृथाभिटृ्यमाने तत् सर्व भवति वृथाभिधीयमाने
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ୟୁଧିଷ୍ଠିର! ବେଦମନ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ୟର୍ଥ (ଅଶୁଦ୍ଧ) ଭାବେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଯେ ପାପ ହୁଏ, ସୋମଯାଗକୁ ଯଥାବିଧି ନ କରି ଦକ୍ଷିଣାଦି ନ ଦେଇ ନିଷ୍ଫଳ କଲେ ଯେ ଦୋଷ ଲାଗେ, ଏବଂ ବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ର ବିନା ଅଗ୍ନିରେ ନିରର୍ଥକ ଆହୁତି ଦେଲେ ଯେ ପାପ ହୁଏ—ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ମିଥ୍ୟାଭାଷଣରୁ ମିଳେ।
Verse 29
इत्येतदृषिणा प्रोक्तमुक्तवानस्मि यद् विभो । शुभाशुभफलप्राप्ती किमत: श्रोतुमिच्छसि
ହେ ବିଭୋ! ଋଷି ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ବିଷୟରେ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆଉ କ’ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ?
Verse 253
येन प्रीणात्युपाध्यायं तेन स्याद् ब्रह्म पूजितम् । मनुष्य जिस व्यवहारसे पिताको प्रसन्न करता है
ମନୁଷ୍ୟ ଯେହି ଆଚରଣରେ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେହି ଆଚରଣରେ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପୂଜା ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଯେହି ବ୍ୟବହାରରେ ସେ ପିତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ, ତାହାରେ ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେହି ଆଚରଣରେ ମାତା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାରେ ପୃଥିବୀଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ; ଏବଂ ଯେହି ଆଚରଣରେ ଗୁରୁ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପରମ ପୂଜା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
That karma is conserved: actions performed through particular faculties and in particular conditions inevitably mature into corresponding experiences for the same agent, across successive births.
Prioritize disciplined speech and senses, practice structured hospitality (pādya, āsana, dīpa, anna, shelter), and align austerity with non-injury and truthfulness, treating these as measurable causes of social and personal well-being.
Yes: it asserts that misapplied or “vainly uttered” sacred speech can render mantra, soma, and fire offerings ineffective, framing correct intention and articulation as integral to ritual outcome.