Shloka 7
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
तिस्त्र: क्षत्रियसम्बन्धाद् द्वयोरात्मास्य जायते । हीनव्णसस्तृतीयायां शूद्रा उग्रा इति स्मृति:
tisraḥ kṣatriya-sambandhād dvayor ātmāsya jāyate | hīna-varṇas tṛtīyāyāṁ śūdrā ugrā iti smṛtiḥ ||
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ତିନି ପ୍ରକାର ଭାର୍ଯ୍ୟା କୁହାଯାଇଛି—କ୍ଷତ୍ରିୟା, ବୈଶ୍ୟା ଓ ଶୂଦ୍ରା। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟା ଓ ବୈଶ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସଂଯୋଗରେ ଜନ୍ମିତ ପୁତ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ତୃତୀୟ ଶୂଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ହୀନବର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ; ସ୍ମୃତିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଉଗ୍ର’ ବୋଲି ସଂଜ୍ଞା ଦିଆଯାଇଛି।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a Smṛti-based rule about how offspring are classified when a Kṣatriya has wives from different varṇas: sons from Kṣatriya and Vaiśya wives are treated as Kṣatriya, while sons from a Śūdra wife are designated as lower-status and termed ‘Ugra’ in the tradition.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and social norms. Here he cites traditional dharma-text categories concerning marriage/union and the resulting social designation of children.