Adhyaya 38
स्त्रीस्वभावप्रश्नः — Nārada and Pañcacūḍā on Strī-svabhāva (Anuśāsana-parva 38)
Upa-parva: Strī-svabhāva–Nārada–Pañcacūḍā Saṃvāda (Women’s Nature: Dialogue of Nārada and Pañcacūḍā)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to explain strī-svabhāva (women’s nature), using a strongly evaluative premise. Bhīṣma responds by citing an ancient exemplum: while traveling, Devarṣi Nārada encounters the apsaras Pañcacūḍā and questions her about the topic. Pañcacūḍā initially refuses, stating that as a woman she cannot properly criticize women, and implies Nārada already knows what he asks. Nārada insists on truthful speech, arguing that falsehood incurs fault whereas truth does not. Pañcacūḍā then delivers a generalized account portraying women as unstable in boundaries, difficult to restrain, and driven by desire; she asserts that social constraints (fear, dependence, punishment) are what keep conduct within limits. The discourse employs hyperbolic comparisons (e.g., insatiability motifs) and culminates in a claim that such “faults” are coeval with creation itself. As a chapter-unit, it functions less as empirical sociology and more as a didactic artifact: a nested testimony illustrating how moral instruction is packaged through dialogue, authority, and rhetorical amplification.
Chapter Arc: शरशय्या पर पड़े भीष्म युधिष्ठिर से कहते हैं—ब्राह्मण जन्म से ही ‘नमस्य’ हैं; उनके प्रति आदर केवल नीति नहीं, राज्य-रक्षा का मूल है। → भीष्म ब्राह्मणों की दो धाराएँ दिखाते हैं: पूजित होने पर वे मंगलमय वाणी से सबके मनोरथ सिद्ध करते हैं; उपेक्षित होने पर वही वाणी शाप-रूप होकर शत्रुओं का नाश कर सकती है। फिर वे ब्राह्मण-स्वभावों की विविधता (सिंह, व्याघ्र, वराह, जलचर; सर्प-स्पर्श, मकर-स्पर्श; वाणी से घात, दृष्टि से हरण) का वर्णन कर चेतावनी को तीक्ष्ण बनाते हैं। → निर्णायक उपदेश: ‘यदि समुद्र-पर्यन्त पृथ्वी का राज्य भोगना चाहते हो, तो ब्राह्मणों की सतत पूजा दान और परिचर्या से करो’—राज्य-लक्ष्मी का द्वार ब्राह्मण-संतोष से जुड़ा है। → भीष्म दान-धर्म की सूक्ष्मता जोड़ते हैं—प्रतिग्रह (दान लेना) ब्राह्मण-तेज को शान्त करता है; जो प्रतिग्रह नहीं चाहते, उनकी रक्षा राजा को करनी चाहिए। इससे दान, मर्यादा और संरक्षण—तीनों का संतुलित विधान बनता है।
Shlokas
Verse 1
अपन क्ाा बा अकाल पज्चत्रिशो<्ध्याय: ब्रह्माजीके द्वारा ब्राह्म॒णोंकी महत्ताका वर्णन भीष्म उवाच जन्मनैव महाभागो ब्राह्मणो नाम जायते । नमस्य: सर्वभूतानामतिथि: प्रसृताग्रभुक्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ନାମେ ପରିଚିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ନମସ୍ୟ; ଅତିଥି ହେଲେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ସତ୍କୃତ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ଭୋଜନଭାଗର ଅଧିକାରୀ।
Verse 2
सर्वार्था: सुहृदस्तात ब्राह्मणा: सुमनोमुखा: । गीर्भिमड्नलयुक्ताभिरनुध्यायन्ति पूजिता:
ତାତ! ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁହୃଦ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଖସ୍ୱରୂପ। ସେମାନେ ପୂଜିତ ହେଲେ ମଙ୍ଗଳମୟ ବାଣୀରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ମନୁଷ୍ୟର କଲ୍ୟାଣକୁ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି।
Verse 3
सर्वान्नो द्विषतस्तात ब्राह्णा जातमन्यव: । गीर्भिदरिणयुक्ताभिरभिहन्युरपूजिता:,तात! हमारे शत्रुओंके द्वारा पूजित न होनेपर उनके प्रति कुपित हुए ब्राह्मण उन सबको अभिशापयुक्त कठोर वाणीद्वारा नष्ट कर डालें
ତାତ! ଯଦି ଆମ ଶତ୍ରୁମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ଅପୂଜିତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାପଯୁକ୍ତ କଠୋର ବାଣୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାଶ କରିଦେଇପାରନ୍ତି।
Verse 4
अत्र गाथा: पुरागीता: कीर्तयन्ति पुराविद: । सृष्टवा द्विजातीन् धाता हि यथापूर्व समादधत्
ଏହି ବିଷୟରେ ପୁରାଣବିଦ୍ମାନେ ପୂର୍ବକାଳରେ ଗାଇଥିବା ଗାଥାମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ଧାତା (ପ୍ରଜାପତି) ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରି ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କଲେ।
Verse 5
न चान्यदिह कर्तव्यं किज्चिदूर्ध्व यथाविधि । गुप्तो गोपायते ब्रह्मा श्रेयो वस्तेन शोभनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଏଠାରେ ଯଥାବିଧି ଯାହା ବିହିତ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି କରିବାକୁ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ସେଥିରେ ହିଁ ସତ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ଓ ଶୁଭ ନିହିତ। ତେଣୁ ବିଧିମାର୍ଗ ଅନୁସରଣକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରକ୍ଷା-ସେବାରେ ହିଁ ପରମ କଲ୍ୟାଣ।
Verse 6
स्वमेव कुर्वतां कर्म श्रीर्वो ब्राह्मी भविष्यति । प्रमाणं सर्वभूतानां प्रग्रहाश्षन भविष्यथ
ନିଜ ନିଜ କର୍ମକୁ ନିଜେ କରିଲେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲଭିବ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣଭୂତ ହେବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ବଶରେ ରଖିପାରିବ।
Verse 7
न शौद्रं कर्म कर्तव्यं ब्राह्मणेन विपश्चिता । शौद्रं हि कुर्वतः कर्म धर्म: समुपरुध्यते,“दिद्वान् ब्राह्मणको शूद्रोचित कर्म नहीं करना चाहिये। शूद्रके कर्म करनेसे उसका धर्म नष्ट हो जाता है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ବିବେକୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ରୋଚିତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୂଦ୍ରକର୍ମକୁ ବୃତ୍ତି କଲେ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇ କ୍ଷୟ ପାଏ।
Verse 8
श्रीक्ष बुद्धिश्च तेजश्न विभूतिश्व॒ प्रतापिनी । स्वाध्याये चैव माहात्म्यं विपुलं प्रतिपत्स्यते
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କଲେ ଶ୍ରୀ, ବୁଦ୍ଧି, ତେଜ ଓ ପ୍ରତାପମୟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏବଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ବିପୁଳ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଏ।
Verse 9
हुत्वा चाहवनीयस्थं महाभाग्ये प्रतिष्ठिता: । अग्रभोज्या: प्रसूतीनां श्रिया ब्राह्म॒यानुकल्पिता:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନିରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ହବନ ଦ୍ୱାରା ତୃପ୍ତ କରି ସେମାନେ ମହାସୌଭାଗ୍ୟର ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମୀ ବିଦ୍ୟା ଓ ଶାସନରେ ସଂସ୍କୃତ ହୋଇ ସମ୍ମାନରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଗଣାଯାନ୍ତି—ନିଜ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଭୋଜନ ପାଇବାର ଅଧିକାରୀ ଠାରନ୍ତି।
Verse 10
श्रद्धया परया युक्ता हानभिद्रोहलब्धया । दमस्वाध्यायनिरता: सर्वान् कामानवाप्स्यथ
ହେ ଦ୍ୱିଜଗଣ! ଯଦି ତୁମେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋହ ନ କରିବାରୁ ଲଭ୍ୟ ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଦମନ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ରହ, ତେବେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
Verse 11
यच्चैव मानुषे लोके यच्च देवेषु किड्चन । सर्व तु तपसा साध्यं ज्ञानेन नियमेन च,“मनुष्यलोकमें तथा देवलोकमें जो कुछ भी भोग्य वस्तुएँ हैं, वे सब ज्ञान, नियम और तपस्यासे प्राप्त होनेवाली हैं
ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଓ ଦେବଲୋକରେ ଯାହା କିଛି ଭୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରାପ୍ୟ ଅଛି—ସେ ସବୁ ଜ୍ଞାନ, ନିୟମ ଓ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ହିଁ ସାଧ୍ୟ।
Verse 12
(युष्मत्सम्माननात् प्रीतिं पावना: क्षत्रिया: श्रियम् । अमुत्रेह समायान्ति वैश्यशूद्रादिकास्तथा ।।
“ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପ୍ରୀତି ଓ ଶ୍ରୀ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସେପରି ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ—ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ। ଯେମାନେ ତୁମର ବିରୋଧୀ, ସେମାନେ ତୁମ ରକ୍ଷା ବିନା ବିନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମ ତେଜରେ ହିଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଧାରିତ; ତେଣୁ ତୁମେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ରକ୍ଷା କର।” “ହେ ନିଷ୍ପାପ! ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୀତ ଗାଥାମାନେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ପରମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଧାତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁକମ୍ପାରୁ ହିଁ ଏହା କହିଥିଲେ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ ଯୁଧିଷ୍ଠିର!”
Verse 13
भूयस्तेषां बल॑ मन्ये यथा राज्ञस्तपस्विन: । दुरासदाश्न चण्डाश्व रभसा: क्षिप्रकारिण:,मैं ब्राह्मणोंका बल तपस्वी राजाके समान बहुत बड़ा मानता हूँ। वे दुर्जय, प्रचण्ड, वेगशाली और शीघ्रकारी होते हैं
ମୁଁ ତାଙ୍କର ବଳକୁ ଆହୁରି ଅଧିକ ମନେ କରେ—ତପସ୍ବୀ ରାଜାଙ୍କ ପରି। ସେମାନେ ଦୁରାସଦ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ବେଗଶାଳୀ ଓ ଶୀଘ୍ରକାରୀ।
Verse 14
सन्त्येषां सिंहसत्त्वाश्ष व्याप्रसत्त्वास्तथापरे | वराहमृगसत्त्वाश्न॒ जलसत्त्वास्तथापरे
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ସିଂହସଦୃଶ ସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ, କେହି ବ୍ୟାଘ୍ରସଦୃଶ। କେହିଙ୍କର ବଳ ବରାହ ଓ ମୃଗ ସଦୃଶ, ଆଉ କେହି ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପରି।
Verse 15
सर्पस्पर्शसमा: केचित् तथान्ये मकरस्पृश: । विभाष्यघातिन: केचित् तथा चक्षुर्हणो5परे
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— କେହିଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶ ସର୍ପସ୍ପର୍ଶ ସମାନ, ଆଉ କେହିଙ୍କର ସମ୍ପର୍କ ମକରସ୍ପର୍ଶ ସମାନ। କେହି ଶାପ ଉଚ୍ଚାରି ନାଶ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି କ୍ରୋଧଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମାତ୍ର ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତି।
Verse 16
सन्ति चाशीविषसमा: सन्ति मन्दास्तथापरे । विविधानीह वृत्तानि ब्राह्मणानां युधिष्ठिर
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଆଶୀବିଷ ସର୍ପ ସମାନ ଭୟଙ୍କର, ଆଉ କେହି ମୃଦୁ ଓ ମନ୍ଦସ୍ୱଭାବୀ। ଏହି ଜଗତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଓ ଆଚାର-ବ୍ୟବହାର ନାନା ପ୍ରକାର।
Verse 17
मेकला द्राविडा लाटा: पौण्ड़ा: कान्वशिरास्तथा । शौण्डिका दरदा दार्वाश्नौरा: शबरबर्बरा:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ମେକଳ, ଦ୍ରାବିଡ, ଲାଟ, ପୌଣ୍ଡ୍ର, କାନ୍ୱଶିର; ତଥା ଶୌଣ୍ଡିକ, ଦରଦ, ଦାର୍ୱ, ଚୌର, ଶବର ଓ ବର୍ବର— ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂର୍ବେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ବିଦ୍ୱେଷ ରଖିବାରୁ ପତିତ ହୋଇ ନୀଚ ଗଣ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 18
किराता यवनाश्ैव तास्ता: क्षत्रियजातय: । वृषलत्वमनुप्राप्ता ब्राह्मणानाममर्षणात्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— କିରାତ ଓ ଯବନ ଆଦି ସେ ସେ ଜାତିମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତିର ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସହିଷ୍ଣୁତା ଓ ଅମର୍ଷରୁ ସେମାନେ ବୃଷଳତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 19
ब्राह्मणानां परिभवादसुरा: सलिलेशया: । ब्राह्मणानां प्रसादाच्च देवा: स्वर्गनिवासिन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପରିଭବ ହେତୁ ଅସୁରମାନେ ଜଳରେ (ସମୁଦ୍ରରେ) ବାସ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ପ୍ରସାଦରୁ ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗନିବାସୀ ହେଲେ।
Verse 20
अशव्यं स्प्रष्टमाकाशमचाल्यो हिमवान् गिरि: | अधार्या सेतुना गड्ढा दुर्जया ब्राह्मणा भुवि
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଆକାଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଅସମ୍ଭବ; ହିମାଳୟ ପର୍ବତକୁ କମ୍ପାଇବା ଅସମ୍ଭବ; ଏବଂ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧି ଗଭୀର ଖାଇ/ପ୍ରବାହକୁ ରୋକିବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ। ସେହିପରି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବଥା ଅଜେୟ; ତାଙ୍କୁ ଦମନ ନୁହେଁ, ଧର୍ମାନୁସାରେ ସମ୍ମାନ ଓ ସମର୍ଥନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
न ब्राह्मणविरोधेन शक्या शास्तुं वसुन्धरा । ब्राह्मणा हि महात्मानो देवानामपि देवता:,ब्राह्मणोंसे विरोध करके भूमण्डलका राज्य नहीं चलाया जा सकता; क्योंकि महात्मा ब्राह्मण देवताओंके भी देवता हैं
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରି ପୃଥିବୀକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶାସନ କରିହେବ ନାହିଁ; କାରଣ ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାସ୍ୱରୂପେ ପୂଜ୍ୟ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବିରୋଧ ରାଜଧର୍ମର ଭିତ୍ତିକୁ ହିଁ ଦୁର୍ବଳ କରେ।
Verse 22
तान् पूजयस्व सततं दानेन परिचर्यया । यदीच्छसि महीं भोक्तुमिमां सागरमेखलाम्,युधिष्ठिर! यदि तुम इस समुद्रपर्यन्त पृथ्वीका राज्य भोगना चाहते हो तो दान और सेवाके द्वारा सदा ब्राह्मणोंकी पूजा करते रहो
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଦାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କର। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଯଦି ତୁମେ ସମୁଦ୍ରବେଷ୍ଟିତ ଏହି ପୃଥିବୀର ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ଏହିପରି ନିରନ୍ତର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଚାଲ।
Verse 23
प्रतिग्रहेण तेजो हि विप्राणां शाम्पतेडनघ । प्रतिग्रहं ये नेच्छेयुस्ते भ्यो रक्ष्यं त्वया नृप
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ନିଷ୍ପାପ ନରେଶ! ଦାନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ତେଜ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜା! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ କୁଳ ଓ ରାଜ୍ୟର ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷିତ ରହେ।
Verse 34
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें पृथ्वी और वायुदेवका संवादविषयक चौतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ପୃଥିବୀ ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ସଂବାଦବିଷୟକ ଚଉତିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 35
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि ब्राह्मणप्रशंसायां पज्चत्रिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें ब्राह्मणकी प्रशंसाविषयक पैतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ପ୍ରଶଂସାବିଷୟକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
It is the tension between being asked to generalize about a social group and the obligation to speak truthfully: Pañcacūḍā resists the request as improper, while Nārada frames truthful testimony as non-faulting compared to falsehood.
The chapter foregrounds disciplined inquiry and speech—how counsel is elicited, authorized, and transmitted—while also illustrating how social norms are argued via exempla and rhetorical generalization.
No explicit phalaśruti is present in the provided passage; the closure functions as a rhetorical summation asserting the claims’ antiquity and cosmic coevalness rather than offering a stated merit of hearing/reciting.