Shloka 26

पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient

Devanagari script

ततो राष्ट्रस्य शान्तिर्हि भूतानामिव वासवात्‌ । राजाओंको चाहिये कि वे उत्तम भोग

Transliteration

tato rāṣṭrasya śāntir hi bhūtānām iva vāsavāt | rājñāṃ ca kāryaṃ yatnena brāhmaṇānāṃ sadārcanam || yathā mahārṇave kṣipta āmaloṣṭo vinaśyati | tathā duścaritaṃ sarvaṃ parābhāvāya kalpate ||

Translation

ତେବେ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଶାନ୍ତି ହୁଏ—ଯେପରି ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ଷା ଦେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୁଖ-ଶାନ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ରାଜାମାନେ ସଦା ନମସ୍କାର ଆଦି ଆଦର ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଉତ୍ତମ ଭୋଗ୍ୟ, ଆଭୂଷଣ ଏବଂ ପଚାରି ସମ୍ମାନରେ ଅର୍ପଣଯୋଗ୍ୟ ଅନ୍ୟ ମନୋବାଞ୍ଛିତ ଦାନ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବା; ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ପରି ତାଙ୍କର ଭରଣ-ପୋଷଣ ଦେଖିବା। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ହିଁ ରାଜ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଟିକି ରହେ। ଯେପରି ମହାସାଗରରେ ଫେଙ୍କା ହୋଇଥିବା କାଚା ମାଟିର ଢେଲା ଶୀଘ୍ର ଗଳିଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣସଙ୍ଗ ମିଳିଲେ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍କର୍ମ ନଶି ନିଜ ପରାଭବର କାରଣ ହୁଏ।

Word by Word

• ततः: thereafter/from that
• Type: Indeclinable
• Root: ततः
• Form: Avyaya (ablatival adverb: 'from that/thereafter')

• राष्ट्रस्य: of the kingdom/state
• राष्ट्रस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र
• Form: Neuter, Genitive, Singular

• शान्तिः: peace
• शान्तिः: Karta
• Type: Noun
• Root: शान्ति
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• हि: indeed/for
• Type: Indeclinable
• Root: हि
• Form: Avyaya (emphatic/causal particle)

• भूतानाम्: of beings/creatures
• भूतानाम्: Sampradana
• Type: Noun
• Root: भूत
• Form: Neuter, Genitive, Plural

• इव: like/as
• Type: Indeclinable
• Root: इव
• Form: Avyaya (simile marker)

• वासवात्: from Vāsava (Indra)
• वासवात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: वासव
• Form: Masculine, Ablative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Brāhmaṇas
• Vāsava (Indra)
• King (rājā)
• Kingdom/state (rāṣṭra)
• Great ocean (mahārṇava)
• Lump of raw clay (āmaloṣṭa)