Shloka 16
पात्रलक्षण-परिक्षा (Pātra-Lakṣaṇa Parīkṣā) — Criteria for a Worthy Recipient
ब्राह्मणके मुखसे जो वाणी निकलती है, उसे जो शिरोधार्य करते हैं, वे सम्पूर्ण भूतोंको आत्मभावसे देखनेवाले महात्मा कभी पराभवको नहीं प्राप्त होते हैं ।।
bhīṣma uvāca | brāhmaṇake mukhase yo vāṇī nikalatī hai, use yo śirodhārya karate haiṃ, ve sampūrṇa bhūtoṃ ko ātmabhāvase dekhanevāle mahātmā kabhī parābhavako nahīṃ prāpta hote haiṃ || kṣatriyāṇāṃ pratapatāṃ tejasā ca balena ca | brāhmaṇeṣv eva śāmyanti tejāṃsi ca balāni ca ||
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେ ବାଣୀ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରେ, ଯେମାନେ ତାହାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆତ୍ମଭାବରେ ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ଦେଖୁଥିବା ମହାତ୍ମା ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ କେବେ ପରାଭବ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। କାରଣ ତେଜ ଓ ବଳରେ ଦୀପ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କର ତେଜ ଓ ବଳ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଉଗ୍ରଶକ୍ତି ନିୟମିତ ହୁଏ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Reverence for the wise—especially the Brahmin’s dharmic counsel—cultivates a Self-centered vision that prevents moral and practical downfall; and unchecked warrior power is meant to be restrained and guided by spiritual-intellectual authority.
In the Anushasana Parva, Bhishma continues instructing on dharma, emphasizing how rulers and powerful persons should honor Brahmin guidance; he frames Brahmins as the stabilizing force that calms the heat of Kshatriya valor and strength.