Adhyaya 35
Brāhmaṇa-mahattva and Atithi-Dharma (Brahmagītā: Praise of Brāhmaṇas and norms of honor)
Upa-parva: Dāna-dharma and Brāhmaṇa-prasaṃsā (Instruction on honoring Brāhmaṇas)
Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on the traditional doctrine of Brāhmaṇa pre-eminence and the ethics of honoring them as atithi (guests) and recipients of service. The chapter contrasts outcomes of reverence versus neglect: when respected, Brāhmaṇas are depicted as benevolent well-wishers who articulate auspicious speech; when dishonored, their speech is portrayed as harsh and socially injurious. A cited set of ‘brahmagītā’ verses frames a creator-ordained social function: adherence to prescribed duties, protection of sacred learning (brahman), and avoidance of incongruent labor are presented as safeguards of dharma. The discourse links inner discipline—svādhyāya (study), dama (self-control), tapas (austerity), jñāna (knowledge), and vinaya (humility)—to prosperity, influence, and recognized authority. It further catalogs diverse temperaments and regional/ethnic groups, asserting that absence of Brāhmaṇa association leads to moral-status decline. The chapter closes by recommending continuous honor through dāna and service, while adding a caution that acceptance of gifts can diminish spiritual ‘tejas,’ implying that even non-recipients merit protection.
Chapter Arc: युधिष्ठिर भीष्म से पूछते हैं—जो शरण में आए प्राणी (विशेषतः अण्डज आदि) की रक्षा करता है, उसे वास्तव में कौन-सा फल प्राप्त होता है? → भीष्म प्राचीन इतिहास सुनाते हैं: भयभीत कपोत शरण मांगकर राजर्षि उशीनर/शिबि की गोद में गिर पड़ता है; तभी बाज़ (शिकारी) आकर अपना अधिकार जताता है—वह घायल है, भूखा है, और राजा से कहता है कि शिकार छीनकर उसे भूखा न रखा जाए। → राजा धर्म-संकट में दोनों पक्षों को तृप्त करने का व्रत लेते हैं—कपोत की रक्षा भी और बाज़ की क्षुधा-शांति भी; प्रतिज्ञा निभाने हेतु वे अपने ही शरीर का मांस देने तक को प्रस्तुत होते हैं। सभा में हाहाकार उठता है, मेघ-गर्जना-सा कोलाहल होता है, और सत्यकर्म के प्रभाव से पृथ्वी तक कांप उठती है। → राजा की शरणागत-रक्षा और सत्य-प्रतिज्ञा की पराकाष्ठा से देव-प्रभाव प्रकट होता है; उस पुण्य के प्रताप से राजर्षि उशीनर/शिबि को अक्षय, शाश्वत दिव्यलोक की प्राप्ति होती है।
Shlokas
Verse 1
अत-#-#क+ द्वात्रिशोड्ध्याय: राजर्षि वृषदर्भ (या उशीनर)-के द्वारा शरणागत कपोतकी रक्षा तथा उस पुण्यके प्रभावसे अक्षयलोककी प्राप्ति युधिछिर उवाच पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । त्वत्तो5हं श्रोतुमिच्छामि धर्म भरतसत्तम
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପିତାମହ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶାରଦ; ତେଣୁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଧର୍ମବିଷୟକ ଉପଦେଶ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 2
शरणागतं ये रक्षन्ति भूतग्रामं चतुर्विधम् | कि तस्य भरतश्रेष्ठ फलं भवति तत्त्वतः
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶରଣ ନେଇଥିବା ଚତୁର୍ବିଧ ଭୂତସମୁଦାୟକୁ ଯେମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କି ଫଳ ମିଳେ?
Verse 3
भीष्म उवाच इदं शृणु महाप्राज्ञ धर्मपुत्र महायश: । इतिहासं पुरावृत्तं शरणार्थ महाफलम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଧର୍ମପୁତ୍ର! ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ଯେ ମହାଫଳ ମିଳେ, ତାହା ବିଷୟରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସ ଶୁଣ।
Verse 4
प्रपात्यमान: श्येनेन कपोत: प्रियदर्शन: । वृषदर्भ महाभागं नरेन्द्र शरणं गत:,एक समयकी बात है, एक बाज किसी सुन्दर कबूतरको मार रहा था। वह कबूतर बाजके डरसे भागकर महाभाग राजा वृषदर्भ (उशीनर)-की शरणमें गया
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏକଦା ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର କପୋତ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ବାଜ ଝପଟିଲା। ଭୟରେ ପଳାଇ ସେ ମହାଭାଗ ନରେନ୍ଦ୍ର ବୃଷଦର୍ଭ (ଉଶୀନର)ଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା।
Verse 5
सतं दृष्टवा विशुद्धात्मा त्रासादडुकमुपागतम् । आश्रचास्याश्रवसिह्ीीत्याह न ते5स्ति भयमण्डज
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଭୟରେ ଶରଣକୁ ଆସିଥିବା ସେହି କପୋତକୁ ଦେଖି ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ରାଜା ଉଶୀନର ତାକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ କହିଲେ—“ହେ ଅଣ୍ଡଜ, ଶାନ୍ତ ହୁଅ; ଏଠାରେ ତୋର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।”
Verse 6
भयं ते सुमहत् कस्मात् कुत्र कि वा कृत॑ त्वया । येन त्वमिह सम्प्राप्तो विसंज्ञो भ्रान्तचेतन:
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ତୋର ଏହି ମହାଭୟ କାହିଁକି? କେଉଁଠୁ, କାହାଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ତୁ କ’ଣ ଅପରାଧ କରିଛୁ, ଯେ ଏପରି ବିସଞ୍ଜ୍ଞ, ଭ୍ରାନ୍ତଚେତନ ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ?”
Verse 7
नवनीलोत्पलापीडचारुवर्ण सुदर्शन । दाडिमाशोकपुष्पाक्ष मा त्रसस्वाभयं तव
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ନବନୀଳ ଉତ୍ପଳମାଳା ପରି ତୋର ବର୍ଣ୍ଣ, ତୁ ଅତି ସୁଦର୍ଶନ। ଦାଡିମ ଓ ଅଶୋକ ପୁଷ୍ପ ପରି ଲାଲ ତୋର ଚକ୍ଷୁ। ଭୟ କରନି; ମୁଁ ତୋତେ ଅଭୟ ଦେଉଛି।”
Verse 8
मत्सकाशमनुप्राप्तं न त्वां कश्चित् समुत्सहेत् । मनसा ग्रहणं कर्तु रक्षाध्यक्षपुरस्कृतम्,“अब तू मेरे पास आ गया है; अतः रक्षाध्यक्षके सामने है। यहाँ तुझे कोई मनसे भी पकड़नेका साहस नहीं कर सकता
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଏବେ ତୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ; ରକ୍ଷାଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋର ସୁରକ୍ଷା ତଳେ ଅଛୁ। ଏଠାରେ ତୋତେ ମନେ ମଧ୍ୟ ଧରିବାକୁ କେହି ସାହସ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ତୁ ସୁରକ୍ଷିତ।”
Verse 9
8 % «७-०७ २:४००००हैं:.. >नीी-.+-+- _ .मम++िानननन नमन भयभीत कबूतर महाराज शिबिकी गोदमें काशिराज्यं तदद्यैव त्वदर्थ जीवितं तथा । त्यजेयं भव विश्रब्ध: कपोत न भयं तव
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— ହେ କପୋତ! ତୋର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଜିହିଁ ମୁଁ କାଶୀରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ନିଜ ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ଭରସା କରି ନିର୍ଭୟ ରୁହ; ଏବେ ତୋର କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
Verse 10
श्येन उवाच ममैतद् विहितं भक्ष्यं न राजंस्त्रातुमरहसि । अकिक्रान्तं च प्राप्तं च प्रयत्नाच्वोपपादितम्
ବାଜ କହିଲା— ରାଜନ୍! ବିଧାତା ଏହି କପୋତକୁ ମୋର ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଆପଣ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ଏବେ ମୋର ହସ୍ତଗତ; ମୁଁ ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ଏହାକୁ ପାଇଛି।
Verse 11
इसके रक्त, मांस, मज्जा और मेदा सभी मेरे लिये हितकर हैं। यह कबूतर मेरी क्षुधा मिटाकर मुझे पूर्णतः तृप्त कर देगा; अतः आप इस मेरे आहारके आगे आकर विघध्न न डालिये
ବାଜ କହିଲା— ଏହାର ରକ୍ତ, ମାଂସ, ମଜ୍ଜା ଓ ମେଦ—ସବୁ ମୋ ପାଇଁ ହିତକର। ଏହି କପୋତ ମୋର କ୍ଷୁଧା ନିବାରି ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ କରିବ; ତେଣୁ ମୋର ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଆହାରରେ ବାଧା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
Verse 12
तृष्णा मे बाधतेत्युग्रा क्षुधा निर्दहतीव माम् । मुज्चैनं न हि शक्ष्यामि राजन् मन्दयितु क्षुधाम्
ବାଜ କହିଲା— ଉଗ୍ର ତୃଷ୍ଣା ମୋତେ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି; କ୍ଷୁଧା ଅଗ୍ନି ପରି ମୋତେ ଦହୁଛି। ରାଜନ୍! ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ମୋର ଭୁଖକୁ ଦମନ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
Verse 13
मया हानुसृतो होष मत्पक्षनखविक्षत: । किंचिदुच्छवासनि:श्चवासं न राजन् गोप्तुमहसि
ବାଜ କହିଲା— ମୁଁ ବହୁ ଦୂରରୁ ଏହାର ପଛେ ପଛେ ଲାଗିଛି; ମୋର ପକ୍ଷ ଓ ନଖରେ ଏହା ଆହତ ହୋଇଛି। ଏବେ ଏଥିରେ ଅଳ୍ପ ଶ୍ୱାସମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ। ରାଜନ୍! ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଆପଣ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 14
यदि स्वविषये राजन प्रभुस्त्व॑ं रक्षणे नृणाम् खेचरस्य तृषार्तस्य न त्वं प्रभुरथोत्तम
ବାଜ କହିଲା—ହେ ରାଜନ୍! ଯଦି ତୁମର ଅଧିକାର ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ଥାଏ, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ରକ୍ଷକ। କିନ୍ତୁ ଆକାଶଚର, ଭୁଖ-ତୃଷାରେ ପୀଡିତ ଏହି ପକ୍ଷୀର ଉପରେ ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ ନୁହ, ହେ ରଥଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 15
यदि वैरिषु भृत्येषु स्वजनव्यवहारयो: । विषयेष्विन्द्रियाणां च आकाशे मा पराक्रम
ଯଦି ତୁମର ସତ୍ୟ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି, ତେବେ ତାହା ଯଥାସ୍ଥାନେ ପ୍ରକାଶ କର—ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ, ଆଶ୍ରିତ-ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ, ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଆଚରଣରେ, ବାଦୀ-ପ୍ରତିବାଦୀଙ୍କ ବିବାଦରେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ। ଆକାଶବାସୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରନି।
Verse 16
प्रभुत्वं हि पराक्रम्य सम्यक् पक्षहरेषु ते । यदि त्वमिह धर्मार्थी मामपि द्रष्टमहसि
ବାଜ କହିଲା—ଯେମାନେ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ପକ୍ଷୀହରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇ ତୁମ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ତୁମେ ଧର୍ମାର୍ଥେ ଏଠାରେ କପୋତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ତେବେ ଭୁଖା ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ।
Verse 17
भीष्म उवाच श्र॒त्वा श्येनस्य तद् वाक््यं राजर्षिविस्मयं गत: । सम्भाव्य चैनं तद्वाक्यं तदर्थी प्रत्यमभाषत
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ବାଜର ସେହି କଥା ଶୁଣି ରାଜର୍ଷି ଉଶୀନର ବିସ୍ମୟଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରି, କପୋତର ରକ୍ଷା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 18
राजोवाच गोवृषो वा वराहो वा मृगो वा महिषो5पि वा । त्वदर्थमद्य क्रियतां क्षुधाप्रशमनाय ते
ରାଜା କହିଲେ—ହେ ବାଜ! ତୁମ ଭୁଖ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଆଜି ତୁମ ଭୋଜନାର୍ଥେ ବଳଦ ହେଉ କି ବରାହ, ମୃଗ ହେଉ କି ମହିଷ—ତୁମେ ଯାହା ଚାହ, ସେହିଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।
Verse 19
शरणागतं न त्यजेयमिति मे व्रतमाहितम् | न मुज्चति ममाड्नि द्विजो<यं पश्य वै द्विज,विहंगम! मैं शरणागतका त्याग नहीं कर सकता--यह मेरा व्रत है। देखो, यह पक्षी भयके मारे मेरे अंगोंको छोड़ नहीं रहा है
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ— “ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ କରିବି ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ। ଦେଖ, ଭୟରେ ଏହି ପକ୍ଷୀ ମୋ ଅଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ୁନାହିଁ।”
Verse 20
श्येन उवाच न वराहं न चोक्षाणं न चान्यान् विविधान् द्विजान् | भ्रक्षयामि महाराज किमन्याद्येन तेन मे
ବାଜ କହିଲା— “ମହାରାଜ! ମୁଁ ନ ବରାହ ଖାଏ, ନ ବୃଷଭ, ନ ଅନ୍ୟ ନାନା ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ। ଯାହା ଅନ୍ୟର ଯଥୋଚିତ ଭୋଜନ, ତାହା ନେଇ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”
Verse 21
यस्तु मे विहितो भक्ष्य: स्वयं देवैः: सनातन: । श्येना: कपोतान् खादन्ति स्थितिरेषा सनातनी
“ଦେବତାମାନେ ସନାତନକାଳରୁ ମୋ ପାଇଁ ଯେ ଭକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହିଟି ମୋର ଅଧିକାର। ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ବାଜ କପୋତ ଖାଏ; ଏହା ଶାଶ୍ୱତ ପ୍ରକୃତିନିୟମ।”
Verse 22
उशीनर कपोते तु यदि स्नेहस्तवानघ । ततस्त्वं मे प्रयच्छाद्य स्वमांसं तुलया धृतम्,निष्पाप महाराज उशीनर! यदि आपको इस कबूतरपर बड़ा स्नेह है तो आप मुझे इसके बराबर अपना ही मांस तराजूपर तौलकर दे दीजिये
ବାଜ କହିଲା— “ନିଷ୍ପାପ ଉଶୀନର-ନରେଶ! ଯଦି ଏହି କପୋତ ଉପରେ ତୁମର ଏତେ ସ୍ନେହ, ତେବେ ଆଜି ଏହାର ସମାନ ଓଜନରେ ନିଜ ମାଂସକୁ ତୁଳାରେ ରଖି ମୋତେ ଦିଅ।”
Verse 23
राजोवाच महाननुग्रहो मेडद्य यस्त्वमेवमिहात्थ माम् | बाढमेव करिष्यामीत्युक्त्वासौ राजसत्तम:
ରାଜା କହିଲେ— “ଆଜି ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବେ ଏଠାରେ ମୋତେ କହିଲ, ଏହା ମୋ ପ୍ରତି ମହା ଅନୁଗ୍ରହ। ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ସେହିପରି କରିବି।” ଏମିତି କହି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
Verse 24
अन्त:पुरे ततस्तस्य स्त्रियो रत्नविभूषिता:
ତାପରେ ତାହାର ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରତ୍ନାଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
Verse 25
तासां रुदितशब्देन मन्त्रिभृत्यजनस्य च
ସେମାନଙ୍କ ରୋଦନ-ଶବ୍ଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ-ଭୃତ୍ୟଜନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦରେ (ସେ ସ୍ଥାନ) ବିଳାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।
Verse 26
निरुद्धं गगन सर्व शुभ्र॑ मेघै: समन्तत:
ଚାରିଦିଗରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୁଭ୍ର ମେଘମାନେ ସମଗ୍ର ଆକାଶକୁ ଆବୃତ କରିଦେଇଛନ୍ତି।
Verse 27
सराजा पार्श्वतश्चैव बाहुभ्यामूरुतश्च॒ यत्,राजा अपनी पसलियों, भुजाओं और जाँघोंसे मांस काटकर जल्दी-जल्दी तराजू भरने लगे। तथापि वह मांसराशि उस कबूतरके बराबर नहीं हुई
ତେବେ ରାଜା ନିଜ ପାର୍ଶ୍ୱ, ବାହୁ ଓ ଊରୁରୁ ମାଂସ କାଟି ଶୀଘ୍ରେ ତୁଳାର ପାତ୍ର ଭରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତଥାପି ସେ ମାଂସରାଶି ସେହି କପୋତର ସମାନ ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 28
तानि मांसानि संच्छिद्य तुलां पूरयते5शनै: । तथापि न समस्तेन कपोतेन बभूव ह,राजा अपनी पसलियों, भुजाओं और जाँघोंसे मांस काटकर जल्दी-जल्दी तराजू भरने लगे। तथापि वह मांसराशि उस कबूतरके बराबर नहीं हुई
ସେହି ମାଂସଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ରାଜା ଧୀରେ ଧୀରେ ତୁଳା ଭରୁଥିଲେ; ତଥାପି ସମସ୍ତ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା କପୋତ ସମାନ ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 29
अस्थिभूतो यदा राजा निर्मासो रुधिरस्रव: । तुलां ततः: समारूढ: स्वं मांसक्षयमुत्सूजन्
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ମାଂସ ଶେଷ ହୋଇ ରକ୍ତଧାରା ବହି କେବଳ ଅସ୍ଥି-ଢାଞ୍ଚା ମାତ୍ର ରହିଗଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଆଉ ମାଂସ କାଟିବା ବନ୍ଦ କରି, ନିଜ ଦେହକ୍ଷୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ତୁଳାରେ ଚଢ଼ିଲେ।
Verse 30
ततः सेन्द्रास्त्रयो लोकास्तं नरेन्द्रमुपस्थिता: । भेयश्वाकाशगैस्तत्र वादिता देवदुन्दुभि:
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ତିନି ଲୋକ ଆସି ସେହି ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। କିଛି ଦେବତା ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭି ବାଜାଇଲେ।
Verse 31
इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपरव्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें श्रीकृष्ण- नारदसंवादविषयक इकतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ତେବେ ନରେଶ୍ୱର ବୃଷଦର୍ଭଙ୍କୁ ଅମୃତରେ ଅଭିଷେକ କରାଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପୁନଃପୁନଃ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖଦାୟକ ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା।
Verse 32
देवगन्धर्वसंघातैरप्सरोभिश्षू सर्वतः । नृत्तश्नैवोपगीतश्च पितामह इव प्रभु:
ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସମୂହ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ଗାନ ଓ ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାମୟ ମହିମାରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଯେ କେହି ରାଜର୍ଷି ବୃଷଦର୍ଭ (ଉଶୀନର)ଙ୍କ ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ସଦା ଶ୍ରବଣ ଓ ବର୍ଣ୍ଣନ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ହୁଏ।
Verse 33
हेमप्रासादसम्बाधं मणिकाञ्चनतोरणम् । स वैदूर्यमणिस्तम्भं विमानं समधिषछित:
ଏତିକିବେଳେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା—ସେଥିରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାସାଦର ଭବ୍ୟତା, ସୁନା ଓ ମଣିର ତୋରଣ-ସଜ୍ଜା, ଏବଂ ବୈଦୂର୍ୟମଣିର ସ୍ତମ୍ଭମାନେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
Verse 34
शरणागतेषु चैवं त्वं कुरु सर्व युधिष्ठिर
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଶରଣାଗତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଆଚରଣ କର। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ସର୍ବସ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ କିଛି ଅବଶେଷ ନ ରଖି ଅର୍ପଣ କର। ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଭକ୍ତ, ପ୍ରେମୀ ଓ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ରଖେ, ସେ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ।
Verse 35
भक्तानामनुरक्तानामश्रितानां च रक्षिता । दयावान् सर्वभूतेषु परत्र सुखमेधते
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଭକ୍ତ, ଅନୁରକ୍ତ ଜନ ଓ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାବାନ ରହେ, ସେ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ପାଏ। ତେଣୁ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶରଣାଗତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ସର୍ବସ୍ୱ ଅର୍ପଣ କର।
Verse 36
साधुवृत्तो हि यो राजा सद्वृत्तमनुतिष्ठति । किंन प्राप्तं भवेत् तेन स्वव्याजेनेह कर्मणा,जो राजा सदाचारी होकर सबके साथ सदबर्ताव करता है वह अपने निश्छल कर्मसे किस वस्तुको नहीं प्राप्त कर लेता
ଯେ ରାଜା ସଦାଚାରୀ ହୋଇ ସଦ୍ବୃତ୍ତିକୁ ନିରନ୍ତର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ନିଜ ନିଷ୍କପଟ କର୍ମଦ୍ୱାରା କେଉଁ ବସ୍ତୁ ଅପ୍ରାପ୍ତ ରଖିବ?
Verse 37
स राजर्षिविशुद्धात्मा धीर: सत्यपराक्रम: । काशीनामीश्वर: ख्यातस्त्रिषु लोकेषु कर्मणा,सत्यपराक्रमी, धीर और शुद्ध हृदयवाले काशीनरेश राजर्षि उशीनर अपने पुण्यकर्मसे तीनों लोकोंमें विख्यात हो गये
ଧୀର, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା କାଶୀର ଈଶ୍ୱର ରାଜର୍ଷି ଉଶୀନର ନିଜ ପୁଣ୍ୟକର୍ମବଳରେ ତିନି ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।
Verse 38
योअप्यन्य: कारयेदेवं शरणागतरक्षणम् | सो<पि गच्छेत तामेव गतिं भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठ! यदि दूसरा कोई भी पुरुष इसी प्रकार शरणागतकी रक्षा करेगा तो वह भी उसी गतिको प्राप्त करेगा
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଅନ୍ୟ କେହି ଯଦି ଏହିପରି ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବ, ସେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଏକେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
Verse 39
इदं वृत्तं हि राजर्षेर्वृषदर्भस्य कीर्तयन् । पूतात्मा वै भवेत् लोके शृणुयाद् यश्च नित्यश:
ହେ ରାଜର୍ଷି! ଯେ କେହି ରାଜର୍ଷି ବୃଷଦର୍ଭଙ୍କ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, କିମ୍ବା ଯେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ପବିତ୍ରାତ୍ମା ହୁଏ।
Verse 131
मांसं च रुधिरं चास्य मज्जा मेदश्न मे हितम् | परितोषकरो होष मम मास्याग्रतो भव
ବାଜ କହିଲା—“ଏହାର ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ, ଏହାର ମଜ୍ଜା ଓ ମେଦ—ମୋ ପାଇଁ ହିତକର। ହେ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା, ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ମାଂସ ରଖ।”
Verse 236
उत्कृत्योत्कृत्य मांसानि तुलया समतोलयत् । राजाने कहा--'बाज! तुमने ऐसी बात कहकर मुझपर बड़ा अनुग्रह किया। बहुत अच्छा
ସେ ପୁନଃପୁନଃ ମାଂସ କାଟି ତୁଳାରେ ରଖି ସମତୋଳ କଲା। ତାହାପରେ ରାଜା ଉଶୀନର କହିଲେ—“ବାଜ! ଏପରି କଥା କହି ତୁମେ ମୋତେ ଧର୍ମର ଗଭୀରତା ବୁଝାଇଲ। ଭଲ, ମୁଁ ତେଣୁ ଏମିତି ହିଁ କରିବି।” ଏହା କହି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଶୀନର ନିଜ ମାଂସ କାଟି କାଟି ତୁଳାରେ ରଖିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 243
हाहाभूता विनिष्क्रान्ता: श्रुत्वा परमदु:खिता: । यह समाचार सुनकर अन्तःपुरकी रत्नविभूषित रानियाँ बहुत दुःखी हुईं और हाहाकार करती हुई बाहर निकल आयीं
ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଅନ୍ତଃପୁରର ରତ୍ନଭୂଷିତ ରାଣୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ହାହାକାର କରି କରି ସେମାନେ ବାହାରକୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।
Verse 253
बभूव सुमहान् नादो मेघगम्भीरनि:स्वन: । उनके रोनेके शब्दसे तथा मन्त्रियों और भृत्यजनोंके हाहाकारसे मेघकी गम्भीर गर्जनाके समान वहाँ बड़ा भारी कोलाहल मच गया
ସେଠାରେ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ନାଦ ଉଠିଲା। ସେମାନଙ୍କ ରୋଦନ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀ-ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ହାହାକାରରେ ସେଠାରେ ଭାରି କୋଲାହଳ ମଚିଗଲା।
Verse 266
मही प्रचलिता चासीत् तस्य सत्येन कर्मणा । सारा शुभ्र आकाश सब ओससे मेघोंद्वारा आच्छादित हो गया। उनके सत्यकर्मके प्रभावसे पृथ्वी काँपने लगी
ତାଙ୍କର ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ପୃଥିବୀ ନିଜେ କମ୍ପି ଉଠି ଚଳିତ ହେଲା। ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଧର୍ମର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ନୀତିକୁ ଉଜାଗର କରେ—ସତ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଅଟଳ ଆଚରଣ ହୋଇଯାଏ, ସେ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଗୁଣ ନୁହେଁ; ଜଗତର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି।
Verse 336
स राजर्षिगगत: स्वर्ग कर्मणा तेन शाश्वतम् | राजर्षि उशीनर उस विमानमें बैठकर उस पुण्यकर्मके प्रभावसे सनातन दिव्यलोकको प्राप्त हुए
ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ରାଜର୍ଷି ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରି ରାଜର୍ଷି ଉଶୀନର ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସୀନ ହୋଇ ସନାତନ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ କର୍ମର ଫଳ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
It contrasts the social effects of honoring versus neglecting learned figures: reverence is associated with auspicious counsel, while dishonor is associated with harsh speech and destabilizing social consequences.
Maintain continuous, regulated honor through service and giving, while cultivating inner disciplines (svādhyāya, dama, tapas, vinaya) as the basis for legitimate authority and social cohesion.
Yes. It states that acceptance of gifts can diminish a Brāhmaṇa’s ‘tejas,’ and therefore those who refuse gifts are also to be protected—adding a regulatory nuance to patronage ethics.