Shloka 20

Nārāyaṇa-tejas: Kṛṣṇa’s Vrata, the Fire-Manifestation, and the Sages’ Inquiry (अनुशासन पर्व, अध्याय १२६)

Devanagari script

तं प्रणम्याथ मैत्रेय: कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्‌ स्वस्ति प्राप्नोतु भगवानित्युवाच कृताउ्जलि:,तब मैत्रेयजीने व्यासजीको प्रणाम करके उनकी परिक्रमा की और हाथ जोड़कर कहा --“भगवन्‌! आप मंगल प्राप्त करें!

Transliteration

taṃ praṇamyātha maitreyaḥ kṛtvā cāpi pradakṣiṇam | svasti prāpnotu bhagavān ity uvāca kṛtāñjaliḥ ||

Translation

ତାପରେ ମୈତ୍ରେୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କହିଲେ—“ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ତି-ମଙ୍ଗଳ ମିଳୁ।”

Word by Word

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• प्रणम्य: having bowed (to)
• प्रणम्य: कर्म
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: ल्यप् (क्त्वा-अर्थे अव्यय), कर्तरि, पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)

• अथ: then
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• मैत्रेयः: Maitreya
• मैत्रेयः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: मैत्रेय (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• कृत्वा: having done
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा (अव्यय), कर्तरि, पूर्वकालिक क्रिया (absolutive)

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अपि: also
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• प्रदक्षिणम्: circumambulation (clockwise)
• प्रदक्षिणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रदक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुं, द्वितीया, एकवचन

• स्वस्ति: well-being; auspiciousness
• Type: Indeclinable
• Root: स्वस्ति (प्रातिपदिक/निपात)

• प्राप्नोतु: may (he) attain
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/आशीर्लिङ्गार्थ), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: कर्ता
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• इति: thus
• Type: Indeclinable
• Root: इति

• उवाच: said
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• कृताञ्जलिः: with joined hands
• कृताञ्जलिः: कर्ता
• Type: Adjective
• Root: कृताञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Maitreya
• Bhagavan (honorific addressee)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches dharmic etiquette toward the venerable: humility (praṇāma), respectful circling (pradakṣiṇā), and offering a blessing (svasti). Such conduct embodies self-restraint, gratitude, and recognition of spiritual authority.

What is happening in the narrative?

Maitreya approaches a revered figure, bows, performs pradakṣiṇā, and with folded hands pronounces a benediction—“May the Blessed One attain auspicious well-being”—signaling respectful leave-taking or formal reverence.