Adhyaya 126
Nārāyaṇa-tejas: Kṛṣṇa’s Vrata, the Fire-Manifestation, and the Sages’ Inquiry (अनुशासन पर्व, अध्याय १२६)
Upa-parva: Viṣṇu-prabhāva (Nārāyaṇa-tejas) Upākhyāna
Yudhiṣṭhira addresses Bhīṣma as an authoritative custodian of śāstra and requests an instructive, future-oriented account that is both ethically and materially beneficial. He notes the rarity of the present moment—kin gathered, and no comparable instructor besides Bhīṣma—and asks for an answer in the presence of Nārāyaṇa (Kṛṣṇa) and other kings, for the sake of his brothers. Vaiśaṃpāyana reports that Bhīṣma, moved by affection, agrees to narrate a highly engaging account of Viṣṇu’s power and a related doubt associated with Rudrāṇī and the divine couple. The narrative shifts to Kṛṣṇa performing a twelve-year vow; leading sages (including Nārada and Parvata, Vyāsa, Dhaumya, and others) arrive to observe the consecrated practice and are received with fitting hospitality. During their discourse, a luminous ‘Nārāyaṇa tejas’ issues from Kṛṣṇa’s mouth as a fire that burns a mountain-forest with its flora and fauna; having completed its action, the fire approaches Viṣṇu and touches his feet like a disciple. Viṣṇu then restores the burned landscape to its prior natural condition with a gentle glance, producing astonishment among the sages. Viṣṇu asks why renunciant, learned sages are surprised; they respond by affirming his cosmic functions (creation, dissolution, heat, cold, rain) and request clarification about the fire’s emergence. Vāsudeva explains that the fire is his Vaiṣṇava energy generated by vow-observance and tapas, not intended to harm the sages; he adds that this ‘inner self’ in fiery form went to the creator (pitāmaha) and returned instructed, implying a doctrine of emanation and delegated potency. He reassures the sages, invites them to share any supreme wonders they have witnessed, and the assembly turns to Nārada to recount a prior sacred account connected with an extraordinary event in Himavat, setting up continuation beyond this chapter.
Chapter Arc: भीष्म, व्यास-मैत्रेय संवाद का स्मरण कराते हुए तप (तपस्या) की प्रशंसा और गृहस्थ के उत्तम कर्तव्य का निर्देश आरम्भ करते हैं—दान से भी श्रेष्ठ धर्म का संकेत देकर श्रोता की जिज्ञासा जगाते हैं। → लोक-मान्यता (रूप, आयु, मान, श्री) की प्रशंसा बनाम वास्तविक श्रेष्ठता (गुण, शास्त्र-ज्ञान, दया) का द्वंद्व उभरता है; फिर पापों की कठोर सूची (सुरापान, भ्रूणहत्या, गुरुतल्पगमन आदि) रखकर प्रश्न तीखा होता है कि क्या इनके लिए भी कोई उद्धार-पथ है। → निर्णायक उद्घोष: तपस्या की शक्ति ऐसी है कि वह महान पापों को भी तरा देती है—‘तपसा तरते सर्वमेनसः…’; साथ ही कर्म-कर्ता/अकर्ता और ऊर्ध्व- अधो-गति का विधान बताकर नैतिक उत्तरदायित्व को दार्शनिक आधार मिलता है। → मैत्रेय के गुणों (बुद्धिमान, कुलीन, शास्त्रज्ञ, दयालु) और भिक्षा/अन्न-पान की उपलब्धता का आश्वासन देकर गृहस्थ-धर्म की भूमिका स्पष्ट होती है; दान, तप और दाम्पत्य-संतोष (पति-पत्नी की परस्पर तुष्टि) को कल्याण का आधार बताकर आचरण-मार्ग स्थिर किया जाता है।
Shlokas
Verse 1
अफ-#-र- जा द्वाविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: व्यास-मैत्रेय-संवाद--तपकी प्रशंसा तथा गृहस्थके उत्तम कर्तव्यका निर्देश भीष्म उवाच एवमुक्त: स भगवान् मैत्रेयं प्रत्यभाषत । दिष्ट्यैवं त्वं विजानासि दिष्ट्या ते बुद्धिरीदृशी
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ମୈତ୍ରେୟ ଏପରି କହିବା ପରେ ଭଗବାନ ବେଦବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମେ ଏଭଳି ଭାବେ ବିଷୟ ବୁଝୁଛ, ଏହା ତୁମର ମହାସୌଭାଗ୍ୟ। ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଏପରି ବିବେକବୁଦ୍ଧି ମିଳିଛି।”
Verse 2
लोको हार्यगुणानेव भूयिष्ठं तु प्रशंसति । रूपमानवयोमानश्रीमानाश्षाप्पसंशयम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଲୋକେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ମନୋହର ଓ ଆକର୍ଷକ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ରୂପ, ବିନୟ, ମାନ ଓ ଶ୍ରୀ—ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକେ ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଚିହ୍ନ ଭାବେ ଧରନ୍ତି।
Verse 3
यत् ते भृशतरं दानाद् वर्तयिष्यामि तच्छुणु
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଶୁଣ। ହଁ, ଦାନଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।”
Verse 4
यानीहागमशास्त्राणि याश्न कश्षित् प्रवृत्तय: । तानि वेदं पुरस्कृत्य प्रवृत्तानि यथाक्रमम्
ଏହି ଜଗତରେ ଯେତେ ଆଗମ-ଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି ଓ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଆଚାର-ପ୍ରବୃତ୍ତି ପ୍ରଚଳିତ, ସେସବୁ ବେଦକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ତାହାକୁ ପ୍ରମାଣ ମାନି, କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି।
Verse 5
अहं दानं प्रशंभामि भवानपि तप:श्रुते । तप: पवित्र वेदस्य तप: स्वर्गस्थ साधनम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ମୁଁ ଦାନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ; ତୁମେ, ତପ ଓ ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତପସ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କର। ପ୍ରକୃତରେ ତପ ପବିତ୍ର; ଏହା ବେଦାଧ୍ୟୟନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗପ୍ରାପ୍ତିର ଉତ୍ତମ ସାଧନ।”
Verse 6
तपसा महदाप्रोति विद्यया चेति न: श्रुतम् । तपसैव चापनुदेद् यच्चान्यदपि दुष्कृतम्
ଆମେ ଶୁଣିଛୁ—ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଓ ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ମହତ୍ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେ କୌଣସି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ଥାଏ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଦୂର କରିପାରେ।
Verse 7
यद् यद्धि किंचित् संधाय पुरुषस्तप्यते तप: । सर्वमेतदवाप्नोति विद्यया चेति न: श्रुतम्
ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମନେ ଧାରଣ କରି ତପସ୍ୟା କରେ, ତପ ଓ ବିଦ୍ୟାର ବଳରେ ସେ ସବୁକିଛି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
Verse 8
दुरन्वयं दुष्प्रधर्ष दुरापं दुरतिक्रमम् । सर्व वै तपसाभ्येति तपो हि बलवत्तरम्
ଯାହା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଯାହା ଅପ୍ରଧର୍ଷ୍ୟ, ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଦୁରତିକ୍ରମ—ସେ ସବୁ ତପସ୍ୟାରେ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ; କାରଣ ତପର ବଳ ସର୍ବାଧିକ।
Verse 9
सुरापो5सम्मतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पग: । तपसा तरते सर्वमेनसश्न प्रमुच्यते
ସୁରାପାନକାରୀ, ଅସମ୍ମତ (ଅଶାସ୍ତ୍ରୀୟ) ଦାନଦାତା, ଭ୍ରୂଣହନ୍ତା ଓ ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ—ଏମିତି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦୋଷବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 10
“शराबी, चोर, गर्भहत्यारा, गुरुकी शय्यापर शयन करनेवाला पापी भी तपस्याद्वारा सम्पूर्ण संसारसे पार हो जाता है और अपने पापोंसे छुटकारा पा जाता है ।।
ମଦ୍ୟପାନୀ, ଚୋର, ଗର୍ଭହନ୍ତା, ଗୁରୁଶୟ୍ୟା ଲଂଘନକାରୀ—ଏମିତି ପାପୀ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ସଂସାରସାଗର ପାର ହୋଇ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ—ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ଯେପରି ହେଉ—ତପସ୍ବୀ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେଣୁ ବିଦ୍ୟା ଓ ତପ—ଉଭୟଙ୍କୁ ସଦା ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
“जो सब प्रकारकी विद्याओंमें प्रवीण है, वही नेत्रवान् है और तपस्वी, चाहे जैसा हो उसे भी नेत्रवान् ही कहा जाता है। इन दोनोंको सदा नमस्कार करना चाहिये ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଯେମାନେ ବିଦ୍ୟା-ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଯେମାନେ ତପସ୍ବୀ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୂଜ୍ୟ। ଯେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଲଭନ୍ତି।
Verse 12
इमं च ब्रह्मलोक॑ च लोक॑ च बलवत्तरम् | अन्नदानै: सुकृतिन: प्रतिपद्यन्ति लौकिका:
ଅନ୍ନଦାନର ପୁଣ୍ୟକର୍ମଦ୍ୱାରା ସୁକୃତିମାନେ ଏହି ଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ—ଦୁହେଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଅଧିକ ବଳବାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି।
Verse 13
संसारके पुण्यात्मा पुरुष अन्न-दान देकर इस लोकमें भी सुखी होते हैं और मृत्युके बाद ब्रह्मलोक तथा दूसरे शक्तिशाली लोकको प्राप्त कर लेते हैं ।।
ଅନ୍ନଦାନ କରି ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଲୋକେ ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟ ବଳବାନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ନିଜେ ପୂଜିତ ଓ ମାନିତ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି; ଦାତା ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ସବୁ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତୁତି ହୁଏ।
Verse 14
अकर्ता चैव कर्ता च लभते यस्य यादृशम् | यदि चोर्ध्व॑ यद्यधो वा स्वॉललोकानभियास्यति
ଅକର୍ତ୍ତା ହେଉ କି କର୍ତ୍ତା—ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ କର୍ମାନୁସାରେ ଫଳ ପାଏ; ସେହି ଅନୁସାରେ ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଲୋକ କିମ୍ବା ଅଧୋଲୋକ—ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଲୋକକୁ ଗମନ କରେ।
Verse 15
“मनुष्य दान करता हो या न करता हो, वह ऊपरके लोकमें रहता हो या नीचेके लोकमें, जिसे कर्मानुसार जैसा लोक प्राप्त होगा, वह अपने उसी लोकमें जायगा ।।
କର୍ମାନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ—ଉପରର ହେଉ କି ତଳର—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସେହି ଲୋକକୁ ଯାଏ। ତୁମେ ତ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ-ପାନ ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେସବୁ ପାଇବ; କାରଣ ତୁମେ ମେଧାବୀ, ସତ୍କୁଳଜ, ଶ୍ରୁତବାନ ଏବଂ କରୁଣାଶୀଳ।
Verse 16
कौमारचारी व्रतवान् मैत्रेय निरतो भव । एतदू गृहाण प्रथम प्रशस्तं गृहमेधिनाम्
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ହେ ମୈତ୍ରେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଭାବେ ରୁହ ଏବଂ ତୁମ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପ୍ରଥମ ଓ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ନୀତି—ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।”
Verse 17
“मैत्रेयजी! तुम जो कुछ चाहोगे, उसके अनुसार तुमको अन्न-पानकी सामग्री प्राप्त होगी। तुम बुद्धिमान, कुलीन, शास्त्रज्ञ और दयालु हो। तुम्हारी तरुण अवस्था है और तुम व्रतधारी हो। अतः सदा धर्म-पालनमें लगे रहो और गृहस्थोंके लिये जो सबसे उत्तम एवं मुख्य कर्तव्य है, उसे ग्रहण करो--ध्यान देकर सुनो ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ମୈତ୍ରେୟ! ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରିବ, ସେହି ଅନୁସାରେ ତୁମକୁ ଅନ୍ନ-ପାନର ସାମଗ୍ରୀ ମିଳିବ। ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, କୁଳୀନ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ଦୟାଳୁ; ଯୁବକ ଓ ବ୍ରତଧାରୀ। ତେଣୁ ସଦା ଧର୍ମପାଳନରେ ଲାଗି ରୁହ; ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ଓ ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ—ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ—ଗ୍ରହଣ କର। ଯେ କୁଳରେ ପତି ସୁସେବିତା ପତ୍ନୀରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପତ୍ନୀ ସୁପୋଷିତ ପତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ କଲ୍ୟାଣ ବର୍ତ୍ତେ।”
Verse 18
“जिस कुलमें पति अपनी पत्नीसे और पत्नी अपने पतिसे संतुष्ट रहती हो, वहाँ सदा कल्याण होता है ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ଯେ କୁଳରେ ପତି ପତ୍ନୀରେ ଏବଂ ପତ୍ନୀ ପତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହନ୍ତି, ସେଠାରେ ସଦା କଲ୍ୟାଣ ରହେ। ଯେପରି ଜଳ ଶରୀରର ମଳିନତା ଧୋଇଦିଏ ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ପ୍ରଭା ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ, ସେପରି ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ମନୁଷ୍ୟର ସମସ୍ତ ପାପ ଅପହୃତ କରେ।”
Verse 19
(दानेन तपसा चैव विष्णोरभ्यर्चनेन च । ब्राह्मण: स महाभाग तरेत् संसारसागरात् ।।
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—“ମହାଭାଗ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା ଦ୍ୱାରା ସଂସାର-ସାଗରକୁ ପାର କରେ। ଯେମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମକର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ଅନ୍ତଃକରଣକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, ତପସ୍ୟାରେ ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ନିର୍ମଳ ହୋଇଛି, ଏବଂ ବିଦ୍ୟାରେ ଯାହାଙ୍କ ମୋହ ଦୂର ହୋଇଛି—ସେମାନଙ୍କ ତାରଣ ପାଇଁ ହରି ସ୍ମରଣୀୟ; ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ପାର କରାନ୍ତି। ତେଣୁ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ତତ୍ପର ରୁହ, ତାଙ୍କ ଭକ୍ତ ହୁଅ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ନମସ୍କାର କର। ହରିଙ୍କ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ପରାୟଣ ଭକ୍ତ କେବେ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଏଠାରେ ପ୍ରଣବ-ଉପାସନାରେ ଲୀନ ଓ ପରମାର୍ଥରେ ତତ୍ପର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସାଧନାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କର; ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର। ମୈତ୍ରେୟ, ତୁମକୁ ସ୍ୱସ୍ତି ମିଳୁ; ଏବେ ମୁଁ ସାବଧାନରେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଉଛି। ଏହାକୁ ମନେ ରଖ; ଏହାରୁ ତୁମ କଲ୍ୟାଣ ହେବ।”
Verse 20
तं प्रणम्याथ मैत्रेय: कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् स्वस्ति प्राप्नोतु भगवानित्युवाच कृताउ्जलि:,तब मैत्रेयजीने व्यासजीको प्रणाम करके उनकी परिक्रमा की और हाथ जोड़कर कहा --“भगवन्! आप मंगल प्राप्त करें!
ତାପରେ ମୈତ୍ରେୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ କହିଲେ—“ଭଗବନ୍! ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱସ୍ତି-ମଙ୍ଗଳ ମିଳୁ।”
Verse 26
दिष्टया नाभिभवन्ति त्वां दैवस्तेडयमनुग्रह: । “संसारके लोग उत्तम गुणवाले पुरुषकी ही अधिक प्रशंसा करते हैं। सौभाग्यकी बात है कि रूप
ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ ରୂପ, ବୟସ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିର ଅଭିମାନ ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉନାହିଁ; ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାନ୍ ଅନୁଗ୍ରହ। ସଂସାରରେ ଲୋକେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣବାନ୍ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହିଁ ଅଧିକ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 121
इस प्रकार श्रीमह्या भारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें मैत्रेयकी भभिक्षाविषयक एक सौ इकक््कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ଭିକ୍ଷା-ବିଷୟକ ଏକଶେ ଏକୋଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 122
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि मैत्रेयभिक्षायां द्वाविंशत्यधिकशततमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ‘ମୈତ୍ରେୟ-ଭିକ୍ଷା’ ନାମକ ଏକଶେ ବାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
The chapter frames a governance-and-knowledge dilemma: when extraordinary power manifests (tejas causing destruction), how should learned observers interpret it—fearfully as threat, or analytically as a lawful expression of vow-generated potency requiring explanation and reassurance.
Ascetic discipline and ethical conduct are presented as generative forces (tejas) that must be integrated with responsibility and restoration; wonder is positioned as a legitimate starting point, but understanding is completed through respectful questioning and articulated doctrine.
No explicit phalaśruti formula appears here; instead, the chapter provides implicit meta-commentary by presenting the narrative as ‘buddhi-dīpaka’ (illumining understanding) and as a trustworthy account preserved through reputable speakers and assemblies.