Adhyaya 26
स्नानविधिः — गायत्र्यावाहन, सूर्यवन्दन, तर्पण, पञ्चमहायज्ञ, भस्मस्नान, मन्त्रस्नान
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନନ୍ଦୀ ଶିବପୂଜା ପୂର୍ବରୁ କରିବାକୁ ଥିବା ନିତ୍ୟ-ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ; ପରେ ପ୍ରଣବସହିତ ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ କ୍ରମବଦ୍ଧ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜପ, ତାପରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବିସର୍ଜନ। ତା’ପରେ ବୈଦିକ ସୂକ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ଦନ ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା, ଅନନ୍ତରେ ଦେବ-ଋଷି-ପିତୃ ତର୍ପଣ—ପୁଷ୍ପୋଦକ/ଜଳ, କୁଶୋଦକ ଓ ତିଲୋଦକ ଦ୍ୱାରା—ଯଥାବିଧି ଉପବୀତ-ସ୍ଥିତି ଓ ଆଙ୍ଗୁଳି-ମୁଦ୍ରା ସହ। ପଞ୍ଚମହାଯଜ୍ଞ (ବ୍ରହ୍ମ, ଦେବ, ଭୂତ, ମାନୁଷ୍ୟ, ପିତୃ) ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କହି ଅବହେଳାରେ ଦୋଷ ହୁଏ ବୋଲି ସତର୍କ କରାଯାଇଛି; ବେଦ-ପୁରାଣ-ଇତିହାସ-କଲ୍ପ ଆଦିଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ-ଆଚମନ ଓ ସ୍ପର୍ଶବିଧି ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶେଷରେ ବାହ୍ୟସ୍ନାନ, ବିଧିପୂର୍ବକ ହୋମଜ ଭସ୍ମରେ ଭସ୍ମସ୍ନାନ, ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ/ଶୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା’ ଆଦି ଋକ୍-ଯଜୁଃ-ସାମ ମନ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ ବିଧିତ; ସଂକ୍ଷେପରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କଲେ ପରମ ପଦକୁ ନେଇଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे स्नानविधिर्नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः नन्द्युवाच आवाहयेत्ततो देवीं गायत्रीं वेदमातरम् आयातु वरदा देवीत्य् अनेनैव महेश्वरीम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ସ୍ନାନବିଧି’ ନାମ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ନନ୍ଦୀ କହିଲେ—ତାପରେ ବେଦମାତା ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ। ‘ଆୟାତୁ ବରଦା ଦେବୀ’—ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ମହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କର।
Verse 2
पाद्यमाचमनीयं च तस्याश्चार्घ्यं प्रदापयेत् प्राणायामत्रयं कृत्वा समासीनः स्थितो ऽपि वा
ସେ ଶିବଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ (ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଜଳ) ଓ ଆଚମନୀୟ (ଆଚମନ ଜଳ) ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଭକ୍ତିସହ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରୁ। ପ୍ରାଣାୟାମ-ତ୍ରୟ କରି ସେ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତେ ବସି କିମ୍ବା ଦାଁଡି ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିପାରେ।
Verse 3
सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा गायत्रीं प्रणवेनैव त्रिविधेष्वेकमाचरेत्
ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ସହିତ ଗାୟତ୍ରୀ ଜପ—ସହସ୍ରବାର, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ, ଅଥବା ୧୦୮ ବାର—ଏହି ତିନି ପରିମାଣରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଅନୁସରଣ କରୁ। ଏହି ନିୟମବଦ୍ଧ ଜପରେ ପଶୁ-ଜୀବ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପତି (ଶିବ) ଅନୁଗ୍ରହର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 4
अर्घ्यं दत्त्वा समभ्यर्च्य प्रणम्य शिरसा स्वयम् उत्तमे शिखरे देवीत्य् उक्त्वोद्वास्य च मातरम्
ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ନିଜେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି—“ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଶିଖରେ ବିରାଜ କର” ବୋଲି କହି, ମାତାଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ଉଦ୍ବାସିତ କରୁ।
Verse 5
प्राच्यालोक्याभिवन्द्येशां गायत्रीं वेदमातरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेद्भास्करं तथा
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ସେହି ପୂଜ୍ୟ ଗାୟତ୍ରୀ—ବେଦମାତାଙ୍କୁ—ଅଭିବନ୍ଦନ କରୁ। ପରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ସେହିପରି ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁ।
Verse 6
उदुत्यं च तथा चित्रं जातवेदसमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विधानतः
“ଉଦୁତ୍ୟଂ”, “ଚିତ୍ରଂ”, “ଜାତବେଦସଂ” ଏହି ସୂକ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପାଠ କରି, ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ପୁନଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଅଭିବନ୍ଦନ କରୁ।
Verse 7
तथा सौराणि सूक्तानि ऋग्यजुःसामजानि च जप्त्वा प्रदक्षिणं पश्चात् त्रिः कृत्वा च विभावसोः
ଏହିପରି ସୌର ସୂକ୍ତ ଓ ଋଗ୍‑ଯଜୁଃ‑ସାମଜ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଜପ କରି, ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ; ତାପରେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି (ବିଭାବସୁ)ଙ୍କୁ ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବ।
Verse 8
आत्मानं चान्तरात्मानं परमात्मानमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विभावसुम्
ପ୍ରଥମେ ଆତ୍ମା, ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୁନଃ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଭାବସୁ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ଅଭିବନ୍ଦନ କରିବ।
Verse 9
मुनीन् पितॄन् यथान्यायं स्वनाम्नावाहयेत्ततः सर्वानावाहयामीति देवानावाह्य सर्वतः
ତାପରେ ନିୟମାନୁସାରେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଆବାହନ କରିବ। ପରେ “ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବାହନ କରୁଛି” ବୋଲି କହି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବ।
Verse 10
तर्पयेद्विधिना पश्चात् प्राङ्मुखो वा ह्युदङ्मुखः ध्यात्वा स्वरूपं तत्तत्त्वम् अभिवन्द्य यथाक्रमम्
ତାପରେ ପୂର୍ବମୁଖ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ବିଧିଅନୁସାରେ ତର୍ପଣ କରିବ। ସେହି ତତ୍ତ୍ୱରୂପ ସ୍ୱସ୍ୱରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯଥାକ୍ରମେ ଅଭିବନ୍ଦନ ଓ ପ୍ରଣାମ କରିବ।
Verse 11
देवानां पुष्पतोयेन ऋषीणां तु कुशांभसा पितॄणां तिलतोयेन गन्धयुक्तेन सर्वतः
ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍ପମିଶ୍ରିତ ଜଳ, ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁଶାଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଜଳ, ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳ—ସର୍ବତ୍ର ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ—ଅର୍ପଣ କରିବ।
Verse 12
यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणम् प्राचीनावीती विप्रेन्द्र पितॄणां तर्पयेत् क्रमात्
ଯଜ୍ଞୋପବୀତକୁ ଉପବୀତ-ରୀତିରେ ଧାରଣ କରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ; ନିବୀତ-ରୀତିରେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ; ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନାବୀତ ହୋଇ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, କ୍ରମେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ।
Verse 13
अङ्गुल्यग्रेण वै धीमांस् तर्पयेद्देवतर्पणम् ऋषीन् कनिष्ठाङ्गुलिना श्रोत्रियः सर्वसिद्धये
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ସାଧକ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ; ଏବଂ କନିଷ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ—ଶିବାରାଧନାରେ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧି ପୂରଣ ପାଇଁ।
Verse 14
पितॄंस्तु तर्पयेद् विद्वान् दक्षिणाङ्गुष्ठकेन तु तथैवं मुनिशार्दूल ब्रह्मयज्ञं यजेद् द्विजः
ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବ। ଏହିପରି, ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ, ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ କରିବ—ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ମୋକ୍ଷଦାତା ପତି-ସ୍ୱରୂପ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣଭାବରେ।
Verse 15
देवयज्ञं च मानुष्यं भूतयज्ञं तथैव च पितृयज्ञं च पूतात्मा यज्ञकर्मपरायणः
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ଦେବଯଜ୍ଞ, ମାନୁଷ୍ୟଯଜ୍ଞ (ଅତିଥି-ସତ୍କାର), ଭୂତଯଜ୍ଞ ଏବଂ ପିତୃଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ କରେ।
Verse 16
स्वशाखाध्ययनं विप्र ब्रह्मयज्ञ इति स्मृतः अग्नौ जुहोति यच्चान्नं देवयज्ञ इति स्मृतः
ହେ ବିପ୍ର, ନିଜ ଶାଖାର ଅଧ୍ୟୟନକୁ ‘ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଯେ ଅନ୍ନ ଆହୁତି ରୂପେ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ‘ଦେବଯଜ୍ଞ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 17
सर्वेषामेव भूतानां बलिदानं विधानतः भूतयज्ञ इति प्रोक्तो भूतिदः सर्वदेहिनाम्
ବିଧିମତେ ସମସ୍ତ ଭୂତଜୀବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ବଲିଦାନକୁ ‘ଭୂତଯଜ୍ଞ’ କୁହାଯାଏ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ପୋଷଣ ଦିଏ।
Verse 18
सदारान् सर्वतत्त्वज्ञान् ब्राह्मणान् वेदपारगान् प्रणम्य तेभ्यो यद्दत्तम् अन्नं मानुष उच्यते
ସପତ୍ନୀକ, ସର୍ବତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଓ ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଯେ ଅନ୍ନ ଦିଆଯାଏ, ଦାନଶ୍ରେଣୀରେ ତାହା ‘ମାନୁଷ’ କୁହାଯାଏ।
Verse 19
पितॄन् उद्दिश्य यद्दत्तं पितृयज्ञः स उच्यते एवं पञ्च महायज्ञान् कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये
ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ଯେ ଦାନ-ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ତାହା ‘ପିତୃଯଜ୍ଞ’ କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ସର୍ବାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 20
सर्वेषां शृणु यज्ञानां ब्रह्मयज्ञः परः स्मृतः ब्रह्मयज्ञरतो मर्त्यो ब्रह्मलोके महीयते
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞରେ ରତ ମର୍ତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 21
ब्रह्मयज्ञेन तुष्यन्ति सर्वे देवाः सवासवाः ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः शङ्करो नीललोहितः
ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ନୀଳ-ଲୋହିତ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 22
वेदाश् च पितरः सर्वे नात्र कार्या विचारणा ग्रामाद्बहिर्गतो भूत्वा ब्राह्मणो ब्रह्मयज्ञवित्
ସେଠାରେ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ନିଶ୍ଚୟ ଉପସ୍ଥିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗ୍ରାମବାହାରେ ଯାଇ ପବିତ୍ର ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରୁ।
Verse 23
यावत् त्वदृष्टम् अभवद् उटजानां छदं नरः प्राच्यामुदीच्यां च तथा प्रागुदीच्यामथापि वा
ସେ ପୁରୁଷ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଉଟଜର ଛାଦ ଦେଖିନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପୂର୍ବରେ, ଉତ୍ତରରେ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ—ସେ ଖୋଜି ଚାଲିଲା।
Verse 24
पुण्यमाचमनं कुर्याद् ब्रह्मयज्ञार्थमेव तत् प्रीत्यर्थं च ऋचां विप्राः त्रिः पीत्वा प्लाव्य प्लाव्य च
ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ହିଁ ପୁଣ୍ୟ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଋଚାମାନଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ତିନିଥର ଜଳ ପିଇ ପୁନଃପୁନଃ ମୁଖ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କର।
Verse 25
यजुषां परिमृज्यैवं द्विः प्रक्षाल्य च वारिणा प्रीत्यर्थं सामवेदानाम् उपस्पृश्य च मूर्धनि
ଯଜୁର୍ବେଦ ବିଧିଅନୁସାରେ ଏଭଳି ପରିମାର୍ଜନ କରି ଓ ଜଳରେ ଦୁଇଥର ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ସାମବେଦର ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ସେହି ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ଶିଖରେ ସ୍ପର୍ଶ କର।
Verse 26
स्पृशेदथर्ववेदानां नेत्रे चाङ्गिरसां तथा नासिके ब्राह्मणो ऽङ्गानां क्षाल्य क्षाल्य च वारिणा
ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳରେ ପୁନଃପୁନଃ ଧୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଥର୍ବବେଦର ନ୍ୟାସରୂପେ ନେତ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ; ତଥା ଆଙ୍ଗିରସ ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ନାସିକାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଶୁଦ୍ଧି କରୁ।
Verse 27
अष्टादशपुराणानां ब्रह्माद्यानां तथैव च तथा चोपपुराणानां सौरादीनां यथाक्रमम्
ମୁଁ ଯଥାକ୍ରମେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଅଷ୍ଟାଦଶ ମହାପୁରାଣ ଓ ସେହିପରି ସୌରାଦି ଉପପୁରାଣମାନଙ୍କୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।
Verse 28
पुण्यानामितिहासानां शैवादीनां तथैव च श्रोत्रे स्पृशेद्धि तुष्ट्यर्थं हृद्देशं तु ततः स्पृशेत्
ପୁଣ୍ୟ ଇତିହାସ—ବିଶେଷତଃ ଶୈବ କଥା—ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ତୃପ୍ତି ଓ ଗ୍ରହଣଶକ୍ତି ପାଇଁ କାନକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ; ପରେ ହୃଦୟଦେଶକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ, ଯେଣୁ ଶ୍ରୁତ ଧର୍ମ ଶିବରୂପ ପତିଭକ୍ତି ସହ ହୃଦୟେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Verse 29
कल्पादीनां तु सर्वेषां कल्पवित्कल्पवित्तमाः एवमाचम्य चास्तीर्य दर्भपिञ्जूलम् आत्मनः
କଳ୍ପାଦି ସମସ୍ତ ବିଧିର ଜ୍ଞାତା—ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଳ୍ପବିଦ୍ମାନେ—ଏଭଳି ଆଚମନ କରି ଶୁଦ୍ଧି କରନ୍ତି ଏବଂ ଶିବପୂଜାର୍ଥେ ନିଜ ପାଇଁ ଦର୍ଭର ପୁଞ୍ଜ ପସାରି ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି।
Verse 30
कृत्वा पाणितले धीमान् आत्मनो दक्षिणोत्तरम् हेमाङ्गुलीयसंयुक्तो ब्रह्मबन्धयुतो ऽपि वा
ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ନିଜ ଦୁଇ ହସ୍ତତଳରେ ଦକ୍ଷିଣ-ଉତ୍ତର (ଡାହାଣ-ବାମ) କ୍ରମରେ ବିଧିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବ; ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିବ।
Verse 31
विधिवद्ब्रह्मयज्ञं च कुर्यात्सूत्री समाहितः अकृत्वा च मुनिः पञ्च महायज्ञान्द्विजोत्तमः
ସମାହିତ ଚିତ୍ତର ସୂତ୍ରୀ ବିଧିବତ୍ ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ କରିବ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ କରିନଥିଲେ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି ଯଜ୍ଞମାନେ ପଶୁଭାବ (ବଦ୍ଧ ଜୀବ)କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ପତି—ଭଗବାନ ଶିବ—ଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରବୃତ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 32
भुक्त्वा च सूकराणां तु योनौ वै जायते नरः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्तव्याः शुभमिच्छता
ଏପରି କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରି ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଶୂକର-ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଯେ ଶୁଭ ଚାହେ—ପାଶମୋକ୍ଷ ଓ ପତି ଶିବଙ୍କ କୃପା—ସେ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନେ ଧର୍ମ୍ୟ ଓ ହିତକର କର୍ମମାତ୍ର କରୁ।
Verse 33
ब्रह्मयज्ञादथ स्नानं कृत्वादौ सर्वथात्मनः तीर्थं संगृह्य विधिवत् प्रविशेच्छिबिरं वशी
ବ୍ରହ୍ମଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କରି ସେ ପ୍ରଥମେ ସର୍ବଥା ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ସହିତ ସ୍ନାନ କରୁ। ପରେ ବିଧିମତେ ତୀର୍ଥଜଳ ସଂଗ୍ରହ କରି, ସଂୟମୀ ଜନ ଯଥାବିଧି ଶିବିର (ଅନୁଷ୍ଠାନ-ପରିସର)ରେ ପ୍ରବେଶ କରୁ।
Verse 34
बहिरेव गृहात्पादौ हस्तौ प्रक्षाल्य वारिणा भस्मस्नानं ततः कुर्याद् विधिवद् देहशुद्धये
ଘର ବାହାରେ ଜଳଦ୍ୱାରା ପାଦ ଓ ହସ୍ତ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରି, ପରେ ଦେହଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ବିଧିମତେ ଭସ୍ମସ୍ନାନ କରୁ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେହଧାରୀ ପଶୁଭାବ ଶିବପୂଜାରେ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 35
शोध्य भस्म यथान्यायं प्रणवेनाग्निहोत्रजम् ज्योतिः सूर्य इति प्रातर् जुहुयादुदिते यतः
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଜ ଭସ୍ମକୁ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ଯଥାନିୟମେ ଶୋଧନ କରି, ପ୍ରାତଃ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟେ ‘ଜ୍ୟୋତିଃ ସୂର୍ଯ୍ୟଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ହୋମ କରୁ; କାରଣ ଉଦିତ ପ୍ରଭା ତାହାରୁ ହିଁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
Verse 36
ज्योतिरग्निस् तथा सायं सम्यक् चानुदिते मृषा तस्मादुदितहोमस्थं भसितं पावनं शुभम्
ପ୍ରାତଃ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଅଗ୍ନି ହିଁ ସତ୍ୟ ‘ଜ୍ୟୋତିରଗ୍ନି’; ସାୟଂ ଅଗ୍ନି ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ନ ହେଲେ ଅନିଶ୍ଚିତ। ତେଣୁ ଉଦିତ-ହୋମଜ ଭସ୍ମ ପାବନ ଓ ଶୁଭ—ପାଶବିମୋଚକ ପତି ଶିବପୂଜାର ଲକ୍ଷଣ, ଧାରଣଯୋଗ୍ୟ।
Verse 37
नास्ति सत्यसमं यस्माद् असत्यं पातकं च यत् ईशानेन शिरोदेशं मुखं तत्पुरुषेण च
ସତ୍ୟ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ; ଅସତ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମହାପାପ। ଈଶାନ ଶିରୋଦେଶର ଅଧିପତି, ତତ୍ପୁରୁଷ ମୁଖର ଅଧିପତି—ଏଭଳି ପ୍ରଭୁ ପତି ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।
Verse 38
उरोदेशमघोरेण गुह्यं वामेन सुव्रताः सद्येन पादौ सर्वाङ्गं प्रणवेनाभिषेचयेत्
ହେ ସୁବ୍ରତାଃ, ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ଉରଃପ୍ରଦେଶ, ବାମ ମନ୍ତ୍ରରେ ଗୁହ୍ୟଭାଗ, ସଦ୍ୟୋଜାତ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାଦଦ୍ୱୟ, ଏବଂ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ରେ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 39
ततः प्रक्षालयेत्पादं हस्तं ब्रह्मविदां वरः व्यपोह्य भस्म चादाय देवदेवमनुस्मरन्
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମବିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ନିଜ ପାଦ ଓ ହସ୍ତ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବ। ପରେ ମଳିନତା ଦୂର କରି ପବିତ୍ର ଭସ୍ମ ଗ୍ରହଣ/ଧାରଣ କରି ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ।
Verse 40
मन्त्रस्नानं ततः कुर्याद् आपोहिष्ठादिभिः क्रमात् पुण्यैश्चैव तथा मन्त्रैर् ऋग्यजुःसामसंभवैः
ତାପରେ ‘ଆପୋ ହିଷ୍ଠା…’ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା କ୍ରମକ୍ରମେ ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଋଗ୍, ଯଜୁଃ, ସାମବେଦ-ସମ୍ଭବ ଅନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ।
Verse 41
द्विजानां तु हितायैवं कथितं स्नानमद्य ते संक्षिप्य यः सकृत्कुर्यात् स याति परमं पदम्
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଆଜି ତୁମକୁ ଏହି ସ୍ନାନବିଧି କହିଦିଆଗଲା। ଯେ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ କରେ, ସେ ପରମ ପଦ—ପତି ଶିବଙ୍କ ଧାମ—କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
Gayatri invocation with offerings → pranayama and Om-based japa → arghya and respectful closure → Surya-vandana with Vedic suktas and pradakshina → tarpana to devas/rishis/pitrs → Pancha Mahayajna (with Brahma Yajna highlighted) → external washing → bhasma-snana → Panchabrahma-mantra limb consecration → mantra-snana (Apo-hishtha, etc.).
By substances (flowers/water for devas, kuśa-water for ṛṣis, tila-water with fragrance for pitṛs), by upavīta orientation (yajñopavītī/nivītī/prācīnāvītī), and by finger usage (deva with fingertip, ṛṣi with little finger, pitṛ with right thumb).
Brahma-yajña (study/recitation of one’s Vedic śākhā), Deva-yajña (offerings into fire), Bhūta-yajña (bali for beings), Mānuṣya-yajña (feeding/serving learned brāhmaṇas and guests), Pitṛ-yajña (offerings dedicated to ancestors).
They ritually consecrate body-parts: Īśāna for head, Tatpuruṣa for face, Aghora for chest, Vāma for the hidden/secret region, Sadyojāta for feet, with praṇava (Om) pervading all—turning bathing into Shaiva sacralization.