Adhyaya 100

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवीसंभवो नाम नवनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः विजित्य विष्णुना सार्धं भगवान्परमेश्वरः सर्वान्दधीचवचनात् कथं भेजे महेश्वरः

ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଦେବୀସମ୍ଭବ’ ନାମକ ନବନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଭଗବାନ ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ପରେ, ଦଧୀଚିଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ମହେଶ୍ୱର କ’ଣ କଲେ?”

Verse 2

सूत उवाच दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान् ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणान् अपि

ସୂତ କହିଲେ—ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅତିବିଶାଳ ଯଜ୍ଞରେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁନିଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦହନ କଲେ।

Verse 3

भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः

ତାପରେ ପରମେଷ୍ଠି (ବ୍ରହ୍ମା) ‘ଭଦ୍ର’ ନାମକ ଗଣକୁ ପ୍ରେଷିତ କଲେ। ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ଦେବୀଙ୍କ ବିୟୋଗ ସତ୍ୟରେ ଦୁଃସହ ଥିଲା; ସେହି କାରଣରୁ ଏହି ତତ୍କାଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା।

Verse 4

सो ऽसृजद् वीरभद्रश् च गणेशान्रोमजाञ्छुभान् गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्

ତାହାପରେ ବୀରଭଦ୍ର ନିଜ ଦେହର ରୋମରୁ ଜନ୍ମିତ ଶୁଭ ଗଣମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହ ଥାଇ ସେ ପ୍ରତାପୀ ଭଦ୍ର ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 5

गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिर्भगवानजः गणेश्वराश् च ते सर्वे विविधायुधपाणयः

ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ତାଙ୍କର ରଥସାରଥି ହେଲେ ପୂଜ୍ୟ ଅଜ (ଅଜନ୍ମା) ଭଗବାନ। ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 6

विमानैर्विश्वतो भद्रैस् तमन्वयुरथो सुराः हिमवच्छिखरे रम्ये हेमशृङ्गे सुशोभने

ତାପରେ ଦେବମାନେ ସର୍ବତୋଭଦ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ ବିମାନରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସେମାନେ ହିମାଳୟର ରମ୍ୟ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତ ଓ ଅତି ଶୋଭନ।

Verse 7

यज्ञवाटस् तथा तस्य गङ्गाद्वारसमीपतः तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः

ସେହି ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ସମୀପରେ ତାହାର ଯଜ୍ଞବାଟ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଏବଂ ସେଇ ଦେଶରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ‘କନଖଲ’ ନାମକ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 8

दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः

ପରମେଷ୍ଠି (ବ୍ରହ୍ମା) ଦଗ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେଷିତ କରିଥିବା ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଭଗବାନ ଗଲେ। ତାପରେ ଏକ ଉତ୍ପାତ ହେଲା—ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟ ସୂଚକ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିଲା।

Verse 9

पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा मरुतश् चाप्य् अघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालयः

ପର୍ବତମାନେ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ବସୁନ୍ଧରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଲା; ପବନମାନେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲେ, ଏବଂ ମକରାଳୟ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍କ୍ଷୁଭିତ ହୋଇ ଉଠିଲା।

Verse 10

अग्नयो नैव दीप्यन्ति न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश् च न प्रकाश्यन्ते न देवा न च दानवाः

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳେ ନାହିଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉ ନାହିଁ; ଗ୍ରହମାନେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେବ କିମ୍ବା ଦାନବ ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତ ଦିଶନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 11

ततः क्षणात् प्रविश्यैव यज्ञवाटं महात्मनः रोमजैः सहितो भद्रः कालाग्निरिवचापरः

ତାପରେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ରୋମଜମାନଙ୍କ ସହିତ ଭଦ୍ର ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଯଜ୍ଞବାଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା—କାଳାଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଅପ୍ରତିହତ ଓ ଭୟଙ୍କର।

Verse 12

उवाच भद्रो भगवान् दक्षं चामिततेजसम् संपर्कादेव दक्षाद्य मुनीन्देवान् पिनाकिना

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଭଦ୍ର ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏବଂ ପିନାକୀ ଶିବଙ୍କ ସଂସର୍ଗମାତ୍ରରେ ଦକ୍ଷାଦି ମୁନି ଓ ଦେବମାନେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଉନ୍ନତ ହେଲେ।

Verse 13

दग्धुं संप्रेषितश् चाहं भवन्तं समुनीश्वरैः इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः

“ତୁମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ ପଠାଇଛନ୍ତି”—ଏହିପରି କହି ଗଣପୁଙ୍ଗବ ସେଇ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ଦହିଦେଲା।

Verse 14

गणेश्वराश् च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः प्रस्तोत्रा सह होत्रा च दग्धं चैव गणेश्वरैः

ଏବଂ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୂପମାନଙ୍କୁ ଉପାଡ଼ି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ପ୍ରସ୍ତୋତା ସହ ହୋତା ମଧ୍ୟ ସେଇ ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 15

गृहीत्वा गणपाः सर्वान् गङ्गास्रोतसि चिक्षिपुः वीरभद्रो महातेजाः शक्रस्योद्यच्छतः करम्

ଗଣପତିମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଧରି ଗଙ୍ଗା ସ୍ରୋତରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ମହାତେଜସ୍ୱୀ ବୀରଭଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଉତ୍ତୋଳିତ ହାତକୁ ଅଟକାଇ ଦେଲେ।

Verse 16

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम् भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया

ସେହି ଉଦାର ଆତ୍ମା ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ କରିଦେଲେ ଏବଂ ଲୀଳା ଛଳରେ ନଖ ଅଗ୍ରଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଭଗ ଦେବତାଙ୍କର ଆଖି ଉପାଡ଼ି ଦେଲେ।

Verse 17

निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवं न्यपातयत् तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया

ମୁଷ୍ଟି ପ୍ରହାରରେ ପୂଷାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ତାଙ୍କୁ ତଳେ ପକାଇଦେଲେ ଏବଂ ସେହିପରି ଲୀଳା ଛଳରେ ପାଦର ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଦଳିଦେଲେ।

Verse 18

घर्षयामास भगवान् वीरभद्रः प्रतापवान् चिछेद च शिरस्तस्य शक्रस्य भगवान्प्रभोः

ପ୍ରତାପୀ ଭଗବାନ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଘଷି ଦେଲେ ଏବଂ ସେହି ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କଲେ।

Verse 19

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया जघान मूर्ध्नि पादेन वीरभद्रो महाबलः

ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କର ଦୁଇ ହାତ କାଟି ଏବଂ ଲୀଳା ଛଳରେ ତାଙ୍କ ଜିଭ ଉପାଡ଼ି, ମହାବଳୀ ବୀରଭଦ୍ର ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପାଦ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 20

यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिछेद स्वयं प्रभुः जघान देवमीशानं त्रिशूलेन महाबलम्

ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ, ପରମ ପତି ଭଗବାନ୍ ଯମଙ୍କ ଦଣ୍ଡକୁ ଛେଦିଦେଲେ; ଏବଂ ମହାବଳୀ ଦେବେଶ ଈଶାନଙ୍କୁ ମହାତ୍ରିଶୂଳରେ ଜଘାନ କଲେ।

Verse 21

त्रयस्त्रिंशत्सुरानेवं विनिहत्याप्रयत्नतः त्रयश् च त्रिशतं तेषां त्रिसाहस्रं च लीलया

ଏଭଳି ଅପ୍ରୟାସରେ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସୁରମାନଙ୍କୁ ବିନିହତ କରି, ଲୀଳାଭାବେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଶେ ତିନି ଓ ତିନିହଜାରକୁ ମଧ୍ୟ ଜଘାନ କଲେ।

Verse 22

त्रयं चैव सुरेन्द्राणां जघान च मुनीश्वरान् अन्यांश् च देवान् देवो ऽसौ सर्वान्युद्धाय संस्थितान्

ସେହି ଦେବ ସୁରେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣଙ୍କୁ ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଜଘାନ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଜ୍ଜ ଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 23

जघान भगवान् रुद्रः खड्गमुष्ट्यादिसायकैः अथ विष्णुर्महातेजाश् चक्रम् उद्यम्य मूर्छितः

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ଖଡ୍ଗ, ମୁଷ୍ଟି ଆଦି ଶସ୍ତ୍ର-ସାୟକରେ ପ୍ରହାର କଲେ; ତେବେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଚକ୍ର ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ—ପରମ ପତି ସମ୍ମୁଖେ ପଶୁଭାବର ବଳ ମଧ୍ୟ ନିରୋଧିତ ହୁଏ।

Verse 24

युयोध भगवांस्तेन रुद्रेण सह माधवः तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ମାଧବ ସେହି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ଓ ରୋମହର୍ଷଣକର ଯୁଦ୍ଧ ଘଟିଲା—ଯାହା ପରମ ପତିଙ୍କ ଭୟମିଶ୍ରିତ ମହିମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 25

विष्णोर्योगबलात्तस्य दिव्यदेहाः सुदारुणाः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଯୋଗବଳର ପ୍ରଭାବରୁ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦେହଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହେଲା—ତେଜ ଓ ପରାକ୍ରମରେ ଭୟଙ୍କର।

Verse 26

शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश् च जज्ञिरे तान्सर्वानपि देवो ऽसौ नारायणसमप्रभान्

ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା ଧାରଣ କରି ଅସଂଖ୍ୟ ସତ୍ତା ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ଦେବ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନାରାୟଣସମ ପ୍ରଭାବାନ୍ ଦେଖିଲେ। ଶୈବ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏପରି ଦେବରୂପ ଓ ଶକ୍ତି ମାୟାକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ; ପତି ଶିବ ମାତ୍ର ସ୍ୱାଧୀନ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 27

निहत्य गदया विष्णुं ताडयामास मूर्धनि ततश्चोरसि तं देवं लीलयैव रणाजिरे

ଗଦାଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିହତ କରି ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରହାର କଲା; ପରେ ରଣଭୂମିରେ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ସେଇ ଦେବଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲା। ଏହାର ଅର୍ଥ—ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପତି ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଧୀନ; ପଶୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଉଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଶବଦ୍ଧ।

Verse 28

पपात च तदा भूमौ विसंज्ञः पुरुषोत्तमः पुनरुत्थाय तं हन्तुं चक्रमुद्यम्य स प्रभुः

ତେବେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ। ପୁନଃ ଉଠି ସେ ପ୍ରଭୁ ତାକୁ ହନନ କରିବାକୁ ଚକ୍ର ଉଠାଇଲେ।

Verse 29

क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् अतिष्ठत् पुरुषर्षभः तस्य चक्रं च यद्रौद्रं कालादित्यसमप्रभम्

କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ନୟନ ଥିବା ସେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ର ରୌଦ୍ର ହୋଇ କାଳ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ପ୍ରଭାରେ ଜ୍ଵଳିଲା—ପତିଙ୍କ ଅଧୀନରେ ପାଶକୁ ଦମନ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ପରି।

Verse 30

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा करस्थं न चचाल सः अतिष्ठत् स्तम्भितस्तेन शृङ्गवानिव निश्चलः

ଅଦୀନ ଆତ୍ମାରେ ସେ ନିଜକୁ ଦୃଢ଼ କଲା; ହାତରେ ଧରା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ହଲିଲା ନାହିଁ। ସେହି ଶକ୍ତିରେ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୋଇ ଶୃଙ୍ଗବାନ ବୃଷଭ ପରି ସ୍ଥିର, ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା।

Verse 31

त्रिभिश् च धर्षितं शार्ङ्गं त्रिधाभूतं प्रभोस्तदा शार्ङ्गकोटिप्रसङ्गाद् वै चिछेद च शिरः प्रभोः

ତେବେ ତିନିଜଣଙ୍କ ଆଘାତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ ତିନି ଭାଗ ହୋଇଗଲା। ଧନୁର ଟିପ୍‌ର ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶିର ଛେଦିତ ହେଲା—ପତି (ଶିବ) ଅଧୀନେ ପାଶବଦ୍ଧ ହେଲେ ‘ପ୍ରଭୁ’ର ବଳ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 32

छिन्नं च निपपातासु शिरस्तस्य रसातले वायुना प्रेरितं चैव प्राणजेन पिनाकिना

ତାହାର ଛିନ୍ନ ଶିର ଶୀଘ୍ର ରସାତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା; ପିନାକୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରାଣଜ ବାୟୁରୂପ ଶ୍ୱାସ ତାହାକୁ ଆଗକୁ ପ୍ରେରିତ କଲା।

Verse 33

प्रविवेश तदा चैव तदीयाहवनीयकम् तत् प्रतिध्वस्तकलशं भग्नयूपं सतोरणम्

ତେବେ ସେ ନିଜ ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନିବେଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲା ଏବଂ ତାହାକୁ ଅପବିତ୍ର ଓ ଧ୍ୱସ୍ତ ଦେଖିଲା—କଳଶ ଭାଙ୍ଗିଥିଲା, ଯୂପ ଭଗ୍ନ, ତୋରଣସହ ଦ୍ୱାରଶୋଭା ନଷ୍ଟ।

Verse 34

प्रदीपितमहाशालं दृष्ट्वा यज्ञो ऽपि दुद्रुवे तं तदा मृगरूपेण धावन्तं गगनं प्रति

ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତେଜରେ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ସେଇ ବିଶାଳ ଶାଳାକୁ ଦେଖି ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ଭୟରେ ପଳାଇଲା। ତାପରେ ସେ ମୃଗରୂପ ଧାରଣ କରି ଆକାଶ ପ୍ରତି ଧାଉଥିଲା।

Verse 35

वीरभद्रः समाधाय विशिरस्कमथाकरोत् ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च जगद्गुरुम्

ତେବେ ବୀରଭଦ୍ର ନିଜକୁ ସଜାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିରୋହୀନ କରିଦେଲେ; ପରେ ପ୍ରଜାପତି ଧର୍ମ ଓ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଗ୍ରହ କଲେ। ଏଭଳି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗଣଶକ୍ତି ଯଜ୍ଞଜନ୍ୟ ଅହଂକାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରି, ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁର ବନ୍ଧନ ଛେଦି, ପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ସର୍ବକର୍ମାଧିପତ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲା।

Verse 36

अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपुत्रं मुनीश्वरम् मुनिम् अङ्गिरसं चैव कृष्णाश्वं च महाबलः

ସେଇ ମହାବଳୀ ପତି (ଶିବ) ଅରିଷ୍ଟନେମି, ବହୁପୁତ୍ର, ମୁନୀଶ୍ୱର, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ କୃଷ୍ଣାଶ୍ୱ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—‘କୃଷ୍ଣାଶ୍ୱ’ ଅର୍ଥ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ ଓ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୁ ଧାଉଥିବା ଚିତ୍ତବେଗ।

Verse 37

जघान मूर्ध्नि पादेन दक्षं चैव यशस्विनम् चिछेद च शिरस्तस्य ददाहाग्नौ द्विजोत्तमाः

ତାପରେ ସେ ଯଶସ୍ୱୀ ଦକ୍ଷଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଦଘାତ କଲେ; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ତାଙ୍କ ଶିର କାଟି ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ଏଭଳି ପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ଅଜେୟ ଆଜ୍ଞାରେ ଯଜ୍ଞ ଧ୍ୱଂସ ହେଲା।

Verse 38

सरस्वत्याश् च नासाग्रं देवमातुस्तथैव च निकृत्य करजाग्रेण वीरभद्रः प्रतापवान्

ତାପରେ ପ୍ରତାପବାନ ବୀରଭଦ୍ର ନଖର ଅଗ୍ରଦ୍ୱାରା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ନାସାଗ୍ର କାଟିଦେଲେ; ଦେବମାତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କଲେ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଗର୍ବକୁ ଦମନ କଲେ।

Verse 39

तस्थौ श्रिया वृतो मध्ये प्रेतस्थाने यथा भवः एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्पद्मसंभवः

ସେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶ୍ରୀରେ ଘେରାଯାଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ—ଯେପରି ପ୍ରେତସ୍ଥାନ (ଶ୍ମଶାନ)ରେ ଭବ (ଶିବ) ବିରାଜନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 40

भद्रमाह महातेजाः प्रार्थयन्प्रणतः प्रभुः अलं क्रोधेन वै भद्र नष्टाश्चैव दिवौकसः

ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁ ଭଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ। ପ୍ରଣାମ କରି ବିନୟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି କହିଲେ— “ହେ ଭଦ୍ର, କ୍ରୋଧ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ; ଦିବୌକସ ଦେବମାନେ ତ ଆଗରୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।”

Verse 41

प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैः सह सुव्रत सो ऽपि भद्रः प्रभावेण ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

“ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ; ରୋମଜମାନଙ୍କ ସହ ସବୁକିଛି କ୍ଷମା କର, ହେ ସୁବ୍ରତ।” ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହେଲେ।

Verse 42

शमं जगाम शनकैः शान्तस्तस्थौ तदाज्ञया देवो ऽपि तत्र भगवान् अन्तरिक्षे वृषध्वजः

ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେଇ ଆଜ୍ଞାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ନିଷ୍ଠିର ରହିଲେ। ଏବଂ ସେଠାରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ ମଧ୍ୟ ବିରାଜିତ ଥିଲେ।

Verse 43

सगणः सर्वदः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः प्रार्थितश्चैव देवेन ब्रह्मणा भगवान् भवः

ସେ ଗଣସହିତ; ସର୍ବଦ—ସମସ୍ତ ବରଦାତା; ଶର୍ବ—ସଂହାରକ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମହେଶ୍ୱର। ସେଇ ଭଗବାନ ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 44

हतानां च तदा तेषां प्रददौ पूर्ववत्तनुम् इन्द्रस्य च शिरस्तस्य विष्णोश्चैव महात्मनः

ତେବେ ଯେମାନେ ହତ ହୋଇଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଦେହ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶିର ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କ୍ଷେମ/ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ବାସିତ କଲେ।

Verse 45

दक्षस्य च मुनीन्द्रस्य तथान्येषां महेश्वरः वागीश्याश्चैव नासाग्रं देवमातुस्तथैव च

ମହେଶ୍ୱର ଦକ୍ଷ, ସେଇ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନାସାଗ୍ରକୁ ସ୍ପର୍ଶ/ଚିହ୍ନିତ କଲେ; ସେହିପରି ବାଗୀଶୀ ଓ ଦେବମାତାଙ୍କର ନାସାଗ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଚିହ୍ନଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁ ପତି ଧର୍ମାନୁସାରେ ପଶୁ (ଜୀବ)ଙ୍କୁ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ଦେବାର ନିଜ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 46

नष्टानां जीवितं चैव वराणि विविधानि च दक्षस्य ध्वस्तवक्त्रस्य शिरसा भगवान्प्रभुः

ଭଗବାନ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବାଧିପତି ପତି, ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବାମାନଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବର ଦାନ କଲେ; ଯାହାର ମୁଖ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା ସେଇ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଶିର ସ୍ଥାପନ କରି ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଲେ।

Verse 47

कल्पयामास वै वक्त्रं लीलया च महान् भवः दक्षो ऽपि लब्धसंज्ञश् च समुत्थाय कृताञ्जलिः

ମହାନ୍ ଭବ (ଶିବ) ଲୀଳାମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଖ ଗଢ଼ିଦେଲେ। ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇ ଉଠି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଭକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 48

तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम् स्तुतस्तेन महातेजाः प्रदाय विविधान्वरान्

ସେ ଦେବଦେବେଶ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେହି ସ୍ତୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭୁ ବିଭିନ୍ନ ବର ଦାନ କଲେ—ପତି ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ପଶୁ (ଜୀବ)ର ପାଶ (ବନ୍ଧନ) ଶିଥିଳ ହୋଇ ମୋଚନ ହୁଏ।

Verse 49

गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्लिष्टकर्मणे देवाश् च सर्वे देवेशं तुष्टुवुः परमेश्वरम्

ସେ ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଗାଣପତ୍ୟ (ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ) ଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେବେଶ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ—ସେଇ ପରମ ପତି, ଯିଏ ପଶୁ (ଜୀବ)ଙ୍କ ପାଶ ମୋଚନକାରୀ।

Verse 50

नारायणश् च भगवान् तुष्टाव च कृताञ्जलिः ब्रह्मा च मुनयः सर्वे पृथक्पृथगजोद्भवम्

ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତରେ ସ୍ତୁତି କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜନିଜ ଭାବରେ ସେହି ଅଜନ୍ମା ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 51

तुष्टुवुर् देवदेवेशं नीलकण्ठं वृषध्वजम् तान् देवान् अनुगृह्यैव भवो ऽप्यन्तरधीयत

ଦେବମାନେ ଦେବଦେବେଶ ନୀଳକଣ୍ଠ, ବୃଷଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଭବ (ଶିବ) ପରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।