Adhyaya 51
Incarnations of Mahādeva in Kali-yuga (Vaivasvata Manvantara) and the Nakulīśa Horizon
ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ବ୍ୟାସାବତାର ପ୍ରସଙ୍ଗ ସମାପ୍ତ କରି ସୂତ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରର କଳିଯୁଗରେ ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରକଟତାମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। କଳିର ଆରମ୍ଭରେ ଶମ୍ଭୁ ହିମାଳୟ ଶିଖର (ଚଗଲ) ଉପରେ ଶ୍ୱେତରୂପେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ତେଜସ୍ୱୀ, ବେଦସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ଆଦର୍ଶ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ଶ୍ୱେତସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ୟକ୍ତି, ଉପାଧି, ତୀର୍ଥ ଓ ନାମମାନଙ୍କର କ୍ରମବଦ୍ଧ ଗଣନା ଆସେ ଏବଂ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମୋଟ ଅଠାଇଶ ଶୈବ ଅବତାର ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ କୁହାଯାଏ। କଳିର ଶେଷରେ ଭଗବାନ ଗୋଟିଏ ତୀର୍ଥରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ନକୁଳୀଶ୍ୱରରୂପେ ଦେହଧାରୀ ହୋଇ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇ ପାଶୁପତ ମାର୍ଗର ଦିଗ ଓ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ବିସ୍ତୃତ ଶିଷ୍ୟ/ଋଷି-ତାଲିକା ତପ, ଯୋଗ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦଧର୍ମର ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠାକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। ଶେଷରେ ଭବିଷ୍ୟତ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁମାନଙ୍କ ସଙ୍କେତ, ସ୍ନାନ ପରେ ମନ୍ଦିର/ନଦୀତଟରେ ଶ୍ରବଣ-ପାଠର ଫଳଶ୍ରୁତି, ଏବଂ ନାରାୟଣ-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୂର୍ମରୂପକୁ ନମସ୍କାର ସହ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चाशो ऽध्यायः सूत उवाच वेदव्यासावताराणि द्वापरे कथितानि तु / महादेवावताराणि कलौ शृणुत सुव्रताः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସୂତ କହିଲେ—ଦ୍ୱାପରେ ବେଦବ୍ୟାସଙ୍କ ଅବତାରମାନେ କଥିତ; ଏବେ, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, କଳିଯୁଗରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ଶୁଣ।
Verse 2
आद्ये कलियुगे श्वेतो देवदेवो महाद्युतिः / नाम्ना हिताय विप्राणामभूद् वैवस्वते ऽन्तरे
କଳିଯୁଗର ଆଦିରେ ଦେବଦେବ, ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ପ୍ରଭୁ ‘ଶ୍ୱେତ’ ନାମରେ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।
Verse 3
हिमवच्छिखरे रम्ये छगले पर्वतोत्तमे / तस्य शिष्याः शिखायुक्ता वभूवुरमितप्रभाः
ହିମବତର ରମ୍ୟ ଶିଖରେ—ଛଗଲ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ—ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଶିଖାଧାରୀ ହୋଇ ଅମିତ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
Verse 4
श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः / चत्वारस्ते महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः
ଶ୍ୱେତ, ଶ୍ୱେତଶିଖ, ଶ୍ୱେତାସ୍ୟ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ—ଏହି ଚାରି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।
Verse 5
सुभानो दमनश्चाथ सुहोत्रः कङ्कणस्तथा / लोकाक्षिरथ योगीन्द्रो जैगीषव्यस्तु सप्तमे
ସପ୍ତମ କ୍ରମରେ ସୁଭାନ, ଦମନ, ସୁହୋତ୍ର ଓ କଙ୍କଣ; ଲୋକାକ୍ଷିରଥ, ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ—ଏମାନେ ଗଣ୍ୟ।
Verse 6
अष्टमे दधिवाहः स्यान्नवमे वृषभः प्रभुः / भृगुस्तु दशमे प्रोक्तस्तस्मादुग्रः परः स्मृतः
ଅଷ୍ଟମରେ ଦଧିବାହ ହେବେ, ନବମରେ ପ୍ରଭୁ ବୃଷଭ। ଦଶମରେ ଭୃଗୁ କଥିତ; ତେଣୁ ସେହି ଚକ୍ରରେ ଉଗ୍ର ପରମ ସ୍ମୃତ।
Verse 7
द्वादशे ऽत्रिः समाख्यातो बली चाथ त्रयोदशे / चतुर्दशे गौतमस्तु वेदशीर्षा ततः परम्
ଦ୍ୱାଦଶରେ ଅତ୍ରି ଘୋଷିତ, ତ୍ରୟୋଦଶରେ ବଳି। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶରେ ଗୌତମ କଥିତ; ତାପରେ ବେଦଶୀର୍ଷା।
Verse 8
गोकर्णश्चाभवत् तस्माद् गुहावासः शिखण्ड्यथ / जटामाल्यट्टहासश्च दारुको लाङ्गली क्रमात्
ସେହି କାରଣରୁ ସେ ସ୍ଥାନ ‘ଗୋକର୍ଣ’ ନାମେ ପରିଚିତ ହେଲା; ପରେ ‘ଗୁହାବାସ’ ଓ ‘ଶିଖଣ୍ଡୀ’ ନାମ ହେଲା। କ୍ରମେ ‘ଜଟାମାଲ୍ୟ’, ‘ଅଟ୍ଟହାସ’, ‘ଦାରୁକ’ ଓ ‘ଲାଙ୍ଗଲୀ’ ନାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 9
श्वेतस्तथा परः शूली डिण्डी मुण्डी च वै क्रमात् / सहिष्णुः सोमशर्मा च नकुलीशो ऽन्तिमे प्रभुः
ତାପରେ କ୍ରମେ ଶ୍ୱେତ, ପର, ଶୂଲୀ, ଡିଣ୍ଡୀ ଓ ମୁଣ୍ଡୀ; ଏବଂ ସହିଷ୍ଣୁ, ସୋମଶର୍ମା—ଶେଷରେ ପ୍ରଭୁ ନକୁଳୀଶ କଥିତ।
Verse 10
वैवस्वते ऽन्तरे शंभोरवतारास्त्रिशूलिनः / अष्टाविंशतिराख्याता ह्यन्ते कलियुगे प्रभोः / तीर्थे कायावतारे स्याद् देवेशो नकुलीश्वरः
ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅବତାର ଅଠାଇଶଟି ବୋଲି ଘୋଷିତ। କଳିଯୁଗ ଶେଷେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଦେବେଶ୍ୱର ଦେହାବତାର ନେଇ ନକୁଳୀଶ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରକଟିବେ।
Verse 11
तत्र देवादिदेवस्य चत्वारः सुतपोधनाः / शिष्या बभूवुश्चान्येषां प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः
ସେଠାରେ ଦେବାଦିଦେବଙ୍କର ତପସ୍ୟାଧନ ଚାରିଜଣ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ। ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ଶିଷ୍ୟ ହେଲେ।
Verse 12
प्रसन्नमनसो दान्ता ऐश्वरीं भक्तिमाश्रिताः / क्रमेण तान् प्रवक्ष्यामि योगिनो योगवित्तमान्
ଯାହାଙ୍କ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମିତ, ଏବଂ ଯେମାନେ ଈଶ୍ୱରୀୟ ଭକ୍ତିର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି—ସେହି ଯୋଗର ପରମ ଜ୍ଞାତା ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଏବେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ କହିବି।
Verse 13
श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः / दुन्दुभिः शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा / विकेशश्च विशोकश्च विशापश्शापनाशनः
‘ଶ୍ୱେତ, ଶ୍ୱେତଶିଖ, ଶ୍ୱେତାସ୍ୟ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, ଶତରୂପ, ଋଚୀକ, କେତୁମାନ, ବିକେଶ, ବିଶୋକ, ବିଶାପ ଏବଂ ଶାପନାଶନ’—ଏହିସବୁ ତାଙ୍କ ନାମ।
Verse 14
सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः / सनः सनातनश्चैव मुकारश्च सनन्दनः
ସେ ସୁମୁଖ ମଧ୍ୟ, ଦୁର୍ମୁଖ ମଧ୍ୟ; ଦୁର୍ଦମ ଓ ଦୁରତିକ୍ରମ। ସେ ସନ ଓ ସନାତନ; ସେ ପବିତ୍ର ‘ମୁ’ ଅକ୍ଷର ଏବଂ ସନନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ।
Verse 15
दालभ्यश्च महायोगी धर्मात्मनो महौजसः / सुधामा विरजाश्चैव शङ्खपात्रज एव च
ଦାଲଭ୍ୟ ମହାଯୋଗୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ମହାତେଜସ୍ବୀ; ଏବଂ ସୁଧାମା, ବିରଜା, ଶଙ୍ଖପାତ୍ରଜ ମଧ୍ୟ (ଥିଲେ)।
Verse 16
सारस्वतस्तथा मेघो घनवाहः सुवाहनः / कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पञ्चशिखो मुनिः
ଏହିପରି ସାରସ୍ୱତ, ମେଘ, ଘନବାହ, ସୁବାହନ; ଏବଂ କପିଲ ଓ ଆସୁରି; ସହିତ ବୋଢୁ ଓ ମୁନି ପଞ୍ଚଶିଖ (ଥିଲେ)।
Verse 17
पराशरश्च गर्गश्च भार्गवश्चाङ्गिरास्तथा / बलबन्धुर्निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः
ପରାଶର, ଗର୍ଗ, ଭାର୍ଗବ ଓ ଆଙ୍ଗିରସ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ବଲବନ୍ଧୁ, ନିରାମିତ୍ର, କେତୁଶୃଙ୍ଗ—ଏମାନେ ତପୋଧନ ଋଷି (ଥିଲେ)।
Verse 18
लम्बोदरश्च लम्बश्च लाम्बाक्षो लम्बकेशकः / सर्वज्ञः समबुद्धिश्च साध्यः सत्यस्तथैव च
ସେ ଲମ୍ବୋଦର, ଲମ୍ବ, ଲାମ୍ବାକ୍ଷ ଓ ଲମ୍ବକେଶ; ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମବୁଦ୍ଧି, ସାଧ୍ୟ (ପ୍ରାପ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ) ଏବଂ ସତ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ।
Verse 19
शुधामा काश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा / अत्रिरुग्रस्तथा चैव श्रवणो ऽथ श्रविष्ठकः
ଶୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ବିରଜା; ଏହିପରି ଅତ୍ରି ଓ ଉଗ୍ର; ଏବଂ ଶ୍ରବଣ ଓ ଶ୍ରବିଷ୍ଠକ—ଏମାନେ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଋଷି।
Verse 20
कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः / कश्यपोह्युशना चैव च्यवनो ऽथ बृहस्पतिः
ତଥା କୁଣି, କୁଣିବାହୁ, କୁଶରୀର ଓ କୁନେତ୍ରକ; ଏବଂ କଶ୍ୟପ, ଉଶନା (ଶୁକ୍ର), ଚ୍ୟବନ ଓ ପରେ ବୃହସ୍ପତି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ଋଷିଗଣ) ଅଟନ୍ତି।
Verse 21
उतथ्यो वामदेवश्च महाकायो महानिलः / वाचश्रवाः सुपीकश्च श्यावाश्वः सपथीश्वरः
ଉତଥ୍ୟ ଓ ବାମଦେବ; ମହାକାୟ ଓ ମହାନିଳ; ବାଚଶ୍ରବା ଓ ସୁପୀକ; ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱ ଓ ସପଥୀଶ୍ୱର—ଏହି ପୂଜ୍ୟ ମହର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଣ୍ୟ।
Verse 22
हरिण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा / सुमन्तुर्वर्चरी विद्वान् कबन्धः कुशिकन्धरः
ହରିଣ୍ୟନାଭ, କୌଶଲ୍ୟ, ଲୋକାକ୍ଷି ଓ କୁଥୁମି; ସୁମନ୍ତୁ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ବର୍ଚରୀ, କବନ୍ଧ ଓ କୁଶିକନ୍ଧର—ଏମାନେ ଏଠାରେ ଗଣିତ।
Verse 23
प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान् गौतमस्तथा / भल्लापी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः
ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ଦାର୍ଭାୟଣି; କେତୁମାନ୍ ଓ ଗୌତମ; ଭଲ୍ଲାପୀ, ମଧୁପିଙ୍ଗ ଓ ଶ୍ୱେତକେତୁ—ଯିଏ ତପଶକ୍ତିର ନିଧି ଥିଲେ।
Verse 24
उशिजो बृहदुक्थश्च देवलः कपिरेव च / शालिहोत्रो ऽग्निवेश्यश्च युवनाश्वः शरद्वसुः
ଉଶିଜ, ବୃହଦୁକ୍ଥ, ଦେବଲ ଓ କପି; ତଥା ଶାଲିହୋତ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ; ଏବଂ ଯୁବନାଶ୍ୱ ଓ ଶରଦ୍ୱସୁ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶ-ଗଣନାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 25
छगलः कुण्डकर्णश्च कुम्भश्चैव प्रवाहकः / उलूको विद्युतश्चैव शाद्वलो ह्याश्वलायनः
ଛଗଲ, କୁଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣ, କୁମ୍ଭ ଓ ପ୍ରବାହକ; ତଥା ଉଲୂକ ଓ ବିଦ୍ୟୁତ; ଏବଂ ଶାଦ୍ୱଲ ଓ ଆଶ୍ୱଲାୟନ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଗଣାଯାଇଛି।
Verse 26
अक्षपादः कुमारश्च उलूको वत्स एव च / कुशिकश्चैव गर्गश्च मित्रको ऋष्य एव च
ଅକ୍ଷପାଦ, କୁମାର, ଉଲୂକ ଓ ବତ୍ସ; ତଥା କୁଶିକ ଓ ଗର୍ଗ; ଏବଂ ମିତ୍ରକ ଓ ଋଷ୍ୟ—ଏହି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 27
शिष्या एते महात्मानः सर्वोवर्तेषु योगिनाम् / विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः
ଏହି ମହାତ୍ମା ଶିଷ୍ୟମାନେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଚାରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଆଚରଣରେ ନିର୍ମଳ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଦୃଢ଼ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ।
Verse 28
कुर्वन्ति चावताराणि ब्राह्मणानां हिताय हि / योगेश्वराणामादेशाद् वेदसंस्थापनाय वै
ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଅବତାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବେଦର ପୁନଃସଂସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଏହା କରନ୍ତି।
Verse 29
ये ब्राह्मणाः संस्मरन्ति नमस्यन्ति च सर्वदा / तर्पयन्त्यर्चयन्त्येतान् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयुः
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ତର୍ପଣ-ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ଏହି ପୂଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 30
इदं वैवस्वतं प्रोक्तमन्तरं विस्तरेण तु / भविष्यति च सावर्णो दक्षसावर्ण एव च
ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ବିସ୍ତାରରେ କଥିତ ହେଲା। ଭବିଷ୍ୟତରେ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁ ଓ ତଥା ଦକ୍ଷ-ସାବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ହେବେ।
Verse 31
दशमो ब्रह्मसावर्णो धर्मसावर्ण एव च / द्वादशो रुद्रसावर्णो रोचमानस्त्रयोदशः / भौत्यश्चतुर्दशः प्रोक्तो भविष्या मनवः क्रमात्
ଦଶମ ମନୁ ବ୍ରହ୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣ, ଏକାଦଶ ଧର୍ମ-ସାବର୍ଣ୍ଣ। ଦ୍ୱାଦଶ ରୁଦ୍ର-ସାବର୍ଣ୍ଣ, ତ୍ରୟୋଦଶ ରୋଚମାନ; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଭୌତ୍ୟ—ଏହିପରି କ୍ରମେ ଭବିଷ୍ୟ ମନୁମାନେ କଥିତ।
Verse 32
अयं वः कथितो ह्यंशः पूर्वो नारायणेरितः / भूतभव्यैर्वर्तमानैराख्यानैरुपबृंहितः
ଏହି ଅଂଶ ତୁମମାନଙ୍କୁ କଥିତ—ପୂର୍ବେ ନାରାୟଣ ଯେ ଉପଦେଶ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ; ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆଖ୍ୟାନରେ ଏହା ସମୃଦ୍ଧ।
Verse 33
यः पठेच्छृणुयाद् वापि श्रावयेद् वा द्विजोत्तमान् / स सर्वपापनिर्मुक्तो ब्रह्मणा सह मोदते
ଯେ ଏହା ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ—ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 34
पठेद् देवालये स्नात्वा नदीतीरेषु चैव हि / नारायणं नमस्कृत्य भावेन पुरुषोत्तमम्
ସ୍ନାନ କରି ଦେବାଳୟରେ, ଏବଂ ନଦୀତୀରରେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ; ଭାବପୂର୍ବକ ନାରାୟଣ—ପୁରୁଷୋତ୍ତମ—ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
Verse 35
नमो देवादिदेवाय देवानां परमात्मने / पुरुषाय पुराणाय विष्णवे कूर्मरूपिणे
ଦେବମାନଙ୍କର ଆଦିଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପରମାତ୍ମା—ଆଦିପୁରୁଷ, ପୁରାତନ—କୂର୍ମରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Frequently Asked Questions
It explicitly transitions from the Dvāpara-age Vyāsa avatāra cycle to the Kali-age manifestations of Mahādeva, preserving the purāṇic pattern of dharma-maintenance through divinely empowered teachers across yugas.
The lists function as a paramparā-map: they authorize Pāśupata Yoga transmission, portray tapas and yogic discipline as vehicles of Vedic re-establishment, and frame devotion/remembering of these figures as a means toward brahmavidyā.
Nakulīśvara is presented as the culminating bodily manifestation of the Lord at the end of Kali-yuga in a sacred tīrtha, signaling the apex of the chapter’s Śaiva avatāra sequence and the Pāśupata teacher horizon.
While foregrounding Śaṃbhu’s incarnations and Pāśupata lineages, the chapter closes with devotion to Nārāyaṇa and salutations to Viṣṇu as Kūrma, reflecting the text’s consistent integration of Śaiva teaching within a broader Vaiṣṇava-purāṇic frame.