Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 62

Viṣṇu at Upamanyu’s Āśrama: Pāśupata Tapas, Darśana of Śiva, and Boons from Devī

Devanagari script

त्वं ब्रह्मा हरिरथ विश्वयोनिरग्निः संहर्ता दिनकरमण्डलाधिवासः / प्राणस्त्वं हुतवहवासवादिभेद- सत्वामेकं शरणमुपैमि देवमीशम्

Transliteration

tvaṃ brahmā hariratha viśvayoniragniḥ saṃhartā dinakaramaṇḍalādhivāsaḥ / prāṇastvaṃ hutavahavāsavādibheda- satvāmekaṃ śaraṇamupaimi devamīśam

Translation

ଆପଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣ ହିଁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ); ଆପଣ ହିଁ ବିଶ୍ୱଯୋନି ଅଗ୍ନି, ଆପଣ ହିଁ ସଂହର୍ତ୍ତା, ଏବଂ ଆପଣ ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଅଧିବାସ କରନ୍ତି। ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରାଣ; ହୁତବହ (ଅଗ୍ନି) ଓ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଭେଦଶକ୍ତିରୂପେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ହିଁ ପ୍ରକାଶିତ। ହେ ଦେବେଶ ଈଶ! ଏକମାତ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अथ: and
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अनन्तरार्थक (and/also)

• विश्वयोनिः: source of the universe
• विश्वयोनिः: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: विश्व+योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः विश्वस्य योनिः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• अग्निः: Agni (fire)
• अग्निः: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• संहर्ता: destroyer
• संहर्ता: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: सं+हर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक (agent noun)

• दिनकरमण्डलाधिवासः: dweller in the solar orb
• दिनकरमण्डलाधिवासः: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: दिनकर+मण्डल+अधिवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः दिनकरस्य मण्डले अधिवासः (सप्तमी/षष्ठी-तत्पुरुष-प्राय)

• प्राणः: life-breath
• प्राणः: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• हुतवहवासवादिभेदसत्: existence as differentiated into Agni, Indra, etc.
• हुतवहवासवादिभेदसत्: Pratijna/Predicate (विधेय)
• Type: Noun
• Root: हुतवह+वासव+आदि+भेद+सत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः हुतवह-वासव-आदि-भेदेषु सत् (तत्पुरुष; पाठे ‘...भेद-सत्त्वम्’ इति स्यात्)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• एकम्: one
• एकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (to ‘tvām’)

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘शरणम्’ (refuge)

• उपैमि: I approach
• उपैमि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन; उपसर्गः उप-; √इ (to go/approach)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ईशम्: the Lord
• ईशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; देवम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

Speaker

A devotee/sage offering a hymn of surrender within the Purva-bhaga narrative frame (stuti addressed to the Supreme Īśa identified with multiple deities).

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Brahma
• Hari (Vishnu)
• Agni
• Indra (Vasava)
• Surya (solar orb)
• Isha (Supreme Lord)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents one supreme Īśa as the underlying reality behind Brahmā, Viṣṇu, Agni, Indra, the Sun, and even prāṇa—implying a single divine essence manifesting as many functions and powers.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse emphasizes śaraṇāgati (taking refuge) and one-pointed contemplation of the One Lord as present in all cosmic functions (creation, preservation, dissolution) and within life-breath (prāṇa), a key meditative support in Purāṇic yoga and devotion.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By addressing the supreme as Īśa while simultaneously identifying Him with Hari and the cosmic destroyer, it reflects the Kurma Purana’s synthesis: sectarian forms are honored, yet the ultimate Lord is one and non-exclusive.