Shloka 93

Cosmic Manifestation, Mahāmāyā’s Mandate, Varṇāśrama-Dharma, and the Unity of the Trimūrti

Devanagari script

अहं चैव महादेवो न भिन्नौ परमार्थतः / विभज्यस्वेच्छयात्मानं सो ऽन्यर्यामीश्वरः स्थितः

Transliteration

ahaṃ caiva mahādevo na bhinnau paramārthataḥ / vibhajyasvecchayātmānaṃ so 'nyaryāmīśvaraḥ sthitaḥ

Translation

ମୁଁ ଓ ମହାଦେବ ପରମାର୍ଥରେ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ। ସେଇ ଈଶ୍ୱର ନିଜ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ନିଜକୁ ବିଭକ୍ତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात

• महादेवः: Mahādeva
• महादेवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारय (महान् देवः)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• भिन्नौ: separate, different (two)
• भिन्नौ: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भिन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषण

• परमार्थतः: in ultimate reality
• परमार्थतः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परमार्थ (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: तद्धितान्त-अव्यय (ablatival adverb: -तः)

• विभज्य: having divided
• विभज्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-भज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया

• स्वेच्छया: by (his) own will
• स्वेच्छया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व-इच्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य इच्छा)

• आत्मानम्: the self
• आत्मानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• अन्तर्यामी: the inner controller
• अन्तर्यामी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्तर्-यामिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद (अन्तः यामयति इति/अन्तर्-नियन्ता)

• ईश्वरः: the Lord
• ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्थितः: remains, stands
• स्थितः: Kriya (verbal predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विधेय-विशेषण

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) teaching in the Ishvara Gita

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Mahadeva
• Ishvara
• Antaryamin

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the Supreme as one non-dual reality that can appear as distinct deities by choice, yet remains ultimately undivided; the same Lord also dwells within beings as the antaryāmin.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse supports inward contemplation central to Yoga-shāstra: meditation on the indwelling Lord (antaryāmin) and realization of non-difference (abheda) beyond sectarian forms—an orientation aligned with the Ishvara Gita’s Pāśupata-leaning devotion and jñāna.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

It explicitly states their ultimate non-difference (paramārtha-abheda): Shiva and Vishnu are one Supreme Lord, manifesting forms by divine will for cosmic and spiritual purposes.