Shloka 11

Cosmic Manifestation, Mahāmāyā’s Mandate, Varṇāśrama-Dharma, and the Unity of the Trimūrti

Devanagari script

तथोक्तो ऽहं श्रियं देवीमब्रुवं प्रहसन्निव / देवीदमखिलं विश्वं सदेवासुरमानुषम् / मोहयित्वा ममादेशात् संसारे विनिपातय

Transliteration

tathokto 'haṃ śriyaṃ devīmabruvaṃ prahasanniva / devīdamakhilaṃ viśvaṃ sadevāsuramānuṣam / mohayitvā mamādeśāt saṃsāre vinipātaya

Translation

ଏପରି କୁହାଯାଇ ମୁଁ ମନୋହର ହସ ସହ ଦେବୀ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲି— “ହେ ଦେବୀ, ମୋର ଆଦେଶରେ ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହିତ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ପତିତ କର।”

Word by Word

• तथा: thus
• तथा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘thus/so’

• उक्तः: (I) having been told/addressed
• उक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having been addressed/said to’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• श्रियम्: Śrī (Lakṣmī)
• श्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देवीम्: the goddess
• देवीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; श्रियम् इति विशेष्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• अब्रुवम्: I said
• अब्रुवम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• प्रहसन्: laughing
• प्रहसन्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + हस् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘laughing’

• इव: as if
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अखिलम्: entire
• अखिलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying विश्वम्)

• विश्वम्: universe/world
• विश्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सदेवासुरमानुषम्: including gods, demons, and humans
• सदेवासुरमानुषम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + देव + असुर + मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समाहार-द्वन्द्वः (देवाश्च असुराश्च मानुषाश्च)

• मोहयित्वा: having deluded
• मोहयित्वा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु)
• Form: णिच्-प्रत्यय (causative) + क्त्वा (absolutive); ‘having deluded’

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• आदेशात्: from/by my command
• आदेशात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: आदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; हेतौ/निमित्ते ‘by/according to the command’

• संसारे: in saṃsāra
• संसारे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संसार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• विनिपातय: cause to fall/cast down
• विनिपातय: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + नि + पत् (धातु)
• Form: णिच् (causative) + लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Lord Kurma (Vishnu/Nārāyaṇa) narrating his instruction to Goddess Śrī (Lakṣmī)

Verse Rasa

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Śrī (Lakṣmī)
• Devi
• Devas
• Asuras
• Mānuṣas (humans)
• Saṃsāra

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It implies that bondage is not intrinsic to the Self but arises through divinely-ordained delusion (moha) operating in the cosmos; saṃsāra is presented as a conditioned state caused by māyā/śakti rather than the true nature of ātman.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No specific practice is prescribed in this verse; it sets the doctrinal premise that liberation-oriented Yoga (including Pāśupata and related disciplines taught later) is necessary to overcome moha and transcend saṃsāra.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

While Shiva is not named here, the verse supports the Purāṇa’s non-dual theological tone: the Lord’s śakti (here Śrī) administers māyā and saṃsāra, a framework compatible with both Vaiṣṇava and Śaiva (Pāśupata) accounts of bondage and release.