Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 160

Dakṣa’s Progeny, Nṛsiṃha–Varāha Avatāras, and Andhaka’s Defeat

Hari–Hara–Śakti Synthesis

Devanagari script

तयाहं संगतो देव्या केवलो निष्कलः परः / पश्याम्यशेषमेवेदं यस्तद् वेद स मुच्यते

Transliteration

tayāhaṃ saṃgato devyā kevalo niṣkalaḥ paraḥ / paśyāmyaśeṣamevedaṃ yastad veda sa mucyate

Translation

ସେଇ ଦେବୀ ସହ ଏକତ୍ର ହୋଇ ମୁଁ ଏକାକୀ, ନିଷ୍କଳ, ପରାତ୍ପର ରହେ; ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ନିରବଶେଷ ଦେଖେ। ଯେ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Word by Word

• तया: by/with her
• तया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• संगतः: joined/associated
• संगतः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: संगत (प्रातिपदिक; √गम् धातु-जन्य क्त, उपसर्ग-सम्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• देव्या: with the Goddess
• देव्या: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• केवलः: pure/alone
• केवलः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• निष्कलः: partless/without divisions
• निष्कलः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निष्कल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (निः + कल)

• परः: transcendent/supreme
• परः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• पश्यामि: I see
• पश्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद

• अशेषम्: entire/without remainder
• अशेषम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (इदम्)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• वेद: knows
• वेद: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• मुच्यते: is liberated
• मुच्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) speaking as the Supreme (Paramātman) in a Śiva-Śakti non-dual register

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Devī (Śakti)
• Paramātman (Supreme Self)

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It describes the Supreme as kevala (absolute) and niṣkala (partless/attributeless), the transcendent reality that, when directly known (tad-veda), grants moksha.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse points to contemplative Yoga of identity/communion with Devī (Śakti) culminating in non-dual knowledge—an inner realization where the yogin perceives the whole cosmos while resting in the attributeless Supreme.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Though spoken by Lord Kurma (Vishnu), it uses Śakti-centered, non-dual language typical of Śaiva-Śākta metaphysics, reflecting the Kurma Purana’s synthesis where sectarian boundaries yield to one Supreme reality.